THÚÂI THÚ ÊËU 1

MUÅC LUÅC

I ............................................................................................................................................2

II ......................................................................................................................................... 14

III........................................................................................................................................ 29

IV........................................................................................................................................ 48

V ......................................................................................................................................... 63

VI........................................................................................................................................ 79

VII....................................................................................................................................... 88

VIII ................................................................................................................................... 103

IX ...................................................................................................................................... 121

X ....................................................................................................................................... 141

XI ...................................................................................................................................... 165

XII..................................................................................................................................... 187

XIII ................................................................................................................................... 212

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 2

I

Gêìn cûãa söí, trong möåt gian phoâng chêåt heåp tranh töëi tranh saáng, böë töi mùåc quêìn aáo trùæng toaát nùçm trïn saân. Thên hònh böë

töi daâi laå thûúâng, ngoán chên xoâe ra nom rêët kyâ quaái; hai baân tay dõu daâng àùåt yïn trïn ngûåc, nhûng ngoán tay thò co quùæp. Hai àöìng xu àen troân bùçng àöìng che kñn cùåp mùæt tûúi vui cuãa böë töi: khuön mùåt vêîn hiïìn tûâ nay töëi sêìm laåi. Hai haâm rùng nhe ra laâm töi súå

haäi. Meå töi mùåc chiïëc vaáy àoã, chiïëc aáo húã ngûåc, quyâ bïn caånh vaâ

lêëy chiïëc lûúåc àen, maâ töi vêîn thñch duâng àïí cûáa voã dûa hêëu, chaãi maái toác daâi vaâ mïìm maåi cuãa böë töi tûâ phña traán ra sau gaáy. Meå töi noái liïn tuåc, gioång trêìm trêìm khaân khaân. Cùåp mùæt xaám cuãa meå töi sûng huáp vaâ nhû tan ra thaânh nhûäng gioåt nûúác mùæt lúán chaãy roâng roâng. Baâ töi giûä lêëy tay töi. Baâ töi ngûúâi beáo troân coá caái àêìu lúán, cùåp mùæt rêët to vaâ chiïëc muäi xöm xöëp nom rêët buöìn cûúâi; baâ töi mùåc toaân àöì àen tröng mïìm dõu àïën hay. Baâ töi cuäng khoác, tiïëng khoác nûác núã laå luâng, trêìm böíng hònh nhû hoâa theo nhûäng lúâi than vaän cuãa meå töi. Toaân thên run run, baâ töi keáo töi vaâ àêíy laåi gêìn chöî böë

töi. Nhûng töi cûúäng laåi vaâ nêëp sau lûng baâ; töi vûâa súå haäi vûâa luáng tuáng. Chûa bao giúâ töi tröng thêëy ngûúâi lúán khoác vaâ töi khöng sao hiïíu àûúåc nhûäng lúâi baâ töi nhùæc ài nhùæc laåi:

- Chaáu tûâ biïåt böë chaáu ài, khöng bao giúâ chaáu àûúåc thêëy böë

chaáu nûäa àêu, töåi nghiïåp, böë chaáu chïët súám quaá, chûa phaãi luác... Töi bõ öëm nùång, vûâa múái dêåy. Trong luác töi öëm - töi coân nhúá rêët roä böë töi nö àuâa vúái töi rêët vui veã, sau àoá böîng nhiïn böë töi biïën àêu mêët, vaâ baâ ngoaåi töi, con ngûúâi kyâ laå êëy, àaä thay thïë böë töi.

- Baâ ài tûâ àêu àïën thïë? - Töi hoãi baâ töi.

Baâ àaáp:

- Tûâ phña trïn, tûâ Nijni àïën.

Baâ khöng ài böå, maâ ài taâu thuãy àïën! Ngûúâi ta khöng thïí ài böå trïn mùåt nûúác àûúåc, öng maänh aå! Cêu traã lúâi àoá thêåt laâ buöìn cûúâi vaâ khoá hiïíu. úã trïn nhaâ naây chó coá mêëy ngûúâi Ba-tû rêåm rêu vaâ toác nhuöåm; coân úã dûúái hêìm nhaâ thò coá möåt öng laäo da vaâng ngûúâi Kanmûc laâm nghïì baán da cûâu. Tûâ trïn coá thïí cûúäi tay võn http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 3

cêìu thang trûúåt xuöëng, hoùåc nïëu coá ngaä thò löån nhaâo úã cêìu thang, àiïìu àoá töi biïët rêët roä. Nhûng sao laåi coá chuyïån ài trïn mùåt nûúác kia chûá? Têët caã cêu chuyïån cuãa baâ töi àïìu vö lyá, àïìu lêìm lêîn möåt caách ngöå nghônh.

- Thïë taåi sao chaáu laåi laâ öng maänh?

- Taåi chaáu hay laâm öìn lùæm, - baâ töi vûâa noái vûâa cûúâi. Tiïëng baâ

töi noái rêët dõu daâng, vui veã vaâ trêìm böíng. Ngay tûâ ngaây àêìu tiïn töi àaä thên vúái baâ töi, vaâ ngay luác naây töi cuäng muöën baâ töi mau mau àûa töi rúâi khoãi cùn phoâng naây. Tiïëng khoác than vaâ kïu gaâo cuãa meå töi laâm töi nön nao vaâ gêy cho töi möåt caãm giaác lo êu múái. Lêìn àêìu tiïn töi tröng thêëy meå töi nhû thïë. Meå töi vöën rêët nghiïm nghõ, ñt noái, ngûúâi saåch seä, goån gaâng vaâ to lúán nhû möåt con ngûåa, meå töi coá thên hònh rùæn chùæc vaâ àöi caánh tay rêët khoãe. Thïë maâ bêy giúâ khöng hiïíu sao khùæp ngûúâi meå töi àïìu sûng phöìng lïn nom àïën khoá coi, àêìu toác röëi buâ, aáo quêìn túi taã. Múá toác thûúâng vêîn vêën goån trïn àêìu nhû möåt caái muä lúán vaâng oáng thò nay xöí xuöëng möåt bïn vai trêìn, xoäa xuöëng mùåt, coân nûãa kia tïët thaânh bñm thò cûá luác la luác lùæc chaåm vaâo khuön mùåt nguã say cuãa böë töi. Töi àûáng trong phoâng àaä lêu, nhûng meå töi khöng hïì nhòn töi; vaâ vêîn vûâa chaãi àêìu cho böë töi vûâa rïn ró nûác núã. Mêëy ngûúâi mujich mùåc toaân àöì

àen vaâ möåt tïn caãnh saát loá àêìu vaâo cûãa phoâng. Tïn caãnh saát quaát thaáo, gioång giêån dûä:

- Thu doån nhanh lïn!

Chiïëc khùn san maâu àen che cûãa söí phöìng lïn nhû möåt caánh buöìm. Töi böîng nhúá túái möåt höm böë töi dêîn töi ài búi thuyïìn buöìm. Chúåt möåt tiïëng sêëm nöí vang. Böë töi cûúâi, keåp chùåt töi vaâo hai àêìu göëi vaâ kïu:

- Khöng sao caã, àûâng súå, Luc aå!

Àöåt nhiïn meå töi nùång nïì àûáng lïn, röìi laåi khuyåu xuöëng, ngaä

vêåt ra; toác xoäa tung ra caã saân. Khuön mùåt trùæng treão, múâ lïå taái xanh ài vaâ cuäng nhe rùng ra nhû böë töi, meå töi noái, gioång khiïëp súå:

- Àoáng cûãa laåi... Dêîn thùçng Alïcxêy ra ngay!

Baâ töi àêíy töi ra röìi nhaãy böí ra cûãa, möìm kïu to:

- Baâ con thên mïën, àûâng súå, cûá àïí mùåc chuáng töi, baâ con haäy ài ài, Laåy Chuáa töi! Khöng phaãi dõch taã àêu, chaáu noá sùæp úã cûä àêëy. Xin baâ con haäy laâm phuác laâm àûác cho! Töi nêëp sau möåt goác töëi, sau http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 4

caái hoâm vaâ nhòn meå töi lùn löån trïn saân rïn siïët vaâ nghiïën rùng ken keát. Baâ töi lï voâng quanh, cêët gioång dõu daâng vaâ vui veã noái:

- Nhên danh Cha vaâ Con! Variusa con haäy cöë chõu khoá möåt tñ!... Laåy Àûác Meå Rêët Thaánh che chúã chuáng con... Töi súå quaá. Meå töi vaâ baâ töi boâ lï trïn saân ngay bïn caånh böë

töi, àuång caã vaâo ngûúâi böë töi vaâ rïn ró, gaâo theát, coân böë töi vêîn nùçm im khöng àöång àêåy vaâ dûúâng nhû àang cûúâi gùçn. Caãnh löìng löån trïn saân êëy Tûác Alïcxêy, caách goåi tùæt thên mêåt. Tûác Vacvara, caách goåi thên mêåt. keáo daâi khaá lêu. Mêëy lêìn meå töi gûúång àûáng dêåy, nhûng laåi ngaä quyå xuöëng. Baâ töi lùn ra khoãi phoâng giöëng nhû möåt quaã boáng lúán maâu àen vaâ mïìm nhuän. Sau àoá àöåt nhiïn trong boáng töëi coá tiïëng treã con khoác theát lïn.

- Saáng danh Chuáa! -Baâ töi noái. -Con trai röìi!

Vaâ baâ chêm möåt ngoån nïën. Sau àoá chùæc töi nguã thiïëp ài úã goác nhaâ nïn khöng nhúá gò nûäa. ÊËn tûúång thûá hai coân ghi laåi trong trñ

nhúá töi laâ möåt ngaây mûa, taåi möåt goác nghôa àõa hoang vùæng. Töi àûáng úã möåt goâ àêët trún, nhúáp nhaáp vaâ nhòn xuöëng caái huyïåt trong àoá ngûúâi ta vûâa haå quan taâi böë töi xuöëng. Dûúái àaáy huyïåt coá nhiïìu nûúác vaâ coá caã ïëch nhaái nûäa; hai con àaä leo lïn àûúåc chiïëc nùæp quan taâi maâu vaâng. Àûáng bïn caånh huyïåt coá töi, baâ töi, tïn caãnh saát quêìn aáo ûúát suäng vaâ hai ngûúâi mujich veã mùåt bûåc tûác, tay cêìm xeãng. Nhûäng haåt mûa êëm vaâ li ti nhû nhûäng haåt thuãy tinh nhoã rùæc lïn têët caã moåi ngûúâi.

- Lêëp huyïåt laåi!

Tïn caãnh saát vûâa ra lïånh vûâa boã ài. Baâ töi khoác oâa lïn, giêëu mùåt vaâo möåt goác khùn vuöng. Hai ngûúâi mujich goâ lûng trïn chiïëc xeãng bùæt àêìu vöåi vaä hêët àêët vaâo huyïåt, nûúác dûúái huyïåt kïu loäm boäm. Hai con nhaái nhaãy khoãi nùæp quan taâi vaâ lao lïn thaânh huyïåt, nhûng nhûäng hoân àêët laåi gaåt chuáng ngaä xuöëng dûúái àaáy.

- Ài thöi, Liönaáa, -baâ töi vûâa noái vûâa nùæm lêëy vai töi. Töi vuâng ra khoãi tay baâ vaâ khöng muöën rúâi khoãi núi àêy.

- Laåy Chuáa, roä thêåt laâ... Baâ töi rïìn rô, khöng hiïíu noái vúái töi hay vúái Chuáa. Baâ töi àûáng im lùång rêët lêu, àêìu cuái gùçm. Huyïåt àaä

àêìy àêët, song baâ töi vêîn coân àûáng àoá. Hai ngûúâi mujich lêëy xeãng àêåp thònh thònh vaâo mùåt àêët. Möåt luöìng gioá thöíi túái xua tan vaâ

cuöën mûa ài. Baâ töi cêìm tay töi vaâ dêîn töi àïën ngöi nhaâ thúâ úã phña xa giûäa vö söë thaánh giaá àen sêîm.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 5

- Taåi sao chaáu khöng khoác?

Baâ töi hoãi, khi chuáng töi bûúác ra khoãi búâ raâo.

- Giaá chaáu khoác möåt chuát múái phaãi!

- Chaáu khöng muöën khoác.-Töi àaáp.

- Thöi àûúåc, khöng muöën thò thöi chaáu aå,

Baâ töi kheä noái. Têët caã chuyïån àoá thêåt kyâ laå: töi rêët ñt khoác vaâ

chó khoác khi naâo bûåc tûác, chûá khöng bao giúâ vò àau. Böë töi luön luön chïë nhaåo nhûäng gioåt nûúác mùæt cuãa töi, vaâ meå töi thûúâng quaát:

- Cêëm khöng àûúåc khoác! Sau cuâng baâ chaáu töi ngöìi trïn möåt chiïëc xe ngûåa nhoã vaâ ài doåc theo möåt àûúâng phöë röång, nhûng rêët bêín, hai bïn toaân nhûäng ngöi nhaâ àoã sêîm. Töi hoãi baâ töi:

- Thïë luä nhaái êëy coá boâ ra àûúåc khöng húã baâ?

- Khöng, bêy giúâ thò chuáng khöng boâ ra àûúåc, -baâ töi àaáp.

- Chuáa khùæc phuâ höå chuáng noá!

Caã böë töi lêîn meå töi àïìu khöng hay nhùæc àïën tïn Chuáa möåt caách tin tûúãng thên mêåt nhû vêåy.

*

* *

Mêëy ngaây sau, töi, baâ töi vaâ meå töi ài taâu thuãy, chuáng töi ngöìi trong möåt buöìng nhoã. Àûáa em múái àeã cuãa töi laâ Macxim àaä

chïët, nùçm trïn chiïëc baân trong goác phoâng, xaác boåc trong möåt maãnh vaãi trùæng coá thùæt dêy bùng àoã. Töi ngöìi choát voát trïn àöëng tay naãi vaâ hoâm xiïíng, nhòn qua chiïëc cûãa söí löìi vaâ troân nhû mùæt ngûåa. úã

phña ngoaâi cûãa kñnh ûúát àêîm doâng nûúác suâi boåt àuåc ngêìu chaãy cuöìn cuöån khöng ngúát. Thónh thoaãng, möåt laân soáng laåi chöìm lïn vaâ

liïëm vaâo mùåt kñnh. Töi bêët giaác nhaãy xuöëng saân taâu.

- Àûâng súå, - baâ töi noái vaâ àûa àöi caánh tay mïìm maåi kheä nhêëc töi lïn àöëng tay naãi nhû cuä. Laân sûúng muâ maâu xaám vaâ êím ûúát bao phuã mùåt nûúác. Xa xa, daãi àêët sêîm hiïån ra röìi laåi biïën mêët trong àaám sûúng muâ vaâ nûúác. Moåi vêåt xung quanh töi àïìu rung chuyïín. Chó coá meå töi àûáng yïn khöng àöång àêåy, hai tay àïí sau gaáy, lûng tûåa vaâo thaânh taâu. Khuön mùåt meå töi sa sêìm vaâ àanh laåi, cùåp mùæt nhùæm nghiïìn. Meå töi cûá àûáng yïn nhû vêåy, khöng noái khöng rùçng, dûúâng nhû àaä thay àöíi hùèn, ngay caã chiïëc aáo daâi meå

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 6

töi àang mùåc cuäng xa laå àöëi vúái töi. Baâ töi nhiïìu lêìn kheä baão meå

töi:

- Varya, con cöë ùn möåt chuát gò ài chûá?

Meå töi khöng traã lúâi vaâ vêîn àûáng yïn khöng nhuác nhñch. Baâ

töi chó noái thò thêìm vúái töi; hoåa hoùçn noái vúái meå töi thò to hún, nhûng coá phêìn naâo thêån troång, duåt deâ. Töi thêëy hònh nhû baâ töi súå

meå töi. Töi hiïíu àiïìu àoá, nhúâ thïë maâ hai baâ chaáu caâng gêìn guäi nhau hún.

- Xaratöp kia röìi! -Àöåt nhiïn meå töi noái to, gioång bûåc tûác. - Thuãy thuã àêu röìi?

Àêëy, nhûäng lúâi noái cuãa meå töi cuäng kyâ laå khoá hiïíu thïë àêëy: Xaratöp, thuãy thuã. Möåt ngûúâi àaân öng to lúán, toác baåc, mùåc quêìn aáo xanh, bûúác vaâo, tay bûng möåt chiïëc hoâm con. Baâ töi àúä lêëy chiïëc hoâm vaâ àùåt xaác em töi vaâo àoá. Röìi baâ töi giú thùèng tay bï chiïëc hoâm ra cûãa, nhûng ngûúâi baâ to beáo quaá, chó laách nghiïng múái coá

thïí loåt qua àûúåc chiïëc cûãa heåp cuãa cùn buöìng nhoã beá, nïn baâ cûá

luáng ta luáng tuáng maäi trûúác cûãa nom àïën buöìn cûúâi.

- Öi, meå, - meå töi kïu lïn, àúä lêëy chiïëc quan taâi úã tay baâ töi, röìi caã hai ngûúâi cuâng biïën mêët. Töi úã laåi trong buöìng möåt mònh, chùm chuá nhòn ngûúâi àaân öng mùåc quêìn aáo xanh. Tûác Vacvara, caách goåi tùæt.

- Thïë naâo, em chaáu ài mêët röìi û?

Ngûúâi mùåc quêìn aáo xanh cuái xuöëng nhòn töi vaâ noái.

- Baác laâ ai?

- Thuãy thuã.

- Coân Xaratöp laâ ai?

- Laâ möåt thaânh phöë. Nhòn qua cûãa söí maâ xem, noá kia kòa!

Qua têëm cûãa kñnh töi nhòn thêëy möåt daãi àêët dûúâng nhû àang di àöång. Daãi àêët maâu sêîm vaâ döëc tuöåt. Laân sûúng nheå toãa lïn, giöëng möåt khoanh baánh mò lúán vûâa múái cùæt tûâ möåt öí baánh ra.

- Baâ chaáu ài àêu thïë baác?

- Ài chön em chaáu.

- Àem chön noá xuöëng àêët húã baác?

- Chûá sao? Phaãi chön ài.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 7

Töi kïí cho baác thuãy thuã nghe cêu chuyïån ngûúâi ta àaä chön söëng luä nhaái nhû thïë naâo luác chön cêët böë töi. Baác bïë xöëc töi lïn, ghò

chùåt vaâo ngûúâi vaâ hön töi:

- Chaâ, chaáu chûa hiïíu gò caã! Baác noái.

- Khöng nïn thûúng haåi luä nhaái êëy laâm gò. Chuáa khùæc phuâ höå

chuáng! Chaáu haäy thûúng lêëy meå chaáu. Chaáu thêëy àêëy, àau khöí àaä

laâm cho meå chaáu heáo hon ài nhû thïë àêëy!

Tiïëng coâi taâu ruác, rñt lïn trïn àêìu chuáng töi. Töi àaä biïët àêy laâ chiïëc taâu thuãy nïn khöng súå. Baác thuãy thuã vöåi àùåt töi xuöëng saân vaâ vûâa chaåy ra ngoaâi vûâa noái:

- Baác phaãi chaåy ài àùçng naây möåt tñ!

Töi cuäng muöën chaåy theo. Töi bûúác ra ngoaâi cûãa. Ngoaâi haânh lang heåp tranh töëi tranh saáng khöng coá qua möåt boáng ngûúâi. Gêìn cûãa buöìng coá nhûäng bêåc cêìu thang neåp àöìng boáng nhoaáng. Nhòn lïn trïn, töi thêëy möåt àaám ngûúâi xaách bõ vaâ tay naãi. Roä raâng laâ têët caã moåi ngûúâi sùæp lïn búâ, töi cuäng phaãi lïn thöi. Nhûng khi töi len vaâo giûäa àaám àöng úã caånh thaânh taâu trûúác chiïëc cêìu bùæc lïn búâ, moåi ngûúâi àïìu nhòn töi kïu lïn:

- Con caái nhaâ ai thïë naây?

Maây con ai?

- Chaáu khöng biïët. Ngûúâi ta xö àêíy töi, lay töi, súâ moá töi höìi lêu. Cuöëi cuâng baác thuãy thuã toác baåc chaåy àïën, tuám lêëy töi vaâ phên trêìn:

- Thùçng beá naây úã Axtrakhan, noá úã trong buöìng taâu chaåy ra... Baác bïë töi bûúác nhanh vaâo buöìng, àùåt töi vaâo giûäa àöëng tay naãi röìi vûâa ài ra, vûâa giú ngoán tay ra doåa töi:

- Liïåu höìn àêëy!

Tiïëng öìn aâo trïn àêìu möîi luác möåt nhoã dêìn, chiïëc taâu khöng lùæc lû maånh vaâ khöng khuêëy àöång trïn mùæt nûúác nûäa. Cûãa söí cùn buöìng bõ möåt bûác thaânh ûúát chùæn lêëp. Trong buöìng töëi om, ngöåt ngaåt, àöëng tay naãi nhû phöìng ra, eáp lêëy ngûúâi töi. Têët caã àïìu laâm cho töi khoá chõu. Coá leä ngûúâi ta seä àïí möåt mònh töi úã laåi vônh viïîn trong chiïëc taâu vùæng ngùæt naây chùng? Töi laåi gêìn cûãa buöìng. Cûãa khöng múã àûúåc, töi khöng laâm caách naâo xoay àûúåc quaã àêëm bùçng àöìng.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 8

Töi cêìm chai sûäa àêåp thêåt maånh vaâo quaã àêëm. Chiïëc chai vúä

toang, sûäa àöí tung toáe xuöëng chên töi chaãy àêìy caã vaâo àöi uãng. Buöìn rêìu vò thêët baåi, töi lïn nùçm trïn àöëng tay naãi, khoác ti tó vaâ

nguã thiïëp ài, mùæt vêîn ûúát lïå. Khi töi tónh dêåy, chiïëc taâu thuãy laåi khuêëy àöång vaâ lùæc lû maånh, cûãa söí cùn buöìng saáng rûåc nhû mùåt trúâi. Baâ töi ngöìi caånh töi, chaãi àêìu vaâ nhùn nhoá, noái thò thêìm caái gò

nghe khöng roä. Toác baâ töi àen nhaánh, aánh xanh, daây kyâ laå, phuã kñn caã hai vai, xoäa xuöëng ngûåc, xuöëng àêìu göëi vaâ raãi caã ra saân. Möåt tay kheä nêng múá toác trïn saân lïn vaâ ûúám trïn tay, baâ töi àûa möåt caách khoá khùn chiïëc lûúåc thûa bùçng göî vaâo múá toác daây. Baâ töi bôu möi, cùåp mùæt àen long lïn àêìy tûác giêån, vaâ trong múá toác daây êëy khuön mùåt baâ töi trúã nïn beá nhoã vaâ buöìn cûúâi laå. Höm nay baâ töi coá veã dûä

túån, nhûng khi töi hoãi taåi sao toác baâ laåi daây nhû vêåy, baâ töi traã lúâi, gioång cuäng dõu daâng êëm aáp nhû höm qua:

- Coá leä Chuáa trûâng phaåt baâ àêëy. Toác vúái tai chïët tiïåt úã àêu êëy, cûá thûã chaãi noá maâ xem!

Höìi coân treã baâ thñch khoe khoang vïì caái búâm naây, nhûng nay vïì giaâ baâ laåi nguyïìn ruãa noá! Chaáu nguã ài! Haäy coân súám, mùåt trúâi vûâa múái moåc thöi...

- Chaáu khöng buöìn nguã nûäa!

- Thò thöi vêåy,

Baâ töi bùçng loâng ngay; vaâ vûâa tïët toác vûâa nhòn vïì phña chiïëc ài-vùng, núi meå töi àang nùçm nguã, ngûãa mùåt lïn, ngûúâi duöîi thùèng.

- Höm qua chaáu àêåp vúä chai sûäa nhû thïë naâo? Kïí kheä cho baâ

nghe!

Lúâi noái cuãa baâ töi àùåc biïåt trêìm böíng nghe nhû tiïëng haát, noá

khùæc sêu vaâo trñ nhúá töi dïî daâng, nhû nhûäng àoáa hoa, vaâ cuäng dõu daâng, rûåc rúä àêìy nhûåa söëng. Khi baâ töi móm cûúâi, hai con ngûúi àen sêîm nhû quaã anh àaâo, núã ra, long lanh tia saáng dõu hiïìn khön taã. Nuå cûúâi àïí löå ra hai haâm rùng trùæng ngêìn chùæc chùæn, vaâ mùåc duâ trïn àöi maá ngùm ngùm àen àaä coá vö söë nïëp nhùn, khuön mùåt cuãa baâ töi hònh nhû vêîn tûúi treã. Nhûng caái muäi xöm xöëp coá hai löî

muäi phöìng lïn vaâ caái choáp muäi àoã àaä laâm cho khuön mùåt xêëu ài khaá nhiïìu. Baâ töi hñt thuöëc laá àûång trong caái höåp àen khaãm baåc. Toaân thên baâ töi àen sêîm, nhûng tûâ bïn trong -qua àöi mùæt -aánh lïn nhûäng tia saáng êëm aáp, tûúi vui vaâ khöng bao giúâ tùæt. Tuy lûng http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 9

coâng, gêìn nhû guâ, vaâ thên hònh rêët to beáo, nhûng baâ töi ài laåi nheå

nhaâng, nhanh nheån nhû möåt con meâo to, vaâ cuäng coá veã dõu daâng mïìm maåi giöëng hïåt nhû con vêåt dïî thûúng êëy. Trûúác kia gùåp baâ

töi; töi nhû ngûúâi nguã say, àùæm chòm trong boáng töëi; nhûng baâ töi xuêët hiïån, àaä àaánh thûác töi dêåy vaâ àûa töi ra ngoaâi aánh saáng. Vúái möåt súåi dêy vö têån baâ töi nöëi têët caã moåi vêåt xung quanh töi laåi, àan thaânh möåt têëm àùng-ten nhiïìu maâu sùæc, vaâ lêåp tûác trúã thaânh ngûúâi baån thên thiïët suöët àúâi töi, möåt ngûúâi gêìn guäi nhêët vúái loâng töi, möåt con ngûúâi dïî hiïíu nhêët vaâ yïu quyá nhêët. Têëm loâng yïu mïën vö tû cuãa baâ töi àöëi vúái moåi ngûúâi àaä laâm cho têm höìn töi thïm phong phuá, àaä truyïìn sûác maånh khöng gò khuêët phuåc nöíi àïí

àûúng àêìu vúái nhûäng ngaây thaáng gieo neo.

*

* *

Böën mûúi nùm vïì trûúác taâu thuãy chaåy rêët chêåm, chuáng töi phaãi ài khaá lêu múái túái Nijni. Töi coân nhúá rêët roä nhûäng ngaây àêìu tiïn vö cuâng àeåp àeä êëy. Trúâi rêët àeåp, suöët tûâ saáng àïën töëi, töi vúái baâ töi àûáng trïn boong taâu dûúái bêìu trúâi trong saáng, giûäa àöi búâ

söng Vonga àûúåc muâa thu thïu lïn möåt maâu vaâng oáng, tröng nhû

hai daãi luåa. Con taâu maâu gaåch tûúi ài ngûúåc doâng söng, baánh laái uïí oaãi khuêëy àöång mùåt nûúác xanh sêîm. Con taâu keáo theo úã àêìu súåi dêy caáp daâi möåt chiïëc saâ-lan xaám tröng giöëng nhû con boå àêët. Mùåt trúâi lûäng lúâ di chuyïín trïn söng Vonga; caãnh vêåt xung quanh àöíi múái tûâng giúâ tûâng phuát. Nhûäng ngoån àöìi xanh giöëng nhû nhûäng nïëp gêëp löång lêîy trïn böå y phuåc sang troång cuãa mùåt àêët; hai bïn búâ

söng, caác thaânh phöë vaâ laâng maåc nom xa xa nhû nhûäng chiïëc baánh; thónh thoaãng coá chiïëc laá thu vaâng bêåp bïình trïn mùåt nûúác.

- Chaáu nhòn xem, àeåp chûa kòa!

- Chöëc chöëc baâ töi laåi nhùæc laåi vaâ ài tûâ thaânh taâu bïn naây sang thaânh bïn kia.

Baâ töi raång rúä hùèn lïn, àöi mùæt múã to vò vui sûúáng. Baâ töi maãi nhòn lïn búâ, nhiïìu luác quïn caã töi. Baâ töi àûáng caånh thaânh taâu, khoanh tay trûúác ngûåc, móm cûúâi, im lùång, nûúác mùæt rûng rûng. Töi giêåt giêåt chiïëc vaáy sêîm maâu coá thïu hoa cuãa baâ töi.

- Gò thïë? - Baâ töi giêåt mònh. Baâ tûúãng nhû àang thiu thiu nguã

vaâ nùçm mú êëy.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 10

- Sao baâ laåi khoác?

- Baâ vui sûúáng àêëy chaáu aå, maâ cuäng vò tuöíi giaâ nûäa! -Baâ töi vûâa noái vûâa móm cûúâi.

- Baâ àaä giaâ röìi, baâ àaä traãi qua saáu mûúi xuên röìi coân gò nûäa!

Sau khi hñt thuöëc laá, baâ töi bùæt àêìu kïí cho töi nghe nhûäng cêu chuyïån kyâ quaái vïì boån cûúáp phuác àûác, vïì caác võ thaánh, vïì

nhûäng loaâi daä thuá vaâ luä aác quyã.

Nhûäng chuyïån thêìn thoaåi àûúåc baâ töi kïí bùçng möåt gioång khe kheä, àêìy bñ êín. Baâ töi cuái xuöëng, nhòn thùèng vaâo mùæt töi, hai con ngûúi múã röång nhû muöën truyïìn vaâo loâng töi möåt sûác maånh löi cuöën töi lïn. Baâ töi noái y nhû haát, vaâ caâng noái lúâi baâ töi caâng vang lïn nhõp nhaâng. Nghe baâ töi noái thêåt thuá võ khöng thïí taã àûúåc. Töi lùæng nghe vaâ voâi thïm:

- Kïí nûäa ài baâ!

- ÛÂ, thò kïí nûäa: ngaây xûa coá möåt võ gia thêìn ngöìi úã phña dûúái loâ sûúãi, bõ mò öëng cùæm vaâo chên. Laäo vûâa lùæc la lùæc lû vûâa rïn ró vaâ

khoác tó ti: "öi, chuöåt con úi, àau quaá, öi chuöåt con úi, ta khöng thïí

chõu nöíi!" Baâ töi nhêëc möåt chên lïn, hai tay öm lêëy vaâ nhùn mùåt laåi giaäy giaäy nom àïën buöìn cûúâi, y nhû chñnh baâ töi àau vêåy. Caác baác thuyã thuã rêåm rêu vaâ hiïìn laânh àûáng xung quanh lùæng nghe, cûúâi khuác khñch, khen ngúåi baâ töi vaâ cuäng yïu cêìu:

- Baâ kïí chuyïån nûäa ài!

- Sau àoá hoå baão: -Múâi baâ cuâng ài ùn töëi vúái chuáng töi! Khi ùn, hoå múâi baâ töi uöëng rûúåu vötka, coân töi thò àûúåc ùn dûa hêëu, dûa búã. Viïåc naây phaãi laâm giêëu, vò trïn taâu coá möåt ngûúâi cêëm ùn hoa quaã, laäo ta tõch thu têët caã hoa quaã vaâ àem quùèng xuöëng söng. Laäo ùn mùåc giöëng hïåt möåt viïn caãnh saát, cuäng coá nhûäng cuác aáo bùçng àöìng, vaâ luác naâo cuäng say mïìm. Moåi ngûúâi thêëy laäo àïìu lêín traánh. Meå töi rêët ñt khi ra boong taâu vaâ thûúâng àûáng lùång leä

möåt mònh, riïng ra möåt chöî. Thên hònh meå töi to lúán, cên àöëi, khuön mùåt töëi sêìm vaâ àanh laåi, maái toác vaâng hoe, tïët bñm, vêën trïn àêìu thaânh möåt voâng nùång trôu -toaân thên meå töi tröng thêåt lûåc lûúäng vaâ rùæn chùæc. Giúâ àêy hònh aãnh meå töi hiïån lïn trong oác töi nhû qua möåt lúáp sûúng muâ hoùåc qua möåt àaám mêy trong vùæt, trong àoá löå ra àöi mùæt xaám xa laå vaâ laånh luâng cuäng to nhû àöi mùæt baâ töi. Coá möåt lêìn meå töi noái, gioång nghiïm nghõ: http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 11

- Ngûúâi ta cûúâi meå àêëy, meå aå!

- Mùåc hoå! - Baâ töi àaáp veã vö tû.

- Cho hoå cûúâi, kïå hoå.

Töi coân nhúá veã vui mûâng nhû treã con cuãa baâ töi khi nhòn thêëy Nijni. Baâ töi keáo tay töi, àêíy töi vïì phña thaânh taâu vaâ kïu lïn:

- Chaáu tröng kòa, chaáu tröng kòa, àeåp khöng! Nijni àêëy, chaáu aå! Nhúâ ún Chuáa, thaânh phöë múái àeåp laâm sao! Chaáu tröng kòa, nhaâ

thúâ nhû bay laâ laâ trïn mùåt àêët êëy!

Röìi baâ töi yïu cêìu meå töi, gioång gêìn nhû khoác:

- Variusa, con nhòn ài chûá! Coá leä con quïn caã röìi cuäng nïn!

Haäy vui lïn con!

Meå töi móm cûúâi, uã ruä. Con taâu dûâng laåi trûúác möåt thaânh phöë

myä lïå, giûäa doâng söng chêåt nñch thuyïìn beâ, tua tuãa haâng trùm cöåt buöìm nhoån hoùæt. Möåt chiïëc thuyïìn lúán àêìy ùæp ngûúâi búi laåi gêìn thaânh taâu vaâ ngoùæc caái saâo coá moác vaâo chiïëc thang ngûúâi ta thaã

xuöëng. Nhûäng ngûúâi trïn thuyïìn lêìn lûúåt leo lïn boong taâu. Möåt öng giaâ beá nhoã, gêìy àeát, leo lïn rêët nhanh, trûúác têët caã moåi ngûúâi. öng cuå mùåc böå quêìn aáo daâi àen, rêu maâu hung vaâ oáng aánh nhû kim tuyïën, muäi giöëng nhû moã chim vaâ coá àöi mùæt xanh luåc. Vò dõch taã

àang hoaânh haânh luác bêëy giúâ nïn phaãi laâm nhû vêåy.

- Böë!

Meå töi kïu tûúáng lïn, gioång khaân khaân. Meå töi nghiïng ngûúâi vïì phña öng cuå. öng öm lêëy àêìu meå töi vaâ àûa àöi baân tay beá nhoã, àoã tña, vuöët nhanh vaâo maá meå töi. Röìi öng kïu lïn, gioång the theá:

- Thïë naâo! Cö aã ngöëc? A, a! Con thêëy àêëy... Chao öi, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ...

Baâ töi hònh nhû öm hön têët caã moåi ngûúâi möåt luác, cûá xoay tñt nhû möåt chiïëc chong choáng. Baâ töi vûâa àêíy töi àïën trûúác mùåt moåi ngûúâi vûâa noái vöåi vaä vúái töi:

- Naâo, nhanh nhanh lïn! Àêy laâ cêåu Mikhailö, àêy laâ cêåu Iaköp... múå Natalaáa, àêy laâ caác em chaáu, caã hai cuâng tïn laâ Xasa, em gaái Katïrina, têët caã àïìu laâ hoå haâng nhaâ ta àêëy. Chaáu xem coá

àöng khöng!

Öng töi hoãi baâ töi:

- Baâ noá coá khoãe khöng?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 12

Öng baâ töi öm nhau ba lêìn. Röìi öng töi keáo töi ra khoãi àaám ngûúâi chen chuác, öm lêëy àêìu vaâ hoãi:

- Coân thùçng naây, maây laâ con caái nhaâ ai haã?

Möåt thùçng beá úã Axtrakhan, tûâ trong buöìng taâu chaåy ra...

- Noá noái caái gò thïë?

Öng töi hoãi meå töi, vaâ khöng chúâ traã lúâi, àêíy töi ra vaâ noái:

- Àöi goâ maá giöëng böë nhû àuác... Thöi xuöëng thuyïìn ài!

Túái búâ, chuáng töi caã töëp leo lïn döëc, theo con àûúâng raãi àaá

cuöåi to, giûäa hai búâ döëc cao phuã möåt lúáp coã vaâng hoe àaä bõ xeáo naát. öng töi vaâ meå töi ài àêìu. öng töi chó thêëp àïën ngang vai meå töi, bûúác ngùæn, nhûng ài rêët nhanh. Meå töi nhòn öng töi tûâ trïn xuöëng vaâ bûúác ài nhû khöng chêëm àêët. Hai cêåu töi lùång leä bûúác theo sau: cêåu Mikhain toác àen mûúåt, ngûúâi gêìy àeát giöëng öng töi; cêåu Iaköp toác quùn vaâ vaâng hoe; coá caã mêëy ngûúâi àaân baâ to beáo mùåc aáo daâi loâe loeåt vaâ nùm saáu àûáa treã con, àûáa naâo cuäng lúán hún töi vaâ àûáa naâo cuäng im lùång. Töi ài cuâng vúái baâ töi vaâ múå Natalaáa thêëp nhoã. Sùæc mùåt xanh xao, cùåp mùæt xanh biïëc, buång to tûúáng, múå töi thûúâng phaãi dûâng laåi luön vaâ noái thò thêìm höín hïín:

- ÖËi, töi khöng sao ài àûúåc nûäa!

- Chuáng noá bùæt töåi maây ài laâm gò cú chûá! Baâ töi caâu nhaâu veã

tûác giêån. - Caã noâi caã öí àïìu ngu ngöëc!

Caã ngûúâi lúán lêîn treã con, töi khöng thñch möåt ai caã. Töi caãm thêëy mònh xa laå giûäa hoå, ngay caã baâ töi hònh nhû cuäng múâ nhaåt ài vaâ trúã nïn xa caách àöëi vúái töi. Àùåc biïåt töi khöng thñch öng töi tñ

naâo. Töi caãm thêëy ngay öng töi laâ keã thuâ, öng laâm cho töi phaãi àùåc biïåt chuá yá túái öng vaâ gêy cho töi möåt möëi hiïëu kyâ lo súå. Chuáng töi ài àïën àónh döëc. úã tñt trïn cao, dûåa lûng vaâo búâ döëc bïn phaãi, bùæt àêìu phöë, coá möåt ngöi nhaâ thêëp möåt têìng, sún maâu höìng nhem nhuöëc, maái luåp suåp vaâ cûãa söí nhö ra ngoaâi. Àûáng ngoaâi àûúâng nhòn vaâo, töi tûúãng ngöi nhaâ cuäng khaá röång raäi, nhûng bïn trong laåi phên thaânh nhûäng buöìng nhoã, tranh töëi tranh saáng, rêët chêåt chöåi. Chöî naâo cuäng thêëy nhûäng ngûúâi bûåc tûác chaåy ngûúåc chaåy xuöi nhû

trïn möåt con taâu cêåp bïën vaâ möåt luä treã con löìng löån nhû àaân chim seã hay cûúáp phaá. Chöî naâo cuäng coá muâi hùng hùng laâ laå. Töi ài ra sên. Caái sên cuäng àaáng gheát: khùæp sên treo àêìy nhûäng têëm vaãi lúán ûúát àêîm, àïí ngöín ngang nhûäng thuâng nûúác àùåc nhiïìu maâu. Trong thuâng cuäng ngêm vaãi. úã möåt goác tûúâng, trong traái nhaâ thêëp leâ teâ àaä

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 13

xiïu veåo, cuãi chaáy rûâng rûåc trong bïëp loâ. Coá caái gò söi lïn suâng suåc, vaâ möåt ngûúâi maâ töi khöng tröng thêëy noái to nhûäng tiïëng kyâ laå:

- Xantan

- fucxin

- cupúröx...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 14

II

Möåt cuöåc söëng söi nöíi nhiïìu maâu sùæc, kyâ quùåc àïën khoá taã bùæt àêìu vaâ tröi qua nhanh choáng laå thûúâng. Töi nhúá laåi cuöåc söëng àoá

nhû nhúá laåi möåt chuyïån cöí tñch haäi huâng do möåt thiïn taâi töët buång nhûng chên thêåt möåt caách taân nhêîn àaä kheáo kïí laåi. Giúâ àêy khi höìi tûúãng laåi quaá khûá, chñnh töi àöi khi cuäng khoá tin àûúåc rùçng têët caã thûåc sûå laâ nhû vêåy. Coá nhiïìu àiïìu töi muöën tranh caäi, muöën phuã nhêån, chñnh vò cuöåc söëng töëi tùm cuãa "caái noâi ngu ngöëc" êëy coá

quaá nhiïìu nhûäng àiïìu taân nhêîn. Nhûng sûå thêåt vêîn hún loâng thûúng haåi, vaã laåi cêu chuyïån töi kïí àêy àêu coá phaãi noái vïì baãn thên töi, maâ noái vïì cuöåc söëng chêåt heåp, ngöåt ngaåt, àêìy nhûäng êën tûúång khuãng khiïëp maâ ngûúâi thûúâng dên Nga àaä söëng vaâ hiïån àang söëng. Nhaâ öng töi àêìy möåt khöng khñ thuâ hùçn giûäa ngûúâi noå

vúái ngûúâi kia nhû àaám sûúng muâ daây àùåc; sûå thuâ hùçn àoá àaä àêìu àöåc ngûúâi lúán, vaâ thêåm chñ àïën caã treã con cuäng goáp phêìn tñch cûåc vaâo àoá. Sau naây, qua nhûäng cêu chuyïån baâ töi kïí, töi àûúåc biïët rùçng meå töi trúã vïì àuáng vaâo luác caác cêåu töi àang nùçng nùåc àoâi öng töi phaãi chia gia taâi. Viïåc meå töi àöåt nhiïn trúã vïì caâng laâm tùng thïm yá muöën ra úã riïng cuãa hoå. Hoå súå rùçng meå töi seä àoâi laåi söë cuãa höìi mön thuöåc phêìn meå töi nhûng bõ öng töi giûä laåi vò meå töi àaä "tûå

yá" ài lêëy chöìng, khöng àûúåc öng töi ûng thuêån. Caác cêåu töi cho rùçng söë cuãa höìi mön àoá phaãi àûúåc àem chia cho hoå. Tûâ lêu hoå cuäng àaä caäi nhau kõch liïåt xem ai laâ ngûúâi àûúåc múã xûúãng úã trong thaânh phöë vaâ ai seä úã khu ngoaåi ö Kunavinö, bïn kia söng ska. ñt ngaây sau, khi chuáng töi túái, möåt vuå caäi coå àaä nöí ra úã nhaâ bïëp giûäa bûäa ùn trûa: caác cêåu töi àöåt nhiïn chöìm dêåy, nhoaâi ngûúâi qua mùåt baâ

vaâ bùæt àêìu gêìm rñt, la heát vaâo mùåt öng töi, rùng nhe ra, gêìm gûâ

nhau nhû möåt bêìy choá. Öng töi àoã mùåt tña tai, lêëy chiïëc thòa nïån xuöëng mùåt baân vaâ theát vaáng lïn nhû tiïëng gaâ tröëng:

- Öng seä cho chuáng maây ài ùn maây caã nuát!

Baâ töi mùåt nhùn nhoá möåt caách àau àúán, noái:

- Cûá àem chia tuöët cho chuáng noá, öng úi! Öng seä àûúåc yïn thên. Cho têët chuáng noá ài!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 15

- Xò, baâ laåi àõnh vïì huâa vúái chuáng noá phaãi khöng?

Öng töi theát lïn, hai mùæt long lanh. Vaâ thêåt laâ laå, möåt ngûúâi beá nhoã nhû öng töi maâ laåi coá thïí theát to àïën thïë. Meå töi rúâi khoãi baân, àûáng dêåy vaâ tûâ tûâ ài laåi phña cûãa söí, àûáng xoay lûng vïì phña moåi ngûúâi. Böîng cêåu Mikhain vung tay àêëm vaâo mùåt ngûúâi em, cêåu naây theát lïn, lùn xaã vaâo anh vaâ caã hai ngûúâi lùn trïn saân, vûâa thúã, vûâa rïn, vûâa chûãi ruãa.

Luä treã con oâa lïn khoác. Múå Natalaáa àang coá mang kïu than möåt caách tuyïåt voång. Meå töi keáo múå ài ra chöî khaác. Epgïnaáa, muå

vuá nuöi mùåt röî, vui tñnh, àuöíi luä treã ra khoãi nhaâ bïëp. Ghïë àöí löíng chöíng; anh thúå hoåc nghïì Txûganöc, möåt thanh niïn coá àöi vai röång, cûúäi lïn lûng cêåu Mikhain, coân baác thúå caã Grigöri Ivanövitaå

hoái àêìu, rêåm rêu vaâ àeo kñnh rêm thò bònh tônh lêëy möåt chiïëc khùn mùåt troái hai tay cêåu êëy laåi. Cêåu Mikhain vûún cöí vïì phña sau, böå

rêu àen vaâ thûa coå xuöëng mùåt saân, miïång thúã khoâ kheâ möåt caách khuãng khiïëp. öng töi thò vûâa chaåy xung quanh baân vûâa kïu la thaãm thiïët:

- Anh em, maáu muã vúái nhau maâ thïë àêëy! Chao öi, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ...

Ngay tûâ àêìu cuöåc caäi nhau, töi súå quaá, àaä leo phoác lïn loâ sûúãi. Tûâ trïn àoá töi kinh ngaåc nhòn Baâ töi àang lêëy nûúác úã chêåu thau bùçng àöìng vaâ rûãa nhûäng vïët maáu trïn mùåt cêåu Iaköp. Cêåu vûâa khoác vûâa giêåm chên xuöëng mùåt saân, coân baâ töi thò noái bùçng möåt gioång khoá nhoåc:

- Quên àaáng nguyïìn ruãa, àöì moåi rúå, phaãi tu tónh laåi chûá!

Öng töi vùæt chiïëc aáo bõ raách toaåc lïn vai vaâ theát baâ töi:

- Naây, muå phuâ thuãy! Muå àaä àeã ra möåt luä suác sinh àêëy!

