(kỳ 4, tiếp theo)
11/ Hiện có vô số bản sao-chép tranh Mona Lisa. Nổi bật trong đó có 5 bản được đánh giá cao và đặt ra một số nghi vấn:
• 11a/ Isleworth Mona Lisa.
• 11b/ Prado Mona Lisa.
• 11c/ Vernon Mona Lisa.
• 11d/ Hermitage Mona Lisa.
• 11e/ Reynolds Mona Lisa.
(hình kèm theo là Isleworth Mona Lisa - Đặt hình tranh gốc bên trái để so sánh. Sơn trên vải, 84,5 x 64,5cm, đầu thế kỷ XVI, từ xưởng họa của Leonardo, khả năng do học trò chép thầy, thậm chí có thể thầy động bút đôi chút)
(img)
11b/ Prado Mona Lisa. Hiện trong bộ sưu tập của bảo tàng Prado Tây Ban Nha. Nhiều khả năng từ xưởng của Leonardo và do học trò chép. Sơn dầu trên gỗ 76,3 x 57cm. Đầu thế kỷ XVI.
Đặt hình tranh gốc bên trái để so sánh.
(img)
11c/ Vernon Mona Lisa. Sơn dầu trên vải (bố), đầu thế kỷ XVI. Được đoán là do trò Salai chép tranh thầy. Kiểu như vì hắn bán bản gốc tranh thầy được 4000 đồng tiền vàng xong thì thấy lời quá nên chép tiếp bản nữa để bán...
Vẫn để hình tranh gốc bên trái để so sánh.
(img)
11d/ Hermitage Mona Lisa. Sơn trên vải, giữa thế kỷ XVI, khoảng 1550, 71 x 53cm. Khá giống tranh gốc nhưng vẫn kém tay nghề hơn.
Để tranh gốc bên trái nhằm so sánh.
(img)
11e/ Reynolds Mona Lisa. Sơn vẽ trên gỗ, khoảng đầu thế kỷ XVII. Hình tốt nhưng mới hơn, sáng màu hơn.
(img)
12/ Từng mất trộm và vô số lần bị phá hoại.
• Ngày 21.8.1911 bị chính nhân viên bảo tàng là Vicenzo Peruggia (người Ý) lấy cắp mang về Ý vì cho rằng đó là tài sản của nước Ý chứ không phải của Pháp. Đến 1913 (sau 2 năm), trộm Peruggia gọi cho giám đốc Uffizi Gallery (bảo tàng tranh Phục Hưng) ở Firenze mời đến xem tranh, sau đó hiến tặng quốc gia và xin tí tiền thưởng công (chứ không phải là bán). Giám đốc báo cảnh sát đến bắt, trộm Peruggia phải tù 6 tháng, nhưng được dân Ý coi như anh hùng.
• Sau khi thu tranh, nước Ý cho triển lãm tại Uffizi và Roma rồi trao trả cho Pháp. Bởi theo luật quốc tế thì đó là tài sản quốc gia của Pháp sau khi vua Pháp đã mua và trả tiền sòng phẳng.
(hình kèm theo là do cảnh sát Pháp chụp bức tường trống sau khi mất tranh tại Bảo tàng Louvre).
(img)
Hình mặt chính diện và nghiêng của tên trộm Peruggia cùng mẫu vân tay do cảnh sát thực hiện.
(img)
Lễ tiếp nhận tranh La Gioconda tại Bảo tàng Louvre ngày 4.1.1914.
(img)
Nhiều năm sau người ta đã làm phim hình sự về vụ trộm nổi tiếng này. Có 1 hình quảng cáo phim như sau:
(img)
• Năm 1956 bị 1 khán giả hắt axit vào phần dưới tranh, phải mất rất nhiều công tu sửa.
• Ngày 30.12.1956 bị khán giả Ugo Ungaza Villegas (người Bolivia - Nam Mỹ) ném đá làm mất 1 mẩu màu ở khuỷu tay trái (sau được tô lại). Rút kinh nghiệm, bảo tàng che tranh bằng kính chắn đạn từ 1957.
• Tháng 4.1974 bị 1 phụ nữ tàn tật phun sơn đỏ vào mặt kính bảo vệ khi tranh đang bày tại Bảo tàng quốc gia Tokyo, Nhật.
