Từ bài "Alice Kober: Người đàn bà phá vỡ mật mã cổ ngữ và sự lãng quên nghiệt ngã của lịch sử"
Năm 19 tuổi, cô sinh con trong một trại tị nạn. Năm 25 tuổi, cô giải mã được một cổ ngữ 2.000 năm tuổi mà các học giả nam giới hàng đầu từng tuyên bố là "nhiệm vụ bất khả thi".
Tên cô là Alice Kober. Cô chính là người đã tìm ra chìa khóa hồi sinh cả một nền văn minh đã mất — trước khi qua đời trong lặng lẽ, không ai hay biết về kỳ tích cô đã làm.
Một cuộc đời bị vùi dập.
Alice sinh năm 1906 tại Manhattan, là con gái của những người nhập cư Hungary. Ngay từ nhỏ, cô đã bộc lộ thiên tư ngôn ngữ phi thường: thông thạo tiếng Latin và Hy Lạp từ thời trung học; lên đại học, cô học thêm tiếng Đức, Pháp và tiếng Phạn.
Năm 1925, khi đang là sinh viên năm hai, Alice mang thai ngoài ý muốn. Ở thời điểm đó, đây là một nỗi nhục nhã có thể hủy hoại cả đời người. Gia đình gửi cô vào một trại tị nạn để sinh con trong bí mật. Cô phải đem đứa bé đi cho làm con nuôi — một nỗi đau ám ảnh cô cho đến tận hơi thở cuối cùng.
Nhưng Alice không gục ngã. Cô lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Columbia vào năm 1932 và trở thành giáo sư tại Cao đẳng Brooklyn. Một cuộc sống ổn định, đáng kính nhưng dễ bị lãng quên. Cho đến khi cô gặp Linear B.
Cuộc chiến với "Mật mã bất khả thi"
Linear B là một loại chữ viết bí ẩn được tìm thấy trên hàng ngàn tấm bảng đất sét tại cung điện Knossos (Crete) vào năm 1900. Suốt 40 năm, những bộ óc vĩ đại nhất thế giới đã cố gắng giải mã nhưng đều thất bại.
Alice Kober tiếp cận vấn đề theo cách chưa từng có: Cô không giả định bất cứ điều gì. Cô coi Linear B là một bài toán toán học hơn là ngôn ngữ học. Cô quan tâm đến các quy luật, chứ không phải ý nghĩa của từ.
Trong căn hộ nhỏ ở Brooklyn, không có máy tính hay cơ sở dữ liệu, Alice tự tạo ra hệ thống phân tích thủ công khổng lồ. Vì chiến tranh khan hiếm giấy, cô tận dụng mọi thứ: từ vỏ bao thuốc lá cắt nhỏ, thiệp chúc mừng, đến phiếu mượn thư viện. 180.000 tấm thẻ ghi chép tay đã được ra đời như thế. Ban ngày dạy học, ban đêm cô miệt mài với những ký tự cổ đến kiệt sức.
Năm 1948, cô công bố phát hiện về cấu trúc ngữ pháp và các "bộ ba" (triplets) của Linear B trên tạp chí chuyên ngành. Thế giới học thuật nam giới thời đó chỉ coi đó là một công trình "thú vị nhưng chưa đủ thuyết phục" chỉ vì cô là phụ nữ, và cô đến từ một trường đại học ít danh tiếng.
Cái chết trong bóng tối và sự vinh danh muộn màng
Năm 1950, ở tuổi 43, Alice qua đời vì ung thư phổi ngay trong căn hộ tràn ngập vỏ bao thuốc lá. Cô ra đi khi chưa kịp đọc được dù chỉ một từ của thứ ngôn ngữ mình đã dành cả đời để giải mã.
Hai năm sau, kiến trúc sư Michael Ventris công bố đã giải mã thành công Linear B. Thế giới ca tụng ông như một thiên tài. Nhưng thực tế, Ventris đã dựa hoàn toàn trên phương pháp và những "bộ ba" mà Alice đã xây dựng. Alice Kober chỉ còn là một dòng chú thích mờ nhạt trong lịch sử.
Lịch sử vốn không công bằng với phụ nữ. Cũng như Rosalind Franklin với cấu trúc ADN hay Lise Meitner với phản ứng phân hạch hạt nhân, Alice là người "làm nền" vĩ đại một công trình để người khác đứng lên nhận vinh quang.
Nhờ Alice Kober, chúng ta biết rằng người Mycenae đã nói tiếng Hy Lạp từ 800 năm trước thời Homer. Cả một nền văn minh đã sống lại nhờ sự lao động miệt mài của một phụ nữ. Mãi đến năm 2020, qua cuốn sách The Riddle of the Labyrinth, tên tuổi cô mới thực sự được đưa ra ánh sáng.
Vầng Sáng Lịch Sử