Khi cêåu Iaköp àaä ài khoãi, baâ töi chaåy laåi goác nhaâ, kïu gaâo thaãm thiïët:

- Laåy Àûác Baâ Marya, Meå cuãa Chuáa Lúâi, xin Àûác Baâ àûâng àïí

con caái chuáng con sa vaâo sûå dûä.

Öng töi àûáng lïn, ngoaãnh vïì phña baâ töi, àûa mùæt nhòn chiïëc baân trïn àoá moåi thûá coân àöí ngöín ngang, lïnh laáng vaâ noái nhoã:

- Baâ liïåu maâ theo doäi chuáng noá, keão chuáng noá seä haânh töåi con Vacvara cho maâ xem, chûa biïët chûâng...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 16

- Thöi ài, àûâng nghô nhaãm nûäa! Cúãi aáo ra, àûa àêy töi vaá

cho...

Röìi baâ töi öm lêëy àêìu öng töi hön vaâo traán. Öng töi tröng thêåt beá nhoã bïn caånh baâ töi vaâ cûá uáp mùåt vaâo vai baâ töi:

- Coá leä phaãi chia thöi, baâ noá aå...

- Phaãi, phaãi chia ài, öng aå!

Hai ngûúâi noái chuyïån vúái nhau höìi lêu, luác àêìu coân thên mêåt, sau öng töi giêåm chên xuöëng saân nhû con gaâ tröëng trûúác luác choåi nhau, giú ngoán tay ra doåa baâ töi vaâ thïìu thaâo noái to:

- Töi biïët baâ lùæm, baâ chiïìu chuáng noá lùæm! Thùçng Miska cuãa baâ chó laâ àûáa gian giaão, coân thùçng Iaska thò laâ möåt tïn vö laåi! Röìi chuáng noá seä nöëc àïën hïët nhùén cuãa caãi cuãa töi cho maâ xem, chuáng seä àem phung phñ hïët.

Ngöìi trïn mùåt loâ sûúãi, töi trúã mònh khöng kheáo, laâm rúi chiïëc baân laâ. Chiïëc baân laâ lùn êìm êìm trïn bêåc loâ sûúãi röìi rúi toäm vaâo thuâng nûúác raác. öng töi nhaãy lïn bêåc, keáo cöí töi xuöëng, nhòn chùçm chùçm vaâo mùåt töi, dûúâng nhû múái tröng thêëy töi lêìn àêìu.

- Ai àùåt maây ngöìi lïn loâ sûúãi? Meå maây phaãi khöng?

- Chaáu tûå leo lïn lêëy.

- Noái laáo.

- Khöng, chaáu tûå leo lïn möåt mònh thêåt maâ. Vò chaáu súå. Öng töi àêíy töi sang bïn vaâ kheä búáp vaâo traán töi.

- Y hïåt nhû caái thùçng böë maây! Thöi, cuát ài!

Àûúåc chuöìn khoãi bïëp, töi mûâng quyánh.

*

* *

Töi thêëy roä öng töi thûúâng àûa cùåp mùæt xanh thöng minh vaâ

tinh nhanh theo doäi töi, vaâ töi súå öng töi lùæm. Töi coân nhúá laâ töi luön luön muöën lêín traánh cùåp mùæt nêíy lûãa àoá. Töi caãm thêëy öng töi laâ möåt ngûúâi àöåc aác, noái vúái ai cuäng bùçng möåt gioång giïîu cúåt, chêm choåc àïí gêy sûå vaâ choåc tûác moåi ngûúâi.

- Chao öi, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ! - öng thûúâng la nhû

vêåy; tiïëng "y" keáo daâi cuãa öng luön gêy cho töi möåt caãm giaác buöìn http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 17

rêìu hoùåc súå haäi. Vaâo giúâ nghó, luác uöëng traâ buöíi töëi, khi öng töi, caác cêåu töi vaâ nhûäng ngûúâi laâm tûâ xûúãng bûúác vaâo bïëp, veã mïåt moãi, tay àêìy xantan vaâ chaáy seám vò cupúröx, toác buöåc bùng vaãi, têët caã

nom giöëng nhû nhûäng bûác tûúång thaánh àen saåm àùåt úã goác bïëp. Vaâo giúâ phuát haäi huâng àoá, öng töi thûúâng ngöìi àöëi diïån vúái töi vaâ

chuyïån troâ vúái töi nhiïìu hún nhûäng àûáa chaáu khaác, khiïën chuáng phaãi ghen tõ. öng töi daáng ngûúâi cên àöëi, maãnh khaãnh, tû thïë ung dung. Chiïëc gi-lï bùçng vaãi xa-tanh thïu àaä cuä súân, aáo sú-mi vaãi hoa thò nhaâu naát vaâ trïn hai àêìu göëi quêìn löå ra nhûäng miïëng vaá

lúán. Tuy vêåy tröng öng töi ùn mùåc vêîn coá veã saåch seä vaâ chónh tïì

hún caác cêåu töi mùåc veát-töng, sú-mi ngûåc höì cûáng vaâ quaâng khùn luåa.

Töi àïën àûúåc vaâi höm thò öng töi bùæt töi hoåc cêìu kinh. Têët caã

nhûäng àûáa treã khaác úã trong nhaâ àïìu lúán tuöíi hún töi vaâ chuáng àaä

hoåc àoåc, hoåc viïët do möåt thêìy phuå lïî cuãa nhaâ thúâ Àûác Meå lïn Trúâi daåy; qua cûãa söí cuãa ngöi nhaâ coá thïí nhòn thêëy nhûäng noác nhaâ thúâ

troân vaâng choái. Múå Natalaáa daåy töi hoåc. Múå laâ möåt ngûúâi trêìm lùång, súå sïåt, mùåt tröng rêët treã con vaâ coá cùåp mùæt trong suöët khiïën töi coá caãm tûúãng rùçng qua cùåp mùæt àoá coá thïí nhòn thêëy têët caã

nhûäng gò úã phña sau múå. Töi thñch nhòn vaâo mùæt múå thêåt lêu, khöng chúáp. Múå lim dim mùæt, quay àêìu tûá phña vaâ khe kheä nùn nó

töi, gioång gêìn nhû thò thêìm:

- Naâo, chaáu noái ài: "Laåy Cha chuáng töi úã trïn trúâi..." Vaâ nïëu töi coá hoãi "Iakö jï laâ caái gò?" thò múå súå haäi nhòn xung quanh khuyïn töi:

- Chaáu àûâng hoãi, nhû thïë khöng töët! Chaáu chó viïåc noái theo múå: "Laåy Cha chuáng töi..." Nghe khöng?

Töi bùn khoùn: taåi sao hoãi laåi khöng töët? Tiïëng "Iakö jï" nhû

coá nghôa gò bñ êín, vaâ töi cöë tònh tòm moåi caách xuyïn taåc ài:

- "Iaköp jï", "Ia vú köjï"... Nhûng múå töi cûá kiïn nhêîn chûäa laåi. Mùåt múå nhúåt nhaåt nhû

sùæp tan ra thaânh nûúác, gioång noái luön luön àûát quaäng:

- Àûâng, chaáu chó viïåc noái: "Iakö jï" thöi... Nhûng baãn thên múå vaâ caã nhûäng lúâi noái àïìu khöng tûå nhiïn. Àiïìu àoá khiïën töi bûåc mònh vaâ laâm cho töi khöng thïí naâo thuöåc àûúåc baâi kinh. Möåt höm öng töi hoãi:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 18

- Thïë naâo, Aliöska, höm nay maây laâm gò? Laåi ài chúi röìi! Cûá

nhòn thêëy caái bûúáu trïn traán maây laâ àuã biïët. Chúi maâ bûúu àêìu bûúu traán lïn nhû thïë thò khöng phaãi laâ khön àêu! Thïë coân baâi kinh "Laåy Cha" àaä thuöåc chûa?

Múå töi àaáp kheä:

- Noá töëi daå lùæm.

Öng töi cûúâi khêíy, cùåp löng maây maâu hung kheä rûúán lïn:

- Nïëu vêåy thò phaãi nïån cho noá möåt trêån!

Vaâ öng laåi hoãi töi:

- Böë maây àaä nïån cho maây bao giúâ chûa?

Khöng hiïíu öng töi noái gò, töi lùång im. Meå töi noái:

- Khöng, Macxim khöng àaánh noá bao giúâ, coân cêëm caã con nûäa.

- Sao vêåy?

- Böë noá baão khöng thïí daåy bùçng roi voåt àûúåc.

- Roä àöì ngöëc, khöën khöí möì ma caái thùçng Macxim êëy. Laåy Chuáa tha thûá cho con! -öng töi noái raânh roåt, gioång giêån dûä. Nhûäng lúâi noái àoá laâm töi bûåc mònh. Öng töi nhêån ra àiïìu àoá.

- Maây laâm gò maâ bôu möi bôu moã thïë? Thêåt laâ thùçng... Röìi, vuöët maái toác hung baåc trïn àêìu, öng töi noái thïm:

- Àûúåc, àïën thûá baãy naây tao seä têín cho thùçng Xasa möåt meã vïì

chuyïån chiïëc àï cho maâ xem!

- Têín laâ thïë naâo? - Töi hoãi.

Têët caã moåi ngûúâi cûúâi phaá lïn, öng töi noái:

- Àûúåc, röìi khùæc biïët...

Töi nêëp vaâo möåt chöî vaâ tûúãng tûúång: "têín" tûác laâ thïu viïìn nhûäng aáo daâi ngûúâi ta àûa nhuöåm, coân "nïån" vaâ "àaánh" thò chó laâ

möåt, coá leä thïë. Ngûúâi ta thûúâng àaánh ngûåa, àaánh choá, àaánh meâo. ÚÃ

Axtrakhan boån caãnh saát àaánh ngûúâi Ba-tû, caãnh àoá töi àaä thêëy. Nhûng töi chûa thêëy ngûúâi ta àaánh treã con nhû vêåy bao giúâ, vaâ úã

àêy tuy caác cêåu töi cuäng coá khi cöëc vaâo traán, khi thò búåp vaâo gaáy luä

em hoå töi, nhûng luä treã àöëi vúái viïåc àoá coá veã xem thûúâng. Bõ àaánh, chuáng chó xoa qua loa chöî àau röìi thöi. Nhiïìu lêìn töi hoãi chuáng: http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 19

- Coá àau khöng?

Vaâ bao giúâ chuáng cuäng traã lúâi möåt caách can àaãm:

- Khöng, chùèng àau gò caã!

Cêu chuyïån löi thöi vïì chiïëc àï töi coá àûúåc biïët. Chiïìu chiïìu, khoaãng tûâ luác uöëng traâ cho àïën bûäa ùn töëi, caác cêåu töi vaâ baác thúå

caã thûúâng can nhûäng maãnh vaãi nhuöåm laåi vúái nhau thaânh möåt

"têëm" vaâ gùæn vaâo àoá nhûäng caái nhaän bùçng bòa. Àïí àuâa baác Grigöri mùæt àaä gêìn muâ, cêåu Mikhain sai möåt àûáa chaáu lïn chñn tuöíi lêëy chiïëc àï cuãa baác Grigöri hú lïn ngoån nïën. Thùçng Xasa lêëy chiïëc keåp vêîn duâng àïí gaåt taân nïën cùåp chiïëc àï, hú thêåt noáng, röìi lûâa àùåt xuöëng phña dûúái tay baác Grigöri, vaâ nêëp àùçng sau loâ sûúãi. Vûâa luác àoá, öng töi ài vaâo, ngöìi xuöëng laâm viïåc vaâ àuát ngay ngoán tay vaâo chiïëc àï noáng boãng. Töi coân nhúá, khi töi nghe tiïëng öìn aâo chaåy vaâo bïëp thò öng töi àang giú nhûäng ngoán tay bõ boãng lïn nùæm lêëy tai, nhaãy choi choi vaâ la lúán:

- Àûáa naâo nghõch thïë naây? Àöì daä man!

Cêåu Mikhain cuái xuöëng baân, lêëy ngoán tay buáng chiïëc àï thöíi cho nguöåi. Baác thúå caã vêîn àiïìm nhiïn ngöìi khêu, nhûäng hònh boáng nhaãy nhoát trïn chiïëc àêìu hoái lúán cuãa baác. Cêåu Iaköp chaåy vaâo, nêëp sau goác loâ sûúãi vaâ cûúâi khuác khñch. Baâ töi thò àang xaát khoai söëng bùçng möåt chiïëc baân xaát.

- Thùçng Xaska Iakövöp nghõch àêëy! - Cêåu Mikhain böîng nhiïn noái.

- Noái laáo!

Cêåu Iaköp tûâ phña sau loâ sûúãi nhaãy ra, la lïn. Trong möåt goác bïëp, thùçng con cêåu Iaköp vûâa khoác mïëu vûâa kïu:

- Khöng phaãi àêu böë aå! Chñnh baác êëy xui con àêëy! Bao ngoán tay duâng khi khêu vaá.

Hai cêåu töi bùæt àêìu caäi nhau. Coân öng töi thò böîng nguöi ngay. Öng töi lêëy böåt khoai àùæp vaâo ngoán tay röìi im lùång bûúác ra, keáo theo caã töi ra ngoaâi. Têët caã moåi ngûúâi àïìu noái rùçng cêåu Mikhain coá löîi. Cho nïn àïën luác uöëng traâ töi hoãi xem cêåu êëy coá bõ

"têín" vaâ bõ "nïån" khöng?

- Àaáng lùæm. - öng töi vûâa caâu nhaâu vûâa liïëc nhòn töi. Cêåu Mikhain àêëm tay xuöëng mùåt baân, theát meå töi: http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 20

- Chõ Vacvara, coá baão thùçng choá con êëy cêm ài khöng! Töi thò

vùån cöí noá ài bêy giúâ!

Meå töi noái:

- Cûá thûã àuång vaâo noá maâ xem...

Thïë laâ têët caã moåi ngûúâi àïìu im lùång. Meå töi coá löëi noái cöåc löëc, nhûäng lúâi noái êëy nhû coá sûác maånh àaánh lui àõch thuã, vaâ laâm cho hoå

phaãi haå mònh. Töi thêëy roä laâ têët caã moåi ngûúâi àïìu súå meå töi. Ngay caã öng töi cuäng noái vúái meå töi nheå nhaâng, khöng giöëng nhû noái vúái nhûäng ngûúâi khaác. Thêëy vêåy töi rêët thñch thuá, vaâ thûúâng khoe vúái luä em hoå vúái veã tûå haâo:

- Meå túá maånh nhêët!

Chuáng cuäng chùèng phaãn àöëi. Nhûng röìi cêu chuyïån xaãy ra höm thûá baãy sau àaä laâm lay chuyïín loâng tin cuãa töi àöëi vúái meå töi.

*

* *

Trûúác höm thûá baãy, töi cuäng phaåm phaãi möåt löîi nùång. Töi rêët thñch xem ngûúâi lúán laâm thay àöíi maâu vaãi, thêåt laâ taâi tònh: chùèng haån ngûúâi ta lêëy vaãi vaâng nhuáng vaâo nûúác maâu àen, thïë laâ vaãi hoáa thaânh maâu xanh thêîm, "maâu chaâm"; cho maâu xaám vaâo nûúác maâu gaåch thò trúã thaânh ào àoã, maâu "booácàö". Thêåt laâ dïî daâng, nhûng khoá hiïíu. Töi cuäng muöën tûå mònh nhuöåm möåt vêåt gò, töi liïìn noái chuyïån àoá vúái thùçng Xasa Iakövöp. Noá laâ möåt thùçng beá rêët àûáng àùæn, muöën àûúåc ngûúâi lúán khöng coi thûúâng, àöëi vúái ai cuäng dõu daâng, sùén saâng giuáp àúä têët caã moåi ngûúâi trong moåi trûúâng húåp. Ngûúâi lúán khen noá dïî baão, thöng minh, nhûng öng töi thûúâng lûúâm noá vaâ noái:

- Àöì nõnh hoát!

Thùçng Xasa Iakövöp ngûúâi gêìy khùèng, àen thui, hai mùæt löìi nhû hai mùæt töm. Noá thûúâng noái vöåi vaä, lñ nhñ, hay nuöët tiïëng vaâ

luác naâo cuäng lêëm leát nhòn quanh nhû àõnh chaåy tröën ài àêu. Hai con ngûúi maâu nêu sêîm cuãa noá thûúâng khöng àöång àêåy, nhûng möîi khi noá bõ kñch àöång laåi rung lïn cuâng vúái loâng trùæng. Töi khöng ûa noá. Töi thñch thùçng Xasa Mikhailöp hún. Noá laâ möåt thùçng beá

chùèng coá gò àaáng àïí yá, thêìm lùång, chêåm chaåp, coá cùåp mùæt buöìn vaâ

nuå cûúâi hiïìn laânh, rêët giöëng ngûúâi meå dõu daâng cuãa noá. Böå rùng noá

khöng àûúåc àeåp, chòa caã ra ngoaâi miïång vaâ úã haâm trïn laåi moåc http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 21

thaânh hai haâng. Böå rùng naây laâm noá bêån têm lùæm; luác naâo noá cuäng cho tay vaâo möìm lay nhûäng chiïëc rùng moåc úã haâng sau àïí àõnh nhöí ài vaâ ai muöën súâ vaâo haâm rùng cuãa noá cuäng àûúåc. Ngoaâi ra, töi khöng thêëy noá coá caái gò hay hún. Trong nhaâ chêåt nñch ngûúâi nhûng noá söëng leã loi. Noá thñch ngöìi trong nhûäng xoá tranh töëi tranh saáng, vaâ buöíi chiïìu thò ngöìi bïn cûãa söí. Thêåt thuá võ khi cuâng ngöìi vúái noá

im lùång bïn cûãa söí, vaâ cûá ngöìi saát bïn nhau im lùång nhû thïë haâng tiïëng àöìng höì, nhòn nhûäng con quaå àen bay lûúån trïn bêìu trúâi àoã

öëi trong buöíi hoaâng hön, quanh nhûäng chiïëc thaáp troân vaâng rûåc cuãa ngöi nhaâ thúâ Àûác Meå lïn Trúâi. Chuáng bay tñt lïn cao, röìi lao vuát xuöëng. Vaâ böîng nhû möåt têëm lûúái àen, chuáng phuã kñn bêìu trúâi àang tùæt, röìi chuáng biïën ài àêu mêët, àïí laåi sau chuáng möåt khoaãng khöng tröëng röîng. Nhòn caãnh tûúång àoá ngûúâi ta khöng muöën noái gò

nûäa, vaâ möåt nöîi buöìn man maác xêm chiïëm lêëy têm höìn. Thùçng Xasa, con cêåu Iaköp, thò chuyïån gò cuäng coá thïí noái thao thao bêët tuyïåt, vaâ chûäng chaåc nhû ngûúâi lúán. Biïët töi muöën hoåc nhuöåm, noá khuyïn töi vaâo trong tuã lêëy ra chiïëc khùn traãi baân maâu trùæng tinh vêîn duâng trong nhûäng ngaây lïî vaâ àem nhuöåm thaânh maâu xanh.

- Maâu trùæng laâ dïî nhuöåm nhêët, túá biïët!

Noá noái gioång rêët nghiïm trang. Töi löi ra chiïëc khùn traãi baân lúán vaâ chaåy ra sên. Nhûng khi töi vûâa nhuáng möåt àêìu khùn vaâo thuâng nûúác "chaâm" thò anh Txûganöc böîng tûâ àêu lao túái. Anh giêåt lêëy chiïëc khùn, röìi duâng hai baân tay to lúán vùæt nûúác vaâ theát thùçng em hoå töi àang nêëp úã phoâng ngoaâi àïí theo doäi viïåc laâm cuãa töi:

- Goåi baâ ra mau lïn!

Röìi anh lùæc caái àêìu toác àen buâ xuâ nhû caáo trûúác àiïìm chùèng laânh, vaâ baão töi:

- Hûâ, chuyïën naây thïë naâo maây cuäng bõ möåt trêån àoân nïn thên!

Baâ töi chaåy túái, vûâa rïn ró vaâ khoác loác, vûâa chûãi töi bùçng nhûäng cêu nghe àïën buöìn cûúâi:

- Öi, thùçng trúâi àaánh thaánh vêåt kia, sao quó thêìn khöng àem maâ quêåt chïët maây ài!

Röìi baâ töi noái vúái anh Txûganöc:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 22

- Naây, Vanasa, àûâng noái gò vúái öng nheá! Tao seä giêëu kñn chuyïån naây, may ra coá thïí thoaát àûúåc...

Anh Vanka chuâi hai tay ûúát vaâo chiïëc taåp-dïì nhem nhuöëc, noái vúái veã lo lùæng:

- Caái àoá thò viïåc gò àïën con? Con khöng noái àêu, song coi chûâng thùçng Xasa noá maách àêëy!

- Tao seä cho noá hai köpïch, - baâ töi noái vaâ dêîn töi vaâo trong nhaâ.

Àïën thûá baãy, trûúác giúâ cêìu nguyïån, coá ngûúâi dêîn töi vaâo bïëp. Trong bïëp töëi om om vaâ im lùång. Töi coân nhúá cûãa vaâo phoâng ngoaâi vaâ caác phoâng luác àoá àïìu àoáng chùåt, vaâ bïn ngoaâi cûãa söí laâ aánh saáng u aám cuãa möåt buöíi chiïìu thu, tiïëng mûa rúi tñ taách vaâo cûãa kñnh. Trûúác cûãa loâ sûúãi àen kõt, anh Txûganöc àang ngöìi trïn möåt chiïëc ghïë daâi lúán. Tröng anh giêån dûä, Tûác Ivan, caách goåi tùæt, Ivan laâ tïn. Txûganöëc laâ biïåt hiïåu. Tûác Ivan, caách goåi tùæt thên mêåt. khaác hùèn ngaây thûúâng. öng töi àûáng trong goác caånh möåt thuâng göî, choån úã

trong thuâng ra nhûäng chiïëc roi daâi, lêëy tay ào tûâng chiïëc röìi xïëp laåi vúái nhau vaâ quêët vun vuát vaâo khöng khñ. Baâ töi àûáng úã möåt chöî

töëi hñt thuöëc rñt lïn vaâ caâu nhaâu:

- Sûúáng lùæm àêëy... àöì taân baåo!...

Thùçng Xasa Iakövöp ngöìi trïn chiïëc ghïë úã giûäa bïëp hai tay duåi mùæt, noái gioång keáo daâi nghe rêët laå, giöëng nhû möåt öng laäo haânh khêët:

- Xin öng haäy vò Chuáa maâ tha cho chaáu. Àùçng sau chiïëc ghïë, hai àûáa con cêåu Mikhain, möåt trai möåt gaái, àûáng tûåa vai vaâo nhau, im thin thñt nhû nhûäng khuác göî.

- Tao quêåt xong röìi tao tha, - öng töi noái, tay vuöët möåt chiïëc roi daâi vaâ ûúát, - naâo, tuåt quêìn ra!...

Öng töi noái rêët thaãn nhiïn. Vaâ caã tiïëng noái cuãa öng, cuãa tiïëng thùçng beá giaäy giuåa trïn chiïëc ghïë ken keát, caã tiïëng giêåm chên cuãa baâ töi - têët caã àïìu khöng thïí naâo laâm khuêëy àöång àûúåc caái khöng khñ trêìm lùång àang bao truâm lïn cùn bïëp nhaá nhem töëi, dûúái chiïëc maái thêëp leâ teâ àêìy böì hoáng. Thùçng Xasa àûáng lïn, cúãi quêìn, tuåt xuöëng àïën àêìu göëi vaâ hai tay giûä quêìn, noá cuái lom khom, lêåp cêåp bûúác àïën chiïëc ghïë daâi. Nhòn noá thêåt laâ thûúng têm, hai chên töi cuäng run lïn. Tïå hún nûäa laâ khi thêëy noá ngoan ngoaän nùçm uáp mùåt xuöëng chiïëc ghïë daâi, coân anh Vanka thò lêëy möåt chiïëc khùn lúán troái http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 23

noá vaâo ghïë qua naách vaâ cöí. Anh cuái xuöëng vaâ duâng hai caánh tay àen thui giûä chùåt lêëy cöí chên noá.

- Lïcxêy, - öng töi goåi, - laåi gêìn àêy!... Kòa, coá nghe tao noái gò

khöng?... Àêy, haäy tröng tao quêåt noá àêy naây... Möåt!

Öng vung tay lïn khöng cao vaâ vuåt chiïëc roi vaâo têëm thên trêìn truöìng. Xasa kïu theát lïn.

-Noái laáo, - öng töi noái, - coá àau àêu! Caái naây múái àau hún naây!

Öng töi àaánh àïën nöîi da giöåp ngay lïn, trïn lûng hùçn nhûäng vïåt àoã. Thùçng em hoå töi ruá lïn möåt tiïëng daâi.

- Khöng dïî chõu aâ? - öng töi hoãi, tay vêîn àïìu àùån àûa lïn àûa xuöëng.

- Khöng thñch haã? Roi naây laâ vïì töåi chiïëc àï naây!

Möîi khi öng töi vung tay lïn, têët caã moåi thûá trong ngûåc töi àïìu dêng lïn theo, vaâ khi caánh tay haå xuöëng thò dûúâng nhû caã

ngûúâi töi cuäng rúi xuöëng. Xasa rñt lïn the theá, nghe thêåt khoá chõu:

- Chaáu chûâa röìi... ò... ò... Chaáu chùèng maách chuyïån chiïëc khùn baân laâ gò... Chaáu àaä maách...

Öng töi noái gioång bònh thaãn nhû àoåc Thaánh thi:

- Töë caáo khöng phaãi laâ àaä hïët töåi! Àûáa töë caáo phaãi àûúåc ùn àoân trûúác tiïn. Naây àêy, vïì chiïëc khùn baân! Tûác Alïcxêy. Baâ töi lao vïì phña töi, nùæm lêëy tay töi vaâ theát lïn:

- Töi khöng àûa thùçng Lïcxêy cho öng àêu! Khöng àûa àêu!

Àöì quyã sûá!

Baâ lêëy chên àaåp vaâo cûãa vaâ goåi:

-Vavara, Vacvara!...

Öng töi böí nhaâo vïì phña baâ töi, àêíy baâ töi ngaä, giùçng lêëy töi vaâ àem laåi chiïëc ghïë daâi. Töi giaäy giuåa trong tay öng töi, giêåt böå

rêu maâu hung vaâ cùæn vaâo ngoán tay öng. Öng töi kïu theát lïn, ghò

chùåt lêëy töi vaâ cuöëi cuâng neám töi xuöëng chiïëc ghïë daâi, laâm töi sêy saát caã mùåt muäi. Töi coân nhúá tiïëng theát man rúå cuãa öng töi.

- Troái noá laåi! Tao seä giïët noá!

Töi coân nhúá böå mùåt trùæng bïåch vaâ cùåp mùæt múã to cuãa meå töi. Meå töi vûâa chaåy doåc theo chiïëc ghïë vûâa thúã höín hïín: http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 24

- Àûâng, böë úi! ... Traã noá cho con...

*

* *

Öng töi àaánh cho àïën khi töi ngêët ài. Mêëy ngaây liïìn töi öëm, phaãi nùçm sêëp trïn möåt chiïëc giûúâng röång noáng bûác, trong möåt cùn phoâng nhoã chó coá möåt cûãa söí vúái möåt ngoån àeân àoã tuâ muâ suöët ngaây àïm úã goác phoâng, trûúác mùåt chiïëc tuã coá baây rêët nhiïìu tûúång thaánh. Nhûäng ngaây àau öëm laâ nhûäng ngaây àaáng ghi nhúá cuãa àúâi töi. Trong nhûäng ngaây àoá chùæc töi àaä lúán lïn rêët nhiïìu vaâ caãm thêëy nhû coá caái gò khaác thûúâng. Tûâ àoá trúã ài, töi àêm ra quan têm lo lùæng àöëi vúái moåi ngûúâi; vaâ hïåt nhû ngûúâi ta àaä löåt mêët lúáp da úã traái tim töi ài nïn noá trúã nïn hïët sûác nhaåy beán àöëi vúái moåi nöîi àau àúán vaâ só nhuåc, duâ laâ töi hay ngûúâi khaác phaãi chõu. Trûúác hïët, cuöåc caäi nhau giûäa baâ töi vaâ meå töi àaä laâm cho töi hïët sûác ngaåc nhiïn: trong cùn phoâng chêåt heåp, baâ töi, ngûúâi to lúán vaâ vêån àöì àen, tiïën vïì

phña meå töi, döìn meå töi vaâo goác phoâng, chöî àïí caác tûúång thaánh, vaâ

rñt lïn:

- Sao maây khöng laåi maâ giùçng noá ra, haã?

- Con súå.

- Öi, maây khoãe nhû vêm maâ coân súå! Thêåt xêëu höí, Vacvara!

Tao giaâ thïë naây maâ tao khöng súå! Thêåt xêëu höí!...

- Àïí cho con yïn meå úi, con àau loâng lùæm...

- Khöng, maây khöng yïu noá, maây khöng thûúng thùçng beá möì

cöi!

Meå töi noái lúán, gioång mïåt nhoåc:

- Chñnh töi cuäng nhû möåt àûáa möì cöi suöët àúâi!

Röìi caã hai ngûúâi ngöìi trïn chiïëc hoâm úã goác phoâng khoác rêët lêu. Meå töi noái:

- Nïëu khöng coá thùçng Alïcxêy thò töi àaä ài khoãi núi naây röìi!

Töi khöng thïí söëng trong caái àõa nguåc naây àûúåc nûäa, khöng thïí

söëng àûúåc, meå úi! Khöng coân húi sûác nûäa...

- Con laâ doâng maáu cuãa meå, traái tim cuãa meå!

Baâ töi thò thaâo noái. Töi hiïíu ra meå töi khöng phaãi laâ keã

maånh, meå töi cuäng súå öng töi nhû moåi ngûúâi. Töi àaä caãn trúã meå töi http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 25

ài khoãi caái nhaâ naây, núi meå töi khöng thïí söëng nöíi. Àiïìu àoá thêåt àaáng buöìn. Ñt lêu sau meå töi biïën khoãi nhaâ thêåt, khöng hiïíu laâ ài àêu, thùm ai. Möåt höm öng töi böîng xuêët hiïån, hïåt nhû tûâ trêìn nhaâ rúi xuöëng. Öng töi ngöìi xuöëng giûúâng, àûa baân tay laånh nhû

bùng súâ vaâo àêìu töi:

- Chaâo cêåu caã... Chaáu traã lúâi ài, àûâng giêån öng!... thïë naâo?

Töi chó muöën àaá cho öng töi möåt caái, nhûng töi àau khöng cûåa quêåy àûúåc. Toác öng töi tröng caâng àoã hún moåi khi, àêìu luön luön lùæc lû, hai con mùæt long lanh nhû àang tòm kiïëm vêåt gò trïn tûúâng. öng töi lêëy trong tuái ra möåt chiïëc baánh bñch qui hònh con dï, hai chiïëc keåo boåc àûúâng hònh chiïëc keân, möåt quaã taáo vaâ möåt chuâm nho khö maâu xanh röìi àùåt têët caã lïn trïn göëi, ngay trûúác mùåt töi.

- Chaáu thêëy khöng, öng àem quaâ cho chaáu àêëy!

Öng töi cuái xuöëng vaâ hön vaâo traán töi. Sau àoá öng töi bùæt àêìu vûâa noái vûâa khe kheä xoa àêìu töi vúái baân tay beá nhoã, cûáng queâo vaâ

vaâng kheâ, nhêët laâ nhûäng moáng tay cong nhû moáng chim.

- Höm trûúác öng àaánh chaáu àau quaá phaãi khöng? Öng noáng quaá! Taåi chaáu caâo vaâ cùæn öng nïn öng giêån. Nhûng khöng sao, chaáu coá bõ àoân quaá mûác thò röìi àêu cuäng vaâo àêëy caã! Chaáu phaãi biïët, möîi khi ngûúâi thên thñch àaánh chaáu thò àoá khöng phaãi laâ àiïìu só nhuåc, maâ laâ möåt baâi hoåc! Khöng nïn àïí cho ngûúâi ngoaâi àaánh mònh, nhûng àöëi vúái ngûúâi trong nhaâ thò chùèng sao. Chaáu tûúãng trûúác kia öng khöng bõ àaánh û? Aliösa, öng bõ àaánh àïën nöîi ngay caã trong giêëc mú khuãng khiïëp chaáu cuäng khöng thêëy àûúåc. Öng bõ

só nhuåc àïën nöîi giaá Chuáa tröng thêëy chùæc Chuáa cuäng phaãi khoác!

Kïët quaã laâ thïë naâo? Tûâ möåt àûáa treã möì cöi, con möåt ngûúâi àaân baâ

ngheâo, öng àaä coá àõa võ nhû bêy giúâ. Öng àûáng àêìu möåt phûúâng nhuöåm, öng àiïìu khiïín moåi ngûúâi.

Vúái thên hònh gêìy vaâ cên àöëi nùçm xuöëng bïn caånh töi, öng töi bùæt àêìu kïí vïì nhûäng ngaây thú êëu cuãa mònh bùçng nhûäng lúâi leä

rùæn roãi vaâ maånh meä, lúâi noå nöëi tiïëp lúâi kia möåt caách dïî daâng vaâ

kheáo leáo. Hai con mùæt xanh cuãa öng töi rûåc saáng lïn. öng töi vui veã

voâ röëi buâ múá toác vaâng oáng, röìi cêët gioång the theá nhû quaát vaâo mùåt töi:

- Chaáu àïën àêy bùçng taâu thuãy phaãi khöng? Húi nûúác àûa chaáu àïën àêëy! Coân öng, khi coân treã, chñnh öng àaä phaãi duâng sûác keáo caác saâ-lan ài ngûúåc söng Vonga. Saâ-lan thò úã dûúái nûúác, öng thò

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 26

ài trïn búâ. Öng ài chên àêët trïn àaá nhoån, trïn nhûäng chöî àêët suåt, vaâ cûá ài nhû thïë suöët tûâ luác mùåt trúâi moåc cho àïën töëi mõt. Nùæng xiïn vaâo gaáy, àêìu noáng boãng nhû than, ngûúâi cuái gêåp thaânh ba khuác, xûúng kïu rùng rùæc... Vêåy maâ vêîn phaãi ài, àïën àûúâng ài cuäng khöng tröng thêëy, hai mùæt nhoâa lïå vaâ möì höi, loâng àau àúán ï

chïì... Öi chaâ, Aliösa, chaáu cûá im öng kïí cho maâ nghe! Cûá thïë ài, ài maäi, cho àïën luác tuöåt khoãi dêy, ngaä giuái xuöëng àêët. êëy thïë nhûng laåi mûâng, búãi vò têët caã sûác lûåc àaä caån röìi: miïîn sao àûúåc nghó ngúi, hay chïët quaách! Àoá, ngûúâi ta àaä söëng dûúái mùæt Chuáa Giïsu nhên tûâ nhû thïë àoá!... Àaä ba lêìn öng àïëm bûúác trïn doâng söng Caái Vonga: tûâ Ximbiïc àïën Rûbinxkú, tûâ Xaratöp àïën àêy vaâ tûâ

Axtrakhan àïën höåi chúå Makariep. Haâng bao nhiïu nghòn dùåm àûúâng! Cho àïën nùm thûá tû thò öng trúã thaânh phu trûúãng cuãa anh em phu keáo thuyïìn, vò öng àaä cho laäo chuã biïët àûúåc taâi cuãa öng!... Öng töi noái, vaâ böîng vuåt lúán lïn trûúác mùæt töi nhû möåt àaám mêy, tûâ möåt öng giaâ beá nhoã vaâ quùæt queo biïën thaânh möåt ngûúâi coá sûác maånh phi thûúâng, möåt mònh keáo caã möåt chiïëc saâ-lan khöíng löì ài ngûúåc doâng söng...

Thónh thoaãng öng töi laåi nhaãy tûâ trïn giûúâng xuöëng àêët vaâ

vung tay laâm àiïåu böå cho töi thêëy nhûäng ngûúâi keáo thuyïìn ài nhû

thïë naâo, taát nûúác úã trïn thuyïìn ra sao. Öng töi haát gioång trêìm nhûäng baâi gò àoá, xong laåi nhaãy lïn giûúâng, nhanh nheån nhû möåt thanh niïn, tröng thêåt kyâ laå. Röìi öng laåi noái, gioång caâng say sûa hún:

- Nhûng Aliösa aå, nhûäng luác nghó, vaâo nhûäng buöíi chiïìu heâ úã

Jiguli, dûúái chên ngoån àöìi xanh rò coá khi boån öng àöët lûãa lïn röìi nêëu chaáo. Vaâ khi möåt ngûúâi keáo thuyïìn àaáng thûúng cêët tiïëng haát möåt baâi haát thoaát ra tûâ àaáy loâng thò lêåp tûác caã àoaân phu êìm êìm cêët gioång hoâa theo. Ngûúâi nhû súãn gai öëc lïn, vaâ söng Vonga dûúâng nhû laåi caâng chaãy xiïët. Noá löìng löån nhû con ngûåa bêët kham, nhû

muöën cêët mònh lïn têån mêy xanh! Luác àoá moåi nöîi àau khöí àïìu tiïu tan nhû laân buåi trûúác gioá. Moåi ngûúâi haát àïën nöîi coá khi àïí chaáo traâo caã ra ngoaâi; khi êëy cêìn phaãi nïån cho anh chaâng àêìu bïëp möåt muöi vaâo traán: "Chúi nhûng chúá boã lúi cöng viïåc!" Àaä mêëy lêìn coá

ngûúâi ngoá vaâo cûãa goåi öng töi, nhûng töi van naâi:

- Öng àûâng ài öng aå!

Öng töi móm cûúâi vaâ giú tay àuöíi moåi ngûúâi:

- Àúåi tñ àaä...

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 27

Öng töi kïí chuyïån maäi cho àïën têån chiïìu töëi. Vaâ khi ài ra coân êu yïëm tûâ biïåt töi. Töi biïët öng töi khöng phaãi laâ ngûúâi dûä túån vaâ

àaáng súå. Töi ûáa nûúác mùæt khi nhúá laåi rùçng chñnh öng töi àaä àaánh töi taân nhêîn nhû vêåy. Tuy nhiïn töi vêîn khöng thïí naâo quïn àûúåc chuyïån àoá. Viïåc öng töi àïën thùm àaä múã röång cûãa cho têët caã moåi ngûúâi, vaâ tûâ saáng àïën töëi luön luön coá ngûúâi ngöìi bïn giûúâng töi, cöë

tòm moåi caách laâm cho töi khuêy khoãa. Töi coân nhúá àiïìu àoá khöng phaãi luác naâo cuäng vui veã vaâ thuá võ. Baâ töi thûúâng àïën vúái töi hún Nhûäng tïn cuä cuãa thaânh phöë Ulianöp vaâ Tsecbaköp trïn söng Vonga. Nhûäng ngoån nuái rêët àeåp úã khuác giûäa söng Vonga. caã vaâ

cuâng nguã vúái töi möåt giûúâng nûäa. Nhûng trong nhûäng ngaây àoá, ngûúâi àaä àïí laåi cho töi êën tûúång tûúi saáng nhêët laâ anh Txûganöc. Vai anh vuöng, ngûåc núã, àêìu rêët to vúái böå toác xoùn tñt. Anh àïën vaâo luác chiïìu töëi vaâ ùn vêån nhû ngaây höåi: aáo luåa vaâng, quêìn nhung böng vaâ ài àöi uãng gêåp nïëp kïu ken keát. Toác anh boáng laáng, cùåp mùæt lêëp laánh dûúái àöi löng maây rêåm, haâm rùng trùæng êín dûúái böå

ria meáp àen múái moåc. Chiïëc aáo vaâng rûåc phaãn chiïëu aánh lûãa àoã

cuãa ngoån àeân thúâ khöng bao giúâ tùæt

- Naây em, tröng àêy naây, - anh noái vaâ veán tay aáo lïn, chòa cho töi xem caánh tay trêìn àêìy nhûäng vïët àoã àïën têån khuyãu.

- Em xem noá sûng thïë àêëy! Mêëy höm noå coân tïå hún nûäa, höm nay àaä bùæt àêìu búát nhiïìu röìi! Em coá biïët khöng, thêëy öng nöíi giêån vaâ bùæt àêìu àaánh em, anh liïìn giú ngay caánh tay naây ra àúä. Anh àõnh chúâ khi naâo roi gêîy, öng ài lêëy chiïëc khaác thò baâ hoùåc meå seä

bïë em chaåy ài! Nhûng chiïëc roi laåi khöng gêîy, vò ngêm nûúác nïn deão quaá! Nhûng duâ sao em cuäng àúä bõ àoân coá phaãi khöng? Àêëy em xem, anh cuäng laáu caá àêëy chûá...

Anh cûúâi veã êu yïëm, dõu daâng vaâ laåi ngùæm nghña caánh tay sûng phöìng, röìi vûâa cûúâi vûâa noái:

- Anh thûúng em quaá, àïën nöîi cöí hoång anh cûá ngheån laåi. Töåi nghiïåp! Thïë maâ öng cûá vuåt maäi...

Anh thúã phò phò nhû ngûåa vaâ lùæc àêìu, röìi anh bùæt àêìu noái chuyïån vïì öng töi. Trong chöëc laát anh àaä trúã nïn gêìn guäi àöëi vúái töi vaâ giaãn dõ nhû möåt àûáa treã. Töi baão anh rùçng töi yïu anh lùæm. Anh traã lúâi thêåt chêët phaác khoá maâ quïn àûúåc:

- Anh cuäng yïu em lùæm, chñnh vò yïu em nïn anh múái chõu àau thay cho em! Àûáa khaác thò àûâng hoâng, mùåc xaác chuáng noá... http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 28

Sau àoá anh bùæt àêìu khuyïn baão töi, anh noái kheä, thónh thoaãng laåi nhòn ra cûãa:

- Lêìn sau nïëu em coá bõ àaánh thò phaãi cêín thêån àêëy, àûâng coá

co ruám ngûúâi laåi hiïíu khöng? Co duám nhû thïë seä àau gêëp àöi; em cûá thaã ngûúâi cho thoaãi maái, sao cho ngûúâi thêåt mïìm, mïìm nhuän ra êëy! Vaâ àûâng coá nhõn thúã, cûá thúã thêåt maånh vaâ kïu tûúáng lïn, nhúá

àêëy! Nhû thïë rêët töët.

Töi hoãi:

- Thïë ra coân bõ àaánh nûäa aâ?

- Chûá sao?

Anh Txûganöc noái veã thaãn nhiïn.

- Têët nhiïn, coân bõ àaánh nûäa chûá! Röìi xem, em seä bõ àaánh luön àêëy...

- Vò sao?

- Öng maâ àaä muöën kiïëm cúá thò...

Vaâ anh laåi lo lùæng khuyïn töi:

- Nïëu öng àaánh tûâ trïn cao, chó quêët roi tûâ trïn xuöëng thöi thò em cûá viïåc nùçm yïn, ngûúâi thêåt mïìm; coân nïëu öng àaánh giêåt quêët xuöëng röìi laåi giêåt vïì àïí rûát thõt ra - thò em phaãi rûúán ngûúâi theo chiïìu chiïëc roi, hiïíu khöng? Nhû thïë àúä àau hún!

Anh nhaáy möåt bïn mùæt àen laáy röìi noái:

- Vïì mùåt naây anh coân gioãi hún caã caãnh saát àêëy! Da cuãa anh coá

leä àem khêu àûúåc bao tay em aå!

Töi ngùæm neát mùåt vui tûúi cuãa anh vaâ nhúá laåi nhûäng chuyïån cöí tñch maâ baâ töi àaä kïí vïì Hoaâng tûã Ivan vaâ chaâng ngöëc Ivanuska.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 29

III

ÖËm dêåy, töi thêëy roä anh Txûganöc giûä möåt àõa võ àùåc biïåt trong nhaâ. Öng töi khöng mùæng anh luön miïång vaâ bûåc tûác nhû àöëi vúái caác cêåu töi. Khi vùæng mùåt anh, öng töi lim dim vaâ gêåt guâ noái vïì

anh:

- Thùçng Ivanka rêët kheáo tay! Chuáng bay cûá nhúá lúâi tao noái: lúán lïn noá seä khaá cho xem!