• Ngày 2.8.2009 bị 1 phụ nữ Nga ném 1 cốc trà bằng đất nung (mua tại quầy lưu niệm ngay tại Bảo tàng Louvre) làm rạn vỡ kính bảo vệ nhưng tranh không sao.
• Từ 6.4.2005 đến nay được bày riêng trên 1 bức tường ở Salle des Etats (vẫn trong Louvre), có kính chắn đạn, có điều hòa nhiệt độ, độ ẩm riêng, có hàng rào ngăn cách, có 2 cảnh sát túc trực gần đề phòng khách leo rào...
• Vậy mà ngày 28.1.2024 tranh vẫn bị 2 phụ nữ tạt súp bí ngô để gây chú ý với câu hỏi của tổ chứ bảo vệ môi trường: "Điều gì quan trọng hơn ? Nghệ thuật hay quyền được hưởng thực phẩm lành mạnh và bền vững ?" Tất nhiên cảnh sát đã bắt giữ và tranh không sao.
Di Linh:
Chuyện "Tần Thủy Hoàng" ghé thăm nàng Monalisa thì cũng giống như Hitler cũng từng là họa sĩ (giỡn chơi tí cho vui)
Hai phụ nữ của 1 tổ chức bảo vệ môi trường (thế mà lại) tạt súp bí ngô vào tranh. May có kính chắn đạn che, tranh không sao.
(img)
13/ Lượng khách xem hàng năm: 6 triệu năm 2005, hơn 8 triệu năm 2011 vào xem bảo tàng Louvre. Ai đã vào tham quan Louvre thì hầu như đều xem Mona Lisa dù có người đã 'nhẵn mặt' bức này nhưng vẫn xem nữa (như tôi chẳng hạn). Hễ bảo tàng đã mở cửa thì bao giờ trước mặt tranh cũng có khoảng 30-50 khách đang chen chúc để xem với thái độ đau khổ vì đông quá.
(img)
Tranh có hộp kính bảo vệ, bên dưới có bục bệ ẩn dấu điều họa nhiệt độ, độ ẩm riêng... và cả còi báo động. Lại thêm hàng rào cong phía trước tranh
(img)
Vậy mà khán giả vẫn không thể đến sát hàng lan can gỗ vì bị ngăn từ hàng dây vải xa hơn. Đến khổ ! Mấy nhân viên đứng xa trong ảnh làm nhiệm vụ đẩy khách ra nếu có người cố xô hàng rào dây vải.
(img)
14/ Triển lãm tại nước ngoài.
• 1913 bày tại Uffizi (Firenze tức Florencia) và Roma- Ý, trước khi trao trả về Pháp.
• Tháng 12.1962 đến tháng 3.1963 triển lãm tại Washington DC và New York. Khoảng 2 triệu người Mỹ đã đến chỉ để xem tranh này trong vòng 3 tháng.
(hình kèm theo: Khán giả Mỹ xếp hàng ngoài trời tuyết để vào xem tranh La Gioconda)
(img)
Tổng thống và Phó tổng thống Mỹ hãnh diện xem tranh La Gioconda tại thủ đô Mỹ. Từ trái sang: JF. Kennedy, vợ Bộ trưởng Văn hóa Pháp, Bộ trưởng Văn hóa Pháp Malraux, Jacki Kennedy, phó Tổng thống Lyndon Ben Johnson.
(img)
1974 tranh La Gioconda được mang đi triển lãm tại Tokyo (Nhật). Mỗi ngày có khoảng 20.000 người Nhật tới xem.
Hình kèm: dân Nhật xếp hàng trước cửa Bảo tàng quốc gia Tokyo để xem tranh La Gioconda.
(img)
Cũng năm 1974, tranh được triển lãm tại Bảo tàng Mỹ thuật mang tên Pushkin ở Matxcova, Liên Xô. Hình: dân LX đang xem Mona Lisa trong Bảo tàng MT mang tên Pushkin năm 1974.
(kỳ 5, tiếp theo)
15/ Trị giá thực của tranh La Gioconda (quy ra thóc).