Caác cêåu töi cuäng àöëi xûã vúái anh Txûganöc rêët tròu mïën, thên mêåt vaâ khöng khi naâo àuâa cúåt trïu anh nhû àöëi vúái baác thúå caã

Grigöri maâ hêìu nhû chiïìu naâo hoå cuäng kiïëm möåt troâ tinh nghõch gò

àïí trïu. Khi thò hoå nung noáng chuöi keáo, khi thò cùæm ngûúåc caái àinh nhoån hoùæt vaâo ghïë cuãa baác, hoùåc thêëy baác loâa dúã, hoå àïí ngay bïn têìm tay cuãa baác nhûäng maãnh vaãi maâu sùæc khaác nhau àïí baác àñnh thaânh möåt "têëm", thïë laâ baác laåi bõ öng töi chûãi cho möåt meã. Möåt höm, sau bûäa ùn trûa, khi baác àang nguã trïn gaác xeáp, hoå lêëy thuöëc nhuöåm àoã böi lïn mùåt baác. Baác cûá thïë vaác böå mùåt ngöå

nghônh vaâ àaáng súå êëy ài ài laåi laåi khaá lêu: giûäa böå rêu baåc löå ra hai vïët kñnh troân múâ múâ vaâ möåt caái muäi daâi àoã choát buöng thoäng xuöëng veã thiïíu naäo nom giöëng nhû caái lûúäi. Caác cêåu töi nghô ra khöng biïët bao nhiïu nhûäng troâ tinh nghõch nhû vêåy. Nhûng baác thúå caã vêîn ngêåm àùæng nuöët cay chõu àûång, baác chó kheä caâu nhaâu vaâ trûúác khi súâ vaâo caái baân laâ, caái keáo, caái kim hoùåc caái àï, baác thûúâng nhêëp nûúác boåt àêìy àêìu ngoán tay. Caái àoá àaä trúã thaânh thoái quen àöëi vúái baác; ngay caã khi ngöìi vaâo baân ùn trûa, trûúác khi cêìm con dao hoùåc caái dôa, baác cuäng nhêëp nûúác boåt nhû vêåy laâm boån treã

con cûúâi öì caã lïn. Khi naâo baác àau khöí, trïn khuön mùåt to cuãa baác nöíi lïn vö söë nïëp nhùn. Nhûäng nïëp nhùn naây trûúân trïn traán baác möåt caách kyâ quaái, kheä keáo cùåp löng maây lïn, röìi biïën mêët vaâo caái àêìu troåc löëc cuãa baác. Töi khöng nhúá öng töi àöëi vúái nhûäng troâ àuâa cuãa caác cêåu töi ra sao, nhûng baâ töi thò giú nùæm àêëm àe caác cêåu töi vaâ quaát:

- Chuáng maây khöng biïët ngûúång mùåt aâ, quên vö laåi!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 30

Nhûng khi vùæng mùåt anh Txûganöc, caác cêåu töi laåi noái vïì

anh vúái veã bûåc tûác vaâ chêm biïëm. Hoå giïîu cúåt, chï bai viïåc laâm cuãa anh, nhiïëc anh laâ thùçng ùn cùæp vaâ lûúâi biïëng. Tûác Ivan, caách goåi thên mêåt. Töi hoãi baâ töi taåi sao laåi coá chuyïån êëy. Cuäng nhû moåi lêìn, baâ töi vui loâng giaãng giaãi cho töi bùçng nhûäng lúâi dïî hiïíu:

- Chaáu khöng biïët, caã hai cêåu cuâng muöën tranh Vaniuska vïì

phêìn mònh, khi naâo hoå múã xûúãng nhuöåm riïng; thïë laâ trûúác mùåt nhau hoå gieâm pha noá, noái noá laâ möåt tay thúå töìi. Hoå noái laáo, hoå lûâa miïëng nhau àêëy. Hoå coân súå Vaniuska khöng ài vúái hoå, seä úã laåi vúái öng. Maâ öng laåi laâ ngûúâi traái tñnh traái nïët, öng coá thïí seä cuâng vúái Ivanka múã möåt xûúãng nhuöåm thûá ba, nhû thïë seä khöng lúåi cho caác cêåu, chaáu hiïíu chûa?

Baâ cûúâi khe kheä:

- Hoå duâng àuã maánh khoáe, àïën thaánh cuäng phaãi buöìn cûúâi!

Nhûng öng laåi biïët toãng nhûäng mûu meåo àoá vaâ cöë yá trïu hai cêåu Iasa vaâ Misa. Öng baão: "Tao seä mua cho thùçng Ivan möåt têëm theã

miïîn ài lñnh àïí noá khoãi bõ goåi ài lñnh, vò tao cêìn àïën noá!" Caác cêåu bûåc tûác, hoå khöng thñch thïë vaâ tiïëc tiïìn, vò mua möåt têëm theã nhû

vêåy rêët àùæt!

Töi laåi úã vúái baâ töi nhû khi úã trïn taâu thuãy. Töëi naâo trûúác khi ài nguã baâ töi cuäng kïí cho töi nghe nhûäng chuyïån thêìn thoaåi hoùåc kïí vïì cuöåc àúâi mònh, cuäng tûâa tûåa nhû möåt chuyïån thêìn thoaåi vêåy. Baâ töi kïí chuyïån laâm ùn cuãa gia àònh: chuyïån phên chia gia taâi cho con caái, chuyïån öng töi têåu nhaâ múái cho mònh. Baâ töi vûâa noái vûâa kheä cûúâi, dûãng dûng nhû ngûúâi dûng nûúác laä hay möåt ngûúâi haâng xoám laáng giïìng, chûá khöng phaãi laâ ngûúâi chuã nhên thûá hai trong ngöi nhaâ naây. Nhúâ thïë töi múái biïët anh Txûganöc laâ àûáa con hoang nhùåt àûúåc trïn chiïëc ghïë daâi úã caånh cöíng trong möåt àïm mûa àêìu xuên.

- Noá nùçm úã àêëy, cuöån trong chiïëc taåp dïì röång, - baâ töi kïí, gioång trêìm ngêm vaâ coá veã huyïìn bñ, - noá kheä kïu oe oe vaâ àaä bùæt àêìu reát coáng.

- Taåi sao ngûúâi ta laåi boã rúi treã con thïë?

- Vò meå noá khöng coá sûäa, khöng coá gò nuöi; thïë laâ meå noá doâ

xem úã àêu coá treã con múái àeã bõ chïët liïìn àùåt giêëu noá úã àoá. Sau möåt laát yïn lùång, baâ töi gaäi àêìu, thúã daâi röìi nhòn lïn trêìn nhaâ, noái tiïëp:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 31

- Têët caã àïìu laâ do ngheâo tuáng, Aliösa aå, coá caãnh khöí cûåc quaá

àïën nöîi khöng thïí noái ra àûúåc! Ngûúâi ta cho rùçng con gaái chûa chöìng khöng coá quyïìn àeã, rùçng àoá laâ möåt àiïìu höí theån! Öng àõnh àûa Vaniuska túái súã caãnh saát, nhûng baâ can ngùn: giûä lêëy maâ nuöi; àoá laâ trúâi cho chuáng ta àïí thay vaâo nhûäng àûáa àaä chïët. Vò baâ àeã caã

thaãy mûúâi taám bêån; nïëu têët caã àïìu söëng thò chuáng seä chiïëm caã möåt daäy phöë, túái mûúâi taám ngöi nhaâ! Chaáu khöng biïët chûá, baâ lêëy chöìng tûâ nùm mûúâi böën tuöíi, nùm mûúâi lùm baâ àaä àeã, nhûng Chuáa thñch doâng maáu nhaâ baâ nïn àaä lêìn lûúåt bùæt chuáng vïì laâm thiïn thêìn. Baâ vûâa tiïëc vûâa mûâng!

Ngöìi trïn thaânh giûúâng, mònh mùåc àöåc coá chiïëc aáo caánh, maái toác àen xoäa xuöëng caã ngûúâi, baâ töi to xuâ nhû möåt con gêëu maâ trûúác àêy ngûúâi tiïìu phu rêåm rêu vuâng Xecgat àaä àem vïì sên. Baâ töi laâm dêëu trïn böå ngûåc trùæng phau nhû tuyïët, cûúâi kheä vaâ àung àûa toaân thên:

- Chuáa àaä bùæt ài nhûäng àûáa töët, coân luä chaã ra gò thò àïí laåi cho baâ. Baâ rêët vui mûâng àûúåc thùçng Ivanka, baâ rêët yïu caác chaáu, caác chaáu aå! Thïë laâ baâ nhêån noá, rûãa töåi cho noá, vaâ noá trúã nïn möåt thùçng con trai ngoan ngoaän. Luác àêìu baâ goåi noá laâ Boå Dûâa, vò noá hay veâ veâ

chùèng khaác gò con boå dûâa, suöët ngaây noá boâ vaâ veâ veâ úã khùæp caác phoâng. Chaáu haäy yïu mïën noá, noá laâ möåt ngûúâi rêët giaãn dõ!

Töi yïu mïën anh Ivan vaâ nhiïìu khi ngaåc nhiïn àïën ngêy ngûúâi vïì anh. Nhêët laâ vaâo ngaây thûá baãy, luác öng töi ài lïî nhaâ thúâ, sau khi àaä àaánh luä treã coá löîi trong tuêìn, thò trong nhaâ bïëp laåi diïîn ra àuã moåi thûá troâ vui khön kïí. Anh Txûganöc bùæt nhûäng con giaán àen úã sau loâ sûúãi, laâm rêët nhanh böå dêy cûúng bùçng chó vaâ cùæt chiïëc xe trûúåt tuyïët bùçng giêëy. Sau àoá anh duâng thanh àoám àiïìu khiïín böën con ngûåa ö ài du ngoaån trïn chiïëc baân maâu vaâng àaä coå

saåch. Anh kïu lïn, gioång phêën khúãi:

- Chuáng noá ài tòm giaám muåc àêëy!

Anh gùæn maãnh giêëy nhoã vaâo lûng möåt con giaán, thuác noá chaåy theo sau chiïëc xe trûúåt tuyïët vaâ giaãi thñch:

- Chuáng noá boã quïn caái bao. Öng tu sô chaåy theo àûa cho chuáng àêëy!

Anh lêëy chó troái chên möåt con giaán; con vêåt boâ lï, àêìu àuång tûá tung. Anh Vanka vöî tay reo lïn:

- Laäo phuå lïî àang tûâ quaán rûúåu ài ra. Laäo ài dûå lïî chiïìu àêëy!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 32

Anh löi àaân chuöåt ra. Theo lïånh anh, chuáng àûáng vaâ ài bùçng hai chên sau, keáo lï chiïëc àuöi daâi loâng thoâng theo sau vaâ chúáp chúáp cùåp mùæt linh lúåi nhû nhûäng haåt cûúâm àen nhaánh tröng àïën buöìn cûúâi. Anh nêng niu àaân chuöåt, öm chuáng vaâo ngûåc, múám àûúâng, hön hñt vaâ noái vúái gioång àêìy tin tûúãng:

- Chuöåt laâ giöëng vêåt thöng minh, dõu daâng. Gia thêìn rêët thñch chuöåt. Ai maâ nuöi chuöåt thò seä àûúåc gia thêìn ban ên cho... Anh biïët laâm caác troâ quó thuêåt vúái quên baâi vaâ àöìng tiïìn. Anh kïu to hún caã boån treã con vaâ hêìu nhû khöng khaác chuáng mêëy. Möåt höm boån treã chúi baâi vúái anh, chuáng thùæng anh mêëy vaán liïìn. Anh rêët buöìn, tûác giêån bôu möi boã cuöåc, sau àoá anh khõt khõt muäi vaâ phaân naân vúái töi:

- Anh biïët roä, tuåi chuáng noá thöng àöìng vúái nhau trûúác! Chuáng noá nhaáy nhau, giuái baâi cho nhau dûúái gêìm baân. Ai laåi chúi nhû

thïë? Chñnh anh cuäng biïët chúi gian lêån khöng keám... Ngûúâi ta coi treã con chïët ngay tûâ tuöíi coân thú laâ vö töåi vaâ goåi laâ "nhûäng thiïn thêìn", hoå tin rùçng sau khi chïët chuáng trúã thaânh thiïn thêìn. Xecgat úã phña àöng nam Nijni - Nöpgöröt chûâng 130 cêy söë. Anh àaä mûúâi chñn tuöíi, lúán hún caã böën àûáa chuáng töi cöång laåi. Nhûng àaáng ghi nhúá nhêët àöëi vúái töi laâ hònh aãnh cuãa anh trong nhûäng töëi vui ngaây höåi. Khi öng töi vaâ cêåu Mikhain ài thùm baâ con thò cêåu Iaköp coá böå toác quùn röëi buâ liïìn xaách cêy àaân ghi-ta xuöëng bïëp. Baâ töi soaån möåt bûäa tiïåc traâ coá nhiïìu moán ùn nheå vaâ rûúåu vötka àûång trong chiïëc chai xanh coá hoa àoã bùçng thuãy tinh úã àaáy. Anh Txûganöc mùåc quêìn aáo ngaây höåi quay tñt nhû con quay. Baác thúå caã lùång leä len vaâo, cùåp kñnh cuãa baác lêëp laánh. Coá caã muå vuá nuöi Epgïnaáa mùåt röî, höìng haâo vaâ beáo troân truâng truåc nhû möåt caái chum; muå coá cùåp mùæt laáu lónh vaâ gioång noái oang oang. Thónh thoaãng laäo phuå lïî giûä àöì thaánh rêåm rêu cuãa nhaâ thúâ Àûác Meå lïn Trúâi vaâ nhûäng ngûúâi coá nûúác da àen nhêîy nhû nhûäng con caá mùng vaâ caá chuöëi, cuäng túái dûå. Moåi ngûúâi vûâa ùn uöëng lu buâ, vûâa thúã daâi thûúân thûúåt. Hoå chia quaâ baánh cho boån treã con vaâ cho möîi àûáa möåt cöëc rûúåu ngoåt. Dêìn dêìn cuöåc vui trúã nïn naáo nhiïåt vaâ söi nöíi kyâ laå. Cêåu Iaköp lïn dêy àaân say mï, vaâ sau khi lïn dêy xong bao giúâ

cêåu cuäng noái cêu naây:

- Naâo, töi xin bùæt àêìu!

Cêåu hêët múá toác quùn ra sau vaâ cuái xuöëng cêy àaân ghi-ta, vûún cöí daâi nhû cöí ngöîng. Khuön mùåt troân vö tû cuãa cêåu coá veã mú

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 33

maâng; cùåp mùæt linh lúåi xa xùm cuãa cêåu trúã nïn lúâ àúâ. Cêåu bêëm nheå

dêy daân, baâi cêåu chúi thu huát moåi ngûúâi vaâ laâm cho moåi ngûúâi ngêy ngêët. Àiïåu nhaåc cuãa cêåu àoâi hoãi sûå im lùång hoaân toaân. Noá

nhû doâng suöëi chaãy xiïët tûâ xa àöí vïì, loåt qua sên nhaâ vaâ nhûäng bûác tûúâng. Noá laâm cho traái tim moåi ngûúâi xao xuyïën vaâ gúåi lïn caãm giaác khoá hiïíu, vûâa buöìn baä vûâa lo êu. Àiïåu nhaåc laâm cho ngûúâi nghe caãm thêëy thûúng mònh vaâ thûúng moåi ngûúâi. Ngûúâi lúán hònh nhû cuäng trúã laåi tuöíi treã con, vaâ moåi ngûúâi ngöìi yïn, àùæm mònh trong bêìu khöng khñ im lùång, mú möång àùm chiïu. Xasa Mikhailöp chùm chuá nghe hún caã. Noá cûá vûún daâi ngûúâi ra vïì phña cêåu Iaköp, nhòn chùçm chùçm cêy àaân ghi-ta, miïång haá

höëc, nûúác raäi chaãy roâng roâng. Àöi khi noá mú maâng àïën nöîi ngaä tûâ

trïn ghïë xuöëng, tay àêåp xuöëng saân nhaâ; vaâ luác àoá noá ngöìi bïåt luön xuöëng saân, cùåp mùæt àúâ ra, troân xoe. Moåi ngûúâi cuäng thïë, ai cuäng say mï àúâ àêîn. Chó coá chiïëc êëm xamöva laâ kheä reo reo, nhûng vêîn khöng aát nöíi tiïëng than vaän cuãa cêy àaân ghi-ta. Hai chiïëc cûãa söí

vuöng nhòn ra caãnh àïm thu töëi moâ. Àöi khi dûúâng nhû nghe coá

ngûúâi kheä goä vaâo cûãa kñnh. Trïn baân ngoån lûãa vaâng kheâ cuãa hai cêy nïën kheä rung rinh, nhoån hoùæt nhû nhûäng ngoån giaáo. Cêåu Iaköp möîi luác möåt thïm àúâ ngûúâi ra; cêåu nhû nguã say, haâm rùng cùæn chùåt, chó coá àöi baân tay cuãa cêåu laâ coân hoaåt àöång. Nhûäng ngoán tay phaãi uöën cong, rung tñt trïn dêy àaân giöëng nhû nhûäng con chim àang vöî caánh sùæp bay, nhûäng ngoán tay traái lûúát thoùn thoùæt trïn phñm àaân.

Ngaâ ngaâ say, cêåu khe kheä haát möåt baâi daâi vö têån, gioång rñt qua keä rùng nghe rêët khoá chõu: Nïëu Iaköp laâ choá

- Y suãa röëng tûâ saáng àïën töëi; öi, ta buöìn ghï! Öi, ta chaán ghï!

Ngoaâi phöë möåt cö muå ài qua, Trïn haâng raâo möåt con quaå àêåu. Öi, ta buöìn ghï! Öi, ta chaán ghï! Sau loâ dïë gaáy, Àaân giaán lao xao. Öi ta buöìn ghï! Möåt gaä ùn maây phúi àöi xaâ-caåp, Gaä khaác xoaáy mêët luác naâo! Öi, ta buöìn ghï! Öi, ta chaán ghï!

Töi khöng sao chõu nöíi àiïåu haát naây, vaâ khi cêåu bùæt àêìu haát túái àoaån gaä ùn maây töi liïìn khoác nûác núã, loâng buöìn rûúâi rûúåi. Anh Txûganöc nghe nhaåc cuäng chùm chuá nhû moåi ngûúâi. Anh àan tay vaâo múá toác àen, nhòn chùçm chùçm vaâo goác nhaâ vaâ thónh thoaãng laåi khõt muäi. Àöi khi anh thöët lïn bêët ngúâ, gioång rêìu rô:

- Chaâ, nïëu ta töët gioång, thò Laåy Chuáa, ta haát phaãi biïët!

Baâ töi thúã daâi, noái:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 34

- Thöi, Iasa, thêåt maây laâm nêîu ruöåt nêîu gan moåi ngûúâi! Coân maây, Vaniatka, nhaãy ài möåt tñ naâo...

Hoå khöng bao giúâ thûåc hiïån ngay lúâi yïu cêìu cuãa baâ töi. Tuy nhiïn àöi khi cêåu Iaköp böîng àùåt baân tay lïn dêy àaân möåt laát, röìi cêåu nùæm tay laåi, neám maånh xuöëng saân möåt caái gò khöng ai tröng thêëy vaâ khöng ai nghe thêëy. Cêåu kïu lïn, gioång vui nhöån:

- Buöìn vúái chaã sêìu, haäy vûát ài cho raãnh! Naâo Vanka, àûáng dêåy! Anh Txûganöc sûãa sang laåi tû thïë cho tïì chónh, keáo chiïëc aáo sú-mi vaâng cho phùèng vaâ roán reán bûúác ra giûäa nhaâ bïëp nhû bûúác trïn àêìu àinh vêåy. Cùåp maá raám nùæng cuãa anh àoã ûãng lïn. Anh móm cûúâi coá veã theån thuâng vaâ yïu cêìu:

- Chúi nhanh lïn möåt chuát, Iaköp Vaxilits!

Cêy àaân ghi-ta vang lïn àiïn cuöìng, goát giaây nïån xuöëng saân döìn dêåp. Trïn baân vaâ trong tuã baát àôa kïu lanh canh. úã giûäa nhaâ

bïëp, anh Txûganöc quay troân nhû aánh lûãa, bay lûúån nhû con diïìu hêu, vung vêíy tay nhû caánh chim, chên di chuyïín hêìu nhû khöng roä. Anh böîng theát lïn möåt tiïëng, röìi ngöìi xöím xuöëng saân vaâ quay liïång nhû con chim eán vaâng oáng. Chiïëc aáo luåa roåi aánh ra khùæp xung quanh, rung rung lïn, tröng nhû doâng suöëi àang àöí ra hoùåc nhû vaâng nung àang chaãy. Anh Txûganöc nhaãy muáa khöng biïët mïåt, quïn têët caã. Töi coá caãm tûúãng nïëu múã toang cûãa ra thò anh seä

vûâa ài vûâa nhaãy muáa tung tùng khùæp phöë, khùæp thaânh phöë vaâ

khöng roä anh seä ài nhûäng àêu nûäa...

- Cùæt ngang ài!

Cêåu Iaköp kïu lïn vaâ giêåm chên xuöëng saân àaánh nhõp. Cêåu huyát saáo rñt lïn vaâ haát vang nhûäng àiïåp khuác khöi haâi, gioång nghe àïën bûåc mònh: Chaâ! Nïëu khöng súå moân àöi giaây gai Thò ta àaä boã

rúi caã vúå cuâng con! Nhûäng ngûúâi ngöìi sau chiïëc baân cuäng thêëy ngûáa ngaáy chên, thónh thoaãng hoå laåi kïu rñt lïn nhû bõ boãng. Baác thúå caã rêåm rêu àêåp àêåp tay vaâo caái traán hoái cuãa mònh vaâ noái lùæp bùæp. Möåt höm, cuái xuöëng ngûúâi töi, böå rêu mïìm maåi phuã caã lïn vai töi, baác gheá vaâo tai töi noái nhû noái vúái ngûúâi lúán:

- Lïcxêy Macximitö aå, giaá coá böë chaáu úã àêy thò coá leä àaä khaác hùèn! Böë chaáu rêët vui tñnh. Chaáu coá nhúá thïë khöng?

- Khöng.

- Thêåt aâ? Thûúâng thûúâng böë chaáu hay nhaãy vúái baâ chaáu, laát nûäa röìi chaáu coi!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 35

Baác àûáng dêåy, ngûúâi cao lúán, höëc haác, tröng nhû möåt bûác tûúång thaánh, cuái mònh trûúác baâ töi vaâ múâi baâ, gioång trêìm trêìm khaác thûúâng:

- Baâ Akulina Ivanöpna, xin baâ laâm ún cho chuáng töi thûúãng thûác àiïåu nhaãy trûúác àêy baâ thûúâng nhaãy vúái Macxim Xapvatïep êëy! Baâ vui loâng chûá?

- Grigöri Ivanûts, laäo roä laå chûãa, roä laå chûãa!

- Baâ töi vûâa noái vûâa cûúâi vaâ co duám ngûúâi laåi. Vaâo tuöíi töi coân nhaãy vúái nhoát gò! Chó töí laâm troâ cûúâi cho thiïn haå... Nhûng têët caã moåi ngûúâi àïìu yïu cêìu baâ töi nhaãy. Thïë laâ böîng nhiïn baâ töi àûáng dêåy nhanh nheån nhû möåt thiïëu nûä, sûãa laåi vaáy, thùèng ngûúâi ra, chiïëc àêìu nùång nïì ngaã ra sau, baâ ài doåc theo gian bïëp vaâ noái to:

- Thöi àûúåc, caác ngûúâi cûá viïåc cûúâi! Naâo Iasa, chúi baâi khaác ài!

Cêåu töi ngêíng àêìu lïn, vûún ngûúâi ra, lim dim cùåp mùæt vaâ

bùæt àêìu chúi chêåm laåi. Anh Txûganöc dûâng laåi möåt laát, röìi lao túái chöî baâ töi, nhaãy ngöìi xoay quanh. Coân baâ töi thò lûúát nheå trïn saân nhû ài trïn khöng, tay dang ra, löng maây rûúán lïn, cùåp mùæt àen chùm chùm nhòn vïì phña xa xa. Tröng baâ töi àïën hay vaâ töi phò

cûúâi. Baác thúå caã giú ngoán tay nghiïm mùåt doåa töi, têët caã ngûúâi lúán àïìu nhòn vïì phña töi vúái veã khöng taán thaânh.

- Thöi àûâng nhaãy nûäa, Ivan!

- Baác thúå caã vûâa noái vûâa móm cûúâi.

Anh Txûganöc ngoan ngoaän vêng lúâi nhaãy sang möåt bïn vaâ

ngöìi lïn ngûúäng cûãa, coân muå Epgïnaáa thò vûún cöí ra vaâ bùæt àêìu haát, gioång trêìm trêìm, ïm ïm: Suöët tuêìn cho àïën ngaây thûá baãy, Cö

gaái thïu àùng-ten caã ngaây, Cö mïåt ruä ngûúâi vò bêån röån, öi, khaác naâo caái xaác khöng höìn! Hònh nhû baâ töi khöng nhaãy, maâ àang kïí

möåt cêu chuyïån gò. Baâ töi lûúát nheå nhaâng, tû lûå, ngûúâi lùæc lû, mùæt nhòn khùæp xung quanh, toaân thên to lúán rung chuyïín ngêåp ngûâng, àöi baân chên nhû doâ àûúâng, bûúác ài thêån troång. Böîng nhiïn baâ töi dûâng laåi nhû súå haäi àiïìu gò, khuön mùåt rung rung, nhùn nhoá, röìi lêåp tûác möåt nuå cûúâi hiïìn hêåu, cúãi múã núã

ra. Baâ töi ài nghiïng ngûúâi nhû nhûúâng löëi cho ai vaâ lêëy tay múâi hoå ài. Baâ cuái xuöëng, im lùång, lùæng nghe vaâ móm cûúâi tûúi tùæn hún. http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 36

Röìi àöåt nhiïn baâ töi rúâi khoãi chöî, xoaáy troân nhû möåt cún gioá löëc. Toaân thên baâ töi nhû lúán thïm, luác naây khöng ai coá thïí rúâi cùåp mùæt àûúåc vò baâ töi trúã nïn àeåp àeä vaâ àaáng yïu laâm sao trong giêy phuát diïåu kyâ trúã laåi tuöíi thanh xuên ngaây trûúác. Muå Epgïnaáa ruác lïn nhû keân: Ngaây chuã nhêåt cö gaái nhaãy muáa Suöët tûâ luác lïî saáng cho àïën nûãa àïm. Cö laâ ngûúâi cuöëi cuâng vïì ngoä, Tiïëc thay -ngaây lïî

chùèng daâi thïm! Nhaãy xong baâ töi trúã vïì chöî cuä ngöìi gêìn êëm xamöva. Moåi ngûúâi khen ngúåi. Baâ töi vûâa sûãa laåi maái toác vûâa noái:

- Thöi ài, caác ngûúâi chûa àûúåc thêëy nhûäng vuä nûä thêåt sûå àêëy. Taåi quï töi, úã Balakhúna, trûúác àêy coá möåt cö gaái maâ töi khöng nhúá

laâ con caái nhaâ ai, tïn gò, khi cö êëy nhaãy moåi ngûúâi vui sûúáng àïën phaát khoác lïn àûúåc! Chó cêìn àûúåc nhòn thêëy cö êëy nhaãy cuäng àuã

vui röìi. Cuãa àaáng töåi, töi cûá theâm àûúåc nhû cö ta!

- Nhûäng ngûúâi ca haát vaâ nhaãy muáa laâ nhûäng ngûúâi sûúáng nhêët àúâi!

Muå Epgïnaáa nghiïm nghõ noái vaâ bùæt àêìu haát möåt baâi vïì vua Àavit. Coân cêåu Iaköp thò öm lêëy anh Txûganöc vaâ baão anh:

- Maây maâ nhaãy trong caác tiïåm rûúåu thò coá leä laâm cho moåi ngûúâi mï mêín ài mêët!...

-T öi chó muöën coá gioång töët!

Anh Txûganöc than vaän.

- Giaá maâ trúâi cho töi töët gioång thò töi coá thïí haát haâng chuåc nùm liïìn, röìi sau àoá duâ cho coá ài tu chùng nûäa cuäng cam!

Têët caã moåi ngûúâi àïìu uöëng rûúåu vötka, àùåc biïåt laâ baác Grigöri uöëng nhiïìu nhêët. Baâ töi roát cho baác hïët cöëc naây àïën cöëc khaác, vaâ dùån baác:

- Coi chûâng àêëy, baác Grisa aå, khöng kheáo thò muâ hùèn àêëy!

Baác traã lúâi àûúâng hoaâng:

- Mùåc kïå! Töi khöng cêìn àïën cùåp mùæt naây nûäa, töi àaä nhòn thêëy àuã moåi thûá trïn àúâi röìi...

Baác uöëng khöng bao giúâ say, nhûng caâng uöëng baác caâng hay noái vaâ hêìu nhû baác luön möìm noái vïì böë töi:

- Macxim Xapvatïep, ngûúâi baån thên mïën cuãa baác laâ möåt ngûúâi töët buång...

Baâ töi thúã daâi, huâa theo

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 37

- ÛÂ, thêåt laâ möåt àûáa con cuãa Chuáa àêëy... Têët caã nhûäng lúâi noái àoá laâm cho töi rêët thñch, khiïën töi chùm chuá nghe. Möîi lúâi nhû

thêëm vaâo loâng töi möåt nöîi buöìn man maác vaâ dïî chõu. Sûå vui buöìn gùæn chùåt vúái nhau àaä xêm chiïëm moåi ngûúâi, vaâ moåi ngûúâi chuyïín tûâ vui sang buöìn, tûâ buöìn sang vui khöng roä vaâo luác naâo, thêåt nhanh choáng laå thûúâng. Möåt höm cêåu Iaköp ngaâ ngaâ say, cêåu xeá

chiïëc aáo sú-mi àang mùåc, giêåt múá toác quùn, böå ria trùng trùæng lûa thûa, caái muäi vaâ caái möi thûúäi:

- Thïë laâ nghôa lyá gò, haã?

Cêåu rñt lïn, nûúác mùæt giaân giuåa

- Taåi sao laåi thïë?

Cêåu àêëm vaâo maá, vaâo traán, vaâo ngûåc mònh vaâ khoác nûác núã.

- Ta laâ möåt thùçng vö laåi, möåt thùçng àï tiïån, möåt keã àau khöí!

Baác Grigöri gêìm lïn:

- A! Àuáng nhû vêåy!...

Baâ töi cuäng àang say rûúåu, nùæm lêëy tay cêåu töi vaâ khuyïn nhuã:

- Thöi maâ, Iasa, Chuáa biïët roä nhûäng àiïìu Chuáa trûâng phaåt!

Uöëng rûúåu vaâo, baâ töi laåi caâng àeåp hún: cùåp mùæt àen nhaánh, vui tûúi toãa ra möåt luöìng aánh saáng sûúãi êëm loâng ngûúâi. Baâ töi vûâa lêëy muâi soa phe phêíy khuön mùåt àoã bûâng vûâa noái thaánh thoát:

- Chuáa töi, Chuáa töi! Têët caã moåi thûá sao maâ töët àeåp thïë! Caác ngûúâi haäy nhòn xem, têët caã moåi thûá sao maâ töët àeåp thïë!

Àoá laâ tiïëng noái tûå àaáy loâng baâ töi, khêíu hiïåu cuãa suöët àúâi baâ

töi. Nhûäng gioåt nûúác mùæt vaâ tiïëng kïu cuãa ngûúâi cêåu thûúâng vêîn vö tû laâm cho töi hïët sûác ngaåc nhiïn. Töi hoãi baâ töi taåi sao cêåu êëy laåi khoác, laåi chûãi ruãa vaâ tûå àaánh mònh nhû vêåy.

- Caái gò chaáu cuäng muöën biïët!

Baâ töi noái coá veã miïîn cûúäng, traái vúái lïå thûúâng.

- Haäy chúâ àaä, chaáu haäy coân beá chûa nïn nhuáng vaâo nhûäng chuyïån àoá vöåi...

Caái àoá caâng khïu gúåi loâng toâ moâ cuãa töi. Töi àïën xûúãng quêëy rêìy anh Ivan, nhûng anh cuäng khöng muöën traã lúâi. Anh chó kheä

cûúâi, liïëc nhòn baác thúå caã, röìi àêíy töi ra khoãi xûúãng vaâ kïu: http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 38

- Thöi àïí yïn cho anh laâm, ài ra! Khöng anh laåi thaã em vaâo chaão nhuöåm luön möåt thïí bêy giúâ!

Baác thúå caã àûáng trûúác bïëp loâ röång vaâ thêëp, trïn àoá coá ba chiïëc chaão lúán gùæn liïìn vaâo àoá. Baác duâng chiïëc gêåy daâi maâu àen khuêëy caác chaão, röìi ruát ra, nhòn nhûäng gioåt nûúác maâu nhoã gioåt. Lûãa chaáy noáng rûåc, phaãn chiïëu lïn vaåt taåp-dïì bùçng da tröng sùåc súä

nhû aáo lïî cuãa cöë àaåo. Caác chaão nûúác nhuöåm bùæt àêìu reáo, húi hùng hùng böëc lïn nghi nguát, chaåy vïì phña cûãa nhû möåt àaám mêy daây àùåc. Ngoaâi sên gioá hanh hanh thöíi vuâ vuâ saát àêët. Baác thúå caã ngûúác àöi mùæt àoã ngêìu nhòn töi qua vaânh kñnh. Baác quaát thaáo anh Ivan gioång thö löî:

- Lêëy cuãi! Maây khöng nhòn thêëy gò aâ?

Khi anh Txûganöc chaåy ra sên, baác Grigöri ngöìi xuöëng bao thuöëc nhuöåm vaâ vêîy goåi töi:

- Laåi àêy!

Baác àùåt töi lïn àêìu göëi, chuâi böå rêu êëm vaâ mïìm vaâo maá töi, röìi kïí mêíu chuyïån maâ töi ghi nhúá maäi:

- Cêåu chaáu àaä àaánh vúå, àaä haânh haå àïën chïët, vaâ bêy giúâ bõ

lûúng têm cùæn rûát, hiïíu khöng? Chaáu cêìn phaãi hiïíu têët caã, keão coá

ngaây vaå vaâo thên!

Baác Grigöri ùn noái cuäng giaãn dõ nhû baâ töi, nhûng nghe baác ngûúâi ta thêëy rúån hún vaâ hònh nhû qua cùåp kñnh baác nhòn thêëu hïët moåi vêåt trïn àúâi.

- Àaánh chïët nhû thïë naâo aâ?

Baác thong thaã noái

- Thïë naây nheá: luác hùæn nguã vúái vúå, hùæn lêëy chùn truâm kñn àêìu vúå, röìi àeâ lïn, àaánh tuái buåi. Àïí laâm gò? Coá leä chñnh hùæn cuäng khöng biïët nûäa.

Khöng àïí yá túái anh Ivan àaä öm möåt boá cuãi trúã vaâo vaâ ngöìi xöím trûúác bïëp lûãa hú tay, baác thúå caã vêîn tiïëp tuåc noái, gioång nghiïm trang:

- Coá leä hùæn àaánh laâ vò vúå hùæn hún hùæn, laâm hùæn ghen tyå. Hoå

nhaâ Kasirin khöng thñch caái gò töët àeåp àêu chaáu aå, hoå ghen gheát, vaâ nïëu khöng àûúåc ùn, thò hoå tòm caách àaåp àöí! Chaáu thûã hoãi baâ

chaáu xem hoå àaä haåi böë chaáu nhû thïë naâo. Baâ chaáu seä noái hïët, vò baâ

chaáu khöng thñch vaâ khöng biïët noái döëi ai bao giúâ. Baâ chaáu giöëng http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 39

nhû möåt võ thaánh, coá thïí noái laâ möåt ngûúâi coá phuác, mùåc duâ baâ chaáu cuäng uöëng rûúåu vaâ hñt thuöëc. Chaáu phaãi baám chùæc lêëy baâ chaáu múái àûúåc...

Baác àêíy töi ra. Töi bûúác ra sên, àêìu oác nùång trònh trõch, loâng àêìy súå haäi. úã phoâng ngoaâi, anh Vaniuska àuöíi kõp töi, öm lêëy àêìu töi vaâ kheä noái thêìm:

- Em àûâng súå baác êëy, baác êëy rêët töët. Em cûá nhòn thùèng vaâo mùæt, baác êëy thñch nhû thïë.

Têët caã caái àoá àïìu kyâ laå vaâ laâm cho töi thêëy bùn khoùn. Töi chûa biïët cuöåc söëng khaác ra sao caã, nhûng töi nhúá lúâ múâ laâ cha meå

töi khöng söëng nhû vêåy: cha meå töi ùn noái khaác hùèn, vui àuâa cuäng khaác, thûúâng ài vúái nhau, ngöìi gêìn nhau. Töëi töëi cha meå töi thûúâng hay cûúâi rêët lêu, hoùåc ngöìi haát oang oang bïn caånh cûãa söí. Nhûäng ngûúâi ài ngoaâi phöë hay xuám laåi xem cha meå töi haát. Khuön mùåt cuãa nhûäng ngûúâi naây ngêíng lïn giöëng nhû nhûäng chiïëc àôa bêín sau bûäa ùn trûa tröng àïën laâ buöìn cûúâi. úã àêy ngûúâi ta ñt cûúâi, àöi khi khöng roä ngûúâi ta cûúâi caái gò. Thûúâng thûúâng hoå mùæng nhau, ngûúâi naây doåa ngûúâi kia möåt àiïìu gò àêëy, hoå thò thêìm bñ mêåt vúái nhau trong caác xoá xónh. Boån treã con thò lùång leä, leán luát, chuáng noá

dûúâng nhû bõ eáp xuöëng mùåt àêët nhû nhûäng haåt buåi bõ trêån mûa laâm gñ xuöëng. Töi tûå caãm thêëy xa laå trong ngöi nhaâ naây; toaân böå löëi söëng êëy àaä kñch àöång töi nhû vö vaân vïët chaâm, gêy cho töi sûå hoaâi nghi, bùæt buöåc töi phaãi hïët sûác chuá yá quan saát moåi thûá. Tònh baån giûäa töi vúái anh Ivan ngaây caâng tùng. Tûâ luác mùåt trúâi moåc cho àïën têån khuya, baâ töi bêån viïåc nhaâ nïn hêìu nhû suöët ngaây töi cûá quêën quñt lêëy anh Txûganöc. Möîi khi öng töi quêåt töi laâ

anh laåi giú caánh tay àúä àoân cho töi vaâ höm sau anh giú nhûäng ngoán tay sûng vuâ, phaân naân vúái töi:

- Khöng, laâm thïë naây chaã ñch lúåi gò caã! Em chùèng àúä hún, coân anh thò em tröng àêy naây! Anh seä khöng laâm nhû thïë nûäa, mùåc em àêëy!

Nhûng lêìn sau anh laåi chuöëc lêëy caái àau vö ñch êëy vaâo mònh.

- Sao anh baão khöng muöën nûäa kia maâ!

- Khöng muöën, thïë maâ anh vêîn cûá giú ra... khöng hiïíu taåi sao êëy...

Chùèng bao lêu töi nhêån thêëy anh Txûganöc coá möåt caái gò àoá

laâm cho töi caâng chuá yá vaâ yïu mïën anh hún. Thûá saáu naâo anh http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 40

Txûganöc cuäng thùæng con ngûåa höìng thiïën Sarap vaâo chiïëc xe trûúåt tuyïët lúán, àoá laâ möåt con vêåt quñ cuãa baâ töi, möåt con vêåt tinh ranh, tham ùn. Anh mùåc chiïëc aáo löng ngùæn àïën àêìu göëi, àöåi chiïëc muä löng nùång nïì vaâ thùæt chiïëc àai bùçng vaãi xanh. Röìi anh ài chúå

mua thûác ùn. Àöi khi anh ài maäi khöng vïì. Caã nhaâ àïìu lo lùæng. Moåi ngûúâi tiïën laåi gêìn cûãa söí, thöíi maånh cho tan lúáp bùng trïn cûãa kñnh vaâ nhòn ra phöë.

- Noá chûa vïì aâ?

- Chûa.

Baâ töi lo súå hún caã.

- Öi thöi, - baâ töi noái vúái öng töi vaâ caác cêåu töi, - caác ngûúâi laâm töi mêët caã ngûúâi lêîn ngûåa röìi! Caác ngûúâi thêåt khöng biïët xêëu höí aâ, nhûäng àöì vö lûúng têm kia? Cuãa mònh àaä coá vêîn chûa àuã hay sao. Öi! Caã luä ngu ngöëc vaâ tham lam naây, - Chuáa seä trûâng phaåt caác ngûúâi!

Öng töi sa sêìm, caâu nhaâu:

- Thöi àûúåc. Àêy laâ lêìn cuöëi cuâng...

Àöi khi maäi àïën trûa anh Txûganöc múái vïì. Caác cêåu vaâ öng töi vöåi vaâng ra sên àoán, theo sau hoå laâ baâ töi vûâa ài vûâa hñt thuöëc, daáng ài nhû möåt con gêëu. Khöng hiïíu sao vaâo luác naây nom baâ coá veã

vuång vïì laå. Luä treã con cuäng chaåy uâa ra. Moåi ngûúâi vui veã dúä haâng. Chiïëc xe chúã àêìy lúån sûäa, gaâ võt laâm sùén, caá vaâ àuã caác thûá thõt.

- Maây coá mua àuã caác thûá àaä dùån khöng àêëy? - öng töi vûâa hoãi vûâa liïëc nhòn chiïëc xe bùçng cùåp mùæt sùæc saão.

- Àuã nhûäng thûá cêìn aå, - anh Ivan vui veã àaáp. Anh nhaãy nhaãy trïn sên àïí cho noáng ngûúâi lïn vaâ vöî bao tay kïu àöm àöëp.

- Àûâng vöî bao tay! Mua mêët khöëi tiïìn ra àêëy, - öng töi nghiïm nghõ quaát. - Coá coân thûâa tiïìn khöng?

- Khöng.

Öng töi ài thong thaã quanh chiïëc xe vaâ kheä noái:

- Maây laåi tha vïì nhûäng gò maâ lùæm thïë naây. Haäy coi chûâng àêëy, chùæc laâ maây laåi mua khöng mêët tiïìn chûá gò? Tao khöng muöën maây laâm caái troâ êëy àêu!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 41

Röìi öng töi nhùn mùåt boã ài rêët nhanh. Caác cêåu töi vui veã lao túái chiïëc xe vaâ cên ûúám trïn tay naâo gaâ, võt, caá, thõt ngöîng, naâo chên boâ non vaâ nhûäng miïëng thõt to tûúáng. Hoå huyát saáo vaâ khen röëi rñt:

- Maây kheáo choån àêëy!

Cêåu Mikhain àùåc biïåt mï thñch: nhû coá chiïëc loâ-xo àiïìu khiïín, cêåu nhuán nhaãy xung quanh chiïëc xe, gñ muäi nhû moã con chim goä moä hñt hñt moåi thûá, cheáp cheáp möi coá veã ngon laânh vaâ nheo cùåp mùæt xoi moái veã khoaái chaá. Cêåu hao hao giöëng öng töi, cuäng xûúng xûúng, nhûng têìm voác cao hún vaâ àen thui nhû möåt thanh cuãi bõ chaáy seám. Cêåu giêëu baân tay laånh buöët vaâo öëng tay aáo vaâ hoãi anh Txûganöc:

- Öng àûa cho maây bao nhiïu tiïìn?

- Nùm ruáp.

- Chöî naây àaáng giaá mûúâi lùm ruáp àêëy! Thïë maây tiïu hïët bao nhiïu?

- Böën ruáp mûúâi köpïch.

- Nghôa laâ maây àaä àuát tuái chñn mûúi köpïch. Naây Iaköp, noá

kiïëm tiïìn búã àêëy chûá?

Cêåu Iaköp mùåc phong phanh chiïëc aáo sú-mi àûáng ngoaâi trúâi reát. Cêåu kheä cûúâi vaâ chúáp mùæt ngùæm bêìu trúâi xanh laånh giaá.

- Vanka, maây coá thïí khao chuáng tao nûãa chai rûúåu vötka àûúåc àêëy, - cêåu noái gioång leâ nheâ.

Baâ töi thaáo ngûåa ra vaâ noái vúái noá:

- Sao thïë chuá beá? Sao thïë chuá meâo con? Thñch nghõch aâ? ÛÂ, thò cûá nghõch ài möåt tñ cuäng chùèng sao!

Con Sarap to lúán lùæc lùæc caái búâm rêåm, nhe böå rùng trùæng àúáp vaâo vai baâ töi, giêåt chiïëc khùn luåa quêën toác xuöëng. Noá nhòn vaâo mùåt baâ töi bùçng con mùæt tinh nghõch röìi giuä nhûäng haåt tuyïët khoãi löng mi vaâ kheä hñ.

- Maây àoâi ùn baánh mò aâ?

Baâ töi beã möåt mêíu baánh mò lúán coá rùæc muöëi, nheát vaâo haâm rùng noá vaâ àùåt taåp-dïì dûúái moäm ngûåa laâm thaânh möåt caái bao. Baâ

nhòn noá ùn, veã àùm chiïu. Anh Txûganöc cuäng àuâa nhû con ngûåa non, anh löìng lïn vïì phña baâ töi:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 42

- Baâ úi, con ngûåa thiïën naây ngoan lùæm, laåi thöng minh nûäa.

- Cuát ài, àûâng coá dúã troâ nhû thïë! - Baâ töi vûâa mùæng vûâa giêåm chên. - Maây phaãi biïët laâ nhûäng höm nhû höm nay tao khöng ûa maây àêu! Baâ töi giaãi thñch cho töi laâ anh Txûganöc mua úã chúå thò

ñt, maâ ùn cùæp thò nhiïìu.

- Öng cho noá nùm ruáp, noá mua mêët ba ruáp, coân ùn cùæp thïm mûúâi ruáp nûäa. - Baâ buöìn rêìu noái.

- Thñch ùn cùæp, thùçng hû àöën! Coá lêìn noá thûã, khöng viïåc gò. Vïì nhaâ ngûúâi ta cûúâi, khen noá taâi gioãi, thïë laâ noá àêm quen caái thoái ùn cùæp êëy. Coân öng thò vò höìi treã phaãi nïëm nhiïìu caãnh ngheâo khöí

nïn vïì giaâ àêm ra keo kiïåt. Öng quñ tiïìn hún con àeã, öng thñch àûúåc caái gò maâ khöng mêët tiïìn! Coân cêåu Mikhain vaâ Iaköp thò... Baâ phêíy tay, im lùång möåt laát, röìi nhòn chiïëc höåp àûång thuöëc laá boã ngoã vaâ caâu nhaâu noái thïm:

- Liönasa, nhûäng viïåc êëy thêåt laâ rùæc röëi chùèng khaác gò nhûäng têëm àùng-ten do möåt muå muâ thïu, moâ thïë naâo cho ra àûúåc nhûäng àûúâng thïu êëy! Nïëu ngûúâi ta bùæt àûúåc thùçng Ivanka ùn cùæp thò

ngûúâi ta seä àaánh cho nhûâ tûã...

Baâ töi laåi im lùång vaâ kheä noái:

- Chaâ! Nhaâ ta pheáp tùæc thò nhiïìu, nhûng thêåt thaâ thò ñt. Höm sau töi yïu cêìu anh Txûganöc àûâng ùn cùæp nûäa.

- Hoå seä àaánh anh chïët mêët...

- Hoå àûâng hoâng bùæt àûúåc anh, anh seä têíu thoaát, vò anh kheáo leáo, ngûåa anh laåi nhanh! - Anh vûâa noái vûâa cûúâi. Nhûng böîng anh cau maây laåi, veã buöìn rêìu.

- Anh cuäng biïët ùn cùæp laâ xêëu vaâ nguy hiïím. Súã dô anh laâm thïë laâ vò anh buöìn chaán. Anh coá àïí daânh àûúåc àöìng xu naâo àêu, caác cêåu em suöët tuêìn boân hïët cuãa anh. Anh cuäng chùèng tiïëc, lêëy thò lêëy! Anh ùn àuã no röìi.

Böîng anh nùæm lêëy tay töi, kheä lùæc lùæc:

- Em nheå, maãnh deã, nhûng xûúng cöët chùæc chùæn, em seä trúã

thaânh möåt tay lûåc sô àêëy. Naây Aliösa aå, em baão cêåu Iaköp daåy cho maâ àaánh àaân ghi-ta. Em àang coân beá, thêåt àaáng tiïëc! Nhûng em coá

baãn lônh. Em coá yïu öng khöng?

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 43

- Khöng biïët!

- Coân anh thò khöng yïu têët caã hoå nhaâ Kasirin, trûâ baâ ra, chó

coá ma quó múái yïu àûúåc hoå maâ thöi!

- Thïë coân em?

- Em khöng phaãi hoå Kasirin, em thuöåc hoå Pïsköp, doâng maáu khaác, noâi giöëng khaác...

Böîng anh öm chùåt lêëy töi, gêìn nhû rïn ró:

- Chaâ, trúâi úi, nïëu anh coá gioång haát du dûúng thò anh seä laâm cho thiïn haå phaãi àaão àiïn mêët... Ài thöi em, anh phaãi laâm viïåc àêy...

Anh àùåt töi xuöëng saân, möìm ngêåm möåt vöëc àinh nhoã röìi cùng möåt têëm vaãi àen ûúát vaâ àoáng lïn têëm göî vuöng lúán. ñt lêu sau anh chïët. Cêu chuyïån xaãy ra nhû sau: úã sên, gêìn cöíng coá möåt cêy thaánh giaá lúán bùçng göî söìi àïí tûåa vaâo haâng raâo, thên laâ möåt caânh cêy to xuâ xò. Cêy thaánh giaá nùçm úã àoá lêu röìi. Töi tröng thêëy noá

ngay tûâ nhûäng ngaây àêìu múái túái ngöi nhaâ naây. Khi àoá noá coân múái vaâ vaâng hún, nhûng qua muâa thu bõ nûúác mûa ngêëm vaâo nïn noá

trúã nïn àen saåm. Muâi göî söìi hun hùng hùæc toãa ra, vaâ cêy thaánh giaá

nùçm vêët vûúãng trïn caái sên chêåt heåp, bêín thóu. Cêåu Iaköp mua cêy thaánh giaá naây vïì àïí àùåt lïn möå vúå vaâ hûáa àïën ngaây giöî vúå seä tûå

mònh vaác ra nghôa àõa.

Ngaây êëy àaä àïën vaâo höm thûá baãy, àêìu muâa àöng. Trúâi giaá

laånh vaâ coá gioá, tuyïët laã taã rúi tûâ maái nhaâ xuöëng. Caã nhaâ bûúác ra sên. Öng baâ töi cuâng ba àûáa beá àaä ài ra nghôa àõa trûúác àïí laâm lïî

cêìu höìn, coân töi bõ phaåt úã nhaâ võ töåi gò khöng roä. Caác cêåu töi àïìu mùåc aáo löng àen ngùæn. Caác cêåu nêng cêy thaánh giaá lïn vaâ àûáng dûúái maái hiïn. Baác Grigöri vaâ möåt ngûúâi laå naâo àêëy cöë nhêëc cêy thaánh giaá nùång nïì àùåt lïn vai röång cuãa anh Txûganöc, anh bûúác loaång choaång, daång chên ra.

- Coá vaác nöíi khöng?

Baác Grigöri hoãi.

- Khöng biïët. Hònh nhû nùång...

Cêåu Mikhain tûác giêån quaát thaáo:

- Múã cöíng ra, laäo quó muâ!

Cêåu Iaköp noái:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 44

- Maây khöng biïët xêëu höí aâ, Vanka, nïn nhúá laâ hai àûáa chuáng tao àïìu yïëu hún maây! Nhûng baác Grigöri khi múã cöíng àaä cêët gioång nghiïm nghõ khuyïn anh Ivan:

- Coi chûâng, khöng kheáo thò gêîy lûng àêëy! Cêìu Chuáa phuâ höå

cho maây!

- Laäo ngöëc hoái àêìu!

Cêåu Mikhain quaát thaáo tûâ ngoaâi àûúâng vaâo. Têët caã nhûäng ngûúâi àûáng úã sên cûúâi noái oang oang, hònh nhû hoå àïìu lêëy laâm vûâa loâng thêëy cêy thaánh giaá àûúåc mang ài. Baác Grigöri Ivannövitaå dùæt töi vaâo xûúãng vaâ noái:

- Coá leä höm nay öng khöng àaánh chaáu àêu, nom öng coá veã vui tñnh...

Vaâo xûúãng baác àùåt töi ngöìi lïn àöëng len sùæp àem nhuöåm vaâ

lêëy len quêën quanh ngûúâi töi àïën têån vai hïët sûác chu àaáo. Baác ngûãi húi nûúác böëc lïn trïn caác chaão vaâ noái, gioång trêìm ngêm:

- Chaáu aå, baác biïët öng chaáu caách àêy ba mûúi baãy nùm. Baác àaä àûúåc chûáng kiïën moåi viïåc trong caái nhaâ naây tûâ àêìu chñ cuöëi. Trûúác àêy baác vaâ öng chaáu laâ àöi baån thên, hai ngûúâi cuâng nhau múã ra caái xûúãng naây. Öng chaáu khön ngoan lùæm! Öng àaä trúã thaânh chuã xûúãng, coân baác thò chùèng laâm nïn troâ tröëng gò caã. Nhûng Chuáa saáng suöët hún têët caã chuáng ta: Chuáa chó móm cûúâi möåt caái laâ ngûúâi thöng minh nhêët trong nhaáy mùæt cuäng seä trúã thaânh keã ngu àêìn. Chaáu coân chûa hiïíu nöíi nhûäng lúâi noái vaâ nhûäng viïåc laâm, nhûng chaáu cêìn phaãi hiïíu hïët têët caã. Cuöåc söëng cuãa treã möì cöi kïí cuäng coá

khoá khùn. Böë chaáu, Macxim Xapvatïep, laâ möåt con ngûúâi taâi ba, caái gò böë chaáu cuäng biïët. Vò thïë öng chaáu khöng thñch böë chaáu, khöng nhêån böë chaáu... Töi rêët thñch nghe nhûäng lúâi dõu daâng êëy vaâ

nhòn ngoån lûãa àoã, vaâng nhaãy nhoát trong loâ, nhòn nhûäng àaám húi nûúác maâu sûäa böëc lïn nghi nguát trïn caác chaão röìi biïën thaânh nhûäng haåt bùng maâu xaám xanh àoång trïn nhûäng têëm vaán cuãa maái nhaâ nghiïng. Qua nhûäng keä vaán lúâm xúâm coá thïí tröng thêëy nhûäng daãi trúâi xanh biïëc. Gioá thöíi dõu ài, mùåt trúâi loá saáng, khùæp sên tûåa nhû rùæc möåt lúáp buåi thuãy tinh. Ngoaâi phöë coá tiïëng xe trûúåt tuyïët kïu rñt lïn, möåt laân khoái xanh bay cuöån troân tûâ öëng khoái cuãa ngöi nhaâ; nhûäng boáng nheå lûúát trïn tuyïët vaâ hònh nhû cuäng muöën kïí lïí

àiïìu gò... Baác Grigöri xûúng xêíu, rêåm rêu, ngûúâi daâi ngoùéng, àêìu khöng àöåi muä, tai to, giöëng nhû möåt laäo phuâ thuãy hiïìn laânh. Baác khuêëy thuöëc nhuöåm àang söi suâng suåc, miïång vêîn daåy baão töi: http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 45

- Chaáu phaãi nhòn thùèng vaâo mùæt moåi ngûúâi, nïëu coá con choá

naâo xöng àïën cùæn chaáu, chaáu cûá nhòn thùèng vaâo mùæt noá, noá seä boã

chaåy ngay...

Cùåp kñnh nùång nïì àeâ lïn söëng muäi baác, choáp muäi àêìy nhûäng tia maáu tñm bêìm cuäng giöëng nhû muäi baâ töi.

- Caái gò thïë?

Böîng baác doãng tai noái lúán, röìi lêëy chên àoáng sêåp cûãa loâ, nhaãy tûâng bûúác daâi ra sên. Töi cuäng chaåy theo sau. úã nhaâ bïëp, anh Txûganöc nùçm ngûãa trïn saân nhaâ. Nhûäng vaåch saáng röång tûâ caác cûãa söí chiïëu vaâo àêìu, vaâo ngûåc, vaâo chên anh. Traán anh saáng lïn kyâ laå, löng maây rûúán cao, cùåp mùæt laác nhòn chùçm chùåp lïn trêìn nhaâ

àen sêîm, cùåp möi thêm run run, suâi ra lúáp boåt maâu höìng; maáu chaãy tûâ goác möi, theo maá xuöëng cöí vaâ àöí xuöëng saân, maáu chaãy roâng roâng tûâ dûúái lûng anh. Chên anh duöîi thùèng möåt caách vuång vïì vaâ chiïëc quêìn röång ûúát àêîm dñnh bïåt xuöëng saân nhaâ àaánh bùçng thûá caát to saáng boáng nhû aánh mùåt trúâi. Nhûäng doâng maáu chaãy qua nhûäng vaåch aánh saáng vaâ chaåy daâi vïì phña ngûúäng cûãa, saáng rûåc lïn. Anh Txûganöc khöng cûã àöång, hai caánh tay buöng thoäng doåc ngûúâi, chó coá nhûäng ngoán tay laâ coân àöång àêåy vaâ caâo caâo xuöëng àêët. Moáng tay nhuöåm àoã lêëp laánh dûúái aánh nùæng. Muå Epgïnaáa ngöìi xöím gêìn anh cöë àùåt möåt cêy nïën nhoã vaâo tay anh. Nhûng anh Ivan khöng nùæm lêëy, cêy nïën àöí nhaâo, ngoån lûãa nhoã nhû àêìu buát löng bõ

chòm trong vuäng maáu. Muå liïìn nhùåt cêy nïën lïn, lêëy àêìu taåp-dïì

lau saåch, röìi laåi cöë cùæm vaâo nhûäng ngoán tay co quùæp cuãa anh. Tiïëng thò thêìm nöíi lïn trong nhaâ bïëp vaâ leä ra àaä àêíy töi ra khoãi ngûúäng cûãa nhû möåt luöìng gioá nïëu töi khöng cöë nùæm chùåt lêëy quaã

àêëm caánh cûãa.

- Noá bõ trûúåt chên.

Cêåu Iaköp kïí, gioång rêìu rô, mònh run run vaâ lùæc àêìu. Toaân thên cêåu xaám ngùæt, uã ruä, cùåp mùæt cêåu nhúåt nhaåt vaâ chúáp luön.

- Noá ngaä vaâ bõ cêy thaánh giaá àeâ phaãi lûng. Giaá chuáng töi khöng kõp buöng cêy thaánh giaá ra thò cuäng bõ queâ röìi.

- Chñnh caác anh àaä àeâ chïët noá, - baác Grigöri noái, gioång khaân khaân.

- Ö hay, laâm thïë naâo...

- Chñnh caác anh!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 46

Maáu vêîn chaãy. Maáu àaä àoång laåi thaânh vuäng úã gêìn ngûúäng cûãa, àen sêîm vaâ hònh nhû cûá lan maäi ra. Miïång suâi boåt höìng, anh Txûganöc kïu röëng lïn nhû khi nùçm mú vaâ röåc hùèn ài, caâng ngaây caâng beåp gñ xuöëng saân nhû chòm xuöëng àoá.

- Mikhailö àaä phoáng ngûåa túái nhaâ thúâ goåi öng röìi, - cêåu Iaköp thò thaâo, - coân töi thò àùåt noá lïn xe trûúåt tuyïët vaâ trúã vöåi vïì àêy... May maâ töi khöng àûáng dûúái cêy thaánh giaá, khöng thò cuäng... Muå vuá nuöi laåi êën cêy nïën vaâo tay anh Txûganöc, saáp nïën vaâ

nûúác mùæt nhoã gioåt xuöëng baân tay anh. Baác Grigöri noái tûúáng lïn, gioång thö löî:

- Gùæn nïën vaâo saân, gêìn àêìu Ivan êëy, àöì ngöëc!

- Vêng.

- Thaáo muä cuãa noá ra!

Muå vuá nuöi thaáo chiïëc muä khoãi àêìu anh Ivan, gaáy anh va xuöëng saân àaánh bõch möåt caái. Bêy giúâ àêìu anh nghiïng nghiïng vaâ

maáu chaãy nhiïìu hún, nhûng chó chaãy tûâ möåt bïn möìm. Caãnh naây keáo daâi möåt caách khuãng khiïëp. Luác àêìu töi cûá àúåi anh Txûganöc nùçm nghó röìi seä dêåy, ngöìi trïn saân nhöí nûúác boåt vaâ noái:

- Chaâ, bûác quaá...

Anh thûúâng hay noái cêu êëy khi anh nguã dêåy sau bûäa ùn trûa ngaây chuã nhêåt. Nhûng anh khöng àûáng dêåy nûäa, möîi luác möîi leáp keåp ài. aánh nùæng àaä rúâi khoãi chöî anh, nhûäng vaåch saáng àaä co ngùæn laåi vaâ chó coân rúi rúát trïn nhûäng bïå cûãa söí. Toaân thên anh trúã nïn àen sêîm, ngoán tay anh khöng àöång àêåy vaâ boåt meáp khöng suâi ra nûäa. Trïn àêìu anh vaâ gêìn tai anh sûâng sûäng ba ngoån nïën. Nhûäng ngoån lûãa vaâng khe kheä lung lay vaâ chiïëu vaâo múá toác àen nhaánh röëi buâ. Nhûäng àöëm saáng vaâng vaâng rung rung trïn cùåp maá raám nùæng, choáp muäi nhoån hoùæt vaâ cùåp möi höìng höìng cuãa anh nhû saáng hùèn lïn. Ngûúâi vuá nuöi quyâ khoác vaâ thò thêìm:

- Chaáu yïu quyá cuãa baác úi, con chim ûng cuãa baác, niïìm an uãi cuãa baác...

Laånh leäo àïën ghï súå. Töi chui xuöëng gêìm baân vaâ nêëp úã àêëy. Möåt laát sau, öng töi mùåc chiïëc aáo löng gêëu chuöåt nùång nïì bûúác vaâo nhaâ bïëp, theo sau laâ baâ töi mùåc chiïëc aáo khoaác, cöí aáo àñnh löng àuöi, röìi àïën cêåu Mikhain, boån treã con vaâ nhiïìu ngûúâi laå mùåt khaác. Öng töi quùèng chiïëc aáo löng xuöëng saân vaâ mùæng: http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 47

- Àöì choá chïët! Chuáng maây àaä giïët uöíng mêët möåt thùçng trai treã nhû vêåy! Khoaãng nùm nùm nûäa thò noá thêåt quyá giaá vö cuâng... Chiïëc aáo vûát xuöëng saân laâm töi khöng nhòn thêëy anh Ivan. Töi liïìn boâ ra, àuång ngay phaãi chên öng töi. Öng töi vûâa àêíy töi ra vûâa giú nùæm tay nhoã àoã lïn àe doåa caác cêåu töi:

- Àöì choá soái!

Röìi öng töi ngöìi xuöëng chiïëc ghïë daâi, hai tay chöëng xuöëng ghïë, nûác núã, nhûng mùæt vêîn raáo hoaãnh, gioång rñt lïn:

- Tao biïët - vò noá nhû caái gai trûúác mùæt chuáng maây... Öi, Vaniusetka... ngöëc úi laâ ngöëc! Laâm thïë naâo bêy giúâ, haã? Laâm thïë

naâo? Ngûåa àaä bêët kham, dêy cûúng àaä muåc naát. Baâ noá úi, Chuáa cùm giêån chuáng ta tûâ mêëy nùm nay röìi phaãi khöng?

Baâ töi nùçm xoaâi trïn saân, lêëy tay súâ vaâo mùåt, vaâo àêìu, vaâo ngûåc anh Ivan. Baâ töi kheä thöíi vaâo mùæt anh, nùæm lêëy tay anh vuöët ve, laâm àöí têët caã ba cêy nïën. Sau àoá baâ töi àûáng dêåy coá veã nùång nïì, toaân thên àen sêîm trong chiïëc aáo daâi thêm boáng nhoaáng. Mùæt trúån troân xoe tröng thêåt khuãng khiïëp, baâ töi kheä noái:

- Cuát ngay, luä àaáng nguyïìn ruãa kia! Têët caã moåi ngûúâi, trûâ

öng töi, vöåi luä lûúåt keáo ra khoãi bïëp...

Anh Txûganöc àûúåc chön cêët möåt caách kñn àaáo, khöng coá lïî

laåc gò caã.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 48

IV

Töi nùçm trïn chiïëc giûúâng röång, quêën böën voâng trong chiïëc chùn to xuâ, nghe baâ töi cêìu nguyïån. Baâ töi quyâ, möåt tay aáp vaâo ngûåc, coân tay kia thónh thoaãng tûâ tûâ laâm dêëu. Ngoaâi trúâi laånh xeá

da xeá thõt. aánh trùng xanh nhaåt chiïëu qua lúáp bùng àoáng trïn cûãa kñnh thaânh nhûäng àûúâng thïu. aánh trùng soi saáng khuön mùåt hiïìn tûâ coá chiïëc muäi to vaâ roåi vaâo cùåp mùæt àen nhaánh cuãa baâ töi nhû hai cuåc lên tinh. Chiïëc khùn vuöng luåa che maái toác baâ töi oáng aánh nhû

baåc; chiïëc aáo daâi àen rung rinh, chaãy tûâ àöi vai xuöëng vaâ raãi röång trïn saân. Möîi lêìn cêìu nguyïån xong, baâ töi laåi lùång leä cúãi aáo, xïëp cêín thêån vaâo hoâm úã goác nhaâ röìi ài vïì phña giûúâng. Töi giaã vúâ nguã

say.

- Chó vúâ võt thöi, öng maänh, chùæc laâ laåi chûa nguã chûá gò? - Baâ

töi kheä noái. - Chûa nguã aâ, cêåu êëm? Naâo, cho baâ àùæp chùn vúái!

Töi caãm thêëy thñch thuá vúái cêu chuyïån sùæp xaãy ra nïn töi khöng thïí nhõn cûúâi àûúåc. Luác êëy baâ töi reo lïn:

- A, thïë laâ chaáu cöë tònh trïu baâ laäo nheá!

Baâ töi cêìm möåt àêìu chùn, keáo vïì phña mònh kheáo leáo vaâ

maånh àïën nöîi töi bõ bùæn tung lïn trïn khöng vaâ, sau khi quay löån mêëy voâng, töi laåi rúi àaánh bõch xuöëng chiïëc àïåm mïìm nhuän. Baâ töi cûúâi röå:

- Thïë naâo, thùçng quyã sûá? Maây húáp muöîi àêëy aâ?

Nhûng àöi khi baâ töi cêìu nguyïån rêët lêu. Töi nguã thiïëp ài thêåt vaâ khöng nghe thêëy baâ töi vaâo nùçm. Nhûäng lêìn cêìu nguyïån lêu thûúâng laâ sau nhûäng ngaây coá chuyïån buöìn rêìu, tranh giaânh caäi coå nhau. Töi lùæng nghe nhûäng lúâi cêìu nguyïån êëy. Baâ töi kïí tó mó

vúái Chuáa têët caã nhûäng viïåc xaãy ra trong nhaâ. Khi quyâ, baâ töi to beáo nùång nïì nhû möåt caái goâ lúán. Luác àêìu tiïëng thò thêìm rêët nhanh khöng roä, sau àoá múái trêìm trêìm cêët cao lïn:

- Laåy Chuáa, Chuáa biïët roä laâ ai cuäng muöën mònh àûúåc lúåi hún. Thùçng Mikhailö laâ con caã, noá cêìn phaãi úã laåi thaânh phöë. http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 49

Noá bûåc mònh phaãi sang bïn kia söng, úã möåt núi laå nûúác laå caái; khöng hiïíu laâm ùn seä ra sao. Nhûng böë noá laåi thñch thùçng Iaköp hún. Laäo yïu con caái khöng nhû nhau, nhû thïë coá àuáng khöng?

Laäo ngang bûúáng lùæm. Laåy Chuáa, Chuáa haäy laâm cho laäo hiïíu. Baâ

töi àûa cùåp mùæt to trong saáng nhòn lïn nhûäng bûác tûúång thaánh àen sêîm vaâ gúåi yá Chuáa:

- Laåy Chuáa, Chuáa haäy cho laäo möåt giêëc mú töët laânh àïí laäo hiïíu cêìn phaãi chia gia taâi cho con caái nhû thïë naâo!

Baâ töi laâm dêëu vaâ cuái raåp mònh xuöëng àêët, caái traán to chaåm vaâo têëm vaán cuãa saân nhaâ. Röìi baâ töi laåi ngêíng lïn noái, gioång khêín khoaãn:

- Xin Chuáa cho Vacvara àûúåc vui sûúáng! Noá coá laâm gò àaáng àïí Chuáa giêån àêu? Noá coá töåi tònh gò nùång hún nhûäng keã khaác àêu?

Möåt ngûúâi àaân baâ treã, khoãe maånh, thïë maâ laåi phaãi söëng buöìn phiïìn laâ thïë naâo! Laåy Chuáa, Chuáa cuäng khöng nïn quïn laäo Grigöri, mùæt laäo ngaây caâng keám. Nïëu muâ laäo seä ài ùn xin, thêåt laâ

töåi nghiïåp! Laäo àaä laâm têån lûåc cho öng nhaâ töi, nhûng liïåu öng nhaâ

töi coá giuáp laäo khöng!... Öi, Laåy Chuáa, Laåy Chuáa... Baâ töi im lùång höìi lêu, cuái àêìu möåt caách nhêîn nhuåc vaâ buöng tay xuöëng, tûåa nhû àaä nguã say vaâ bõ reát coáng.

- Coân gò nûäa?

Baâ töi cau maây, nhúá laåi vaâ tûå hoãi to.

- Xin Chuáa haäy cûáu vúát, ên xaá cho têët caã nhûäng tñn àöì chñnh giaáo chuáng con. Chuáa tha thûá cho caái muå giaâ àêìn àöån àaáng chïët naây. Chuáa roä cho laâ nïëu con coá phaåm töåi thò khöng phaãi vò àöåc aác, maâ laâ do daåi döåt thöi.

Baâ töi thúã daâi röìi laåi noái, gioång dõu daâng vaâ coá veã maän nguyïån:

- Chuáa biïët hïët, Chuáa hiïíu hïët, Laåy Chuáa töi. Töi rêët thñch Chuáa cuãa baâ töi, vò Chuáa gêìn guäi vúái baâ töi. Töi thûúâng yïu cêìu baâ kïí vïì Chuáa cho chaáu nghe ài! Baâ töi noái vïì

Chuáa rêët àùåc biïåt, gioång khe kheä, keáo daâi möåt caách kyâ laå, mùæt lim dim, vaâ bao giúâ cuäng ngöìi möåt chöî. Baâ töi nhöím dêåy, ngöìi xuöëng, quaâng khùn lïn àêìu vaâ noái rêët lêu cho àïën khi töi nguã thiïëp ài:

- Chuáa úã trïn ngoån àöìi, giûäa caánh àöìng coã trïn thiïn àûúâng, Chuáa ngûå trïn ngai vaâng coá chaåm ngoåc xanh, dûúái nhûäng cêy böì

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 50

àïì bùçng baåc quanh nùm núã hoa; úã thiïn àûúâng khöng coá muâa àöng vaâ muâa thu, hoa khöng bao giúâ heáo, luön luön núã laâm cho caác thaánh caãm thêëy tûúi vui. Xung quanh Chuáa coá vö söë thiïn thêìn. Hoå giöëng nhû nhûäng böng tuyïët hoùåc nhû nhûäng àaân ong. Hoå nhû

àaân chim böì cêu trùæng bay tûâ trïn trúâi xuöëng haå giúái röìi laåi bay lïn vaâ kïí cho Chuáa nghe têët caã moåi chuyïån vïì chuáng ta, vïì moåi ngûúâi. Trong söë caác thiïn thêìn àoá coá thiïn thêìn cuãa chaáu, cuãa baâ, cuãa öng. Möîi ngûúâi àïìu coá möåt thiïn thêìn. Chuáa àöëi vúái moåi ngûúâi rêët cöng minh. Chùèng haån thiïn thêìn cuãa chaáu têu vúái Chuáa rùçng:

"Lïcxêy daám leâ lûúäi vúái öng noá!" Thïë laâ Chuáa liïìn ra lïånh:

"Àûúåc, vêåy thò àïí öng laäo quêåt cho noá möåt trêån!" Àöëi vúái ai cuäng thïë, Chuáa ban cho möîi ngûúâi tuây theo hoå xûáng àaáng àûúåc hûúãng - coá ngûúâi thò khöí, coá ngûúâi thò sûúáng, úã àêët Chuáa moåi caái àïìu töët àeåp caã, cho nïn caác thiïn thêìn vui mûâng, vöî caánh vaâ luön miïång haát: "Saáng danh Chuáa, saáng danh Chuáa!" Coân Chuáa nhên tûâ móm cûúâi nhû muöën noái vúái caác thiïn thêìn: "Thöi ài, àûúåc röìi!" Baâ töi móm cûúâi, luác lùæc àêìu.

- Baâ àaä tröng thêëy thïë aâ?

- Khöng tröng thêëy, nhûng baâ biïët!

Baâ töi àaáp, gioång trêìm ngêm. Khi noái vïì Chuáa, vïì thiïn àûúâng, vïì caác thiïn thêìn, ngûúâi baâ töi nhû beá laåi vaâ dõu hiïìn. Mùåt baâ töi treã ra, cùåp mùæt ûún ûúát toãa ra möåt luöìng aánh saáng vö cuâng êëm aáp. Töi cêìm nhûäng bñm toác daây mõn maâng quêën vaâo cöí mònh röìi ngöìi yïn lùæng nghe nhûäng cêu chuyïån cuãa baâ töi, khöng bao giúâ

biïët chaán.

- Ngûúâi trêìn khöng thïí nhòn thêëy Chuáa - nïëu nhòn thò seä muâ

mùæt. Chó coá caác thaánh múái coá thïí nhòn Chuáa têån mùæt. Coân caác thiïn thêìn thò baâ àaä àûúåc thêëy. Thiïn thêìn chó hiïån ra cho nhûäng ngûúâi naâo coá linh höìn trong saåch.

Möåt höm, luác baâ àûáng trong nhaâ thúâ dûå lïî, baâ nom thêëy hai võ ài ài laåi laåi úã chöî baân thúâ nhû nhûäng àaám sûúng muâ trong suöët, saáng rûåc, àöi caánh daâi tröng nhû àùng-ten hoùåc vaãi sa chêëm têån saân. Caác võ ài voâng quanh baân thúâ vaâ giuáp àúä cha Ilaáa, möåt ngûúâi àaä coá tuöíi. Khi cha giú hai caánh tay yïëu àuöëi lïn cêìu nguyïån Chuáa, hai võ thiïn thêìn liïìn àúä hai khuyãu tay cho cha. ñt lêu sau cha mêët vò cha giaâ quaá, laåi muâ loâa, ra àuång vaâo chaåm. Khi nhòn thêëy caác thiïn thêìn baâ vui mûâng tï taái caã ngûúâi, loâng baâ nhû se laåi, nûúác mùæt giaân giuåa, chaâ, thêåt laâ sung sûúáng! Öi, Liönka, chaáu yïu quñ

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 51

cuãa baâ, àöëi vúái Chuáa têët caã moåi caái trïn thiïn àaâng vaâ dûúái haå giúái naây àïìu töët àeåp caã, thêåt laâ töët àeåp...

- Thïë úã nhaâ ta caái gò cuäng töët àeåp caã húã baâ?

Baâ töi laâm dêëu röìi traã lúâi:

- Laåy Àûác Meå Rêët Thaánh, - moåi caái àïìu töët àeåp caã!

Cêu traã lúâi àoá laâm töi böëi röëi. Thêåt khoá maâ thûâa nhêån rùçng moåi caái úã nhaâ naây àïìu töët àeåp. Töi caãm thêëy trong nhaâ caâng ngaây caâng trúã nïn töìi tïå hún. Möåt höm, ài qua cûãa phoâng cêåu Mikhain, töi thêëy múå Natasa mùåc quêìn aáo trùæng toaát, hai tay öm ngûåc, àang vûâa chaåy ngûúåc chaåy xuöi khùæp phoâng vûâa kïu kheä nhûng gioång khuãng khiïëp:

- Laåy Chuáa, haäy àem con ài thoaát khoãi núi naây... Töi hiïíu roä lúâi cêìu nguyïån êëy cuãa múå cuäng nhû töi hiïíu baác Grigöri khi baác rïn ró:

- Khi naâo laäo muâ hùèn, laäo ài ùn xin coân sung sûúáng hún... Töi muöën cho baác muâ súám àïí töi seä xin pheáp baác àûúåc dùæt baác ài, vaâ chuáng töi seä cuâng ài ùn xin Tûác Alïcxêy, caách goåi tùæt thên mêåt vúái nhau. Töi àaä noái vúái baác àiïìu àoá. Baác thúå caã móm cûúâi trong böå rêu cuãa baác vaâ àaáp:

- Àûúåc, chuáng ta seä ài ùn xin!

Baác seä rïu rao khùæp thaânh phöë: àêy laâ chaáu ngoaåi laäo Vaxili Kasirin, chuã phûúâng nhuöåm! Nhû thïë thò thuá võ lùæm... Nhiïìu lêìn töi tröng thêëy dûúái cùåp mùæt àúâ àêîn cuãa múå Natalaáa nhûäng caái u xanh xanh vaâ cùåp möi sûng phöìng trïn khuön mùåt vaâng ïåch cuãa múå. Töi hoãi baâ töi:

- Coá phaãi cêåu àaánh múå khöng, húã baâ?

Baâ töi thúã daâi àaáp:

- Noá àaánh vuång àêëy, caái thùçng khöën kiïëp êëy! Öng cêëm noá

àaánh vúå, thïë laâ noá àaánh tröåm ban àïm. Noá laâ thùçng àöåc aác, coân vúå

noá thò laåi hiïìn nhû cuåc àêët êëy...

Baâ töi kïí tiïëp, gioång phêën chêën hùèn lïn:

- Duâ sao bêy giúâ ngûúâi ta àaánh àêåp cuäng khöng nhû höìi trûúác! Bêy giúâ hoå chó àaánh vaâo miïång, vaâo tai, tuám toác möåt luác thöi, coân trûúác àêy ngûúâi ta haânh haå haâng giúâ liïìn! Coá lêìn öng àaä

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 52

àaánh baâ vaâo ngaây àêìu lïî Phuåc sinh suöët tûâ luác lïî saáng cho àïën töëi. Öng àaánh àïën nöîi mïåt lûã, sau khi nghó ngúi laåi àaánh tiïëp. Öng àaánh baâ bùçng dêy cûúng ngûåa vaâ bùçng àuã moåi thûá vúá àûúåc.

- Vò sao öng àaánh, húã baâ?

- Baâ khöng nhúá nûäa. Coá lêìn öng àaánh baâ chïët ài söëng laåi. Nùm ngaây nùm àïm liïìn öng khöng cho ùn uöëng gò caã. Lêìn êëy may maâ baâ thoaát chïët. Röìi laåi möåt lêìn nûäa... Caái àoá laâm cho töi hïët sûác ngaåc nhiïn. Baâ töi to lúán gêëp àöi öng töi, thêåt khoá tin rùçng öng töi coá thïí thùæng nöíi baâ töi.

- Chùèng leä öng khoãe hún baâ aâ?

- Khöng khoãe hún, nhûng nhiïìu tuöíi hún! Hún nûäa öng laâ

chöìng baâ! Öng phaãi chõu traách nhiïåm vïì baâ trûúác Chuáa, nïn böín phêån cuãa baâ laâ phaãi chõu àûång...

Töi rêët thñch xem baâ töi phuãi buåi trïn caác tûúång thaánh vaâ lau chuâi nhûäng chöî bõt bùçng kim loaåi. Caác bûác tûúång àïìu löång lêîy, caác vûâng haâo quang trïn àêìu àïìu cêín ngoåc, baåc vaâ caác loaåi àaá maâu sùåc súä. Baâ töi duâng àöi baân tay kheáo leáo nêng niu möåt bûác. Baâ töi móm cûúâi nhòn bûác tûúång thaánh vaâ noái, veã xuác àöång:

- Öi, khuön mùåt cuãa Ngûúâi múái dõu hiïìn laâm sao!.. Baâ töi vûâa hön bûác tûúång vûâa laâm dêëu.

- Bûác tûúång bõ phuã buåi vaâ aám khoái. Öi, Ngûúâi laâ Àûác Meå vaån nùng, Ngûúâi laâ niïìm vui vö têån cuãa con! Liönasa, chaáu yïu quyá cuãa baâ, chaáu haäy nhòn xem nhûäng àûúâng neát tinh vi biïët laâ dûúâng naâo. Nhûäng böå mùåt nhoã tñ maâ tröng vêîn roä möìn möåt. Bûác naây goåi laâ "Mûúâi hai ngaây lïî", úã giûäa laâ Àûác Meå àöìng trinh Phïöàörövö. Coân àêy laâ bûác: "Laåy Àûác Meå, khi tröng thêëy con nùçm trong quan taâi, xin Meå àûâng khoác"... Àöi luác töi caãm thêëy baâ töi chúi vúái caác bûác tûúång thaánh möåt caách nghiïm trang vaâ chên thaânh nhû em gaái Katïrina nhuát nhaát chúi vúái buáp bï vêåy. Kim loaåi bñt trïn caác bûác tûúång thaánh chó coân àïí löå ra mùåt vaâ tay cuãa caác võ thaánh. Nhiïìu lêìn baâ töi cuäng gùåp ma quyã hoùåc ài möåt mònh hoùåc tûâng àaân tûâng luä.

- Coá lêìn vaâo tuêìn chay, ban àïm baâ ài qua nhaâ Ruàönphú. Trúâi saáng trùng suöng. Böîng nhiïn baâ thêëy coá möåt con quyã lúán, mònh àêìy löng laá àen sò, ngöìi daång hai chên trïn àónh maái nhaâ, caånh öëng khoái. Caái àêìu coá sûâng cuái xuöëng öëng khoái ngûãi ngûãi vaâ

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 53

thúã phò phò. Noá ngûãi vaâ keáo lï chiïëc àuöi trïn maái nhaâ. Baâ laâm dêëu ngay vaâ noái: "Cêìu Chuáa haäy söëng laåi vaâ keã thuâ cuãa Ngûúâi haäy biïën ài!" Noá liïìn kheä kïu rñt lïn vaâ tuåt tûâ maái nhaâ xuöëng sên röìi biïën mêët! Coá leä höm êëy nhaâ Ruàönphú nêëu moán ùn mùån nïn quyã àïën ngûãi vaâ lêëy laâm vui sûúáng...

Töi cûúâi vaâ tûúãng tûúång àïën con quyã àang tuåt tûâ maái nhaâ

xuöëng. Baâ töi cuäng cûúâi vaâ noái tiïëp:

- Boån quyã rêët tinh nghõch, giöëng hïåt nhû luä treã con vêåy! Coá

lêìn baâ giùåt quêìn aáo úã nhaâ tùæm. Luác àoá vaâo nûãa àïm. Tûå nhiïn cûãa loâ múã tung! Vaâ luä quyã úã trong nhaãy ra, con naâo cuäng beá nhoã, con thò àoã, con thò xanh, con thò àen nhû giaán êëy. Baâ vöåi chaåy ra phña cûãa, nhûng khöng ra àûúåc, luáng tuáng giûäa àaân quyã. Chuáng kñn caã

nhaâ tùæm laâm baâ khöng cûåa àûúåc, chuáng chui xuöëng chên baâ, löi keáo vaâ eáp chùåt baâ àïën nöîi baâ thúã khöng ra húi! Mònh chuáng noá àêìy löng laá, mïìm nhuän, noáng nhû luä meâo con, chuáng toaân ài bùçng hai chên sau. Chuáng chaåy voâng quanh, nö àuâa. Rùng chuáng nhe nhû

rùng chuöåt, cùåp mùæt nhoã xanh leâ long lanh, cùåp sûâng sùæp moåc nhö

ra nhû nhûäng caái bûúáu con, nhûäng caái àuöi nhoã ve vêíy nhû àuöi lúån sûäa. Öëi, trúâi àêët úi! Baâ súå quaá ngêët ài! Khi baâ tónh laåi thò ngoån nïën àang leo leát, chêåu nûúác giùåt àaä nguöåi laånh, quêìn aáo giùåt vêët ngöín ngang trïn saân. Baâ nghô: "Chao öi, àöì quyã sûá, sao chuáng bay khöng chïët ài!" Töi nhùæm mùæt laåi vaâ thêëy tûâ miïång loâ xêy bùçng àaá

tuön ra möåt doâng daây àùåc nhûäng con vêåt àêìy löng laá coá àuã maâu sùæc. Chuáng traân vaâo àêìy caã caái nhaâ tùæm nhoã beá, thöíi vaâo ngoån nïën vaâ theâ leâ caái lûúäi àoã höìng möåt caách tinh nghõch. Tröng vûâa buöìn cûúâi, vûâa àaáng súå.

Baâ töi lùæc àêìu, im lùång möåt laát röìi böîng laåi söi nöíi hùèn lïn:

- Möåt lêìn khaác baâ laåi gùåp luä àaáng nguyïìn ruãa êëy. Cuäng vaâo möåt àïm àöng, baäo tuyïët thöíi maånh. Baâ ài qua caái khe Àiuköp, chöî

caác cêåu Iaköp vaâ Mikhailö àõnh dòm chïët böë chaáu trong caái höë bùng úã àêìm êëy. Chaáu coá nhúá khöng, baâ àaä kïí cho chaáu nghe röìi àêëy?

Thïë laâ baâ ài vïì phña àoá; vûâa múái àùåt chên trïn con àûúâng heãm, úã

dûúái khe nuái, thò baâ nghe thêëy tiïëng huyát saáo vaâ tiïëng huá úã khe. Baâ tröng lïn thò thêëy chiïëc xe coá ba con ngûåa ö keáo àang phoáng vïì

phña baâ. Möåt con quyã to lúán àöåi chiïëc muä àoã khöng vaânh àûáng sûâng sûäng nhû caái coåc. Noá àûáng úã chöî ngöìi cuãa ngûúâi àaánh xe, dang tay giûä dêy cûúng bùçng xñch sùæt. úã khe khöng coá àûúâng ài nïn chiïëc xe lao thùèng xuöëng àêìm, coá àaám tuyïët phuã kñn caã xe. Trïn xe trûúåt tuyïët cuäng toaân laâ luä quyã ngöìi; chuáng huyát saáo, gaâo theát vaâ vêîy http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 54

muä; khoaãng baãy chiïëc xe nhû vêåy phoáng nhanh nhû àoaân xe chûäa chaáy. Ngûåa toaân möåt maâu àen tuyïìn. Têët caã luä ngûåa àïìu laâ nhûäng keã bõ böë meå nguyïìn ruãa, bõ luä quyã lêëy laâm troâ giaãi trñ, duâng laâm ngûåa àïí keáo xe, bùæt hoå rong ruöíi ban àïm trong nhûäng ngaây höåi vui cuãa chuáng. Lêìn àoá coá leä baâ àaä tröng thêëy möåt àaám cûúái quyã... Khöng thïí naâo khöng tin baâ töi àûúåc - baâ töi noái rêët giaãn dõ vaâ chùæc chùæn!

Nhûng kheáo nhêët laâ baâ töi àoåc nhûäng àoaån thú kïí vïì Àûác Baâ

Àöìng trinh ài chu du khùæp traái àêët àïí biïët nöîi khöí cûåc cuãa ngûúâi trêìn vaâ khuyïn baão nûä tùåc "cöng nûúng" Engalûtaåïva khöng nïn àaánh àêåp vaâ cûúáp boác ngûúâi Nga; nhûäng àoaån thú vïì thaánh Alïcxêy, vïì duäng sô Ivan. Baâ töi kïí nhûäng chuyïån thêìn thoaåi vïì

thaánh nûä Vaxilixa vö cuâng àûác àöå, vïì giaáo sô Dï vaâ con àúä àêìu cuãa Chuáa; coá nhûäng chuyïån khuãng khiïëp vïì Macfa Pöxatnitxavïì nûä

tûúáng cûúáp Baba Uxtavïì Marya, möåt ngûúâi coá nhiïìu töåi löîi cuãa Ai Cêåp, vïì nöîi buöìn phiïìn cuãa ngûúâi meå tïn cûúáp. Baâ töi biïët khöng biïët bao nhiïu chuyïån thêìn thoaåi, chuyïån coá thêåt vaâ nhûäng cêu thú. Baâ töi khöng súå möåt ai, khöng súå öng töi, khöng súå quyã, vaâ moåi thûá taâ ma naâo, nhûng baâ töi laåi rêët súå nhûäng con giaán àen. Baâ töi coá thïí nhêån ra chuáng ngay tûâ xa. Baâ töi thûúâng àaánh thûác töi ban àïm vaâ thò thaâo:

-Aliösa, chaáu yïu cuãa baâ, coá möåt con giaán àang boâ àêëy; vò

Chuáa, chaáu haäy giïët noá ài!

Àang ngaái nguã, töi chêm nïën vaâ boâ trïn saân tòm keã àõch. Nhûng khöng phaãi lêìn naâo töi cuäng tòm thêëy ngay vaâ cuäng coá lêìn töi khöng bùæt àûúåc.

- Khöng thêëy àêu, baâ aå. - Töi noái. Nhûng baâ töi vêîn nùçm im, àêìu truâm chùn kñn mñt, vaâ kheä noái:

- Öi, coá möåt con àêëy! Chaáu cöë tòm ài, baâ van chaáu àêëy! Noá kia kòa, baâ biïët...

Baâ töi khöng nhêìm bao giúâ caã. Cuöëi cuâng töi tòm thêëy con giaán úã möåt chöî rêët xa giûúâng.

- Chaáu giïët noá chûa? ÛÂ, saáng danh Chuáa! Caãm ún chaáu nheá!... Nïëu töi chûa tòm thêëy con giaán thò baâ töi khöng sao nguã

àûúåc.

Töi thêëy baâ töi giêåt mònh möîi khi kheä coá tiïëng söåt soaåt trong àïm töëi im lùång nhû túâ. Töi nghe baâ töi nñn thúã vaâ thò thaâo: http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 55

- Noá úã gêìn ngûúäng cûãa... noá chui xuöëng dûúái caái hoâm...

- Taåi sao baâ súå giaán thïë?

Baâ trõnh troång traã lúâi:

- Vò baâ khöng hiïíu chuáng noá duâng àïí laâm gò? Chuáng noá boâ

löím ngöím vaâ àen sò sò. Chuáa àaä giao cho möîi loaâi möåt nhiïåm vuå: coá

boå àêët tûác laâ trong nhaâ êím thêëp; coá rïåp tûác laâ tûúâng bêín; coá rêån tûác laâ ngûúâi sùæp öëm. Têët caã moåi thûá àïìu coá yá nghôa! Coân loaâi giaán thò khöng ai roä ma quyã naâo nhêåp vaâo, chuáng sinh ra àïí laâm gò?

*

* *

Möåt höm baâ töi àang quyâ têm sûå vúái Chuáa thò öng töi múã

toang cûãa ra, noái vúái gioång khaân khaân:

- Baâ noá úi, Chuáa phaåt chuáng ta röìi, nhaâ chaáy!

- Öng noái gò àêëy!

Baâ töi heát lïn vaâ vuâng àûáng dêåy. Caã hai ngûúâi thònh thõch chaåy böí vaâo gian phoâng chñnh töëi om.

- Epgïnsa, haå tûúång thaánh xuöëng! Natalaáa, mùåc aáo cho luä

treã!

Baâ töi ra lïånh, gioång nghiïm nghõ cûáng rùæn, coân öng töi thò

kheä rïn ró:

- Hi, hi, hi...

Töi chaåy vaâo bïëp. Caái cûãa söí nhòn ra sên àang chaáy rûåc lïn nhû vaâng. Trïn saân nhaâ nhûäng vêåt vaâng vaâng chaåy nhaãy. Cêåu Iaköp vöåi ài uãng röìi nhaãy lïn nhûäng vïåt chaáy êëy y nhû àïë giaây cuãa cêåu bõ chaáy vêåy. Cêåu kïu lïn:

- Chñnh Miska àöët nhaâ, hùæn àöët vaâ chuöìn röìi, àuáng thïë!