• 4000 đồng florin (hay é cu) vàng năm 1519 nghe đồn phải chở = 3 cỗ xe ngựa. Tuy nhiên loại tiền vàng này đã thất truyền từ lâu, khó quy đổi ra giá trị hiện đại.
• 1962, trước khi mang đi bày ở New York, 2 bên Pháp-Mỹ đã nhất trí mua bảo hiểm 100 triệu USD. Sau đó họ lại không mua mà chi tiền vào việc vận chuyển và bảo vệ đến từng ly cho tranh.
• 2009, người ta thử tính toán lại, có bù trừ lạm phát thì 100 triệu đó = khoảng 700 triệu. Nếu tin vào con số này thì đây là kỷ lục thế giới mọi thời đại, bỏ cách rất xa các giá tranh kỷ lục khác như tranh 'Interchange' của Willemde Kooning, bán tháng 9.2015 cũng chỉ đạt tới 300 triệu USD mà đã được coi như kỷ lục. Rồi tranh 'Salvator Mundi' được cho là cũng của Leonardo da Vinci bán đấu giá ngày 15.11.2017 đạt tới 450,3 triệu USD vẫn còn kém xa so với 700 triệu USD.
• Năm 2024, người ta so lại trượt giá thì tranh La Gioconda trị giá 1 tỷ USD !
16/ Chuyện thị phi.
Thói đời: bất cứ ai nổi tiếng đều ít nhiều bị điều tiếng thị phi. Bức tranh La Gioconda cũng là 1 điển hình cho chuyện này.
• Từng có nhiều ý kiến bác bỏ rằng người mẫu là Lisa- vợ của ông Gioconda và gán vai này cho khoảng 10 người khác, thí dụ như 1. nữ hầu tước Isabella d'Este, 2. cô nhân tình Patrificia của nhá quý tộc Medici, 3. con gái riêng tên là Caterina hoặc 4. con gái ruột tên là Bianca Giovanna của nhà quý tộc Sforza hay 5. một gáu điếm cao cấp có biệt danh 'Hổ cái'... thậm chí có giả thiết cho rằng chính tác giả đã tự họa mặt mình (!) Tất nhiên tất cả đều thiếu thuyết phục.
• Cũng từng có vô số chẩn đoán rất khó nghe rằng: người mẫu bị điếc, móm, đau răng, lại đang mang thai hay đang có tang hoặc... đang hứng tình, thậm chí là đàn ông giả gái hay... đồng tính.v.v... Thật là nhảm nhí vô độ ! Xin các bạn đọc đừng bận tâm. Chúng ta không xem tranh vì mục đích đó !
17/ Tranh thị phi.
Cũng vì ghen với kiệt tác quá nổi tiếng này mà nhiều họa sĩ đã vẽ tranh để nhại hay nhạo báng, điển hình trong số đó là
• năm 1883 bị Eugene Bataille vẽ đả kích Mona Lisa đang ngậm tẩu nhả khói chữ O.
năm 1919 bị Marcel Duchamp vẽ thêm râu ria lên 1 phiên bản, đặt tên là L.H.O.O.Q.
năm 1930 bị Fernand Leger vẽ tranh lập thể, lấy tên là 'La Joconde với chùm chìa khóa'
năm 1954 bị Salvador Dali tự họa đè lên phiên bản, trợn mắt và thêm đôi tay lông lá đang cầm tiền, đặt tên là 'Self portrait as Mona Lisa'
năm 1963 bị Andy Warhol làm tranh in lụa cùng 1 lúc có tới 29 hình Mona Lisa và đặt tên là 'Thirty are Better than One' (30 tốt hơn 1)
năm 1971 bị Rick Meyerowitz vẽ tranh affiche 'Mona Gorilla' với đầu... đười ươi.
năm 1977 bị Rita Greer vẽ tranh 'Mona Lisamouse' với đầu chuột.
nhưng họa sĩ Việt kiều Mai Trung Thứ ở Pháp thì vẽ không nhằm mục đích thị phi. Mona Lisa trên lụa của Mai Trung Thứ.
năm 1978 Botero vẽ Mona Lisa mập ú hết cỡ !
năm 2023 lại xuất hiện tranh Mona Lisa da đen.
Mai lại tiếp nha.