- Im ài, àöì choá maá,

Baâ töi vûâa noái vûâa àêíy cêåu ra cûãa maånh àïën nöîi suyát nûäa thò

cêåu ngaä. Nhòn qua cûãa kñnh àoáng bùng thêëy roä maái xûúãng buâng chaáy vaâ ngoån lûãa nhû cún löëc xoùæn xuyát cuöìn cuöån qua caánh cûãa ngoã. Trong àïm töëi yïn lùång ngoån lûãa núã thaânh nhûäng böng hoa àoã, khöng coá khoái. úã trïn cao tñt thêëy lú lûãng möåt àaám mêy sêîm, nhûng nhòn qua vêîn thêëy giaãi Ngên Haâ baâng baåc. Tuyïët rûåc lïn http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 56

maâu àoã thùæm. Tûúâng nhaâ rung lïn, laão àaão nhû muöën hûúáng vïì

phña goác sên, núi ngoån lûãa àang nhaãy nhoát vui veã, àang nhuöåm àoã

nhûäng keä ngaách röång trong vaách xûúãng vaâ tûâ àoá thoaát ra nhû

nhûäng chiïëc àinh cong queo. Trïn nhûäng têëm göî àen sêîm vaâ khö

cuãa maái nhaâ nhûäng daãi lûãa vaâng, àoã lûúån khuác quêën quanh lêëy maái nhaâ. úã giûäa nhö lïn möåt öëng khoái maãnh deã bùçng àêët nung coân böëc khoái. Nhûäng tiïëng nöí laách taách, nhûäng tiïëng soaân soaåt nhû

tiïëng luåa xeá àêåp vaâo cûãa kñnh. Ngoån lûãa lan ra maäi. Xûúãng thúå

saáng rûåc giöëng nhû bûác thaánh-tûúång-bònh úã trong nhaâ thúâ vaâ nhû

coá möåt sûác gò khöng cûúäng laåi àûúåc vêîy goåi moåi ngûúâi túái gêìn hún. Töi truâm chiïëc aáo löng ngùæn to xuâ lïn àêìu vaâ xoã chên vaâo àöi uãng khöng biïët cuãa ai. Töi lï ra nhaâ ngoaâi, ra chöî bêåc tam cêëp vaâ àûáng lùång ài vò kinh khuãng trûúác aánh lûãa choái loâa laâm töi loáa caã mùæt. Tai töi uâ àùåc vò tiïëng kïu cuãa öng töi, cuãa baác Grigöri, cuãa cêåu töi vaâ vò tiïëng àaám chaáy nöí. Töi khiïëp súå trûúác cûã chó cuãa baâ töi; truâm chiïëc bao khöng lïn àêìu, quêën vaâo ngûúâi miïëng vaãi phuã mònh ngûåa, baâ töi vûâa lao vaâo lûãa vûâa la lïn:

- Cupúröx, luä ngöëc! Cupúröx laâm nöí tung caã bêy giúâ...

- Grigöri, giûä lêëy baâ laäo! Öng töi rñt lïn - Trúâi úi, baâ êëy chïët mêët... Nhûng baâ töi àaä trúã ra, toaân thên böëc khoái, lùæc àêìu, lom khom, tay giú thùèng bûng möåt voâ lúán àêìy cupúröx.

- Öng cho thaáo ngûåa ra!

Baâ töi vûâa kïu vûâa ho vaâ thúã khoâ kheâ.

- Löåt miïëng vaãi khoaác ngoaâi cho töi, töi àang bõ chaáy, öng khöng tröng thêëy aâ?

Baác Grigöri giêåt miïëng vaãi khoaác ngoaâi àang êm ó chaáy khoãi vai baâ töi. Baác gêåp àöi ngûúâi laåi, bùæt àêìu lêëy xeãng hùæt nhûäng cuåc tuyïët lúán vaâo cûãa xûúãng. Cêåu töi nhaãy nhoát bïn caånh baác, cêìm caái ròu trong tay. Öng töi chaåy quanh, neám tuyïët vaâo ngûúâi baâ töi. Baâ

töi nheát caái voâ xuöëng àöëng tuyïët röìi chaåy ra cöíng, múã toang ra vaâ

cuái chaâo nhûäng ngûúâi àang keáo àïën:

- Baâ con úi, phaãi baão vïå lêëy caái nhaâ kho! Nïëu lûãa lan sang nhaâ kho, chuyïìn sang vûåa chûáa coã khö thò têët caã nhaâ töi seä chaáy hïët ra tro vaâ caã nhaâ baâ con cuäng seä bõ chaáy lêy! Giêåt maái xuöëng vaâ

vûát coã khö ra vûúân! Grigöri, hùæt tuyïët cao lïn, sao laäo cûá neám maäi xuöëng àêët thïë! Iaköp, àûâng coá xun xoe, àûa ròu vaâ xeãng cho moåi http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 57

ngûúâi! Baâ con haäy cuâng nhau giuáp chuáng töi möåt tay, Chuáa seä phuâ

höå caác ngûúâi.

Baâ töi cuäng löi cuöën töi nhû àaám chaáy vêåy. Ngoån lûãa roåi vaâo ngûúâi baâ töi àen thêîm, nhû muöën àuöíi bùæt. Baâ töi têët taã úã khùæp sên, chöî naâo cuäng àïën àuáng luác, vaâ àiïìu khiïín moåi viïåc chùèng soát viïåc naâo. Con Sarap chaåy ra sên. Noá chöìm lïn vaâ laâm öng töi suyát ngaä löån. Ngoån lûãa laâm àoã rûåc cùåp mùæt to cuãa noá. Con ngûåa hñ êìm, àûáng bùçng hai chên trûúác. Öng töi buöng dêy cûúng ra, nhaãy traánh sang möåt bïn vaâ kïu:

- Baâ noá úi, giûä lêëy noá!

Baâ töi nhaãy xöí vaâo dûúái chên con ngûåa àang laåi chöìm lïn vaâ

dang hai tay ra. Con ngûåa kheä hñ möåt tiïëng rêìu rô, vûún cöí vïì phña baâ vaâ liïëc nhòn ngoån lûãa.

- Maây àûâng súå!

Baâ töi noái, gioång trêìm trêìm. Baâ vöî vöî vaâo cöí noá vaâ cêìm dêy cûúng.

- Maây tûúãng tao boã maây trong caái àõa nguåc àoá aâ, con chuöåt nhùæt cuãa tao?...

Vaâ con chuöåt nhùæt to gêëp ba baâ ngoan ngoaän ài theo ra cöíng. Noá thúã phò phò vaâ nhòn khuön mùåt àoã rûåc cuãa baâ. Muå Epgïnaáa dêîn luä treã mïëu maáo vaâ quêën àêìy quêìn aáo ra khoãi nhaâ, muå kïu:

- Vaxili Vaxilits, khöng thêëy thùçng Lïcxêy àêu caã...

- Ài ài!

Öng töi vêîy tay àaáp, trong khi àoá töi nêëp dûúái bêåc tam cêëp àïí

khoãi bõ muå vuá löi ài. Maái xûúãng àaä sêåp. Nhûäng thanh xaâ nhaâ

maãnh deã böëc khoái, lêëp laánh aánh than vaâng, nhö lïn trúâi. Trong xûúãng nhûäng ngoån lûãa xanh àoã cuöìn cuöån nhû nhûäng cún gioá löëc, phaát ra tiïëng nöí gioân vaâ tiïëng rñt. Tûâng boá lûãa bùæn ra sên, xuöëng nhûäng ngûúâi tuå têåp trûúác àöëng lûãa khöíng löì vaâ àang duâng xeãng hùæt tuyïët vaâo àaám chaáy. Trong àöëng lûãa mêëy caái chaão lúán söi suâng suåc, húi nûúác vaâ khoái böëc lïn nhû möåt àaám mêy daây àùåc. Nhûäng muâi laâ laå toãa ra ngoaâi sên laâm chaãy nûúác mùæt. Töi chui ra khoãi bêåc tam cêëp vaâ àuång luön phaãi chên baâ töi.

- Ài ra!

Baâ töi quaát.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 58

- Ài ra, khöng coá chïët beåp bêy giúâ...

Möåt ngûúâi cûúäi ngûåa àöåi muä àöìng coá choáp xöåc vaâo sên. Con ngûåa maâu hung suâi boåt meáp, coân gaä kia tay giú ngoån roi lïn cao, theát lïn vúái veã hùm doåa:

- Traánh ra!

Tiïëng chuöng reo vui röån raä. Quang caãnh thêåt tûng bûâng vaâ

àeåp nhû ngaây höåi. Baâ töi àêíy töi lïn bêåc tam cêëp:

- Coá nghe tao baão gò khöng! Ài ra!

Luác naây khöng thïí khöng vêng lúâi baâ töi àûúåc. Töi xuöëng bïëp vaâ laåi daán muäi vaâo cûãa kñnh, nhûng bõ àaám ngûúâi àen ngoâm che lêëp nïn khöng nhòn thêëy ngoån lûãa nûäa.

Töi chó thêëy nhûäng chiïëc muä àöìng saáng loaáng giûäa nhûäng chiïëc muä lûúäi trai vaâ muä löng muâa àöng àen sò. Ngoån lûãa bõ chïë

ngûå mau choáng. Ngûúâi ta tûúái nûúác vaâo lûãa, vaâ dêåp tùæt noá. Caãnh saát giaãi taán àaám àöng. Baâ töi trúã vaâo bïëp.

- Ai àêëy? Chaáu àêëy aâ? Taåi sao chaáu khöng nguã, chaáu súå aâ?

Àûâng súå, moåi viïåc àïìu xong xuöi röìi...

Baâ ngöìi im lùång bïn caånh töi vaâ lùæc lû trïn chiïëc ghïë. Töi lêëy laâm sung sûúáng thêëy àïm töëi laåi lùång leä nhû cuä, nhûng töi vêîn nhúá

tiïëc ngoån lûãa. Öng töi bûúác vaâo, dûâng laåi bïn ngûúäng cûãa vaâ hoãi:

- Baâ noá àêëy aâ?

- Húã?

- Baâ bõ boãng phaãi khöng?

- Khöng sao caã.

Öng töi àaánh möåt que diïm; aánh lûãa xanh chiïëu saáng khuön mùåt chöìn höi, àêìy böì hoáng. Öng töi tòm thêëy cêy nïën trïn baân röìi chêåm chaåp ngöìi xuöëng caånh baâ töi.

- Öng nïn rûãa mùåt muäi ài thò hún, - baâ töi noái, mùåc duâ ngûúâi cuäng àêìy böì hoáng vaâ sûåc muâi khoái kheát leåt. Öng töi thúã daâi:

- Chuáa thêåt laâ nhên tûâ àöëi vúái baâ. Chuáa ban cho baâ lùæm thöng minh thïë...

Öng töi xoa vai baâ töi vaâ nhe rùng noái thïm:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 59

- Têët nhiïn laâ trong chöëc laát thöi, nhûng cuäng laâ coá ban!... Baâ töi cuäng móm cûúâi, muöën noái àiïìu gò, nhûng öng töi àaä

cau maây laåi.

- Cêìn phaãi töëng cöí laäo Grigöri ài, viïåc naây cuäng laâ do sûå sú

suêët cuãa laäo ta! Laäo giaâ yïëu röìi, khöng duâng àûúåc viïåc nûäa! Thùçng Iaska àang ngöìi úã bêåc thïìm khoác loác, thùçng ngöëc... Baâ thûã ài ra xem noá laâm sao...

Baâ töi àûáng dêåy, möåt tay giú trûúác mùåt, vûâa ài vûâa thöíi nhûäng ngoán tay, coân öng töi khöng nhòn töi, kheä hoãi:

- Chaáu nhòn thêëy àaám chaáy suöët tûâ àêìu àïën cuöëi chûá? Vêåy chaáu thêëy baâ thïë naâo, haã? ÊËy laâ baâ àaä giaâ... bõ suy yïëu röìi... Chaáu thêëy khöng? öi chao, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ... Öng töi khom lûng, yïn lùång höìi lêu, sau àoá àûáng dêåy lêëy ngoán tay gaåt taân nïën röìi laåi hoãi töi:

- Chaáu coá súå khöng?

- Khöng aå.

- Thêåt ra cuäng khöng coá gò àaáng súå caã...

Öng töi giêåt chiïëc aáo sú-mi khoãi vai vúái veã tûác giêån röìi ài túái goác nhaâ coá chêåu rûãa mùåt. úã àoá, trong boáng töëi, öng töi giêåm chên, noái to:

- Chaáy nhaâ laâ möåt sûå ngu ngöëc! Àûáa naâo laâm chaáy nhaâ cêìn phaãi löi ra quaãng trûúâng àaánh cho möåt trêån; noá laâ thùçng ngöëc, khöng thò cuäng laâ thùçng keã tröåm! Cûá laâm nhû vêåy thò chùèng bao giúâ chaáy nhaâ nûäa!... Chaáu ài nguã ài. Coân ngöìi àêëy laâm gò?

Töi ài nùçm, nhûng àïm höm êëy khöng taâi naâo nguã àûúåc: töi vûâa múái nùçm lïn giûúâng thò möåt tiïëng kïu la khöng giöëng tiïëng ngûúâi laâm töi vuâng dêåy khoãi giûúâng ngay. Töi laåi lao vaâo nhaâ bïëp. Öng töi cúãi trêìn, tay cêìm cêy nïën, àûáng giûäa nhaâ. Cêy nïën rung rinh. Khöng nhñch ài àûúåc bûúác naâo, öng töi chó giêåm chên xuöëng saân vaâ rñt lïn:

- Baâ noá úi, Iaköp úi, caái gò thïë?

Töi nhaãy lïn loâ sûúãi, nêëp vaâo möåt goác. Trong nhaâ laåi bùæt àêìu naáo àöång nhû luác chaáy. Tiïëng kïu la àïìu àïìu vaâ àau àúán caâng ngaây caâng to, àêåp vaâo trêìn vaâ tûúâng tûâng höìi. Öng töi vaâ cêåu töi chaåy ngûúåc chaåy xuöi, baâ töi quaát thaáo vaâ xua àuöíi hai ngûúâi. Baác http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 60

Grigöri chêët cuãi vaâo loâ rêìm rêìm, àöí àêìy nûúác vaâo chaão gang. Baác ài laåi úã nhaâ bïëp, àêìu lùæc lû giöëng nhû möåt con laåc àaâ úã Axtrakhan.

- Trûúác hïët haäy àöët loâ ài chûá!

Baâ töi ra lïånh. Baác vöåi ài tòm que àoám, súâ phaãi chên töi vaâ súå

haäi kïu lïn:

- Ai àêëy? Hûâ, laâm tao súå hïët höìn... úã àêu khöng cêìn àïën, maây cuäng coá mùåt...

- Caái gò thïë húã baác?

- Múå Natalaáa àeã, - baác thaãn nhiïn àaáp vaâ nhaãy xuöëng saân. Töi nhúá höìi meå töi àeã, meå töi khöng kïu la om soâm nhû thïë. Àùåt chaão lïn bïëp xong, baác Grigöri leo lïn loâ sûúãi ngöìi caånh töi. Baác ruát trong tuái ra chiïëc têíu bùçng àêët nung vaâ àûa cho töi xem.

- Baác bùæt àêìu huát thuöëc chó vò cùåp mùæt naây thöi. Baâ chaáu khuyïn baác: chó nïn hñt, nhûng baác thêëy huát töët hún... Baác ngöìi úã meáp loâ sûúãi, hai chên buöng thoäng. Baác nhòn xuöëng phña dûúái, núi ngoån nïën chaáy luâ muâ. Tai vaâ maá baác àêìy böì

hoáng, chiïëc aáo sú-mi raách úã bïn sûúân. Töi nhòn thêëy caã böå xûúng sûúân cuãa baác röång nhû nhûäng caái àai thuâng. Möåt mùæt kñnh cuãa baác àaä bõ vúä, möåt nûãa kñnh hêìu nhû àaä loâi ra khoãi vaânh, vaâ qua löî

höíng töi nhòn thêëy mùæt baác àoã ngêìu, ûún ûúát nhû möåt vïët thûúng. Baác vûâa nhöìi thuöëc vaâo têíu vûâa lùæng nghe nhûäng tiïëng rïn ró cuãa múå Natalaáa, vaâ noái lêím bêím nhûäng cêu rúâi raåc giöëng nhû ngûúâi say rûúåu:

- Baâ chaáu dêîu sao thò cuäng bõ boãng, laâm thïë naâo àúä àeã àûúåc?

Gúám, múå êëy rïn túån quaá! Trong khi chaáy nhaâ ngûúâi ta àaä quïn mêët múå êëy. Ngay tûâ luác bùæt àêìu chaáy àaä thêëy múå êëy quùçn quaåi vò

súå haäi... Àeã àûúåc àûáa con thêåt laâ khoá nhoåc, nhûng maâ ngûúâi ta coá

kñnh troång phuå nûä àêu! Chaáu nhúá nheá: phaãi kñnh troång phuå nûä, nghôa laâ phaãi kñnh troång nhûäng baâ meå... Töi thiu thiu nguã, nhûng tiïëng öìn aâo, tiïëng sêåp cûãa, lêîn tiïëng kïu leâ nheâ cuãa cêåu Mikhain say rûúåu laâm töi tónh dêåy. Nhûäng lúâi noái kyâ laå vùèng àïën tai töi:

- Phaãi múã cûãa Thaánh ra...

- Cho noá uöëng dêìu thùæp àeân hoâa vúái rûúåu rum vaâ böì hoáng: nûãa cöëc dêìu, nûãa cöëc rûúåu rum vaâ möåt thòa böì hoáng... Cêåu Mikhain cûá khêín khoaãn yïu cêìu laãi nhaãi: http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 61

- Cho töi vaâo xem... Cêåu ngöìi xuöëng saân, hai chên daång ra vaâ

khaåc nhöí xuöëng trûúác mùåt, baân tay vöî vöî trïn saân nhaâ. Trïn loâ

sûúãi noáng khöng thïí chõu àûúåc. Töi boâ xuöëng, nhûng vûâa túái ngang têìm cêåu thò cêåu tuám lêëy chên töi giêåt maånh. Töi ngaä àêåp gaáy xuöëng àêët.

- Àöì ngöëc, - töi baão cêåu.

Cêåu nhöím ngay dêåy, tuám lêëy töi, nhêëc böíng töi lïn vaâ ruá:

- Tao phaãi quêåt maây vaâo loâ sûúãi cho maây tan xaác ra múái àûúåc...

Khi hoaân höìn, töi thêëy töi ngöìi trïn àêìu göëi öng töi úã trong goác phoâng chñnh, dûúái nhûäng bûác tûúång thaánh. Ngûúác mùæt lïn trêìn nhaâ, öng töi ru töi vaâ noái nhoã:

- Chuáng ta khöng möåt ai coá lyá do gò àïí xin tha löîi... Trïn àêìu öng coá möåt ngoån àeân thúâ saáng rûåc. Trïn baân giûäa phoâng coá möåt ngoån nïën. AÁnh saáng muâa àöng múâ múâ àaä loá ra qua cûãa söí. Öng töi cuái xuöëng chöî töi hoãi:

- Chaáu àau úã àêu?

Töi àau khùæp caã ngûúâi, àêìu töi ûúát àêîm möì höi, mònh nùång trònh trõch, nhûng töi khöng muöën noái ra àiïìu àoá. Xung quanh, têët caã àïìu hïët sûác laå luâng àöëi vúái töi! Hêìu hïët caác ghïë trong phoâng àïìu coá nhûäng ngûúâi laå mùåt ngöìi: möåt cha cöë mùåc aáo daâi tñm, möåt laäo giaâ

beá nhoã, toác baåc, àeo kñnh, mùåc aáo nhaâ binh, vaâ nhiïìu ngûúâi khaác nûäa. Têët caã àïìu ngöìi khöng nhuác nhñch nhû nhûäng pho tûúång göî. Hoå ngöìi àúâ ra chúâ àúåi vaâ lùæng nghe tiïëng nûúác chaãy roác raách úã àêu gêìn chöî chuáng töi. Cêåu Iaköp àûáng caånh khung cûãa vûún daâi ngûúâi ra, hai tay chùæp sau lûng. Öng töi baão cêåu:

- Naây, dêîn thùçng beá naây ài nguã...

Cêåu giú ngoán tay vêîy töi vaâ kheä ài roán reán trïn àêìu ngoán chên túái cûãa buöìng baâ töi. Khi töi leo lïn giûúâng, cêåu thò thêìm: Theo phong tuåc mï tñn, muöën cho ngûúâi àeã khoá sinh núã àûúåc dïî

daâng hún, cêìn phaãi múã cûãa nhaâ thúâ dêîn túái baân thúâ; cûãa àoá goåi laâ

cûãa Thaánh. Pheáp cûáu chûäa mï tñn àöëi vúái ngûúâi àeã khoá.

- Múå Natalaáa chïët röìi...

Tin àoá khöng laâm töi ngaåc nhiïn, vò tûâ lêu múå söëng caách biïåt, khöng bao giúâ xuöëng bïëp, ngay caã bûäa ùn.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 62

- Thïë baâ úã àêu, húã cêåu?

- Ngoaâi kia, - cêåu khoaát tay àaáp vaâ laåi ài ra roán reán trïn àêìu ngoán chên.

Töi nùçm trïn giûúâng nhòn khùæp xung quanh. Töi tûúãng nhû

tröng thêëy nhûäng khuön mùåt àêìy löng laá, trùæng bïåch, muâ loâa àang aáp vaâo kñnh cûãa söí. Trong goác buöìng, trïn caái hoâm coá treo chiïëc aáo daâi cuãa baâ töi, - caái êëy töi àaä biïët roä, - nhûng giúâ àêy töi coá caãm tûúãng nhû coá möåt ngûúâi naâo àoá nêëp úã àêëy vaâ àang rònh moâ. Töi chuái àêìu vaâo göëi, heá möåt mùæt nhòn ra cûãa, töi muöën nhaãy xuöëng vaâ

boã chaåy ra ngoaâi. Noáng quaá, möåt muâi nöìng nùåc toãa ra khùæp gian buöìng laâm ngöåt ngaåt khiïën töi nhúá túái höm anh Txûganöc chïët, nhûäng doâng maâu chaãy lïnh laáng trïn saân nhaâ nhû nhûäng doâng suöëi. Hònh nhû möåt caái u naâo àoá moåc ra trong àêìu vaâ traái tim töi. Têët caã nhûäng gò töi àaä nhòn thêëy trong caái nhaâ naây àang lûúát qua trûúác mùæt töi nhû möåt àoaân xe trïn àûúâng phöë muâa àöng. Töi caãm thêëy nhû mònh bõ àeâ beåp, bõ tiïu tan...

Caánh cûãa múã rêët tûâ tûâ, baâ töi roán reán bûúác vaâo buöìng röìi duâng vai kheä kheáp cûãa laåi.

Tûåa lûng vaâo cûãa, giú tay vïì phña ngoån lûãa xanh cuãa cêy àeân thúâ khöng bao giúâ tùæt, baâ töi than vaän khe kheä nhû gioång möåt àûáa treã:

- Khöën khöí cho hai baân tay töi, àau quaá...

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 63

V

Túái muâa xuên caác cêåu töi chia gia taâi. Cêåu Iaköp úã laåi thaânh phöë, cêåu Mikhain sang bïn kia söng. Öng töi têåu möåt ngöi nhaâ

röång raäi vaâ khaá àeåp úã phöë Pölïvaia. Têìng dûúái bùçng àaá coá quaán rûúåu. Gaác thûúång coá möåt cùn phoâng nhoã úã rêët thuá võ. Phña sau nhaâ

laâ vûúân cêy chaåy daâi àïën caái vûåc tua tuãa nhûäng caânh dûúng liïîu truåi laá.

- Nhiïìu roi quaá! - öng töi nhaáy mùæt vui veã nhòn töi noái, khi töi cuâng vúái öng töi ài thùm vûúân, daåo trïn nhûäng con àûúâng nhoã, chên luát caã vaâo tuyïët múái tan. - Öng sùæp daåy chaáu hoåc, chùæc coá luác phaãi duâng àïën nhûäng chiïëc roi naây... Ngöi nhaâ chêåt nñch ngûúâi úã

thuï. Öng töi chó giûä möåt phoâng lúán trïn gaác àïí úã vaâ tiïëp khaách. Baâ töi vaâ töi úã gaác thûúång. Cûãa söí chöî töi ngoaãnh ra phöë; chiïìu chiïìu vaâ ngaây lïî, thoâ àêìu qua bïå cûãa söí coá thïí nhòn thêëy nhûäng ngûúâi say úã quaán rûúåu boâ ra, loaång choaång trïn àûúâng phöë, la heát röìi ngaä guåc. Àöi khi ngûúâi ta neám hoå ra àûúâng nhû neám bao taãi, nhûng hoå laåi phaá cûãa àïí vaâo quaán rûúåu; caánh cûãa àêåp, kïu reâ reâ, chiïëc pu-li rñt lïn, möåt cuöåc xö xaát bùæt àêìu. Caãnh tûúång àoá nhòn tûâ

trïn xuöëng thêåt laâ thuá võ. Tûâ saáng súám öng töi túái xûúãng cuãa caác cêåu töi, giuáp caác cêåu töi sùæp àùåt moåi thûá. Chiïìu töëi öng töi múái trúã

vïì, veã mïåt nhoåc, chaán ngaán vaâ bûåc doåc.

Baâ töi úã nhaâ nêëu ùn, khêu vaá vaâ tröng nom vûúân tûúåc. Baâ

chaåy ngûúåc chaåy xuöi caã ngaây nhû möåt con quay lúán bõ chiïëc roi vö

hònh thuác giuåc. Baâ hñt thuöëc laá coá veã saãng khoaái, hùæt húi vaâ vûâa lau böå mùåt àêìm àòa möì höi vûâa noái:

- Cêìu cho thïë gian àûúåc hûúãng phuác laânh àúâi àúâi! Aliösa, chaáu yïu cuãa baâ úi, chuáng ta söëng yïn öín röìi chaáu aå! Laåy Àûác Meå, moåi viïåc àïìu töët laânh röìi!

Nhûng töi khöng caãm thêëy chuáng töi söëng àaä yïn öín. Tûâ súám àïën khuya nhûäng ngûúâi thuï nhaâ chaåy tûá tung úã trong nhaâ vaâ

ngoaâi sên. Chöëc chöëc caác muå haâng xoám laåi keáo àïën. Ai cuäng vöåi vaä

höëi haã maâ vêîn phaân naân laâ bõ trïî. Hònh nhû ai cuäng àang bêån chuêín bõ möåt viïåc gò sùæp xaãy ra. Hoå goåi baâ töi. http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 64

- Akulina Ivanöpna!

Baâ töi àöëi vúái moåi ngûúâi àïìu móm cûúâi êu yïëm vaâ dõu daâng quan têm sùn soác àïën hoå. Baâ töi lêëy ngoán tay caái cho thuöëc laá vaâo löî muäi, duâng khùn tay coá keã ö vuöng àoã lau thêåt saåch muäi vaâ ngoán tay, röìi khöng ngúát lúâi khuyïn baão:

- Baâ con aå, muöën chöëng rêån chêëy cêìn phaãi tùæm rûãa luön, cêìn phaãi xöng bùçng húi baåc haâ. Nïëu rêån baám vaâo da thò lêëy möåt thòa múä ngöîng thêåt trong, tröån vúái möåt thòa thùng hoa vaâ ba gioåt thuãy ngên. Sau àoá lêëy maãnh saânh taán nhoã têët caã caác thûá àoá khoaãng baãy lêìn trïn möåt caái àôa röìi xoa khùæp ngûúâi! Nïëu duâng thòa göî hoùåc thòa xûúng maâ tröån thò thuãy ngên bõ mêët! Traánh duâng thòa àöìng hay thòa baåc, nguy hiïím lùæm àêëy!

Àöi khi baâ töi khuyïn nhuã, veã trêìm ngêm:

- Baâ con aå, töët hún hïët laâ àïën Pïtaåörû gùåp cha Axap. Töi khöng thïí khuyïn baâ con hún àûúåc. Baâ töi giuáp viïåc àúä àeã, hoâa giaãi nhûäng vuå caäi nhau trong caác gia àònh, chûäa bïånh cho treã con. Baâ

töi thuöåc lêìu lêìu cêu chuyïån "Giêëc mú cuãa Àûác Meå" vaâ thûúâng àem kïí cho caác baâ nghe àïí hoå "gùåp may. Baâ töi daåy baão hoå vïì viïåc bïëp nûúác:

- Dûa chuöåt tûå noá seä baão cho caác baâ luác naâo coá thïí muöëi àûúåc. Luác noá hïët muâi àêët vaâ caác muâi khaác thò caác baâ haäy trêíy vïì. Cúvat cêìn phaãi laâm cho noá tûác húi thò noá múái maånh vaâ suãi boåt: cúvaát khöng ûa ngoåt, nïn caác baâ chó cêìn cho vaâo möåt ñt nho khö, nïëu boã

àûúâng vaâo thò möåt thuâng chó cêìn khoaãng möåt jölötnich thöi. Varentaåi coá nhiïìu caách laâm khaác nhau: coá kiïíu cuãa miïìn Àanuaáp, kiïíu Têy Ban Nha, coân coá caã kiïíu cuãa Kapkadú nûäa... Suöët ngaây töi quêín quanh bïn baâ töi úã trong vûúâi hay úã ngoaâi sên. Töi ài vúái baâ àïën nhaâ caác baâ haâng xoám, úã àêëy baâ töi ngöìi haâng giúâ uöëng nûúác traâ vaâ kïí chuyïån con caâ con kï. Töi dûúâng nhû gùæn chùåt vúái baâ töi vaâ khöng nhúá trong quaäng àúâi êëy töi àaä nhòn thêëy gò

khaác, ngoaâi baâ laäo vö cuâng phuác hêåu vaâ khöng luác naâo chõu ngöìi yïn.

Thónh thoaãng meå töi khöng hiïíu tûâ àêu àïën chúi trong chöëc laát. Kiïu haänh vaâ nghiïm nghõ, meå töi nhòn têët caã bùçng cùåp mùæt xaám laånh nhû mùåt trúâi muâa àöng. Thoaáng möåt caái meå töi laåi biïën mêët khöng àïí laåi cho töi möåt êën tûúång naâo caã. Coá lêìn töi hoãi baâ töi:

- Baâ coá phaãi laâ phuâ thuãy khöng?

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 65

- ÖÌ, chaáu laåi noái lùng nhùng röìi!

Baâ móm cûúâi vaâ lêåp tûác noái thïm, veã trêìm ngêm:

- Baâ laâm phuâ thuãy thïë naâo àûúåc? Phuâ thuãy laâ möåt pheáp rêët khoá. Baâ khöng biïët àoåc, àïën möåt chûä cuäng khöng biïët. Öng múái laâ

ngûúâi coá hoåc, coân baâ thò Àûác Meå khöng ban cho trñ thöng minh. Röìi baâ töi kïí cho töi nghe thïm möåt vaâi quaäng àúâi cuãa baâ töi:

- Baâ cuäng möì cöi tûâ nhoã. Meå baâ laâ möåt cöë nöng khöng nhaâ

khöng cûãa, möåt ngûúâi taân têåt. Khi coân con gaái, möåt àïm ngûúâi àaä

bõ möåt tïn àõa chuã dúã troâ. Ngûúâi súå quaá nhaãy tûâ cûãa söí xuöëng, bõ

gaäy xûúng sûúân vaâ giêåp baã vai. Tûâ àoá caánh tay phaãi, caánh tay cöët yïëu nhêët, bõ teo ài. Trûúác àêy meå baâ laâ möåt ngûúâi thïu àùng-ten coá

tiïëng. Thïë laâ boån àõa chuã khöng duâng ngûúâi nûäa, àuöíi ngûúâi ài vaâ

noái: "Maây söëng nhû thïë naâo thò mùåc xaác maây". Nhûng khöng coá

caánh tay thò söëng laâm sao nöíi? Ngûúâi chó coân möåt caách laâ ài ùn xin. Nhûng thúâi êëy ngûúâi ta söëng sung tuác vaâ töët buång hún bêy giúâ

nhiïìu. Nhûäng ngûúâi thúå möåc úã Balakhúna vaâ caác baâ thúå thïu toaân laâ nhûäng ngûúâi coá loâng töët caã! Àöi luác túái muâa thu vaâ muâa àöng meå

con baâ úã laåi thaânh phöë ài ùn xin, nhûng khi thûúång àùèng thiïn thêìn Gabrien vûâa múái vung kiïëm lïn xua àuöíi muâa àöng, cho muâa xuên öm lêëy traái àêët thò meå con baâ laåi ài xa, ài lang thang vö àõnh. Meå con baâ túái Muröm, túái Iurievet, ngûúåc caã söng Vonga vaâ ài theo doâng söng ska ïm àïìm. Muâa xuên vaâ muâa heâ àûúåc ài àoá àêy thò

thêåt laâ thuá võ, mùåt àêët hiïìn hoâa xanh rúåp coã non nhû nhûäng têëm nhung; Àûác Meå Rêët Thaánh rùæc hoa khùæp caã caánh àöìng. úã àêëy múái thêåt laâ vui sûúáng, úã àêëy têm höìn múái thêåt tûå do phoáng khoaáng. Àöi luác meå baâ lim dim cùåp mùæt xanh vaâ cêët tiïëng haát. Gioång ngûúâi khöng maånh, nhûng trong, - caãnh vêåt xung quanh hònh nhû

cuäng mú mú maâng maâng, khöng àöång àêåy, lùæng nghe tiïëng haát cuãa ngûúâi. ùn Chuáa, cuöåc söëng cuäng dïî chõu! Nùm baâ lïn chñn tuöíi, meå

baâ lêëy laâm xêëu höí phaãi dùæt con ài ùn xin lang thang, ngûúâi caãm thêëy ngûúång nïn úã laåi Balakhúna. Ngûúâi ài khùæp caác phöë tûâ nhaâ

naây sang nhaâ khaác, vaâo ngaây lïî ngûúâi ngöìi úã trûúác cûãa nhaâ thúâ àïí

ùn xin. Coân baâ thò ngöìi úã nhaâ, hoåc thïu àùng-ten, baâ hoåc vöåi vaâng, muöën nhanh choáng àúä àêìn cho meå. Àöi luác hoåc laâm khöng àûúåc, baâ

cûá khoác rûng rûác. Hún hai nùm sau, chaáu biïët khöng, baâ àaä thaåo nghïì vaâ nöíi tiïëng khùæp thaânh phöë. Nïëu coá ai cêìn thúå kheáo laâ hoå

lêåp tûác túái tòm meå con baâ. Hoå baão: "Naây, Akulina, cö thïu giuáp chuáng töi nheá" Baâ sung sûúáng quaá, àoá laâ möåt ngaây höåi àöëi vúái baâ!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 66

Têët nhiïn, àoá khöng phaãi laâ do taâi nghïå cuãa baâ, maâ laâ nhúâ sûå chó

baão cuãa meå baâ. Ngûúâi chó coá möåt caánh tay, tûå mònh khöng thïí laâm àûúåc, nhûng ngûúâi biïët caách chó dêîn. Maâ möåt ngûúâi chó dêîn gioãi coân quyá hún mûúâi ngûúâi laâm êëy. Thïë röìi baâ bùæt àêìu lïn mùåt haänh diïån. Baâ noái: "Meå úi, meå àûâng ài ùn xin nûäa, bêy giúâ mònh con coá

thïí nuöi àûúåc meå röìi!" Ngûúâi traã lúâi: "Thöi ài cö, cö phaãi biïët, tiïìn àoá cho cö àïí tñch laåi laâm cuãa höìi mön". ñt lêu sau öng chaáu túái. Öng laâ möåt chaâng trai nöíi tiïëng: múái coá hai mûúi hai tuöíi àêìu maâ öng àaä laâ möåt phu trûúãng trïn saâ-lan! Baâ cuå àeã ra öng chaáu àïí yá àïën baâ, thêëy baâ biïët laâm ùn, con cuãa muå ùn maây, nïn chùæc laâ ngoan ngoaän, thïë laâ... Baâ cuå laâm nghïì baán baánh vaâ àöåc aác khöng thïí

tûúãng tûúång àûúåc...

Nhûng chuáng ta nhúá túái nhûäng keã àöåc aác laâm gò nhó? Chñnh Chuáa biïët roä hoå; chó coá Chuáa múái nhòn thêëy hoå vaâ chó coá luä quyã sûá

múái ûa hoå thöi. Baâ töi cûúâi höìn nhiïn, muäi rung rung tröng àïën buöìn cûúâi: cùåp mùæt saáng vaâ àùm chiïu cuãa baâ töi toaát ra tûâ loâng tròu mïën vaâ biïíu löå nhiïìu yá nghô hún caã nhûäng lúâi noái.

*

* *

Töi nhúá möåt buöíi chiïìu tônh mõch, töi vaâ baâ töi uöëng traâ úã

phoâng öng töi. Öng töi öëm vaâ ngöìi trïn giûúâng, mònh trêìn, trïn vai vùæt möåt chiïëc khùn mùåt daâi. Öng töi luön tay lau möì höi nhïî nhaåi, húi thúã gêëp khoâ kheâ, cùåp mùæt xanh múâ àuåc, mùåt sûng huáp vaâ àoã

tña. Àoã nhêët laâ cùåp tai nhoã nhoån hoùæt. Khi öng töi chòa tay lêëy taách nûúác traâ, baân tay run run tröng thêåt laâ töåi nghiïåp. Öng töi nom coá

veã dõu daâng vaâ khöng giöëng nhû thûúâng ngaây.

- Taåi sao baâ khöng cho töi uöëng àûúâng?

Öng hoãi baâ, gioång voâi vônh nhû möåt àûáa treã àûúåc nuöng chiïìu. Baâ töi traã lúâi dõu daâng, nhûng quaã quyïët:

- Öng uöëng vúái mêåt ong töët hún!

Öng töi ngaåt thúã, röìi thúã daâi uöëng möåt húáp nûúác traâ noáng vaâ

noái:

- Baâ haäy tröng chûâng keão töi chïët mêët àêëy!

- Öng àûâng súå, töi seä lo.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 67

- Àûúåc! Nïëu bêy giúâ töi chïët thò cuäng nhû laâ xûa nay hoaân toaân khöng coá töi, - moåi thûá àïìu seä biïën thaânh tro buåi caã!

- Öng àûâng coá noái nhaãm, cûá nùçm im!

Öng töi im lùång möåt luác, nhùæm mùæt, vaâ cheáp cheáp cùåp möi thêm sò. Röìi böîng nhiïn, nhû bõ ai chêm, öng töi giêåt naãy mònh, noái roä àiïìu àang nghô:

- Phaãi cûúái vúå súám cho thùçng Iaska vaâ Miska ài thöi. Coá leä vúå

con vaâo thò múái coá thïí ngùn chùån àûúåc chuáng noá, phaãi khöng?

Röìi öng töi nhúá xem nhaâ ai trong thaânh phöë coá con gaái coá thïí

keán laâm naâng dêu xûáng àaáng àûúåc. Baâ töi nñn lùång uöëng hïët taách nûúác traâ naây àïën taách khaác. Töi ngöìi bïn caånh cûãa söí, nhòn caãnh hoaâng hön àoã rûåc trïn thaânh phöë, cûãa kñnh cuãa caác ngöi nhaâ cuäng aánh lïn maâu àoã choái. Öng töi cêëm töi khöng àûúåc xuöëng sên, vûúân daåo chúi vò töi phaåm löîi gò àoá khöng roä. úã ngoaâi vûúân, xung quanh nhûäng cêy baåch dûúng, àaân boå dûâa bay veâ veâ; möåt ngûúâi thúå àoáng thuâng àang laâm viïåc úã sên nhaâ bïn caånh; gêìn àêu àêëy coá tiïëng maâi dao xoeân xoeåt. úã sau vûúân, trong khe vûåc, luä treã con nö àuâa êìm ô, lêín vaâo trong caác buåi rêåm. Caãnh chúi àuâa ngoaâi trúâi löi cuöën töi, buöíi chiïìu aãm àaåm khiïën töi caãm thêëy buöìn man maác. Böîng nhiïn öng töi lêëy úã àêu ra möåt quyïín saách múái, àêåp maånh vaâo loâng baân tay vaâ goåi giêåt töi:

- Naây, thùçng dên Permiùc kia, thùçng loãi con, laåi àêy! Ngöìi xuöëng, thùçng coá goâ maá Kanmûác naây. Maây coá thêëy caái hònh naây khöng? Àêy laâ chûä a. Noái ài: a, b, c! Àêy laâ chûä gò?

- b.

- Àuáng röìi! Coân àêy?

- c.

- Bêåy naâo, a! Nhòn àêy: d, à, e. Àêy laâ chûä gò?

- à.

- Àuáng röìi! Coân àêy?

- e.

- Phaãi röìi! Thïë chûä naây?

- a.

Baâ töi noái xen vaâo:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 68

- Öng nùçm maâ nghó, öng aå...

- Baâ im ài! Laâm nhû thïë naây laâ phaãi lùæm, khöng thò chó nghô

ngúåi miïn man thöi. Hoåc ài, Lïcxêy!

Öng töi lêëy caánh tay nong noáng, nhúm nhúáp öm lêëy cöí töi vaâ

chó vaâo mùåt chûä qua vai töi, cuöën saách àïí dûúái muäi töi. Ngûúâi öng töi sùåc suåa muâi dêëm chua, muâi möì höi vaâ muâi haânh nûúáng. Töi gêìn nhû ngaåt thúã, nhûng öng töi hùng lïn, thúã khoâ kheâ vaâ quaát vaâo tai töi:

- g, h!

Tïn chûä thò quen, nhûng kyá hiïåu khöng thñch húåp vúái chuáng: chûä eä giöëng nhû con sêu, chûä G giöëng baác Grigöri bõ guâ, chûä R

giöëng baâ töi vaâ töi, coân öng töi thò giöëng têët caã caác chûä caái. Öng töi quêìn töi vúái nhûäng chûä caái rêët lêu, coá luác hoãi lêìn lûúåt, coá luác laåi hoãi bêët thêìn tûâng chûä möåt. Öng töi àaä truyïìn cho töi sûå hùng say; töi cuäng toaát möì höi vaâ gaâo thêåt to, laâm öng töi cuäng phaãi buöìn cûúâi. Öng töi öm lêëy ngûåc, ho suâ suå, voâ quyïín saách vaâ thúã khoâ kheâ:

- Baâ nhòn noá rñt lïn nhû thïë àêëy! A, àöì Axtrakhan noáng tñnh, taåi sao maây laåi heát lïn nhû vêåy?

- Chñnh öng heát thò coá...

Töi vui veã nhòn öng baâ töi. Baâ töi chöëng khuyãu tay lïn baân, nùæm tay tyâ vaâo maá, nhòn chuáng töi vaâ kheä cûúâi, noái:

- Thöi, hai öng chaáu àûâng coá gaâo hïët caã húi nûäa. Öng töi giaãi thñch cho töi möåt caách thên mêåt:

- Öng noái to vò öng öëm, coân chaáu, taåi sao laåi theát lïn nhû vêåy?

Röìi öng töi lùæc lùæc caái àêìu ûúát àêîm möì höi vaâ noái vúái baâ töi:

- Möì ma caái con Natalaáa, noá nhêìm tûúãng thùçng beá khöng coá

trñ nhúá; Laåy Chuáa, noá nhúá nhû ngûåa êëy! Thùçng muäi hïëch, hoåc tiïëp ài chûá!

Cuöëi cuâng öng töi àêíy àuâa töi khoãi giûúâng.

- Thöi! Chaáu giûä lêëy quyïín saách. Ngaây mai nïëu chaáu àoåc têët caã caác chûä caái khöng coá möåt löîi naâo thò öng seä thûúãng cho chaáu nùm köpïch.

Töi vûâa giú tay àúä lêëy quyïín saách thò öng töi laåi keáo töi vïì

phña mònh vaâ noái gioång buöìn buöìn:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 69

- Meå chaáu boã rúi chaáu úã trïn àúâi naây, chaáu úi... Baâ töi giêåt mònh:

- Öi, taåi sao öng laåi noái nhû thïë?

- Töi khöng muöën noái, nhûng buöìn quaá buöåc loâng phaãi noái... Öi, con beá töët thïë maâ cuäng lêìm laåc...

Öng töi àêíy maånh töi ra.

- Ài chúi ài! Khöng àûúåc ra ngoaâi phöë, chó àûúåc úã trong vûúân vaâ trong sên thöi...

Töi àang muöën àûúåc ra ngoaâi vûúân. Töi vûâa ra túái àöìi thò boån treã con úã khe vûåc bùæt àêìu lêëy àaá neám vaâo töi, töi neám laåi chuáng thêåt laâ thuá võ.

- "Bûri" túái àêëy!

Boån chuáng nhòn thêëy töi liïìn reo lïn vaâ vöåi vaâng trang bõ laåi.

- Cho noá möåt trêån nhûâ tûã vaâo!

Töi khöng biïët "bûri" laâ caái gò, vaâ tïn loáng àoá khöng laâm töi tûác giêån. Töi chó thêëy thuá võ laâ möåt mònh chöëng choåi vúái caã luä, thuá

võ khi nhòn thêëy hoân àaá cuãa töi neám truáng àñch bùæt buöåc keã àõch phaãi chaåy tröën vaâ êín nêëp vaâo nhûäng buåi cêy. Nhûäng trêån àaánh nhau êëy khöng coá gò laâ aác yá vaâ thûúâng kïët thuác hoâa nhaä. Töi hoåc khaá dïî daâng. Öng töi caâng chuá yá àïën töi vaâ ñt nïån töi hún trûúác, mùåc duâ, theo yá töi, töi àaáng bõ nïån nhiïìu hún trûúác vò caâng lúán hún vaâ tinh ranh hún, töi caâng hay phaåm nhûäng àiïìu öng töi àaä qui àõnh vaâ rùn daåy. Thïë maâ öng töi chó mùæng vaâ doåa àaánh thöi. Töi nghô buång, coá leä trûúác àêy öng töi bêët cöng vaâ coá lêìn töi àaä ngoã yá êëy vúái öng töi. Öng töi lêëy tay kheä hêët cùçm töi lïn röìi nhaáy mùæt vaâ

keáo daâi gioång noái:

- Sa-ao?

Röìi öng töi cûúâi gùçn, noái tiïëp:

- A, àöì dõ giaáo! Maây coá thïí tñnh àûúåc cêìn phaãi cho maây ùn bao nhiïu trêån àoân nûäa khöng? Ngoaâi tao ra thò coá maâ trúâi biïët. Cuát ài cho khuêët mùæt!

Nhûng öng töi laåi nùæm ngay lêëy vai töi vaâ nhòn thùèng vaâo mùåt töi, hoãi:

- Maây giaão quyïåt hay laâ thêåt thaâ, haã?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 70

- Chaáu khöng biïët...

- Maây khöng biïët aâ? Nïëu thïë thò tao baão: maây phaãi giaão quaáïåt, nhû thïë töët hún, coân thêåt thaâ thò chó laâ ngu ngöëc, hiïíu khöng? Giöëng cûâu cuäng thêåt thaâ. Nhúá lêëy! Thöi, bêy giúâ ài chúi ài...

*

* *

Chùèng bao lêu töi àaä àaánh vêìn àûúåc têåp Thaánh thi. Thûúâng thûúâng töi hoåc vaâo sau bûäa traâ chiïìu, vaâ möîi lêìn töi phaãi àoåc möåt àoaån Thaánh thi:

- aå, u, n, g, sung, aå, û, úá, n, g, sûúáng, sung sûúáng, Töi vûâa àaánh vêìn vûâa chó vaâo trang saách vaâ hoãi cho àúä buöìn:

- Ngûúâi sung sûúáng coá phaãi laâ cêåu Iaköp khöng húã öng?

- Tao búåp cho maây möåt caái vaâo gaáy bêy giúâ thò maây seä hiïíu ngûúâi sung sûúáng laâ ai! - öng töi vûâa àaáp vûâa thúã phò phò, veã tûác giêån. Nhûng töi caãm thêëy rùçng öng chó tûác giêån theo thoái quen vaâ

àïí giûä caái quaá cuã thöi. Töi khöng nhêìm: möåt laát sau öng àaä quïn töi vaâ caâu nhaâu:

- Phaãi, noá vui chúi ca haát thò nhû vua Àavit, nhûng laâm thò

laåi nhû Abxalön àöåc aác! Biïët laâm thaánh ca, biïët gheáp chûä, biïët laâm troâ khöi haâi... Öi chao, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ "muáa àöi chên vui nhöån àïí nhaãy nhoát", nhûng liïåu coá nhaãy àûúåc xa khöng? Liïåu coá nhaãy àûúåc xa khöng, haã?

Töi ngûâng àoåc, lùæng nghe vaâ nhòn vaâo khuön mùåt nhùn nhoá

vaâ lo êu cuãa öng töi. Öng nheo mùæt nhòn ra xa, khöng àïí yá túái töi, cùåp mùæt àêìy hùm húã vaâ u buöìn àoá aánh lïn möåt caãm giaác êëm cuáng, buöìn rêìu. Töi hiïíu rùçng luác naây tñnh nghiïm khùæc thûúâng ngaây àaä

biïën mêët. Öng töi duâng nhûäng ngoán tay khùèng khiu goä doäng daåc tûâng tiïëng möåt trïn baân. Moáng tay nhuöåm cuãa öng töi saáng boáng, cùåp löng maây maâu vaâng kheä rung rung:

- Öng úi!

- Haã?

- Öng kïí chuyïån cho chaáu nghe ài.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 71

- Chaáu àoåc ài, chaáu lûúâi lùæm! - öng töi caâu nhaâu nhû vûâa múái tónh nguã röìi lêëy tay duåi mùæt. - Chaáu chó thñch chuyïån vui thöi, coân Thaánh thi thò laåi khöng thñch...

Nhûng töi nghi chñnh öng töi cuäng thñch chuyïån vui hún Thaánh thi. Öng töi thuöåc hêìu hïët Thaánh thi vaâ giûä lúâi nguyïìn töëi naâo trûúác khi ài nguã cuäng àoåc to möåt chûúng nhû thêìy phuå lïî giûä

àöì thaánh trong nhaâ thúâ àoåc saách lïî. Töi nùçn nò voâi vaâ öng töi, tñnh nïët àaä dõu, cuöëi cuâng àaânh nhûúång böå töi. Con trai vua Àavit úã

nûúác Ixraen cöí àaåi, àaä nöíi dêåy khúãi nghôa chöëng laåi cha àïí chiïëm ngöi.

- Thöi àûúåc! Têåp Thaánh thi coân úã laåi vúái chaáu maäi maäi, coân öng thò sùæp lïn chêìu trúâi röìi...

Öng töi tûåa vaâo chiïëc ghïë baânh cuä kyä, lûng ghïë coá thïu chó tú, vaâ möîi luác möåt ngaã saát vaâo àoá. Öng töi ngêíng àêìu, ngûúác mùæt nhòn trêìn nhaâ, röìi bùæt àêìu kïí vïì cuå thên sinh ra öng töi ngaây trûúác, gioång khe kheä vaâ trêìm ngêm.

- Möåt höm, coá boån cûúáp àïën Balakhúna ùn cûúáp nhaâ ngûúâi laái buön Zaiep. Cuå töí cuãa öng leo lïn gaác chuöng vaâ keáo chuöng caáo àöång. Nhûng boån cûúáp bùæt àûúåc liïìn cheám chïët vaâ neám xaác tûâ gaác chuöng xuöëng àêët.

- Khi àoá öng coân nhoã lùæm vaâ khöng àûúåc chûáng kiïën caãnh tûúång êëy nïn khöng nhúá. Öng chó bùæt àêìu nhúá tûâ höìi quên Phaáp àïën, tûác laâ tûâ nùm 1812, nùm àoá öng cuäng vûâa vùån mûúâi hai tuöíi. Khi êëy ngûúâi ta giaãi túái Balakhúna khoaãng ba chuåc tïn tuâ binh; têët caã boån chuáng àïìu gêìy coâm vaâ nhoã beá, ùn mùåc raách rûúái hún luä ùn maây. Chuáng reát run cêìm cêåp, möåt vaâi àûáa bõ tï coáng khöng àûáng vûäng nûäa. Nhûäng ngûúâi mujich muöën àaánh chïët hoå, nhûng lñnh ài aáp giaãi khöng cho pheáp; àún võ àöìn truá túái bùæt nhûäng ngûúâi mujich phaãi giaãi taán vïì nhaâ. Sau röìi cuäng chaã sao caã, moåi ngûúâi quïn dêìn. Boån Phaáp naây àïìu laâ nhûäng ngûúâi kheáo leáo vaâ nhanh trñ, khaá vui tñnh, thónh thoaãng coân haát hoãng. Boån quyá phaái úã Nijni ài xe tam maä àïën xem tuâ binh. Coá ngûúâi thò chûãi mùæng, giú nùæm àêëm hùm doåa vaâ thêåm chñ àaánh àêåp nûäa, coá ngûúâi laåi vui veã troâ chuyïån vúái chuáng bùçng tiïëng Phaáp, cho tiïìn vaâ àuã thûá quêìn aáo raách àïí chuáng khoãi bõ reát coáng. Coá möåt laäo quyá töåc laåi lêëy baân tay che mùåt vaâ

khoác rûng rûác nûäa, cuöëi cuâng laäo ta noái: "Bönapactú laâ tïn tûúáng cûúáp àaä àûa ngûúâi Phaáp àïën chöî khöën cuâng!" Chaáu xem, laäo ta laâ

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 72

möåt ngûúâi Nga, laåi laâ möåt nhaâ quyá phaái, thïë maâ laäo cuäng coá loâng töët, biïët thûúng yïu ngûúâi nûúác khaác...

Öng töi im lùång möåt luác, mùæt nhùæm nghiïìn tay vuöët toác, röìi tiïëp tuåc kïí, thêån troång höìi tûúãng laåi quaá khûá:

- Muâa àöng, baäo tuyïët ruá lïn ngoaâi àûúâng phöë, bùng giaá keåp chùåt lêëy nhûäng cùn nhaâ göî. Àöi luác boån ngûúâi Phaáp chaåy àïën gêìn cûãa söí nhaâ öng, túái chöî baâ cuå thên sinh ra öng, vò baâ cuå nûúáng baánh böåt maåch àïí baán. Hoå goä vaâo cûãa kñnh, vûâa nhaãy vûâa kïu vaâ

hoãi mua baánh noáng.

Baâ cuå khöng cho chuáng vaâo nhaâ, chó luöìn baánh qua cûãa söí. Thïë laâ chuáng vöåi chöåp lêëy chiïëc baánh noáng nheát vaâo ngûåc, aáp thùèng vaâo da, ngay chöî traái tim. Taåi sao hoå laåi chõu àûúåc noáng nhû

vêåy, öng cuäng khöng roä nûäa! Nhiïìu ngûúâi bõ chïët reát vò chuáng laâ

dên xûá noáng, khöng quen chõu laånh. Hai tïn úã nhaâ öng, möåt tïn sô

quan vaâ möåt tïn lñnh cêìn vuå Mirön, úã trong nhaâ tùæm ngoaâi vûúân. Tïn sô quan gêìy vaâ cao, ngûúâi chó coá da boåc xûúng. Hùæn mùåc chiïëc aáo khoaác cuãa àaân baâ chó ngùæn túái àêìu göëi. Hùæn rêët hiïìn laânh, nhûng nghiïån rûúåu nùång. Meå öng nêëu vaâ baán rûúåu lêåu nïn hùæn mua luön. Khi naâo rûúåu vaâo hùæn haát nghïu ngao. Hùæn hoåc àûúåc ñt tiïëng Nga, thónh thoaãng laåi bêåp beå: "Xûá caác anh khöng trùæng, noá

àen vaâ hung aác!" Hùæn noái sai nhiïìu, nhûng nghe cuäng hiïíu. Àuáng nhû vêåy: miïìn ngûúåc nûúác ta khñ hêåu gay gùæt, miïìn xuöi doåc theo söng Vonga khñ hêåu coá êëm aáp hún, vaâ úã bïn kia biïín Caxpiïn hònh nhû hoaân toaân khöng coá tuyïët. Caái àoá thò coá thïí tin àûúåc: trong saách Phuác êm, trong saách cheáp chuyïån kyá luåc vaâ Thaánh thi khöng hïì nhùæc túái muâa àöng, nhùæc túái tuyïët. Chuáa söëng úã xûá àoá... khi naâo àoåc xong Thaánh thi öng chaáu ta seä bùæt àêìu àoåc saách Phuác êm. Öng töi laåi im lùång nhû thiu thiu nguã, suy nghô àiïìu gò, liïëc mùæt nhòn qua cûãa söí, ngûúâi nhû nhoã beá laåi vaâ nhoån hoùæt.

- Öng kïí nûäa ài, - töi kheä nhùæc.

- ÛÂ, - öng töi giêåt mònh vaâ bùæt àêìu noái, - öng laåi kïí vïì boån ngûúâi Phaáp nheá! Chuáng cuäng laâ nhûäng con ngûúâi, khöng xêëu xa gò

hún chuáng ta, laâ nhûäng keã coá töåi. Àöi khi chuáng goåi meå öng laâ

"maàam, maàam", - coá nghôa laâ baâ quyá töåc hay baâ quyá phaái, - nhûng "baâ quyá phaái" êëy vûâa múái vaác úã cûãa haâng böåt vïì möåt bao böåt nùång nùm puát. Sûác cuãa baâ cuå khöng phaãi laâ sûác àaân baâ. Nùm öng hai mûúi tuöíi maâ baâ cuå tuám toác öng dïî nhû chúi, chaáu nïn nhúá daåo hai mûúi tuöíi öng khöng phaãi laâ tay yïëu àêu nheá. Tïn lñnh cêìn vuå

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 73

Mirön thñch ngûåa lùæm. Hùæn thûúâng ài àïën caác nhaâ vaâ ra hiïåu xin àûúåc tùæm rûãa cho ngûåa! Luác àêìu ngûúâi ta súå hùæn laâm hoãng ngûåa, vò hùæn laâ keã thuâ. Nhûng sau naây chñnh nhûäng ngûúâi mujich laåi goåi hùæn túái: "Laåi àêy, Mirön!" Hùæn móm cûúâi, cuái àêìu ài nhû möåt con boâ àûåc. Toác hùæn maâu hung gêìn nhû àoã, muäi to, möi daây. Hùæn kheáo chùm soác ngûåa vaâ chûäa bïånh cho ngûåa rêët taâi. Sau àoá hùæn laâm nghïì chûäa bïånh cho ngûåa úã àêy, úã Nijni, nhûng röìi hùæn bõ àiïn vaâ

bõ àöåi cûáu hoãa àaánh chïët. Coân tïn sô quan túái muâa xuên bùæt àêìu àau yïëu vaâ túái ngaây lïî thaánh Niköla thò chïët möåt caách êm thêìm. Hùæn ngöìi suy nghô úã trong nhaâ tùæm gêìn cûãa söí vaâ cûá thïë maâ chïët, àêìu thoâ ra ngoaâi. Öng tiïëc hùæn lùæm vaâ khoác tröåm vò hùæn laâ möåt ngûúâi hiïìn laânh, thûúâng nùæm tai öng vaâ noái bùçng tiïëng Phaáp vúái veã

rêët dõu daâng. Öng khöng hiïíu, nhûng rêët thñch! Sûå dõu daâng cuãa con ngûúâi khöng thïí mua úã chúå àûúåc. Hùæn bùæt àêìu daåy öng tiïëng Phaáp, nhûng meå öng cêëm vaâ dêîn öng túái chöî cha cöë. Cha cöë sai àaánh öng vaâ kiïån tïn sô quan. Höìi êëy ngûúâi ta rêët nghiïm khùæc chaáu aå. Chaáu khöng phaãi traãi qua caái caãnh êëy. Nhiïìu ngûúâi khaác àaä phaãi chõu nhûäng àiïìu nhuåc nhaä thay chaáu, vaâ chaáu haäy nhúá lêëy àiïìu êëy! Chùèng haån nhû öng, öng cuäng àaä tûâng chõu àûång nhû

vêåy... Trúâi töëi. Trong boáng nhaá nhem öng töi tröng to lúán möåt caách kyâ laå, mùæt saáng quùæc nhû mùæt meâo. Khi noái vïì chuyïån ngûúâi khaác öng töi thûúâng noái khe kheä, thêån troång, vaâ coá veã trêìm ngêm, nhûng khi noái vïì mònh thò rêët hùng, lûu loaát vaâ coá veã ba hoa. Töi khöng thñch öng töi noái vïì baãn thên, khöng thñch nhûäng cêu khuyïn baão vö höìi cuãa öng: "Chaáu nhúá lêëy! Chaáu nhúá lêëy àiïìu êëy!" Möåt trong nhûäng cuöën saách àûúåc àûa vaâo Kinh thaánh. Nhiïìu àiïìu öng töi kïí, töi àaä khöng muöën nhúá; nhûng duâ öng töi khöng khuyïn baão ài nûäa thò noá vêîn cûá chön sêu trong kyá ûác töi nhû möåt caái dùçm àau nhoái. Khöng khi naâo öng töi kïí chuyïån cöí

tñch caã, chó kïí toaân nhûäng chuyïån àaä tûâng traãi vaâ töi nhêån thêëy öng töi khöng thñch nhûäng cêu hoãi; vò vêåy töi kiïn têm hoãi öng:

- Thïë thò ai töët hún: ngûúâi Phaáp hay ngûúâi Nga, húã öng?

- ÛÂ, laâm sao maâ biïët àûúåc? Vò öng khöng tröng thêëy ngûúâi Phaáp hoå söëng úã nhaâ hoå nhû thïë naâo, - öng caâu nhaâu coá veã tûác giêån vaâ noái thïm:

- Con chöìn höi, khi úã trong hang cuãa noá, cuäng töët...

- Thïë ngûúâi Nga coá töët khöng?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 74

- Coá ngûúâi töët, coá ngûúâi xêëu. Thúâi nöng nö ngûúâi ta töët hún ngaây nay, thúâi êëy ngûúâi ta bõ xñch chên. Bêy giúâ moåi ngûúâi àïìu tûå

do, chùèng ai tröng cêåy vaâo ai àûúåc caã. Têët nhiïn, boån quyá töåc cuäng khöng tûã tïë gò àêu, nhûng hoå khön ngoan hún. Àêy khöng phaãi laâ

noái vïì têët caã boån hoå, nhûng nïëu coá möåt laäo quyá töåc naâo töët thò ai cuäng thûâa nhêån! Cuäng coá tïn ngöëc nghïëch nhû möåt caái bao taãi, ngûúâi ta muöën nhöìi nheát gò vaâo trong, noá cuäng cûá thïë mang ài. Chuáng ta coá rêët nhiïìu thûá voã; thoaåt nhòn ta cûá tûúãng laâ ngûúâi, nhûng nhòn kyä thò laåi hoáa ra laâ caái voã, röîng ruöåt, vò ruöåt àaä bõ

ngûúâi ta khoeát ùn hïët röìi. Chuáng ta cêìn phaãi àûúåc giaáo duåc, maâi duäa trñ lûåc, nhûng tòm àêu cho ra hoân àaá maâi thêåt sûå?...

- Ngûúâi Nga coá maånh khöng öng?

- Coá nhûäng àaåi lûåc sô, nhûng vêën àïì khöng phaãi laâ sûác maånh, maâ laâ mûu trñ. Duâ coá khoãe àïën àêu chùng nûäa thò cuäng khöng thïí

khoãe bùçng möåt con ngûåa àûúåc.

- Thïë taåi sao ngûúâi Phaáp laåi àaánh nhau vúái chuáng ta?

- ÖÌ, chiïën tranh laâ viïåc cuãa nhaâ vua, chuáng ta khöng thïí

hiïíu àûúåc àiïìu àoá!

Nhûng khi töi hoãi Bönapactú laâ ai, thò öng töi traã lúâi laâm töi khöng taâi naâo quïn àûúåc:

- Hùæn laâ möåt tay ngang taâng, muöën chinh phuåc toaân thïë giúái àïí sau àoá moåi ngûúâi àïìu àûúåc söëng bònh àùèng, khöng cêìn àïën chuã, khöng cêìn àïën quan laåi, noái toám laåi khöng coá àùèng cêëp! Chó khaác nhau vïì tïn tuöíi, coân quyïìn lúåi thò àïìu nhû nhau. Tön giaáo cuäng chó coá möåt thûá. Têët nhiïn, àoá laâ möåt sûå ngu xuêín: chó coá giöëng töm teáp thò múái khöng thïí phên biïåt thöi chûá, coân giöëng caá thò cuäng khaác hùèn nhau: caá chiïn khöng thïí kïët baån vúái caá trï, caá xteclet khöng thïí laâ baån cuãa caá moâi àûúåc. Nûúác ta cuäng coá nhûäng Bönapactú kiïíu êëy

- Xtïpan Timöfïep Razin, Emïlian Ivanöp Pugat, öng seä kïí

cho chaáu nghe vïì hoå sau... Àöi khi öng töi im lùång ngùæm töi höìi lêu, mùæt troân xoe nhû múái thêëy töi lêìn àêìu vêåy. Caái àoá laâm töi khöng thñch. Öng töi khöng bao giúâ noái vúái töi vïì chuyïån böë meå töi caã.

*

* *

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 75

Baâ töi thûúâng àïën dûå nhûäng buöíi troâ chuyïån naây. Baâ töi khe kheä ngöìi vaâo goác nhaâ vaâ yïn lùång ngöìi úã àoá rêët lêu, khöng àïí ai àïí

yá àïën mònh. Röìi àöåt nhiïn baâ töi hoãi, gioång dõu daâng uyïín chuyïín:

- Öng coân nhúá daåo chuáng ta cuâng ài haânh hûúng úã Muröm khöng? Daåo êëy kïí cuäng hay àêëy chûá? Nùm êëy vaâo nùm naâo nhó?... Öng töi suy nghô möåt luác röìi traã lúâi rêët àaåo maåo:

- Töi khöng nhúá roä nùm naâo, nhûng hònh nhû trûúác naån dõch taã, nùm ngûúâi ta luâng bùæt nhûäng ngûúâi slöniet úã rûâng êëy maâ.

- Àuáng röìi! Chuáng ta chùèng súå boån hoå laâ gò...

- Àuáng thïë!

Töi hoãi:

- Ngûúâi Slöniet laâ ai, vaâ taåi sao hoå laåi chaåy vaâo rûâng. Öng töi giaãi thñch khöng àûúåc vui veã lùæm:

- Ngûúâi slöniet chó laâ nhûäng ngûúâi mujich boã viïåc chaåy tröën khoãi àêët nhaâ vua vaâ khoãi caác nhaâ maáy.

- Ngûúâi ta luâng bùæt hoå nhû thïë naâo, húã öng?

- Thïë naâo aâ? Nhû laâ treã con chúi troâ uá tim êëy: möåt söë thò chaåy tröën, möåt söë thò ài tòm vaâ bùæt. Khi bùæt àûúåc, ngûúâi ta lêëy roi mêy àaánh, raåch löî muäi vaâ àoáng dêëu vaâo traán àïí trûâng phaåt.

- Taåi sao vêåy?

- Vò àïí trõ töåi. Àoá laâ nhûäng viïåc phûác taåp, khöng hiïíu ai laâ keã

coá töåi: ngûúâi chaåy tröën hay laâ keã luâng bùæt...

- Öng coân nhúá sau vuå chaáy lúán khöng?

Baâ töi laåi hoãi. Vöën ûa nhûäng chuyïån chñnh xaác, öng töi nghiïm khùæc vùån laåi:

- Vuå chaáy lúán naâo?

Thïë laâ maãi noái chuyïån cuä, öng baâ töi quïn phùæt caã töi, gioång noái cuãa öng baâ töi ïm dõu vaâ thaánh thoát àïën nöîi àöi khi töi coá caãm tûúãng nhû öng baâ àang haát. Àoá laâ möåt baâi haát rêìu rô noái vïì bïånh têåt, vïì hoãa hoaån vaâ àaánh àêåp moåi ngûúâi, vïì chïët choác bêët ngúâ vaâ

lûâa àaão xaão quyïåt, vïì nhûäng keã vö töåi vaâ boån laänh chuáa àöåc aác.

- Chuáng ta àaä söëng khöng phaãi laâ ñt vaâ àaä àûúåc mùæt thêëy tai nghe khöng phaãi laâ ñt, - öng töi kheä lêím bêím. http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 76

- Phaãi chùng chuáng ta àaä söëng khöng ra gò? Baâ töi noái. - Chùæc öng coân nhúá, sau khi àeã con Varaáa muâa xuên àeåp àeä biïët bao!

- Nùm êëy laâ nùm 1848, chñnh laâ nùm coá chiïën dõch Hungari. Sau höm lïî àùåt tïn cho noá thò baác Tikhön böë àúä àêìu cuãa noá phaãi ra trêån.

- Baác êëy ài biïåt tùm nhó.

Baâ töi thúã daâi.

- ÛÂ, baác êëy ài biïåt tùm! Cuäng tûâ nùm êëy Chuáa ban phuác laânh cho nhaâ ta nhû nûúác chaãy vaâo nhaâ vêåy. Chaâ, caái con Vacvara...

- Thöi àuã röìi, öng úi...

Öng töi nöíi noáng, cau maây laåi:

- Sao laåi àuã? Con caái mònh nhòn vïì mùåt naâo thò chuáng noá

cuäng chùèng ra laâm sao caã. Thïë thò cöng sûác cuãa chuáng ta àöí ài àêu? Chuáng ta muöën boã àêìy caái gioã cuãa chuáng ta, nhûng Chuáa laåi cho chuáng ta caái gioã thuãng...

Öng töi theát lïn vaâ chaåy khùæp phoâng nhû ngûúâi bõ boãng. Öng töi caâu nhaâu, veã àau àúán, röìi chûãi búái con caái vaâ giú nùæm àêëm nhoã

beá gaây guöåc doåa baâ töi:

- Coân baâ thò vêîn khoan thûá cho luä keã cûúáp êëy àuã thûá, baâ laâ keã

àöìng loäa cuãa chuáng, àöì phuâ thuãy!

Öng töi àau khöí àïën tru treáo khoác loác nûác núã. Öng túái chöî goác nhaâ coá tûúång thaánh vaâ àêëm thuâm thuåp vaâo böå ngûåc gaây goâ cuãa mònh:

- Laåy Chuáa, chùèng leä con coá töåi löîi hún nhûäng ngûúâi khaác û?

Vêåy sao bùæt con chõu àûång nhiïìu thïë?

Toaân thên öng töi run run, cùåp möi ûúát àêîm long lïn vò tûác giêån vaâ höí theån. Baâ töi ngöìi trong boáng töëi, im lùång laâm dêëu, sau àoá baâ töi roán reán laåi gêìn vaâ khuyïn nhuã:

- Taåi sao öng laåi buöìn nhû thïë? Chuáa laâm gò, Chuáa àïìu biïët caã. Öng xem, coá con caái nhaâ ai hún con caái nhaâ ta àêu? úã àêu cuäng thïë thöi öng aå, cuäng caäi nhau, tranh nhau, àaánh nhau. Cha meå naâo cuäng rûãa töåi mònh bùçng nûúác mùæt, khöng phaãi chó coá möåt mònh öng àêu...

Àöi khi nhûäng lúâi noái êëy laâm cho öng töi yïn loâng. Öng töi mïåt moãi nùçm vêåt xuöëng giûúâng, khöng noái thïm gò nûäa. Coân töi vaâ

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 77

baâ töi thò lùèng lùång trúã vïì buöìng riïng úã gaác thûúång. Nhûng coá möåt lêìn, baâ töi àõnh túái gêìn àïí an uãi thò öng töi quay ngoùæt laåi àêëm maånh vaâo mùåt baâ töi. Luâi laåi möåt bûúác, loaång choaång, àûa tay lïn bûng miïång, röìi baâ töi trêën tônh laåi vaâ kheä noái, veã bònh tônh:

- A, àöì ngöëc...

Baâ töi khaåc ra maáu nhöí gêìn chên öng töi, öng töi giú hai tay vaâ heát lïn hai lêìn:

- Cuát ngay, khöng tao giïët bêy giúâ!

- Àöì ngöëc, - baâ töi nhùæc laåi vaâ luâi ra khoãi cûãa. Öng töi liïìn nhaãy böí theo, nhûng baâ töi àaä tûâ tûâ bûúác qua ngûúäng cûãa vaâ àoáng sêìm cûãa laåi.

- Caái muå giaâ kia, - öng töi theát lïn, mùåt àoã bûâng nhû cuåc than höìng, àûáng úã khung cûãa, lêëy ngoán tay caâo caâo vaâo göî. Töi ngöìi trïn loâ sûúãi nhû thùçng mêët höìn. Töi khöng tin nhûäng àiïìu töi vûâa nhòn thêëy: lêìn àêìu tiïn öng töi àaánh baâ töi trûúác mùåt töi... Haânh àöång bó

öíi àoá àaä àïí löå möåt caái gò múái meã trong ngûúâi öng töi, àöëi vúái töi khöng sao coá thïí dung thûá àûúåc, vaâ hònh nhû noá àaä àeâ nùång lïn têm höìn töi. Vêîn àûáng baám chùåt lêëy khung cûãa, öng töi co duám ngûúâi laåi vaâ dêìn dêìn xaám ngoeát nhû bõ tro phuã. Böîng nhiïn öng töi ài ra giûäa nhaâ, quyâ xuöëng, röìi khöng quyâ vûäng nûäa, ngaä giuái vïì

àùçng trûúác, tay àuång xuöëng saân. Nhûng öng töi thùèng ngûúâi lïn ngay vaâ lêëy tay àêëm vaâo ngûåc.

- Öi, Laåy Chuáa töi...

Töi tûâ trïn mùåt loâ sûúãi êëm aáp coá laát gaåch men tuåt xuöëng nhû

trûúåt trïn bùng vaâ vöåi chaåy ài ngay. úã trïn gaác, baâ töi ài ài laåi laåi trong buöìng vaâ àang suác miïång.

- Baâ coá àau khöng?

Baâ töi ài túái goác nhaâ, nhöí vaâo thuâng nûúác raác röìi bònh tônh traã lúâi:

- Khöng viïåc gò, rùng vêîn coân nguyïn, chó bõ raách möi thöi.

- Taåi sao öng laåi laâm thïë húã baâ?

Baâ töi nhòn qua cûãa söí ra àûúâng phöë vaâ noái:

- Öng nöíi noáng, öng giaâ röìi àêm ra khoá tñnh khoá nïët, laåi gùåp toaân nhûäng chuyïån khöng may... Chaáu ài nguã ài, àûâng nghô àïën chuyïån êëy nûäa, cêìu Chuáa phuâ höå cho chaáu... http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 78

Töi muöën hoãi thïm baâ töi möåt cêu nûäa, nhûng baâ töi quaát lïn, gioång nghiïm nghõ khaác thûúâng:

- Coá nghe tao baão gò khöng, coá ài nguã khöng? Thùçng naây bûúáng thêåt...

Baâ töi ngöìi gêìn cûãa söí, muát möi vaâ luön miïång khaåc nhöí vaâo khùn tay. Töi vûâa cúãi quêìn aáo ngoaâi vûâa nhòn baâ töi: phña trïn caái àêìu àen cuãa baâ töi, trong khung cûãa söí vuöng xanh thêîm, lêëp laánh caác vò sao. Ngoaâi phöë yïn lùång, trong buöìng töëi om om. Khi töi nùçm xuöëng, baâ töi túái gêìn vûâa kheä xoa àêìu töi vûâa noái:

- Chaáu nguã yïn nheá, baâ ài xuöëng chöî öng... Chaáu àûâng thûúng haåi baâ, chaáu yïu quyá cuãa baâ, vò chñnh baâ cuäng coá löîi... Nguã

ài chaáu!

Baâ töi hön töi röìi ài ra. Töi caãm thêëy buöìn rûúâi rûúåi, töi liïìn nhaãy ra khoãi caái giûúâng röång ïm êëm, túái bïn cûãa söí, nhòn xuöëng àûúâng phöë vùæng tanh, ngûúâi lùång ài vò buöìn baä khöng sao chõu nöíi.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 79

VI

Laåi bùæt àêìu möåt cún aác möång nûäa. Möåt höm vaâo buöíi chiïìu, sau khi uöëng traâ, töi cuâng vúái öng töi ngöìi àoåc Thaánh thi, coân baâ

töi thò rûãa baát àôa. Böîng nhiïn cêåu Iaköp xöåc vaâo phoâng, àêìu oác röëi buâ nhû möåt chiïëc chöíi naát. Khöng chaâo hoãi ai, cêåu neám caái muä lûúäi trai vaâo möåt goác nhaâ, vung tay, lùæc àêìu hùm húã noái thêåt nhanh:

- Böë úi, Miska laâm sao êëy, anh êëy laâm naáo àöång caã lïn! Anh êëy ùn trûa úã nhaâ con, uöëng rûúåu say röìi bùæt àêìu giúã troâ àiïn röì. Anh êëy àêåp vúä baát àôa, xeá naát chiïëc aáo daâi àen cuãa ngûúâi ta àùåt, àêåp vúä cûãa kñnh, chûãi con vaâ chûãi caã laäo Grigöri. Anh êëy àang ài túái àêy vaâ doåa: "Tao seä vùåt truåi rêu, tao seä giïët laäo giaâ!" Böë haäy coi chûâng...

Öng töi tò tay vaâo baân, tûâ tûâ àûáng dêåy, mùåt nhùn laåi, nhùn àïën têån muäi, tröng khiïëp súå nhû möåt caái ròu.

- Baâ coá nghe thêëy khöng? - öng töi heát. - Baâ nghô thïë naâo, haã?

Con mònh àeã rûát ruöåt ra àang àïën giïët cha àêëy! Cûá viïåc, àaä àïën luác röìi, caác con aå...

Öng töi ài ài laåi laåi quanh phoâng, ûúän thùèng ngûúâi lïn, laåi gêìn cûãa vaâ vöåi ngoùæc chiïëc moác sùæt nùång vaâo löî moác khoáa, röìi quay vïì phña cêåu Iaköp:

- Vêîn cêu chuyïån cuãa höìi mön cuãa con Vacvara maâ chuáng maây muöën nùæm lêëy chûá gò? Àêy phêìn maây àêy naây!

Öng töi gñ cuã toãi vaâo gêìn muäi cêåu. Cêåu vöåi nhaãy sang möåt bïn, veã tûác giêån.

- Kòa böë, con coá dñnh lñu gò vaâo viïåc naây àêu!

- Maây êëy aâ? Tao biïët toãng maây röìi!

Baâ töi im lùång, vöåi vaâng thu taách cheán vaâo trong tuã.

- Con àïën àêy àïí baão vïå böë...

- Thêåt aâ? - öng töi thöët lïn, veã giïîu cúåt.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 80

- Thïë thò töët lùæm! Caám ún cêåu quyá tûã! Baâ noá úi, kiïëm caái gò

cho thùçng caáo naây: möåt caái que thöng loâ hay möåt caái baân laâ cuäng àûúåc! Coân maây, Iaköp Vaxiliep, khi naâo thùçng anh maây xöng vaâo thò maây cûá viïåc lêëy maâ nïån vaâo àêìu tao!... Cêåu töi àuát tay vaâo tuái vaâ ài vaâo möåt goác nhaâ.

- Nïëu nhû böë khöng tin con...

- Tin maây aâ? - öng töi vûâa giêåm chên vûâa kïu lïn. - Khöng, tao tin bêët cûá möåt con vêåt naâo, con choá, con nhñm, nhûng coân maây thò phaãi chúâ xem sao àaä! Tao biïët: maây àaä cho thùçng anh maây uöëng rûúåu say röìi xuái bêíy noá! Naâo, bêy giúâ maây àaánh ài! Àaánh ai thò tuây maây choån: àaánh noá hay àaánh tao...

Baâ töi thò thêìm baão töi:

- Chaáu chaåy lïn gaác ngöìi úã cûãa söí coi. Khi naâo thêëy cêåu Mikhailö loá àêìu ra phöë thò chaáu chaåy xuöëng àêy ngay caáo cho baâ

biïët! Ài mau lïn...

Vûâa lo súå ngûúâi cêåu cuöìng baåo xöng vaâo, vûâa tûå haâo vïì nhiïåm vuå maâ baâ töi giao cho, töi thoâ àêìu ra ngoaâi cûãa söí, nhòn xuöëng àûúâng phöë. Àûúâng phöë rêët röång vaâ phuã möåt lúáp buåi daây; àaá laát löå

ra qua lúáp buåi nhû nhûäng cuåc u to xa xa phña bïn traái, con àûúâng chaåy qua khe vûåc vaâ dêîn túái quaãng trûúâng sxtröjnaia. úã àêëy coá möåt toâa nhaâ maâu xaám coá böën thaáp úã böën goác - nhaâ tuâ cuä - àûáng sûâng sûäng trïn nïìn àêët seát; phong caãnh àoá coá möåt veã àeåp buöìn buöìn vaâ

rúân rúån. Nùæm àêëm àïí thoâi ngoán caái giûäa ngoán troã vaâ ngoán giûäa (yá

tuåc tôu, khinh bó).

Phña bïn phaãi, caách nhaâ töi ba nhaâ, laâ quaãng trûúâng Xennaia, cuöëi quaãng trûúâng laâ möåt toâa nhaâ maâu vaâng cuãa caác tuâ

khöí sai vaâ choâi canh maâu chò cuãa súã cûáu hoãa. Ngûúâi lñnh gaác cuãa súã

cûáu hoãa xoay quanh caái choâi coá löî nhòn, nhû con choá xoay quanh caái xñch. Suöët caã quaãng trûúâng bõ nhûäng khe vûåc cùæt ra thaânh tûâng àoaån; úã àaáy möåt caái khe coá möåt vuäng nûúác maâu xanh nhaåt. Xa nûäa, vïì phña tay phaãi laâ caái àêìm Àiuköp maâ trûúác kia, theo lúâi baâ töi kïí, möåt höm vaâo muâa àöng caác cêåu töi àaä àõnh dòm böë töi xuöëng höë

bùng. Gêìn ngay trûúác cûãa söí laâ möåt caái ngoä san saát nhûäng ngöi nhaâ nhoã maâu sùæc sùåc súä; cuöëi ngoä laâ möåt ngöi nhaâ thúâ to thêëp leâ teâ

goåi laâ nhaâ thúâ Ba Giaám Muåc. Nïëu nhòn thùèng seä thêëy nhûäng maái nhaâ giöëng nhû nhûäng chiïëc thuyïìn uáp ngûúåc nöíi trïn nhûäng lúáp soáng cuãa khu vûúân xanh biïëc. Hïët bõ nhûäng cún baäo tuyïët muâa http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 81

àöng daâi dùçng dùåc laâm cho hao moân laåi bõ nhûäng trêån mûa liïn miïn cuãa muâa thu rêìu raäi, nhûäng ngöi nhaâ baåc maâu cuãa phöë töi phuã àêìy buåi vaâ nùçm saát vaâo nhau nhû nhûäng keã haânh khêët àûáng chêìu trïn bêåc cûãa nhaâ thúâ. Chuáng múã toang nhûäng chiïëc cûãa söí ra vúái veã ngúâ vûåc vaâ hònh nhû cuäng cuâng vúái töi chúâ àúåi möåt ngûúâi naâo àoá. Ngûúâi qua laåi thûa thúát, thong thaã, nhû nhûäng con giaán ngêåp ngûâng trïn têëm sùæt trûúác loâ. Möåt luöìng húi noáng ngöåt ngaåt böëc lïn chöî töi, sûåc muâi baánh nûúáng nhên haânh laá vaâ caâ-röët, möåt muâi töi rêët gheát vaâ bao giúâ cuäng laâm cho töi ngao ngaán. Buöìn quaá; möåt nöîi buöìn àùåc biïåt, gêìn nhû khöng thïí chõu nöíi xêm chiïëm têm höìn töi; ngûåc töi nhû coá möåt doâng chò noáng boãng chaãy vaâo, noá àeâ

nùång tûâ bïn trong nhû muöën phaá vúä löìng ngûåc, xûúng sûúân. Töi coá

caãm tûúãng mònh phöìng to lïn nhû caái bong boáng, vaâ töi caãm thêëy chêåt chöåi trong gian buöìng nhoã beá naây, dûúái caái trêìn nhaâ giöëng nhû möåt caái nùæp quan taâi. Cêåu Mikhain àêy röìi. Cêåu dûâng laåi úã

goác ngoä, úã goác cùn nhaâ maâu xaám vaâ quan saát xung quanh. Cêåu àaä

keáo muä lûúäi trai suåp xuöëng tai, hai caái tai nhö lïn. Cêåu mùåc chiïëc aáo veát maâu hung vaâ ài àöi uãng àêìy buåi cao àïën têån àêìu göëi. Möåt tay nheát vaâo tuái quêìn keã ö vuöng, coân tay kia vuöët böå

rêu cùçm. Töi khöng thêëy roä mùåt cêåu, nhûng cêåu àûáng nom nhû

àang sûãa soaån nhaãy qua àûúâng phöë vaâ duâng àöi baân tay àen sõt àêìy löng laá baám chùåt lêëy ngöi nhaâ cuãa öng töi. Àaáng leä phaãi chaåy xuöëng dûúái caáo tin cêåu àaä àïën, nhûng töi khöng sao rúâi khoãi cûãa söí. Töi thêëy cêåu ài roán reán qua àûúâng nhû súå buåi laâm bêín àöi uãng maâu xaám cuãa cêåu. Töi nghe thêëy cêåu múã cûãa quaán rûúåu, - caánh cûãa kïu rñt lïn, kñnh rung lïn lanh canh. Töi vöåi chaåy böí xuöëng dûúái nhaâ, goä cûãa phoâng öng töi.

- Ai àêëy? - öng töi khöng múã, xùéng gioång hoãi.

- Maây àêëy û? Sao? Noá vaâo quaán rûúåu aâ? Àûúåc, maây laåi lïn trïn êëy ài.

- Lïn àêëy chaáu súå lùæm...

- Kïå xaác maây!

Vaâ thïë laâ töi laåi ra àûáng úã cûãa söí. Trúâi àaä töëi; buåi ngoaâi àûúâng coá veã daây thïm vaâ àen hún. Nhûäng vïåt aánh saáng maâu vaâng lan röång ra nhû nhûäng vïët dêìu taåi caác khung cûãa söí. úã ngöi nhaâ

trûúác mùåt coá tiïëng nhaåc, tûâ nhiïìu dêy àaân ngên lïn möåt àiïåu buöìn buöìn vaâ reáo rùæt. Trong quaán rûúåu ngûúâi ta cuäng haát; khi cûãa múã

ra, möåt gioång mïåt moãi öì öì traân ra àûúâng phöë. Töi biïët àoá laâ gioång http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 82

cuãa laäo ùn maây rêåm rêu chöåt mùæt Nikituska; úã chöî mùæt phaãi laäo laâ

möåt cuåc than höìng, coân mùæt traái thò nhùæm tõt. Khi caánh cûãa àoáng laåi, hònh nhû coá möåt nhaát ròu chùåt dûát baâi haát cuãa laäo. Baâ töi ao ûúác àûúåc nhû laäo ùn maây: khi nghe nhûäng baâi haát cuãa laäo, baâ töi thúã daâi vaâ noái:

- Laäo thêåt laâ coá phuác! Nhûäng baâi thú laäo biïët sao maâ hay thïë, kyâ diïåu thïë!

Thónh thoaãng baâ töi goåi laäo vaâo sên. Laäo ngöìi úã bêåc cûãa tam cêëp, tò vaâo gêåy, röìi haát, kïí chuyïån. Coân baâ töi ngöìi caånh laäo, nghe vaâ hoãi:

- Khoan àaä, coá thûåc Àûác Meå cuäng àaä úã Riazan khöng?

Laäo ùn maây traã lúâi, gioång trêìm trêìm vaâ coá veã tin chùæc:

- Ngûúâi úã khùæp moåi núi, úã khùæp moåi tónh... Sûå mïåt moãi nûãa tónh nûãa mï tûâ àûúâng phöë dêng lïn, eáp chùåt vaâ àeâ nùång lïn traái tim, cùåp mùæt töi. Giaá baâ töi lïn àêy vúái töi thò

hay biïët bao! Hay laâ öng töi cuäng àûúåc...

Töi nghô àïën böë meå töi: böë töi laâ ngûúâi thïë naâo? Taåi sao öng töi vaâ caác cêåu töi khöng thñch böë töi, coân baâ töi, baác Grigöri vaâ muå

Epgïnaáa thò laåi noái vïì böë töi toaân nhûäng lúâi töët àeåp nhû vêåy? Vaâ

meå töi bêy giúâ úã àêu? Caâng ngaây töi caâng nghô nhiïìu àïën meå töi, töi àùåt meå töi vaâo trung têm cuãa moåi chuyïån thêìn thoaåi vaâ chuyïån coá thêåt do baâ töi kïí. Viïåc meå töi khöng muöën söëng trong gia àònh naây laåi caâng àïì cao ngûúâi trong nhûäng mú ûúác cuãa töi. Töi tûúãng tûúång meå töi hiïån nay àang söëng úã möåt quaán troå caånh àûúâng caái lúán vúái boån chuyïn cûúáp boác nhûäng haânh khaách giaâu coá àïí chia cuãa lêëy àûúåc cho nhûäng ngûúâi ngheâo khöí. Coá thïí meå töi àang söëng trong rûâng, trong hang àöång, têët nhiïn, cuäng vúái boån cûúáp lûúng thiïån, nêëu ùn cho hoå vaâ canh giûä söë vaâng lêëy àûúåc. Cuäng coá thïí

ngûúâi àang ài chu du khùæp thiïn haå àïí àïëm xem coá bao nhiïu kho taâng chêu caáu trïn traái àêët naây, nhû "cöng nûúng" Engalûtaåïva cuâng ài vúái Àûác Meå. Àûác Meå àaä khuyïn nhuã meå töi nhû khuyïn nhuã "cöng nûúng" vêåy: Tïn nö lïå tham lam kia húäi! Mi thu sao hïët nöíi baåc vaâng, Hïët ngoåc ngaâ trïn khùæp thïë gian? Mi che sao àûúåc têëm thên trêìn truåi, Húäi loâng tham vö àaáy kia úi

- Chêu baáu naâo che giêëu nöíi cho mi?...

Baâ töi cuäng duâng nhûäng lúâi cuãa "cöng nûúng" nûä tûúáng cûúáp àaáp laåi Ngûúâi: Laåy Àûác Meå, xin Ngûúâi tha thûá Vaâ ruã loâng thûúng http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 83

keã löîi lêìm! Khöng phaãi vò mònh maâ con cûúáp boác thïë gian, Chñnh chó vò àûáa con trai duy nhêët!... Àûác Meå, hiïìn tûâ cuäng nhû baâ töi, beân tha thûá cho meå töi vaâ noái: öi, Mariuska, tai ûúng cuãa Thiïn chuáa giaáo! Trong ngûúâi mi coá doâng maáu Tacta Thöi, mi cûá ài theo con àûúâng àaä tûå vaåch ra, Àûúâng mi ài cuäng seä laâ nûúác mùæt mi àoá!

Mi haäy lïn rûâng tòm dên Moràvin maâ cûúáp phaá, Haäy túái thaão nguyïn àuöíi dên Kanmûác ài xa, Nhûng àûâng hoâng àuång túái dên Nga... Nhúá laåi nhûäng chuyïån thêìn thoaåi êëy, töi tûúãng nhû mònh àang söëng trong giêëc mú. Nhûng tiïëng chên döìn dêåp, tiïëng om soâm, tiïëng gaâo theát úã phña dûúái sên laâm töi bûâng tónh... Loá àêìu ra cûãa söí, töi thêëy öng töi, cêåu Iaköp vaâ ngûúâi laâm cöng trong quaán rûúåu tïn laâ Mölian - möåt gaä Tsïrïmit dúã húi - àang àêíy cêåu Mikhain qua cûãa vûúân ra àûúâng.

Nhûng cêåu khùng khùng möåt mûåc khöng chõu. Hoå àêëm vaâo lûng, vaâo cöí cêåu, lêëy chên àêíy cêåu ra, vaâ cuöëi cuâng cêåu ngaä böí

nhaâo vaâo àaám buåi ngoaâi àûúâng phöë. Caánh cûãa con dêåp àaánh sêìm, chöët cûãa vaâ öí khoáa kïu laách taách. Chiïëc muä lûúäi trai nhaâu naát vuát qua cöíng vaâ têët caã laåi trúã nïn yïn tônh. Cêåu nùçm möåt laát röìi tûâ tûâ

àûáng dêåy, quêìn aáo taã túi, àêìu toác röëi buâ. Cêåu nhùåt möåt hoân àaá cuöåi vaâ neám vaâo cöíng; möåt tiïëng êìm êìm phaát ra nhû goä vaâo àaáy thuâng. Möåt luä ngûúâi àen ngoâm tûâ quaán rûúåu xö ra, kïu theát lïn, thúã phò

phò vaâ hoa chên muáa tay. Tûâ caác cûãa söí nhûäng àêìu ngûúâi thoâ ra; phöë xaá naáo nhiïåt lïn, tiïëng cûúâi, tiïëng quaát thaáo nöíi lïn êìm ô. Têët caã caái àoá cuäng giöëng nhû möåt cêu chuyïån thêìn thoaåi löi cuöën nhûng khoá chõu vaâ khuãng khiïëp. Böîng nhiïn têët caã nhû múâ ài, moåi ngûúâi khöng noái nûäa vaâ biïën mêët. ... Baâ töi ngöìi trïn caái hoâm caånh ngûúäng cûãa, ngûúâi gêåp àöi laåi, khöng àöång àêåy vaâ hêìu nhû nñn thúã. Töi àûáng trûúác mùåt, vuöët àöi maá êëm dõu vaâ ûúát àêîm cuãa baâ töi, nhûng coá leä baâ töi khöng caãm thêëy caái àoá vaâ rêìu rô lêím bêím:

- Laåy Chuáa, chùèng leä Chuáa khöng coá àuã leä phaãi àïí ban cho con vaâ con caái cuãa con hay sao? Laåy Chuáa, xin Chuáa thûúng xoát chuáng con...

*

* *

Töi caãm thêëy tuy öng töi múái úã phöë Pölïvaia chûa àûúåc hún möåt nùm - tûâ muâa xuên nùm ngoaái àïën muâa xuên nùm nay nhûng trong thúâi gian ngùæn nguãi Möåt dên töåc Phêìn-lan söëng úã

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 84

vuâng Nijni -Nöpgöröt. êëy nhaâ töi àaä nöíi tiïëng vïì chuyïån nhöån nhaåo. Hêìu nhû chuã nhêåt naâo boån treã con cuäng keáo nhau àïën cöíng nhaâ töi, chuáng lêëy laâm thuá võ caáo tin cho baâ con trong phöë:

- Nhaâ Kasirin laåi àaánh nhau röìi!

Thûúâng thûúâng cêåu Mikhain àïën vaâo buöíi chiïìu vaâ suöët àïm cêåu vêy giûä ngöi nhaâ laâm cho nhûäng ngûúâi söëng úã trong àoá àïìu khiïëp súå. Àöi khi cuâng ài vúái cêåu coá hai ba keã a toâng, nhûäng tïn du cön úã Kunavinö. Chuáng tûâ khe vûåc leãn vaâo vûúân vaâ úã àoá chuáng dúã

àuã moåi troâ ngöng cuöìng cuãa luä naát rûúåu ra, coá lêìn chuáng nhöí bêåt nhûäng buåi cêy phuác böìn tûã lïn. Coá lêìn chuáng phaá phaách nhaâ tùæm, laâm gêîy vúä moåi thûá coá thïí phaá huãy àûúåc: saân nhaâ, ghïë daâi, chaão àun nûúác. Coân bïëp loâ thò chuáng dúä tung. Chuáng thaáo ài mêëy têëm vaán laát saân, phaá caánh cûãa vaâ khung cûãa söí. Öng töi cêm lùång, àûáng uã ruä bïn caånh cûãa söí, lùæng nghe boån chuáng phaá phaách cuãa caãi cuãa mònh. Coân baâ töi thò chaåy lùng quùng ngoaâi sên, khuêët trong boáng töëi, song ngûúâi ta nghe thêëy gioång baâ töi vang lïn, veã

van lún:

- Misa, maây laâm gò thïë, Misa!

Möåt cêu chûãi àï tiïån vaâ ngu xuêín cuãa ngûúâi Nga tûâ ngoaâi vûúân döåi vaâo àaáp laåi baâ töi. Coá leä lyá trñ vaâ tònh caãm cuãa boån suác sinh vang ra cêu chûãi àoá cuäng khöng hiïíu nöíi yá nghôa. Trong luác naây töi khöng thïí theo sau baâ töi, nhûng khöng coá baâ úã bïn caånh töi caãm thêëy rêët súå haäi. Töi mon men xuöëng phoâng öng töi, nhûng vûâa tröng thêëy töi, öng töi àaä quaát:

- Cuát ài, thùçng chïët tiïåt kia!

Töi beân chaåy lïn gaác thûúång vaâ qua löî mùæt caáo, xuyïn qua boáng töëi cuãa khu vûúân vaâ sên töi cöë gùæng khöng rúâi mùæt khoãi baâ

töi. Töi súå ngûúâi ta giïët mêët baâ, töi kïu, töi goåi baâ inh oãi caã lïn. Baâ

töi khöng lïn, coân cêåu töi àang say rûúåu nhêån ra tiïëng töi liïìn chûãi meå töi möåt caách tuåc tùçn vaâ bó öíi. Coá lêìn vaâo möåt buöíi chiïìu nhû

vêåy, öng töi öëm nùçm liïåt úã giûúâng. Öng vûâa lùn ài lùn laåi caái àêìu quêën chiïëc khùn mùåt trïn chiïëc göëi vûâa kïu gaâo than thúã:

- Chñnh vò chuáng noá maâ chuáng ta àaä söëng khöí söëng súã, àaä

mùæc töåi mùæc núå vaâ àaä coáp nhùåt tûâng xu möåt! Nïëu tao khöng súå mêët thïí diïån thò tao seä ài goåi caãnh saát túái vaâ ngaây mai seä ài gùåp quan töíng àöëc. Nhûng nhû thïë thò nhuåc nhaä biïët bao! Coá cha meå naâo laåi ài nhúâ caãnh saát truy naä con caái khöng? Thöi thò thùçng giaâ naây cûá

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 85

viïåc nùçm yïn àêy. Böîng nhiïn öng töi buöng chên tûâ trïn giûúâng xuöëng vaâ loaång choaång ài ra cûãa söí. Baâ töi àúä lêëy tay öng töi:

- Öng ài àêu àêëy?

- Baâ àöët nïën lïn! - öng töi thúã höín hïín, hñt maånh khöng khñ

vaâ ra lïånh. Baâ töi àöët nïën xong, öng töi cêìm lêëy caái àïë cùæm nïën giú

ra trûúác mùåt nhû ngûúâi lñnh cêìm suáng, röìi öng kïu tûúáng lïn qua cûãa söí, gioång veã giïîu cúåt: - Naây, Miska, thùçng tröåm àïm, con choá

daåi, con choá gheã kia! Möåt miïëng kñnh bïn trïn cûãa söí lêåp tûác vúä

tan taânh, bùæn tung toáe vaâ möåt miïëng gaåch nûãa rúi ngay trïn baân, caånh baâ töi.

- Khöng truáng röìi! - öng töi gêìm lïn vaâ cûúâi giöëng hïåt nhû

tiïëng khoác nûác.

Baâ töi bïë öng töi àùåt vaâo giûúâng nhû bïë töi vêåy. Baâ töi súå haäi noái:

- Öng laâm troâ gò thïë, öng laâm troâ gò thïë, cêìu Chuáa phuâ höå

öng! Thïë naây röìi noá cuäng àïën bõ àêìy ài Xibïri mêët thöi! Luác tûác giêån lïn noá coá hiïíu Xibïri laâ caái quaái gò àêu... Öng vuâng vùçng vaâ nûác núã, gioång khaân khaân:

- Cûá àïí noá giïët tao ài...

Ngoaâi cûãa söí vêîn coá tiïëng heát, tiïëng giêåm chên vaâ caâo tûúâng cuãa cêåu töi. Töi cêìm miïëng gaåch úã trïn baân vaâ chaåy ra cûãa söí. Baâ

töi kõp nùæm lêëy töi, àêíy vaâo möåt goác, vaâ kïu rñt lïn:

- A, thùçng khöën kiïëp...

Lêìn khaác, cêåu töi lùm lùm cêìm möåt caái coåc to vaâ nhoån, àõnh tòm caách xöng vaâo trong nhaâ. Cêåu àûáng úã caái bêåc tam cêëp àen sò vaâ

àêåp phaá cûãa. úã phña sau cûãa öng töi cêìm chiïëc gêåy àûáng àúåi sùén; ngoaâi ra coân coá hai ngûúâi thuï nhaâ cêìm gêåy göåc vaâ vúå tïn chuã quaán ngûúâi cao lúán cêìm truåc lùn giuáp sûác öng töi. Baâ töi àûáng àùçng sau hoå vûâa giêåm chên vûâa van naâi:

- Caác ngûúâi cûá àïí cho töi ra gùåp noá! Cho töi noái vúái noá möåt lúâi...

Öng töi àûa möåt chên ra phña trûúác nhû ngûúâi mujich cêìm ngoån giaáo trong bûác tranh "Sùn gêëu". Khi baâ töi chaåy laåi gêìn, öng töi lùèng lùång duâng khuyãu tay vaâ chên kheä àêíy baâ ài. Têët caã böën ngûúâi àûáng im vúái tû thïë sùén saâng àaánh nhau tröng thêåt laâ khuãng khiïëp. Trïn bûác tûúâng, le loái möåt ngoån àeân chêåp chúân chiïëu lúâ múâ

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 86

xuöëng àêìu hoå. Tûâ trïn thang gaác töi nhòn têët caã caãnh tûúång àoá vaâ

töi muöën keáo baâ töi lïn gaác. Cêåu töi gùæng sûác phaá cûãa vaâ àaä gêìn àûúåc, caánh cûãa lung lay, sùæp sûãa taách ra khoãi baãn lïì trïn, - baãn lïì

dûúái àaä long ra vaâ kïu ken keát. Öng töi noái vúái caác chiïën hûäu cuãa mònh cuäng vúái caái gioång rñt lïn ken keát nhû vêåy:

- Xin baâ con cûá viïåc nïån vaâo chên vaâo tay cho, khöng nïn nïån vaâo àêìu... ÚÃ bûác tûúâng caånh cûãa ra vaâo coá möåt chiïëc cûãa söí nhoã

vûâa loåt àêìu ngûúâi. Cêåu töi àaä àêåp vúä mùåt kñnh nïn khung cûãa nham nhúã maãnh kñnh, tröng àen ngoâm nhû con mùæt bõ khoeát thuãng. Baâ töi lao túái chöî àoá, thoâ tay ra ngoaâi sên vûâa vêîy vûâa kïu:

- Misa, vò Chuáa, maây cuát ngay ài! Khöng coá ngûúâi ta àaánh queâ bêy giúâ, cuát ngay ài!

Cêåu töi lêëy caái coåc nïån luön vaâo tay baâ töi; töi nom thêëy roä coá

möåt vêåt gò to to trûúåt qua cûãa söí vaâ àêåp xuöëng tay baâ töi. Tiïëp theo àoá baâ töi khuyåu xuöëng, ngaä vêåt ra, nhûng möìm vêîn kõp kïu:

- Misa, chaåy ài...

- A, baâ laâm caái troâ gò thïë? - öng töi gêìm lïn dûä döåi. Caánh cûãa bêåt tung, cêåu töi nhaãy xöí vaâo caái löî àen ngoâm àoá. Nhûng lêåp tûác cêåu töi bõ hêët xuöëng chên bêåc tam cêëp nhû möåt xeãng buân. Muå chuã quaán dòu baâ töi vaâo phoâng öng töi. Möåt laát sau öng töi àaä coá mùåt úã àoá vaâ cau coá laåi gêìn noái:

- Noá àaánh baâ gêîy xûúng aâ?

- ÖËi, coá leä bõ gaäy röìi, - baâ töi noái, mùæt vêîn nhùæm nghiïìn.

- Coân noá thò thïë naâo röìi?

- Khöng lo!

Öng töi nghiïm nghõ kïu lïn.

- Tao coá phaãi laâ con thuá dûä àêu? Ngûúâi ta àaä troái noá laåi röìi, noá àang nùçm úã dûúái nhaâ kho êëy. Tao àaä rêíy nûúác cho noá... Trúâi úi, sao maâ noá àöåc aác thïë? Noá giöëng ai thïë khöng biïët?

Baâ töi rïn ró.

- Töi àaä cho ngûúâi ài tòm muå nùæn khúáp xûúng röìi, baâ chõu khoá

möåt chuát!

Öng töi vûâa noái vûâa ngöìi xuöëng giûúâng bïn caånh. http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 87

- Chuáng noá àïën laâm cho chuáng mònh chïët súám, chïët trûúác tuöíi mêët, baâ noá aå!

- Öng cûá àem chia tuöët cuãa caãi cho chuáng noá...

- Thïë coân con Vacvara?

Hai öng baâ noái chuyïån lêu lùæm: baâ noái gioång khe kheä vaâ rïn ró, coân öng thò quaát thaáo vaâ coá veã giêån dûä. Sau àoá möåt muå giaâ guâ beá

loùæt choùæt túái, caái miïång röång àïën mang tai, haâm dûúái rung rung, möìm haá höëc nhû miïång caá, caái muäi quùæm nhoâm vaâo chiïëc möìm qua möi trïn. Khöng nhòn thêëy roä cùåp mùæt cuãa muå. Muå lï ài möåt caách khoá nhoåc, möåt tay chöëng gêåy keáo rï trïn saân, coân tay kia xaách möåt caái boåc nhoã gò àoá kïu loåc xoåc. Töi tûúãng thêìn chïët àïën bùæt baâ töi. Töi chaåy vöåi laåi chöî muå vaâ heát thêåt to:

- Cuát ra ngay! Öng töi tuám lêëy töi möåt caách thö baåo vaâ löi xïình xïåch lïn gaác thûúång...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 88

VII

Töi hiïíu khaá mau rùçng öng töi coá möåt Chuáa, coân baâ töi coá

möåt Chuáa khaác. Àöi khi nguã dêåy baâ töi ngöìi trïn giûúâng vaâ chaãi maái toác rêët daây cuãa mònh khaá lêu. Baâ töi luác lùæc àêìu, nghiïën rùng rûát tûâng maãng toác àen nhaánh, mûúåt nhû tú, vaâ chûãi ruãa thò thêìm àïí töi khoãi thûác dêåy:

- Chaâ, sao maây khöng ruång hïët caã ài, toác vúái tai chïët tiïåt úã

àêu êëy...

Sau khi gúä àaám toác qua quyát, baâ töi tïët nhanh thaânh nhûäng bñm toác daây. Baâ töi rûãa mùåt vöåi vaâng, thúã phò phò, veã bûåc tûác. Chûa rûãa saåch nöîi tûác giêån khoãi khuön mùåt to lúán vaâ nhùn nhoá búãi giêëc nguã, baâ töi àaä àûáng trûúác nhûäng bûác tûúång thaánh. Thïë laâ luác àoá

bùæt àêìu buöíi lïî rûãa töåi ban mai thêåt sûå khiïën baâ töi lêåp tûác tûúi tónh hùèn lïn. Baâ töi ûúän thùèng caái lûng guâ, ngaã àêìu vïì àùçng sau vaâ

êu yïëm nhòn khuön mùåt troân trônh cuãa Àûác Meå Kazan. Baâ töi vûâa vung röång tay laâm dêëu rêët thaânh têm vûâa noái thò thêìm, gioång nöìng nhiïåt:

- Laåy Àûác Meå Rêët Thaánh, xin Ngûúâi haäy ban ún laânh trong ngaây cho chuáng con!

Baâ töi cuái raåp xuöëng àêët, sau àoá tûâ tûâ ngêíng lïn vaâ laåi thò

thêìm, gioång möîi luác möåt say sûa vaâ xuác àöång hún:

- Ngûúâi laâ Nguöìn vui, laâ Veã àeåp thanh khiïët, laâ Cêy taáo núã

hoa!...

Hêìu nhû saáng naâo baâ töi cuäng tòm thêëy nhûäng lúâi ca tuång múái khiïën töi luön luön chuá yá lùæng nghe lúâi cêìu nguyïån cuãa baâ töi.

- Húäi Àûác Meå cuãa Chuáa Lúâi. Àûác Meå laâ traái tim trong trùæng, siïu phaâm, hùçng che chúã nêng àúä con, Àûác Meå laâ Mùåt trúâi vaâng ngoåc cuãa con, xin Àûác Meå giûä gòn cho con trûúác moåi caám döî, àûâng àïí cho con xuác phaåm ai vaâ cuäng àûâng àïí cho ai vö cúá xuác phaåm àïën con.

Cùåp mùæt àen cuãa baâ töi nhû móm cûúâi vaâ, nhû treã hùèn laåi, baâ

töi laåi giú caánh tay nùång nïì laâm dêëu thêåt thong thaã. http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 89

- Laåy Àûác Chuáa Giïsu, con Àûác Chuáa Lúâi, Ngûúâi haäy ruã loâng thûúng xoát möåt ngûúâi àaân baâ coá töåi, haäy vò Àûác Meå cuãa Ngûúâi... Lúâi cêìu nguyïån cuãa baâ töi bao giúâ cuäng laâ möåt lúâi caãm ún, möåt lúâi ca ngúåi chên thaânh vaâ chêët phaác. Buöíi saáng baâ töi cêìu nguyïån khöng lêu, vò coân phaãi àùåt êëm xamöva. Öng töi khöng nuöi ngûúâi úã nûäa, vaâ nïëu àïën giúâ quaá àõnh maâ vêîn chûa coá nûúác traâ laâ

öng töi tûác giêån chûãi búái maäi. Coá lêìn öng töi dêåy trûúác, beân leo lïn gaác thûúång thò bùæt gùåp baâ töi àang cêìu nguyïån. Öng töi lùæng nghe lúâi thò thêìm cuãa baâ töi möåt luác, cùåp möi moãng thêm sò trïì ra coá yá

khinh bó. Àïën luác uöëng traâ öng töi caâu nhaâu:

- Töi àaä daåy baâ phaãi cêìu nguyïån nhû thïë naâo bao nhiïu lêìn röìi, thïë maâ baâ vêîn cûá lêím baâ lêím bêím theo yá baâ tuöët, àöì dõ giaáo!

Àêìu oác cûá nhû laâ göî êëy! Chuáa naâo coá thïí chõu àûúåc baâ!

- Chuáa seä hiïíu hïët, - baâ töi traã lúâi, veã tin tûúãng. - Bêët kyâ noái vúái Chuáa àiïìu gò, Chuáa cuäng coá thïí hiïíu...

- Àöì Tsuvasú àaáng nguyïìn ruãa! Öi chao, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ...

Suöët ngaây, luác naâo Chuáa cuäng úã bïn baâ töi, baâ töi noái vïì

Chuáa vúái caã suác vêåt nûäa. Töi thêëy roä raâng têët caã moåi vêåt: ngûúâi, choá, chim muöng, ong bûúám vaâ cêy coã àïìu dïî daâng vaâ ngoan ngoaän phuåc tuâng Chuáa cuãa baâ töi. Chuáa àöëi vúái moåi ngûúâi, moåi vêåt trïn traái àêët àïìu töët nhû nhau, àïìu thên thiïët nhû nhau. Möåt höm con meâo àûúåc nuöng chiïìu cuãa muå chuã quaán tha con saáo tûâ ngoaâi vûúân vïì. Con meâo naây rêët ranh, tham ùn vaâ kheáo nõnh hoát, löng xaám, mùæt vaâng aánh, noá àûúåc caã nhaâ naây vaâ muå chuã quaán ûa thñch. Baâ

töi cêìm lêëy con chim bõ thûúng vaâ mùæng con meâo:

- Maây khöng súå Chuáa aâ, àöì taân aác heân haå!

Muå chuã quaán vaâ ngûúâi gaác cöíng nghe baâ töi noái liïìn ruä ra cûúâi, nhûng baâ töi giêån dûä quaát hoå:

- Caác ngûúâi tûúãng loaâi vêåt khöng biïët Chuáa laâ gò chùæc? Moåi sinh vêåt àïìu hiïíu Chuáa khöng keám gò caác ngûúâi àêu, àöì nhêîn têm. Khi thùæng con ngûåa Sarap beáo phò, thêëy noá coá veã buöìn buöìn, baâ töi troâ chuyïån vúái noá:

- Maây laâ töi túá cuãa Chuáa, taåi sao maây laåi buöìn? aâ phaãi, maây giaâ lùæm röìi...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 90

Con ngûåa thúã daâi vaâ lùæc àêìu. Mùåc duâ baâ töi ñt nhùæc àïën Chuáa hún öng töi, Chuáa cuãa baâ töi àöëi vúái töi vêîn thêåt dïî hiïíu vaâ khöng àaáng súå, nhûng trûúác mùåt Chuáa thò khöng thïí noái döëi àûúåc, laâm nhû thïë thêåt laâ xêëu höí. Töi súå xêëu höí möîi khi noái döëi àïën nöîi töi khöng bao giúâ noái döëi baâ töi. Thêåt ra khöng thïí giêëu giïëm nöíi võ

Chuáa quaá töët naây àiïìu gò vaâ ngay caã yá muöën giêëu giïëm töi cuäng khöng coá. Möåt höm, muå chuã quaán caäi nhau vúái öng töi, muå chûãi öng töi, tiïån möìm chûãi luön caã baâ töi, mùåc duâ baâ töi khöng can dûå

àïën vuå caäi nhau naây. Muå chûãi möåt caách àöåc aác vaâ neám caã cuã caâ-röët vaâo ngûúâi baâ töi.

- Naây, thûa baâ, baâ laâ möåt con meå ngu ngöëc - baâ töi bònh tônh noái vúái muå, coân töi thò rêët tûác vaâ quaáïët àõnh traã thuâ con muå taân aác êëy. Töi voâ àêìu nghô maäi àïí tòm caách traã miïëng thêåt àau cho caái con muå beáo cùçm àöi, toác hoe, chùèng tröng thêëy cùåp mùæt hñp àêu caã. Töi àaä àûúåc thêëy nhiïìu vuå xñch mñch giûäa nhûäng ngûúâi thuï nhaâ vúái nhau. Töi biïët möîi lêìn traã thuâ nhau hoå thûúâng laâm nhû sau: cùæt àuöi meâo, cho choá ùn baã, àaánh chïët gaâ hoùåc ban àïm leãn vaâo hêìm nhaâ keã àõch, àöí dêìu hoãa vaâo vaåi bùæp caãi vaâ dûa chuöåt hay múã voâi thuâng cúvat. Nhûng têët caã nhûäng thuã àoaån àoá àïìu chûa vûâa yá töi; cêìn phaãi nghô ra möåt kïë gò ghï gúám vaâ khuãng khiïëp hún thïë. Töi àaä nghô ra: rònh luác muå chuã quaán xuöëng hêìm nhaâ, töi liïìn àoáng êåp cûãa hêìm vaâ khoáa laåi. Töi nhaãy àiïåu muáa caáo thuâ trïn nùæp hêìm vaâ

vûát chòa khoáa lïn maái nhaâ. Xong àêu àêëy, töi chaåy vöåi vaâo nhaâ bïëp vúái baâ töi. Baâ töi àang nêëu ùn, chûa hiïíu ngay àûúåc nöîi vui sûúáng cuãa töi. Khi hiïíu roä cêu chuyïån, baâ töi liïìn phïët vaâo àñt töi mêëy caái, löi töi ra ngoaâi sên vaâ bùæt töi leo lïn maái nhaâ tòm chòa khoáa. Töi ngaåc nhiïn vïì thaái àöå êëy, lùèng lùång àûa cho baâ töi chiïëc chòa khoáa vaâ chaåy tröën vaâo möåt goác sên. Töi thêëy baâ töi giaãi thoaát cho muå chuã quaán bõ cêìm tuâ, röìi caã hai ngûúâi vûâa ài ra sên vûâa cûúâi coá

veã thên mêåt.

- Röìi seä biïët, - muå chuã quaán giú nùæm àêëm beáo mêåp doåa töi, nhûng khuön mùåt beáo hñp mùæt cuãa muå laåi móm cûúâi hiïìn hêåu. Baâ töi nùæm lêëy cöí aáo töi, dêîn töi vaâo bïëp vaâ hoãi:

- Taåi sao chaáu laåi laâm nhû thïë?

- Taåi vò muå êëy àaä neám caâ-röët vaâo ngûúâi baâ...

- Thïë nghôa laâ vò baâ maâ chaáu giam muå êëy aâ? Ra thïë àêëy!

Thùçng ranh con, tao seä nheát maây xuöëng gêìm loâ sûúãi vúái luä chuöåt thò maây múái khön ra àûúåc! Cuäng àoâi baão vïå baâ cú àêëy! Caác ngûúâi http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 91

thûã nhòn caái bong boáng naây möåt tyá keão noá vúä mêët bêy giúâ! Tao maâ

kïí cho öng nghe thò cûá goåi laâ öng löåt da maây ra cho maâ xem! Cuát lïn gaác thûúång hoåc ài...

Caã ngaây baâ töi khöng noái gò vúái töi, nhûng àïën töëi, trûúác kia cêìu nguyïån, baâ töi ngöìi úã meáp giûúâng vaâ trõnh troång noái nhûäng lúâi maâ töi khöng bao giúâ quïn àûúåc:

- Kiönka, chaáu yïu cuãa baâ, chaáu haäy nhúá kyä lêëy àiïìu naây: chaáu khöng àûúåc dêy vaâo viïåc cuãa ngûúâi lúán nheá! Ngûúâi lúán thûúâng hû hoãng. Hoå àaä bõ Chuáa thûã thaách, coân chaáu thò chûa, -chaáu haäy söëng theo sûå hiïíu biïët cuãa treã con thöi. Chaáu haäy chúâ cho àïën khi naâo Chuáa àuång àïën têm höìn chaáu, baão chaáu laâm gò, chó cho chaáu con àûúâng cuãa chaáu. Chaáu hiïíu chûa? Coân tòm xem ai coá löîi gò thò

àoá khöng phaãi laâ viïåc cuãa chaáu. Chuáa seä xeát xûã vaâ trûâng phaåt. Quyïìn úã Chuáa, chûá khöng phaãi úã chuáng ta! Baâ töi im lùång möåt laát, hñt thuöëc laá, kheä nheo mùæt phaãi, röìi noái thïm:

- Chñnh Chuáa nhiïìu khi cuäng khöng thïí hiïíu àûúåc löîi úã ai nûäa.

- Chùèng leä Chuáa laåi khöng biïët àûúåc têët caã moåi viïåc û?

Töi ngaåc nhiïn hoãi. Baâ töi kheä traã lúâi, gioång buöìn buöìn:

- Nïëu Chuáa biïët têët caã thò coá leä nhiïìu chuyïån ngûúâi ta àaä

khöng laâm nhû thïë naây. Chaáu aå, chùæc laâ Chuáa tûâ trïn thiïn àaâng nhòn xuöëng dûúái trêìn thïë, xuöëng têët caã chuáng ta, vaâ coá luác Chuáa àaä

phaãi than khoác: "Caác ngûúâi cuãa ta úi, caác ngûúâi thên yïu cuãa ta úi!

Öi, ta thûúng haåi caác ngûúâi lùæm!" Chñnh baâ töi cuäng khoác nûác núã

röìi khöng buöìn lau cùåp maá ûúát àêîm, baâ töi túái luön goác nhaâ cêìu nguyïån. Tûâ àêëy Chuáa cuãa baâ töi àöëi vúái töi laåi caâng gêìn guäi vaâ dïî

hiïíu hún. Khi daåy töi, öng töi cuäng noái rùçng Chuáa úã khùæp moåi núi, caái gò cuäng biïët, caái gò cuäng thêëy, Chuáa sùén saâng giuáp àúä moåi ngûúâi trong bêët kyâ viïåc gò, nhûng öng töi cêìu nguyïån khöng giöëng baâ töi. Saáng súám, trûúác khi túái goác nhaâ, àïën trûúác tûúång thaánh, öng töi rûãa mùåt rêët lêu. Sau àoá öng ùn mùåc cêín thêån, chaãi àêìu vuöët rêu goån gaâng vaâ soi gûúng. Sau khi sûãa goån laåi chiïëc aáo sú-mi, cho chiïëc khùn quaâng àen vaâo trong aáo gi-lï, öng töi múái roán reán bûúác túái trûúác tûúång thaánh nhû laâm möåt viïåc gò thêìm vuång. Bao giúâ öng töi cuäng dûâng laåi úã chöî mùæt möåt têëm vaán, giöëng nhû mùæt ngûåa. Öng töi àûáng yïn lùång möåt luác, cuái àêìu, hai tay buöng doåc theo http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 92

ngûúâi nhû möåt ngûúâi lñnh. Sau àoá öng töi àûáng thùèng, voác ngûúâi maãnh khaãnh, vaâ noái gioång trang nghiïm:

- Nhên danh Cha vaâ Con vaâ Thaánh thêìn!..." Töi caãm thêëy sau lúâi noái êëy gian phoâng böîng trúã nïn yïn tônh laå thûúâng, ngay caã ruöìi cuäng vo ve deâ dùåt hún trûúác. Öng töi àûáng thùèng, ngêíng àêìu, àöi löng maây rêåm húi xïëch lïn, dûång àûáng, böå

rêu cùçm vaâng aánh vïính ngang ra. Öng töi àoåc kinh maåch laåc nhû

àoåc möåt baâi hoåc thuöåc loâng trún tru, gioång vang lïn roä raâng vaâ

nghiïm khùæc.

- “Chuáa Phaán xeát seä àïën, vaâ haânh àöång cuãa möîi ngûúâi seä bõ

boác trêìn..." - öng töi kheä àêëm vaâo ngûåc vaâ van vó:

- "Con chó coá töåi àöëi vúái möåt mònh Chuáa thöi, - xin Chuáa haäy ngoaãnh mùåt ài àûâng nhòn vaâo töåi löîi cuãa con..." öng töi àoåc "Kinh Laåy Cha" raânh roåt tûâng tiïëng möåt. Chên phaãi rung rung nhû lùång leä giêåm theo nhõp cêìu kinh, toaân thên rûúán vïì phña tûúång thaánh, öng töi nhû cao hún, maãnh hún vaâ khö hún. Tröng öng töi vûâa saåch seä vûâa chónh tïì, tiïëp tuåc gioång khêín khoaãn:

- "Húäi Àûác Meå, Ngûúâi àaä sinh ra Àêëng Cûáu thïë, xin Àûác Meå

haäy laâm cho linh höìn con dõu búát nöîi khöí triïìn miïn! Luön luön con dêng Àûác Meå nhûäng tiïëng rïn ró cuãa tim con, xin Àûác Meå haäy cêìu xin cho con!" Vaâ öng töi cêët cao gioång hún nûäa, cùåp mùæt xanh àêîm lïå:

- "Laåy Chuáa, xin Chuáa haäy àaánh giaá loâng tin cuãa con chûá

àûâng àïí yá àïën viïåc laâm cuãa con, vò nhûäng viïåc laâm àoá khöng thïí

biïån höå nöíi cho con!" Röìi öng töi laâm dêëu luön tay vaâ luác lùæc lia lõa, nhû muöën huác àêìu vaâo ai, gioång rñt lïn vaâ nûác núã. Sau naây àïën nhaâ thúâ Do Thaái töi múái hiïíu rùçng öng töi cêìu nguyïån nhû ngûúâi Do Thaái. Chiïëc xamöva àùåt trïn baân àaä söi suâng suåc tûâ lêu. Muâi baánh raán noáng vúái pho-maát tûúi toãa ra khùæp phoâng, - chuáng töi àaä

àoái! Baâ töi nhùn nhoá àûáng tûåa lûng vaâo khung cûãa vaâ thúã daâi, mùæt nhòn xuöëng saân. aánh mùåt trúâi tûúi vui chiïëu tûâ vûúân vaâo cûãa söí; nhûäng gioåt sûúng àoång trïn caânh cêy long lanh nhû ngoåc trai, khöng khñ ban mai àûúåm muâi thòa laâ, phuác böìn tûã, vaâ muâi taáo chñn ngon laânh. Nhûng öng töi vêîn cêìu nguyïån, ngûúâi àu àûa, gioång rñt lïn:

-"Chuáa haäy dêåp tùæt ngoån lûãa khaát voång cuãa con, vò con laâ möåt keã khöën khöí vaâ bõ nguyïìn ruãa!"

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 93

Töi àaä thuöåc loâng têët caã nhûäng lúâi cêìu nguyïån buöíi saáng vaâ

buöíi töëi cuãa öng töi, nïn töi chuá yá theo doäi xem öng töi coá lêìm lêîn chöî naâo khöng, coá boã soát tiïëng naâo khöng? Hiïån tûúång êëy ñt khi xaãy ra, nhûng nïëu coá thò töi caãm thêëy thñch thuá möåt caách aác yá. Cêìu nguyïån xong, öng töi noái vúái töi vaâ baâ töi:

- Chaâo baâ chaáu maây!

Chuáng töi chaâo laåi vaâ cuöëi cuâng ngöìi vaâo baân. Khi êëy töi múái noái vúái öng:

- Höm nay öng quïn mêët chûä "haäy àaánh giaá"!

- Thêåt khöng?

öng töi hoãi, veã bùn khoùn vaâ hoaâi nghi.

- Àuáng öng quïn thêåt maâ! Àaáng leä phaãi noái: "Chuáa haäy àaánh giaá loâng tin cuãa con, chûá àûâng àïí yá àïën viïåc laâm cuãa con" thò öng laåi khöng noái "haäy àaánh giaá".

- Thêåt aâ! - öng töi kïu lïn, cùåp mùæt chúáp chúáp ra veã ngûúång nghõu. Sau naây öng töi seä tòm caách naâo àoá àïí traã thuâ thêåt cay àùæng vò lúâi chó dêîn àoá cho maâ xem, nhûng luác naây, nhòn thêëy öng töi luáng tuáng, töi àùæc yá khöng thïí taã àûúåc. Coá lêìn baâ töi noái àuâa:

- Öng naây, coá leä Chuáa nghe maäi lúâi cêìu nguyïån cuãa öng cuäng phaát chaán, - bao giúâ öng cuäng lùæp ài lùæp laåi nhûäng lúâi leä nhû nhau thöi.

- Sao

- Sao?-öng töi noái keáo daâi coá veã giêån dûä.-Baâ noái caái gò àêëy?

- Töi baão laâ tûâ khi nghe öng cêìu nguyïån, töi chûa bao giúâ

thêëy öng noái vúái Chuáa möåt lúâi naâo thaânh khêín tûâ àaáy loâng mònh caã! Öng töi àoã bûâng mùåt, ngûúâi run lïn, nhêëp nhöím trïn ghïë, vûâa neám chiïëc àôa con vaâo àêìu baâ töi vûâa kïu rñt lïn nhû tiïëng cûa vêëp vaâo mùæt göî.

- Cuát ài, muå phuâ thuãy!

Khi kïí cho töi nghe vïì sûác maånh vö têån cuãa Chuáa, bao giúâ vaâ

trûúác tiïn öng töi cuäng nhêën maånh àïën tñnh taân baåo cuãa Chuáa: hïî

ngûúâi ta phaåm töåi laâ bõ dòm chïët, nïëu coân phaåm töåi nûäa thò bõ thiïu chïët, thaânh phöë cuãa hoå bõ phaá huãy; Chuáa lêëy naån àoái vaâ naån dõch trûâng phaåt moåi ngûúâi. Bao giúâ Ngûúâi cuäng laâ thanh kiïëm treo trïn traái àêët, laâ tai hoåa àöëi vúái keã coá töåi.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 94

- Têët caã nhûäng ngûúâi vi phaåm luêåt lïå cuãa Chuáa àïìu bõ trûâng phaåt, bõ àau khöí hoùåc bõ chïët!

Öng töi vûâa rùn daåy vûâa goä ngoán tay xûúng xêíu lïn mùåt baân. Töi khoá loâng tin àûúåc Chuáa laâ ngûúâi taân aác. Töi nghi rùçng öng töi cöë tònh bõa ra nhûäng chuyïån êëy àïí gêy cho töi loâng súå haäi khöng phaãi àöëi vúái Chuáa, maâ laâ àöëi vúái öng töi. Töi liïìn hoãi thùèng:

- Coá phaãi öng noái thïë àïí chaáu phaãi vêng lúâi öng khöng?

Öng töi cuäng àaáp thùèng:

- Phaãi àêëy! Nïëu khöng, dïî chaáu chõu vêng lúâi öng àêëy hùèn?!

- Thïë coân baâ?

- Chaáu àûâng tin muå giaâ ngu daåi êëy!

Öng töi nghiïm nghõ noái.

- Baâ maây ngay tûâ höìi coân treã àaä ngu döët, baâ khöng biïët chûä

laåi keám thöng minh. Öng seä cêëm baâ noái vúái chaáu vïì nhûäng viïåc lúán nhû vêåy! Chaáu traã lúâi öng xem naâo: coá bao nhiïu cêëp thiïn thêìn têët caã vaâ nhiïåm vuå cuãa hoå ra sao?

Töi àaáp röìi hoãi luön:

- Thïë quan laâ ngûúâi thïë naâo öng nhó?

- ÖÌ, chaáu chó luêín quêín thöi naâo!

Öng töi móm cûúâi, mùæt lim dim. Öng töi cùæn möi suy nghô vaâ

miïîn cûúäng giaãng giaãi:

- Chuyïån àoá khöng dñnh lñu gò vúái chuyïån Chuáa caã, quan chûác laâ thuöåc vïì ngûúâi àúâi! Quan laâ ngûúâi ùn phaáp luêåt, hoå ùn söëng nuöët tûúi phaáp luêåt.

- Thïë phaáp luêåt laâ caái gò húã öng?

- Phaáp luêåt laâ gò aâ? Àoá laâ nhûäng têåp quaán, - öng töi noái vui veã

vaâ haâo hûáng hún, cùåp mùæt thöng minh sùæc saão long lanh

- Ngûúâi ta söëng chung vúái nhau vaâ coá möåt höm naâo àoá hoå

thoãa thuêån vúái nhau möåt àiïìu gò àoá töët nhêët, thïë laâ chuáng ta lêëy caái àoá laâm têåp quaán vaâ àùåt thaânh quaá tùæc, phaáp luêåt! Vñ duå nhû: treã con muöën ruã nhau möåt troâ gò thò trûúác hïët phaãi thoãa thuêån vúái nhau xem chúi nhû thïë naâo, theo nhûäng quaá tùæc naâo. Sûå thoãa thuêån nhû vêåy tûác laâ phaáp luêåt.

- Coân quan laâ thïë naâo?

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 95

- Quan giöëng nhû möåt àûáa àïíu caáng, hùæn vi phaåm têët caã luêåt phaáp.

- Àïí laâm gò húã öng?

- Thöi, chuyïån àoá thò chaáu khöng thïí hiïíu nöíi àêu!

Öng töi cau maây nghiïm nghõ noái röìi laåi rùn daåy:

- Chuáa ngûå trõ trïn têët caã cöng viïåc cuãa moåi ngûúâi! Ngûúâi ta muöën thïë naây thò Chuáa laåi muöën thïë khaác. Têët caã moåi thûá cuãa con ngûúâi àïìu khöng bïìn vûäng. Chuáa chó thöíi möåt caái laâ têët caã tan ra thaânh tro buåi.

Coá rêët nhiïìu nguyïn nhên khiïën töi chuá yá àïën chuyïån quan laåi nïn töi laåi gaån hoãi cùån keä:

- Thïë sao höm noå cêåu Iaköp laåi haát: Quan cuãa Chuáa laâ thiïn thêìn saáng suöët, Quan cuãa dên laâ nö lïå quó Xatùng!

Öng töi nêng rêu lïn, nhêm nhêëm noá vaâ nhùæm mùæt laåi, àöi maá rung rung. Töi hiïíu rùçng öng töi àang cûúâi thêìm.

- Àem troái chên maây vúái thùçng Iaska laåi röìi àem quùèng xuöëng söng cho raãnh! - öng töi noái.

- Cêåu maây khöng nïn haát nhûäng baâi êëy, coân maây cuäng khöng nïn nghe.

Àoá laâ nhûäng lúâi böng àuâa cuãa "nhûäng tñn Àaáng nheä noái laâ

"Nakönöveà" (nhaâ phaáp luêåt) thò öng laäo laåi noái sai laâ "zakönöveà" (ngûúâi ùn phaáp luêåt). àöì cuä" do nhûäng ngûúâi dõ giaáo, nhûäng giaáo àöì

cuãa phaái Raskönnich bõa àùåt ra. Öng töi coá veã suy nghô vaâ tröng vïì

phña xa, khöng nhòn töi. Vaâ öng töi kheä noái, gioång keáo daâi.

- Öi chao, luä chuáng bay... y... thêåt laâ...

Tuy àùåt Chuáa oai nghiïm lïn cao hún moåi ngûúâi, nhûng cuäng giöëng nhû baâ, öng töi cuäng múâi Chuáa tham dûå vaâo moåi cöng viïåc, vaâ khöng nhûäng múâi Chuáa, maâ coân múâi rêët nhiïìu thaánh cuâng tham dûå. Hònh nhû baâ töi khöng biïët phêìn àöng caác thaánh, trûâ

thaánh Niköla, Iuri, Frön vaâ Lavrú, mùåc duâ caác thaánh rêët töët vaâ

gêìn guäi moåi ngûúâi. Caác thaánh thûúâng ài khùæp xoám laâng vaâ thaânh thõ, dûå vaâo sinh hoaåt cuãa moåi ngûúâi vaâ coá têët caã àùåc tñnh cuãa ngûúâi trêìn. Caác thaánh cuãa öng töi hêìu hïët àïìu tûã vò àaåo. Hoå àaä àaánh àöí

caác tûúång thêìn, chöëng laåi caác vua chuáa La Maä, vaâ vò vêåy maâ bõ tra têën, löåt da hay thiïu söëng. Coá luác öng töi ûúác mú: http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 96

- Giaá Chuáa giuáp töi baán caái nhaâ naây, duâ chó àûúåc nùm trùm baåc laäi thöi, thò töi seä xin laâm lïî taå Thaánh Niköla!

Baâ töi cûúâi vaâ baão töi:

- Thaánh Niköla naâo laåi ài giuáp caái öng laäo ngúá ngêín êëy baán nhaâ baán cûãa kia chûá! Laâm nhû thaánh Niköla khöng coá viïåc gò töët hún nûäa hay sao êëy!

Töi àaä giûä cuöën lõch giaáo höåi cuãa öng töi rêët lêu, trong àoá coá

nhûäng doâng chûä viïët tay cuãa öng töi. úã trang àöëi diïån vúái ngaây kyã

niïåm Thaánh Joakim vaâ Anna, öng töi ghi bùçng mûåc àoã, neát chûä

thùèng àûáng: "Caác võ thaánh nhên tûâ naây àaä giuáp töi tai qua naån khoãi". Töi nhúá maäi caái "tai naån" êëy. Vò muöën giuáp àúä caác con laâm ùn thua thiïåt, öng töi bùæt àêìu laâm caái nghïì cho vay nùång laäi vaâ bñ

mêåt nhêån cêìm àöì. Coá ngûúâi naâo àoá töë caáo, vaâ möåt àïm caãnh saát àöåt nhiïn êåp vaâo nhaâ khaám xeát. Luác êëy caã nhaâ thêåt laâ öìn aâo höîn loaån, nhûng kïët quaã moåi viïåc àïìu bònh yïn vö sûå. Öng töi liïìn cêìu nguyïån möåt maåch cho àïën khi mùåt trúâi moåc vaâ saáng súám höm sau, coá töi úã àêëy, öng töi àaä ghi nhûäng doâng chûä trïn vaâo quyïín lõch. Trûúác bûäa ùn töëi, hai öng chaáu cuâng àoåc Thaánh thi, saách lïî hoùåc cuöën saách daây cuãa Efrem Xirin ùn xong öng töi laåi cêìu nguyïån, lúâi saám höëi buöìn buöìn cuãa öng töi vang lïn höìi lêu trong caãnh yïn lùång: "Laåy Chuáa Cha úã trïn Trúâi, con biïët mang gò àïën dêng Chuáa vò Chuáa àúâi àúâi hùçng coá vaâ pheáp tùæc vö cuâng... Xin Chuáa gòn giûä

cho con trûúác moåi caám döî... Xin Chuáa che chúã cho con trûúác möåt söë

ngûúâi... Xin Chuáa ban cho con nûúác mùæt vaâ nhùæc nhúã con rùçng con laâ möåt keã phaâm trêìn..."

Traái laåi, baâ töi hay noái:

- Öi, höm nay töi mïåt quaá! Coá leä töi ài nùçm chûá khöng cêìu nguyïån àûúåc... Öng töi thûúâng dêîn töi ài nhaâ thúâ vaâo thûá baãy vaâ

ngaây lïî àïí dûå lïî töëi. úã nhaâ thúâ töi àaä phên biïåt àûúåc khi naâo ngûúâi ta cêìu nguyïån võ Chuáa naâo: têët caã nhûäng lúâi maâ cha cöë vaâ phuå lïî

àoåc laâ nhûäng lúâi cêìu nguyïån Chuáa cuãa öng töi, coân ban haát lïî thò

bao giúâ cuäng haát ca ngúåi Chuáa cuãa baâ töi. Leä dô nhiïn töi phên biïåt caác Chuáa rêët àún giaãn theo con mùæt cuãa treã con luác bêëy giúâ. Töi nhúá laâ sûå phên biïåt àoá àaä chia àöi têm höìn laâm cho töi khöng yïn loâng. Chuáa cuãa öng töi àaä laâm cho töi vûâa gheát vûâa súå. Chuáa khöng yïu ai caã vaâ theo doäi moåi ngûúâi bùçng con mùæt nghiïm khùæc. Chuáa tòm vaâ nhòn thêëy úã con ngûúâi trûúác tiïn laâ caái xêëu, caái àöåc aác vaâ töåi löîi. Roä raâng laâ Chuáa khöng tin úã con ngûúâi, luön luön chúâ àúåi http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 97

nhûäng lúâi saám höëi vaâ thñch trûâng phaåt. Daåo êëy nhûäng yá nghô vaâ

tònh caãm vïì Chuáa laâ moán sùn tinh thêìn chuã yïëu cuãa töi, laâ caái àeåp àeä nhêët trong cuöåc söëng cuãa töi, coân têët caã nhûäng êën tûúång taân nhêîn vaâ àï tiïån khaác chó laâm cho töi bõ xuác phaåm, gêy nïn möåt caãm giaác ghï túãm vaâ buöìn baä. Chuáa laâ caái gò töët àeåp vaâ trong saáng nhêët trong thïë giúái chung quanh töi, töi noái àêy laâ noái Chuáa cuãa baâ

töi, ngûúâi baån hiïìn cuãa moåi chuáng sinh. Têët nhiïn coá möåt cêu hoãi khöng thïí khöng laâm cho töi bùn khoùn: taåi sao öng töi khöng nhòn thêëy võ Chuáa vö cuâng töët laânh naây nhó? Töi khöng àûúåc pheáp ra ngoaâi phöë chúi, vò àûúâng phöë hay kñch àöång töi. Khöng nhûäng êën tûúång cuãa àûúâng phöë laâm cho töi say sûa, vaâ hêìu nhû bao giúâ töi cuäng laâ thuã phaåm cuãa nhûäng chuyïån om soâm vaâ nhûäng haânh àöång baåo ngûúåc. Töi khöng kïët baån vúái ai caã, tuåi treã con haâng xoám coi töi nhû thuâ àõch. Töi khöng thñch chuáng goåi töi laâ Kasirin, chuáng biïët thïë nïn laåi caâng hay goåi nhau:

- Tröng kòa, thùçng chaáu laäo Katsïi Kasirin àaä ra kòa!

- Nïån cho noá möåt trêån!

Thïë laâ bùæt àêìu cuöåc êíu àaã. So vúái boån treã cuâng lûáa tuöíi thò töi vaâo loaåi khoãe vaâ àaánh nhau cuäng taâi, - chñnh keã àõch cuäng phaãi thûâa nhêån àiïìu àoá nïn chuáng phaãi keáo beâ keáo caánh múái daám têën cöng töi. Nhûng duâ sao thò luä treã con haâng phöë cuäng àeâ àûúåc töi ra àaánh. Möîi khi vïì nhaâ, thûúâng thûúâng töi bõ chaãy maáu muäi, sûát möi hoùåc mùåt maây thêm tñm, quêìn aáo raách taã túi vaâ bï bïët buåi. Baâ töi àoán töi veã súå haäi, vaâ noái, gioång thûúng xoát:

- Maây laåi àaánh nhau àêëy aâ, thùçng ön con? Nhû thïë thò coân ra nghôa lyá gò nûäa, haã! Maây xem àêëy, nïëu tao cuäng dêy vaâo thò... Baâ

töi rûãa mùåt cho töi, àùæp miïëng boåt bïí, àöìng xu àöìng hoùåc miïëng bùng coá têím nûúác chò vaâo vïët bêìm röìi khuyïn nhuã:

- Taåi sao chaáu cûá àaánh nhau luön maäi thïë? úã nhaâ thò chaáu hiïìn laânh, thïë maâ hïî ra àûúâng laâ khaác hùèn! Chaáu khöng biïët xêëu höí aâ? Baâ seä baão öng khöng cho chaáu ra àûúâng nûäa... Öng töi tröng thêëy nhûäng vïët tñm bêìm cuãa töi, nhûng khöng chûãi ruãa bao giúâ, chó hêìm hûâ vaâ laâu baâu:

- Maây àaä laåi àûúåc àeo mïì àay röìi! Tao cêëm maây khöng àûúåc chaåy ra ngoaâi àûúâng, nghe khöng, thùçng Anika kia!

Töi khöng muöën ra ngoaâi àûúâng luác yïn tônh, nhûng khi naâo nghe thêëy tiïëng vui àuâa öìn aâo cuãa luä treã con laâ töi chaåy ra khoãi sên http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 98

ngay, mùåc duâ öng töi àaä ngùn cêëm. Nhûäng vïët bêìm vaâ vïët sêy saát khöng laâm cho töi súå; chñnh nhûäng troâ àuâa tai aác cuãa luä treã úã phöë

maâ töi àaä quaá quen thuöåc bao giúâ cuäng laâm töi phêîn nöå, khiïën töi àiïn tiïët lïn. Töi khöng thïí naâo chõu nöíi khi luä treã xuyåt choá cùæn nhau hoùåc gaâ choåi nhau, haânh haå meâo, àuöíi dï cuãa ngûúâi Do Thaái, chïë giïîu nhûäng ngûúâi haânh khêët, say rûúåu vaâ laäo Igösa chêët phaác, mïånh danh laâ "Thêìn Chïët trong tuái". Ngûúâi laäo cao, gêìy goâ vaâ àen saåm, quanh nùm mùåc chiïëc aáo da cûâu nùång trònh trõch. Mùåt laäo xûúng xêíu, möëc thïëch, toác cûáng queâo. Laäo lom khom ài ngoaâi àûúâng phöë, bûúác loaång choaång, khöng noái khöng rùçng, mùæt cûá nhòn chùçm chùçm xuöëng àêët. Laäo coá khuön mùåt àanh nhû gang vaâ cùåp mùæt buöìn buöìn nhoã tñ khiïën töi vûâa kñnh troång vûâa súå haäi. Töi coá

caãm tûúãng rùçng con ngûúâi naây àang loay hoay vúái nhûäng yá nghô gò

quan troång, àang tòm kiïëm caái gò àoá vaâ khöng àûúåc quêëy rêìy laäo. Boån treã con chaåy theo laäo vaâ neám àaá vaâo caái lûng guâ cuãa laäo. Hònh nhû laäo khöng theâm àïí yá túái boån chuáng vaâ cuäng khöng caãm thêëy àau nûäa. Nhûng àöåt nhiïn laäo àûáng dûâng laåi, ngêíng àêìu lïn, baân tay run run sûãa laåi chiïëc muä löng àöåi trïn àêìu röìi nhòn quanh nhû

vûâa sûåc tónh dêåy.

- Igösa, Thêìn Chïët trong tuái! Igöa, ài àêu àêëy? Haäy cêín thêån, Thêìn Chïët Trong tuái êëy!

Boån treã kïu êìm lïn. Laäo nùæm lêëy tuái, sau àoá cuái vöåi xuöëng àêët nhùåt möåt hoân àaá, möåt thanh göî hay möåt nùæm buân khö. Laäo vuång vïì vung caánh tay daâi vaâ lêím bêím chûãi ruãa. Bao giúâ laäo cuäng chó duâng coá ba tiïëng khaã öë nhêët àïí chûãi, - vïì mùåt naây thò nhêët àõnh laâ boån treã hún hùèn laäo. Àöi khi laäo àuöíi theo boån chuáng, chên ài khêåp khiïîng, nhûng chiïëc aáo daâi laâm laäo vûúáng chên khöng chaåy àûúåc, laäo ngaä quyå, baân tay àen nhû caânh cêy khö chöëng xuöëng àêët. Boån treã con neám àaá vaâo lûng, vaâo sûúân laäo, nhûäng àûáa liïìu lônh nhêët chaåy àïën saát ngûúâi laäo vaâ truát vaâo àêìu laäo möåt nùæm caát röìi boã

chaåy. Möåt êën tûúång khaác úã ngoaâi phöë coá leä coân nùång nïì hún, àoá laâ

baác thúå caã Grigöri Ivanövitaå. Bêy giúâ baác muâ hùèn phaãi ài ùn xin. Baác cao lúán, chûäng chaåc vaâ cêm Anika laâ möåt nhên vêåt trong thú

cuãa tön giaáo noái vïì Anika vaâ Thêìn chïët. Anika cho mònh laâ vö àõch, àaä chiïën àêëu àún àöåc vúái Thêìn chïët vaâ àaä thêët baåi. Trong baåch thoaåi thûúâng duâng vúái nghôa: "Möåt ngûúâi bõ àau khöí".. Möåt muå giaâ nhoã beá tröng toaân möåt maâu xaám dùæt tay baác. Muå

dûâng laåi dûúái cûãa söí caác nhaâ, khöng bao giúâ nhòn thùèng, vaâ cêët gioång the theá kïu van:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 99

- Vò Chuáa, xin caác öng caác baâ haäy böë thñ cho keã muâ loâa àoái khaát... Coân baác Grigöri thò àûáng im lùång. Cùåp kñnh rêm cuãa baác nhû nhòn thùèng vaâo tûúâng nhaâ, vaâo cûãa söí vaâ böå mùåt nhûäng ngûúâi qua laåi. Baác kheä àûa caánh tay bõ thuöëc nhuöåm ùn lïn vuöët böå rêu xöìm, nhûng cùåp möi baác vêîn mñm chùåt laåi. Töi thûúâng tröng thêëy baác luön, nhûng khöng hïì nghe thêëy möåt tiïëng naâo thöët ra tûâ caái miïång mñm chùåt êëy. Sûå im lùång cuãa öng giaâ àaä laâm cho töi rêët khöí

têm. Töi khöng thïí naâo laåi gêìn baác, khöng bao giúâ àïën gêìn baác. Traái laåi, vûâa tröng thêëy baác laâ töi chaåy vöåi vïì nhaâ baão baâ töi:

- Baác Grigöri àang ài úã ngoaâi àûúâng!

- Thêåt aâ?

Baâ töi kïu lïn vúái gioång thûúng haåi vaâ lo êu.

- Chaáu cêìm lêëy caái naây chaåy mau ra àûa cho laäo!

Töi tûâ chöëi, veã cuåc cùçn vaâ tûác giêån. Baâ töi beân ài ra cöíng vaâ

àûáng úã vóa heâ noái chuyïån vúái baác höìi lêu. Baác móm cûúâi, choâm rêu rung rung, nhûng baác noái rêët ñt vaâ nhaát gûâng. Thónh thoaãng baâ töi múâi baác vaâo bïëp, cho baác ùn uöëng. Coá lêìn baác hoãi töi àêu. Baâ töi goåi, nhûng töi chaåy nêëp vaâo àöëng cuãi. Töi khöng thïí àïën gêìn baác àûúåc; àûáng trûúác mùåt baác töi caãm thêëy xêëu höí khöng chõu nöíi. Töi biïët baâ töi cuäng xêëu höí nhû vêåy. Chó coá möåt lêìn töi noái chuyïån vúái baâ töi vïì baác Grigöri. Sau khi tiïîn baác ra cöíng, baâ töi lûäng thûäng quay vaâo sên, cuái àêìu vaâ khoác suåt sõt. Töi laåi gêìn vaâ cêìm lêëy tay baâ.

- Taåi sao chaáu laåi chaåy tröën laäo?

Baâ töi kheä hoãi

- Laäo yïu chaáu, laäo laâ möåt ngûúâi rêët töët maâ...

- Thïë taåi sao öng khöng nuöi baác êëy húã baâ?

Töi hoãi laåi.

- Öng êëy aâ?

Baâ töi àûáng dûâng laåi, öm ghò lêëy töi, noái vúái gioång tiïn tri, gêìn nhû thò thêìm:

- Chaáu haäy nhúá lêëy lúâi baâ: Chuáa seä trûâng phaåt öng baâ möåt caách phuä phaâng vïì töåi àaä àöëi xûã vúái con ngûúâi naây nhû vêåy! Nhêët àõnh seä trûâng phaåt...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 100

Baâ töi noái quaã khöng sai. Khoaãng mûúâi nùm sau, khi baâ töi àaä vônh viïîn yïn nghó, chñnh öng töi hoáa àiïn àaä ài ùn xin khùæp caác àûúâng phöë, van xin thaãm thiïët dûúái cûãa söí caác nhaâ.

- Caác baác àêìu bïëp phuác àûác úi, xin caác baác möåt miïëng baánh, möåt mêíu baánh ngoåt thò hún!

- Öi chao, luä caác ngûúâi

- ò

- ò thêåt laâ...

Töi chó coân nhúá möîi caái cêu chua xoát keáo daâi vaâ kñch àöång loâng ngûúâi cuãa öng töi trûúác àêy:

- Öi chao, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ...

Ngoaâi Igösa vaâ Grigöri Ivanövitaå ra, coá möåt muå àaân baâ phoáng àaäng khiïën töi khöng daám ra phöë àoá laâ muå Vörönikha. Cûá àïën ngaây lïî laâ muå laåi xuêët hiïån, to lúán, toác röëi buâ vaâ say bñ tó. Muå coá löëi ài rêët àùåc biïåt nhû khöng àöång àêåy chên, khöng chaåm àêët, maâ

chuyïín àöång nhû möåt àaám mêy àen, muå vûâa ài vûâa nghïu ngao nhûäng baâi haát tuåc tôu. Têët caã moåi ngûúâi gùåp muå àïìu lêín traánh vaâo caác cöíng nhaâ, goác tûúâng hoùåc cûãa hiïåu. Muå ài àïën àêu laâ nhû queát saåch ngûúâi àïën àêëy Mùåt muå xanh xaám, sûng huáp nhû möåt caái bong boáng, cùåp mùæt xaám to tûúáng troân xoe nom thêåt buöìn cûúâi vaâ khuãng khiïëp. Coá luác muå vûâa khoác vûâa kïu:

- Caác con úi, caác con úã àêu?

Töi hoãi baâ töi xem taåi sao muå laåi noái nhû thïë.

- Chaáu khöng nïn biïët chuyïån àoá!

Baâ töi traã lúâi veã rêìu rô. Nhûng duâ sao baâ töi vêîn kïí vùæn tùæt: muå ta trûúác àêy lêëy möåt laäo viïn chûác tïn laâ Vörönöp. Tïn naây muöën àûúåc thùng quan tiïën chûác liïìn àem hiïën vúå cho möåt tïn quan trïn cuãa mònh. Hùæn àem muå ài àêu khöng roä. Muå ài biïåt nhaâ

hai nùm liïìn. Khi trúã vïì thò hai àûáa con cuãa muå - möåt trai vaâ möåt gaái - àïìu chïët caã, coân chöìng muå vò lêëy tiïìn nhaâ nûúác ài àaánh baåc, thua caã nïn bõ boã tuâ. Thïë laâ muå khöí têm quaá àêm ra rûúåu cheâ, thñch söëng phoáng àaäng vaâ hay phaá röëi. Möîi ngaây lïî cûá àïën töëi laâ

caãnh saát laåi löi muå vïì... úã trong nhaâ quaã thêåt töët hún ra ngoaâi phöë. Töi thñch nhêët nhûäng giúâ sau bûäa ùn trûa, khi öng töi àïën xûúãng nhuöåm cuãa cêåu Iaköp, baâ töi ngöìi bïn cûãa söí kïí cho töi nghe nhûäng chuyïån cöí tñch rêët hay vaâ nhûäng chuyïån khaác, hoùåc noái vïì

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 101

chuyïån böë töi. Baâ töi cùæt caái caánh gêîy cuãa con saáo maâ höm trûúác baâ

töi giùçng laåi àûúåc úã con meâo, thay rêët kheáo caái chên gêîy cuãa noá

bùçng möåt caái chên göî nho nhoã. Sau khi chûäa cho con chim khoãi, baâ

töi daåy noá noái. Coá luác baâ töi àûáng haâng giúâ trûúác caái löìng treo úã

khung cûãa söí, tröng giöëng nhû möåt con thuá to lúán vaâ hiïìn tûâ. Gioång trêìm trêìm, baâ töi nhùæc ài nhùæc laåi cho con chim àen nhû

hoân than coá taâi bùæt chûúác thêåt nhanh:

- Naâo, noái ài: "Cho saáo ùn böåt!".

Con saáo giûúng cùåp mùæt troân xoe vaâ linh hoaåt cuãa möåt nhaâ

khöi haâi nhòn baâ töi. Noá nhaãy bùçng caái chên göî trïn àaáy chiïëc löìng maãnh deã, vûún cöí ra hoát nhû con chim vaâng anh, bùæt chûúác chim caâ cûúäng, chim cu cu, noá cöë laâm gioång meâo kïu, bùæt chûúác tiïëng choá

suãa, nhûng vêîn chûa noái àûúåc tiïëng ngûúâi.

- Maây àûâng laâm troâ ranh nûäa!

Baâ töi nghiïm trang noái vúái con saáo.

- Noái ài: "Cho saáo ùn böåt!"

Con khó coá böå löng chim àen kïu lïn möåt tiïëng choái tai, giöng giöëng nhû lúâi baâ töi daåy noá. Baâ töi cûúâi vui veã, giú àêìu ngoán tay chòa cho con chim chuát böåt maåch vaâ noái:

- A! Tao biïët maây röìi, àöì laáu caá, maây giaã vúâ. Caái gò maây cuäng noái àûúåc, caái gò maây cuäng biïët!

Thïë laâ baâ töi daåy àûúåc con saáo biïët noái. ñt lêu sau, noá àoâi ùn böåt khaá soäi, vaâ hïî thêëy baâ töi laâ noá kïu lïn möåt tiïëng keáo daâi giöëng nhû tiïëng "taâ-aâo - baâ - aå...". Luác àêìu löìng saáo treo úã phoâng öng töi, nhûng chùèng bao lêu öng töi àuöíi noá lïn gaác thûúång vúái baâ chaáu töi, vò con saáo àaä hoåc àûúåc trïu tûác öng töi. Luác naâo öng töi àoåc kinh maåch laåc thò con chim laåi thoâ caái moã vaâng vaâng nhû saáp ong qua keä löìng vaâ rñt lïn:

- Tiu, tiu-tiu irr, tu irr, ti irr, tiu-u, u!

Öng töi bûåc mònh lùæm. Möåt höm öng töi nöíi noáng ngûâng cêìu nguyïån, giêåm chên vaâ theát lïn dûä döåi:

- Töëng ngay con quyã naây ài, khöng tao giïët chïët noá bêy giúâ!

Trong nhaâ coá nhiïìu caái thuá võ, nhiïìu troâ vui, nhûng thónh thoaãng möåt nöîi buöìn khöng sao chõu nöíi boáp ngheåt têm höìn töi. Toaân thên töi nhû bõ möåt caái gò nùång àeâ lïn vaâ töi coá caãm tûúãng nhû mònh söëng khaá lêu dûúái möåt caái höë àen sêu thùèm. Töi nhû

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 102

mêët hïët caã thõ giaác, thñnh giaác vaâ moåi caãm giaác, muâ loâa vaâ söëng dúã

chïët dúã...

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 103

VIII

Öng töi àöåt nhiïn baán ngöi nhaâ cho laäo chuã quaán, sau khi têåu möåt ngöi nhaâ khaác úã phöë Kanatnaia. Phöë naây khöng laát àaá, àêìy coã

moåc, saåch seä vaâ yïn tônh, chaåy thùèng ra caánh àöìng, hai bïn coá

nhûäng daäy nhaâ nhoã, sún maâu tûúi tùæn. Ngöi nhaâ múái tao nhaä vaâ

àaáng yïu hún ngöi nhaâ cuä. Mùåt chñnh diïån sún maâu àoã thêîm nöìng êëm vaâ thanh bònh, ba chiïëc cûãa söí maâu xanh da trúâi vaâ möåt chiïëc cûãa söí gaác thûúång coá chùæn song nöíi bêåt trïn nïìn àoã. Maái nhaâ bïn traái coá boáng cêy du vaâ böì àïì sum sï phuã lïn trïn rêët àeåp mùæt. Ngoaâi sên vaâ trong vûúân coá nhiïìu xoá xónh thuêån lúåi hònh nhû cöët duâng àïí chúi troâ uá tim. Àeåp nhêët laâ khu vûúân, tuy nhoã, nhûng cêy cöëi rêåm raåp vaâ chùçng chõt tröng hay hay. úã möåt goác vûúân coá cùn nhaâ tùæm nhoã xinh nhû möåt àöì chúi. ÚÃ goác khaác coá caái höë to khaá sêu moåc àêìy coã daåi, tûâ àaám coã nhö lïn nhûäng thanh göî to chaáy dúã, àoá

laâ vïët tñch cuãa cùn nhaâ tùæm bõ chaáy trûúác àêy. Phña bïn traái khu vûúân laâ vaách chuöìng ngûåa cuãa nhaâ viïn àaåi taá aåpxianniköp, phña bïn phaãi laâ toâa nhaâ cuãa Betleng.

Phña trong cuâng khu vûúân tiïëp giaáp vúái nhaâ cûãa vûúân tûúåc cuãa muå baán sûäa Pïtröpna, möåt muå beáo nhû caái chuöng coá nûúác da àoã höìng vaâ tñnh nïët öìn aâo. Ngöi nhaâ nhoã cuãa muå thêëp leâ teâ trïn mùåt àêët, vûâa töëi om om vûâa cuä kyä, rïu phong phuã kñn. Hai chiïëc cûãa söí hiïìn laânh nhòn ra möåt baäi röång coá nhûäng khe sêu vaâ nhûäng khu rûâng xa xa tröng nhû nhûäng àaám mêy xanh nùång trôu. Suöët ngaây boån lñnh traáng chaåy ngûúåc chaåy xuöi úã ngoaâi baäi; lûúäi lï saáng loaáng dûúái aánh nùæng xiïn cuãa mùåt trúâi muâa thu. Ngöi nhaâ naây chêåt nñch nhûäng ngûúâi maâ töi chûa bao giúâ thêëy. Nûãa phña trûúác coá

möåt laäo nhaâ binh giaâ ngûúâi Tacta úã cuâng vúái muå vúå beáo luân; muå

naây leáo nheáo suöët tûâ saáng àïën töëi. Muå cûúâi cûúâi noái noái luön möìm, hay chúi cêy àaân ghi-ta trang hoaâng löång lêîy vaâ cêët gioång lanh laãnh haát möåt baâi ca söi nöíi: Yïu möåt naâng chûa thoãa, Nïn kiïëm thïm möåt aã! Phaãi biïët tòm múái xong. Nïëu anh ài àuáng àûúâng Tûác khùæc coá phêìn thûúãng, Phêìn thûúãng chúâ àúåi anh öi, phêìn thûú-ûúãng ngo-on laânh! Laäo nhaâ binh ngûúâi cuäng beáo troân nhû quaã cêìu ngöìi bïn cûãa söí, khuön mùåt xaám xanh cùng phöìng lïn. Laäo vui veã àaão http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 104

ài àaão laåi cùåp mùæt maâu hung, huát liïn miïn têíu thuöëc vaâ ho nghe kyâ quaái nhû tiïëng choá suãa:

- Vuác, vuác, vuác...

Trong möåt gian buöìng nhoã êëm aáp úã phña trïn hêìm nhaâ vaâ

chuöìng ngûåa coá hai ngûúâi àaánh xe ngûåa úã: möåt ngûúâi beá nhoã toác xaám, àoá laâ baác Piöt, vaâ àûáa chaáu cêm cuãa baác laâ Xtiöpa, möåt chaâng trai coá nûúác da boáng löån vaâ khuön mùåt giöëng nhû caái khay bùçng àöìng àoã. Ngoaâi ra, anh lñnh cêìn vuå Valêy cuäng úã àoá. Anh ta laâ

ngûúâi Tacta, thên hònh cao lïu nghïu, tñnh tònh khöng àûúåc vui veã. Têët caã nhûäng con ngûúâi naây àïìu múái laå àöëi vúái töi vaâ hònh nhû coá

rêët nhiïìu àiïìu bñ êín. Nhûng àùåc biïåt coá baác úã troå "Töët Lùæm" àaä löi cuöën àûúåc töi. Baác thuï gian phoâng daâi vïì phña sau ngöi nhaâ, caånh bïëp, coá hai cûãa söí tröng ra vûúân vaâ ra sên. Baác gêìy coâm, lûng guâ, khuön mùåt trùæng bïåch, böå rêu àen sò teä ra laâm àöi, cùåp mùæt àeo kñnh tröng rêët hiïìn tûâ. Baác lêìm lò, ñt ngûúâi àïí yá àïën. Möîi khi múâi baác ùn trûa hay uöëng traâ, bao giúâ baác cuäng àaáp:

- Töët lùæm! Thïë laâ coá mùåt hay vùæng mùåt baác, baâ töi àïìu goåi baác laâ "Töët Lùæm".

- Liönka, chaáu ài goåi baác Töët Lùæm túái uöëng traâ! Baác Töët Lùæm, taåi sao baác xúi ñt thïë?

Khùæp phoâng baác chêët ngöín ngang hoâm xiïíng cuâng nhûäng cuöën saách daây in thûá chûä laå, khöng phaãi chûä nhaâ thúâ.. Chöî naâo cuäng thêëy nhûäng chai nûúác àuã caác maâu, nhûäng maãnh àöìng vaâ sùæt, nhûäng thoãi chò. Suöët tûâ saáng àïën töëi baác mùåc chiïëc aáo da maâu hung àoã, chiïëc quêìn xaám keã ö vuöng. Toaân thên baác bï bïët nhûäng maâu vaâ böëc ra möåt muâi khoá chõu. Àêìu toác baác röëi buâ, daáng àiïåu vuång vïì. Baác nêëu chò, haân nhûäng maãnh àöìng, vûâa cên nhûäng caái gò

trïn chiïëc cên nhoã tñ vûâa laâu baâu. Möîi khi bõ boãng, baác röëng lïn nhû boâ, vöåi vaâng thöíi vaâo àêìu ngoán tay. Thónh thoaãng baác laåi sêíy chên khi ài vïì phña nhûäng bûác àöì aán treo trïn tûúâng. Sau khi lau kñnh, baác ngûãi nhûäng bûác àöì aán. Chiïëc muäi maãnh deã, thùèng vaâ

trùæng bïåch cuãa baác gêìn nhû àuång vaâo túâ giêëy. Àöi khi àöåt nhiïn baác dûâng laåi giûäa phoâng hay bïn cûãa söí vaâ àûáng àoá höìi lêu, mùæt nhùæm laåi, mùåt ngêíng lïn; baác àûáng im lùång nhû möåt bûác tûúång göî. Töi treâo lïn maái nhaâ kho vaâ nhòn xuöëng sên theo doäi baác qua chiïëc cûãa söí àïí ngoã. Töi thêëy ngoån lûãa xanh cuãa chiïëc àeân cöìn àùåt trïn baân vaâ caái thên hònh àen àen cuãa baác viïët gò àoá trong cuöën vúã

nhaâu naát; cùåp kñnh cuãa baác aánh lïn maâu xanh nhaåt vaâ laånh luâng http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 105

nhû nhûäng maãnh bùng. Cöng viïåc phuâ thuãy cuãa con ngûúâi naây àaä

giûä töi haâng giúâ trïn maái nhaâ, vaâ khïu gúåi loâng hiïëu kyâ cuãa töi thïm söi suåc. Àöi luác baác àûáng trong khung cûãa súã, hai tay chùæp sau lûng, nhòn thùèng lïn maái nhaâ, laâm nhû khöng nhòn thêëy töi; caái àoá khiïën töi rêët bûåc mònh. Àöåt nhiïn baác gêåp àöi ngûúâi laåi, nhaãy vïì phña baân vaâ luåc loåi caái gò àoá. Töi nghô nïëu baác giaâu coá vaâ

ùn mùåc sang troång, thò töi cuäng súå baác àêëy. Nhûng baác rêët ngheâo: cöí aáo sú-mi bêín thóu vaâ nhaâu naát cuãa baác loâi ra ngoaâi cöí aáo veát, chiïëc quêìn vaá àêìy vïët bêín, baác ài àöi giaây vaãi moân veåt khöng coá bñt têët. Nhûäng ngûúâi ngheâo àïìu khöng àaáng súå vaâ cuäng khöng nguy hiïím; thaái àöå thûúng xoát cuãa baâ töi vaâ thaái àöå khinh bó cuãa öng töi àöëi vúái hoå àaä vö tònh laâm cho töi tin àiïìu àoá. Moåi ngûúâi trong nhaâ

khöng ai ûa thñch baác Töët Lùæm, caã nhaâ noái vïì baác vúái veã chïë giïîu. Muå vúå vui tñnh cuãa laäo nhaâ binh goåi baác laâ "caái muäi bùçng phêën", baác Piöt goåi baác laâ "àûúåc tïî sû vaâ thêìy phuâ thuãy", öng töi goåi baác laâ

"yïu thuêåt sû" vaâ "facmaxön".

- Baác êëy laâm gò thïë húã baâ?

Töi hoãi baâ töi. Baâ töi nghiïm khùæc àaáp laåi:

- Khöng phaãi viïåc cuãa maây; im möìm ài...

Möåt höm töi àaánh baåo túái gêìn cûãa söí nhaâ baác vaâ hoãi, cöë giêëu nöîi höìi höåp trong loâng:

- Baác laâm gò àêëy?

Baác giêåt mònh, nhòn töi höìi lêu qua vaânh mùæt kñnh vaâ giú

caánh tay àêìy vïët lúã loeát vaâ seåo vò boãng vïì phña töi, röìi noái:

- Treâo vaâo àêy...

Baác khöng múâi töi vaâo qua cûãa, maâ baão töi treâo qua cûãa söí, àiïìu àoá laâm cho töi caãm thêëy mïën phuåc baác hún. Baác ngöìi xuöëng chiïëc hoâm, àùåt töi ngöìi trûúác mùåt, luác thò àêíy töi lui ra xa, luác thò

laåi keáo dõch laåi gêìn vaâ cuöëi cuâng baác hoãi kheä:

- Chaáu úã àêu àïën?

Cêu hoãi àoá thêåt laâ kyâ quùåc, vò möåt ngaây böën bêån töi ngöìi ùn trong bïëp bïn caånh baác! Töi àaáp:

- Chaáu laâ chaáu cuãa öng baâ nhaâ naây...

- A, phaãi röìi, - baác vûâa noái vûâa nhòn ngoán tay mònh röìi im lùång.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 106

Luác àoá töi thêëy cêìn phaãi noái cho baác roä:

- Chaáu khöng phaãi trong hoå Kasirin, maâ laâ trong hoå Pïsköp...

- Pïsköp - baác nhùæc laåi khöng àuáng troång êm.

- Töët lùæm.

Baác àêíy töi lui sang möåt phña röìi àûáng dêåy, vûâa ài laåi baân vûâa noái:

- Thöi, chaáu haäy ngöìi yïn nheá...

Töi ngöìi rêët lêu xem baác lêëy caái duäa duäa miïëng àöìng cùåp chùåt trong moã cùåp, maåt àöìng vaâng aánh rúi xuöëng miïëng bòa cûáng. Baác böëc möåt vöëc maåt àöìng boã vaâo caái taách daây, cho thïm vaâo àoá möåt ñt böåt trùæng nhû muöëi àûång trong caái loå con röìi roát vaâo möåt chêët gò úã

trong caái chai àen thêîm. Trong taách coá tiïëng nöí leáp beáp, khoái böëc lïn, muâi hùng hùng xöåc vaâo muäi töi. Töi ho, lùæc àêìu, nhûng baác phuâ thuãy êëy laåi hoãi töi vúái veã khoe khoang:

- Muâi khoá ngûãi aâ?

- Vêng.

- Àuáng röìi! Caái àoá rêët töët, chaáu aå! "Coá thïë maâ cuäng khoe!" Töi nghô buång vaâ nghiïm khùæc noái:

- Nïëu àaä laâ muâi khoá ngûãi thò khöng töët röìi...

- Thïë aâ?

Baác thöët lïn vaâ nhaáy mùæt

- Nhûng, chaáu aå, àiïìu êëy khöng phaãi bao giúâ cuäng àuáng! Thïë

chaáu coá biïët chúi xûúng khöng?

- Coá aå.

- Chaáu coá muöën baác laâm cho möåt böå bùçng chò khöng? Loaåi êëy àêëu thò töët lùæm!

- Coá aå.

- Thïë thò chaáu haäy mang túái àêy möåt böå xûúng mêîu nheá!

Baác laåi àïën gêìn chöî töi, vûâa cêìm chiïëc taách böëc khoái trong tay vûâa duâng möåt mùæt liïëc nhòn vaâo àoá, baác àïën trûúác mùåt töi vaâ

noái:

- Baác seä laâm cho chaáu möåt böå xûúng bùçng chò, nhûng sau àoá

chaáu àûâng túái chöî baác nûäa. Àöìng yá khöng?

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 107

Lúâi noái àoá laâm töi rêët bûåc mònh.

- Àaä thïë thò chaáu seä khöng bao giúâ àïën àêy nûäa... Tûác mònh, töi ài ra vûúân. Öng töi àang loay hoay boán phên vaâo caác göëc taáo. Àang laâ muâa thu, laá cêy àaä ruång tûâ lêu.

- Laåi àêy, chaáu xeán cêy phuác böìn tûã ài, - öng töi noái vaâ àûa keáo cho töi.

Töi hoãi öng:

- Baác Töët Lùæm àang laâm caái gò thïë húã öng?

- Baác êëy laâm hoãng caã cùn phoâng, - öng töi àaáp vúái veã tûác giêån.

- Laâm chaáy thuãng caã saân, laâm bêín vaâ bong caã giêëy böìi tûúâng. Öng seä baão baác ta doån ài núi khaác maâ úã!

- Cêìn phaãi laâm nhû thïë múái àûúåc, - töi taán thaânh vaâ bùæt àêìu xeán nhûäng caânh phuác böìn tûã khö. Nhûng töi noái cêu êëy quaá vöåi vaâng. Nhûäng buöíi töëi mûa gioá, nïëu öng töi vùæng nhaâ, baâ töi thûúâng töí chûác nhûäng buöíi hoåp mùåt vö cuâng thuá võ úã nhaâ bïëp. Baâ töi múâi têët caã moåi ngûúâi trong nhaâ túái uöëng traâ: hai baác chaáu ngûúâi àaánh xe ngûåa, anh lñnh cêìn vuå, muå Pïtröpna luác naâo cuäng hoaåt baát, àöi khi caã muå vúå vui tñnh cuãa laäo nhaâ binh cuäng àïën, vaâ baác Töët Lùæm bao giúâ cuäng àûáng lò úã möåt goác gêìn loâ sûúãi, baác khöng noái khöng rùçng vaâ khöng nhuác nhñch. Anh chaâng cêm Xtiöpa chúi baâi vúái Valêy; anh lñnh cêìn vuå ngûúâi Tacta lêëy quên baâi àeát vaâo chiïëc muä

to beâ cuãa chaâng cêm vaâ noái:

- Aö saitan!

Baác Piöt thûúâng àem àïën möåt chiïëc baánh mò trùæng lúán vaâ

mûát "haåt quyâ" àûång trong möåt caái loå lúán bùçng saânh. Baác cùæt baánh mò ra thaânh tûâng khoanh, phïët àêìy mûát lïn tûâng miïëng röìi àùåt nhûäng miïëng baánh àoã thùæm ngon laânh àoá trïn loâng baân tay vaâ cuái múâi tûâng ngûúâi möåt.

- Xin múâi!

Baác múâi vúái gioång rêët dõu daâng. Khi ngûúâi ta àaä cêìm lêëy baánh, baác chuá yá nhòn loâng baân tay àen sò cuãa mònh vaâ nïëu thêëy möåt gioåt mûát naâo úã àoá lêåp tûác baác theâ lûúäi liïëm saåch. Coân muå

Pïtröpna thò mang àïën möåt chai rûúåu anh àaâo, muå vúå vui tñnh cuãa laäo nhaâ binh thò mang höì àaâo vaâ keåo àïën. Thïë laâ möåt bûäa tiïåc lúán bùæt àêìu. Baâ töi rêët thñch nhûäng cuöåc vui nhû thïë. ñt lêu sau höm baác Töët Lùæm àaä mùåc caã vúái töi àïí töi khöng àïën thùm baác nûäa, baâ

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 108

töi töí chûác möåt töëi vui nhû vêåy. Ngoaâi trúâi mûa thu àöí xuöëng aâo aâo khöng ngúát, gioá rñt lïn, cêy cöëi xaâo xaåc, caânh cêy quêët sêy saát caã

tûúâng. Trong nhaâ bïëp êëm cuáng, rêët dïî chõu. Caã nhaâ ngöìi quêy quêìn bïn nhau, moåi ngûúâi àïìu yïn lùång möåt caách àùåc biïåt thoaãi maái. Höm àoá, baâ töi haâo hûáng kïí rêët nhiïìu chuyïån cöí tñch, caâng nghe caâng thêëy hay. Baâ ngöìi úã meáp loâ sûúãi, dûåa chên vaâo bêåc lïn, vaâ cuái xuöëng chöî àaám ngûúâi àûúåc aánh lûãa cuãa chiïëc àeân con bùçng sùæt têy roåi saáng. Möîi khi cao hûáng baâ thûúâng treâo lïn loâ sûúãi vaâ

giaãng giaãi:

- Töi phaãi noái tûâ trïn cao xuöëng.

Noái tûâ trïn cao xuöëng vêîn töët hún. Töi ngöìi bïn chên baâ töi, trïn möåt bêåc röång, gêìn nhû úã trïn àêìu baác Töët lùæm. Baâ töi kïí möåt cêu chuyïån rêët hay vïì duäng sô Ivan vaâ nhaâ êín sô Mirön. Nhûäng lúâi ngoåt ngaâo, xaác àaáng cuãa baâ töi nhõp nhaâng tuön ra: Xûa coá viïn tûúáng dûä Goràiön, Loâng daå töëi tùm, tim rùæn nhû àaá, Gheát sûå thêåt, hùæn ûa troâ haânh haå, Söëng hung taân nhû con cuá höëc cêy. Hùæn àiïn cuöìng gheát àùæng gheát cay Nhaâ êín sô Mirön bêët khuêët

- Ngûúâi baão vïå thiïån cùn vaâ sûå thêåt, Ngûúâi möåt loâng vò thiïn haå quïn mònh. Viïn tûúáng sai tïn àaây túá trung thaânh Laâ Ivanuska

- duäng sô: Tiïëng Tacta: "A, àöì ma quyã!".

- Ivankö, ngûúi haäy mang gûúm quyá Ài cheám àêìu laäo Mirön kiïu ngaåo cho ta, Röìi toám rêu àem àêìu laäo vïì nhaâ, Ta seä quùng cho choá nhaá! Duäng sô Ivan tuên lïånh chuã Vûâa ài vûâa suy nghô buöìn rêìu: "Viïåc naây naâo ta coá muöën àêu? Cûúäng sao àûúåc mïånh trúâi phaán baão?" Ivan giêëu thanh gûúm sau vaåt aáo Àïën cuái chaâo nhaâ êín sô Mirön:

- Chaâo hiïìn nhên, baác coá khoãe khöng? Chuáa vêîn ban ún cho baác chûá?

Nhaâ tiïn tri móm cûúâi tû lûå Traã lúâi y bùçng lúâi leä sêu xa:

- Thöi àuã röìi, húäi Ivanuskö, Ngûúi che giêëu laâm gò sûå thêåt?

Moåi viïåc trïn àúâi Chuáa àïìu biïët têët, Àiïìu dûä, àiïìu laânh Ngûúâi nùæm trong tay. Ta àaä biïët vò sao ngûúi àïën núi naây!

Nghe dûát lúâi, Ivanka xêëu höí, Nhûng y khöng daám cûúäng lúâi sai cuãa chuã, Beân ruát gûúm ra khoãi bao da, Lêëy vaåt lau, gûúm saáng choái loâa.

- Baác Mirön, töi muöën giïët baác Sao cho baác khoãi thêëy thanh gûúm sùæc, Nhûng khöng ngúâ baác àaä biïët trûúác röìi. Vêåy bêy giúâ baác http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 109

cêìu Chuáa ài thöi, Baác haäy cêìu nguyïån Ngûúâi lêìn cuöëi Cho baác, cho töi, cho caã loaâi ngûúâi. Cêìu nguyïån xong töi seä chùåt àêìu!... Öng giaâ

Mirön khöng chuát lo êu, Lùång leä quò dûúái cêy söìi non treã, Cêy söìi nghiïng mònh chaâo nhaâ êín sô, öng giaâ cûúâi hiïìn hêåu, baão Ivan:

- Naây Ivan, ngûúi haäy coi chûâng, Lúâi cêìu nguyïån cho loaâi ngûúâi daâi lùæm! Töët hún hïët àûâng àúåi chúâ quanh quêín, Àúä mêët cöng ngûúi cûá giïët ta ngay. Duäng sô Ivan giêån dûä cau maây vaâ thöët lïn lúâi khoe khoang ngu ngöëc:

- Töi chúâ haâng trùm nùm vêîn àûúåc! Baác cûá cêìu nguyïån ài, töi àaä noái laâ laâm!

Nhaâ êín sô cêìu nguyïån àïën hoaâng hön,

Röìi tûâ hoaâng hön àïën raång saáng,

Laåi tûâ saáng àïën nûãa àïm thanh vùæng,

Tûâ muâa heâ cêìu nguyïån àïën muâa xuên.

Ngaây thaáng qua, nùm nöëi tiïëp nùm,

Cêy söìi non àaä vûún lïn trúâi thùèm,

Quaã söìi ruång àaä moåc thaânh rûâng rêåm,

Maâ lúâi cêìu thiïng vêîn cûá coân vang!

Cho túái ngaây nay lúâi cêìu nguyïån vêîn coân, öng giaâ vêîn thúã

than cuâng Chuáa:

Xin Chuáa haäy giuáp ngûúâi ngheâo khöí,

Xin Àûác Meå ban niïìm vui sûúáng cho loaâi ngûúâi. Coân duäng sô Ivan vêîn àûáng,

Lûúäi gûúm sùæc àaä tûâ lêu thaânh buåi,

Binh giaáp gó tiïu, aáo quêìn tan luåi,

Heâ qua àöng, y vêîn àûáng trêìn truöìng.

Nùæng àöët thiïu, y vêîn àûáng vûäng vaâng,

Muöîi huát maáu, nhûng khöng sao caån,

Choá soái, gêëu rûâng khöng beán maãng,

Giaá bùng, baäo tuyïët cuäng khöng gêìn.

Chñnh y cuäng khöng nhùæc nöíi bûúác chên,

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 110

Giú khöng nöíi tay, noái khöng nghe roä,

Chuáa àaä trûâng phaåt y nhû vêåy àoá!

Hònh phaåt cuãa y àaä roä raâng:

Khöng àûúåc tuên theo lïånh bêët lûúng,

Khöng àûúåc nêëp sau lûúng têm keã khaác!

Coân lúâi cêìu cuãa öng giaâ êín dêåt,

Àïën giúâ àêy coân vùng vùèng túái Chuáa Trúâi, Nhû möåt doâng söng trong vùæt chaãy ra khúi, Lúâi cêìu nguyïån cho chuáng ta coân söëng maäi!

Ngay tûâ luác baâ töi bùæt àêìu kïí chuyïån, töi àaä thêëy baác Töët Lùæm coá àiïìu gò bùn khoùn: hai tay baác cûá giêåt giêåt möåt caách laå

luâng, khi thò baác boã kñnh ra, khi thò àeo kñnh vaâo, khi thò vung vêíy theo nhõp àiïåu nhûäng lúâi noái du dûúng. Baác gêåt àêìu, lêëy àêìu ngoán tay kheä êën chùåt lïn mi mùæt vaâ luön luön duâng loâng baân tay lau vöåi traán vaâ maá nhû laâ möì höi toaát ra àêìm àòa. Khi coá ngûúâi naâo àêëy àöång àêåy, ho hoùåc lï chên, baác laåi kheä kïu lïn gioång nghiïm khùæc:

- Suyåt!

Luác baâ töi vûâa kïí hïët, baác àûáng phùæt dêåy, vung vêíy tay vaâ

quay cuöìng möåt caách khöng tûå nhiïn röìi lêím bêím:

- Caác ngûúâi nïn biïët, chuyïån àoá rêët kyâ laå, cêìn phaãi ghi laåi, nhêët àõnh laâ phaãi ghi! Chuyïån àoá rêët thûåc, àuáng laâ chuyïån cuãa nûúác ta...

Bêy giúâ roä raâng laâ baác khoác, cùåp mùæt baác àêìy lïå; lïå tuön ra khùæp xung quanh, cùåp mùæt tùæm trong nûúác mùæt. Caái àoá thêåt kyâ laå

vaâ tröng rêët àaáng thûúng. Baác chaåy ài chaåy laåi khùæp nhaâ bïëp, nhaãy nhoát tröng vuång vïì vaâ buöìn cûúâi. Baác vung vêíy kñnh trûúác caái muäi cuãa baác, baác muöën àeo vaâo mùæt, nhûng khöng laâm sao moác nöíi kñnh vaâo tai. Baác Piöt móm cûúâi; vaâ nhòn baác, têët caã moåi ngûúâi ngûúång nguâng im lùång, coân baâ töi thò noái vöåi vaä:

- Xin cûá viïåc ghi, caái êëy khöng coá töåi löîi gò caã. Loaåi chuyïån nhû vêåy töi coân biïët khöëi...

- Khöng, chñnh cêu chuyïån naây cú! Chuyïån naây múái thûåc laâ

cuãa ngûúâi Nga, - baác Töët Lùæm kïu lïn veã xuác àöång. Àöåt nhiïn baác dûâng laåi úã giûäa nhaâ bïëp vaâ bùæt àêìu noái to, tay phaãi lia trong khöng http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 111

khñ, tay traái cêìm chiïëc kñnh run run. Baác noái rêët lêu, gioång rñt lïn giêån dûä. Baác kheä giêåm chên, luön luön nhùæc ài nhùæc laåi àöåc coá möåt cêu:

- Khöng àûúåc söëng theo lûúng têm keã khaác, phaãi, phaãi!

Sau àoá àöåt nhiïn gioång baác àûát quaäng, baác im lùång nhòn têët caã moåi ngûúâi vaâ lùèng lùång ài ra, àêìu cuái gêìm coá veã höëi löîi. Moåi ngûúâi àïìu móm cûúâi, ngûúång nghõu nhòn nhau. Baâ töi luâi sêu vaâo boáng töëi phña trong loâ sûúãi, vaâ thúã daâi möåt caách nùång nïì. Muå

Pïtröpna lêëy tay lau cùåp möi daây vaâ àoã röìi hoãi:

- Hònh nhû baác êëy nöíi noáng thò phaãi?

- Khöng phaãi, - baác Piöt àaáp.

- Tñnh baác êëy thïë àêëy.

Baâ töi tuåt xuöëng khoãi loâ sûúãi vaâ lùång leä àun laåi êëm xamöva, coân baác Piöt thong thaã noái:

- Nhûäng ngaâi nhû vêåy toaân laâ nhûäng ngûúâi tñnh khñ bêët thûúâng!

Valêy caâu nhaâu, veã khoá chõu:

- Nhûäng keã chûa vúå thûúâng hay vú vêín nhû vêåy àêëy!

Moåi ngûúâi àïìu cûúâi, nhûng baác Piöt vêîn tiïëp tuåc noái, gioång keáo daâi:

- Àïën nöîi phaãi khoác cú aâ... Roä raâng trûúác kia laâ möåt con caá

mùng, bêy giúâ thò chó coân laâ möåt con caá böëng, maâ chûa chùæc... Töi caãm thêëy buöìn rêìu, sûå chaán naãn úã àêu àïën àeâ nùång lïn têm höìn töi. Baác Töët Lùæm laâm cho töi rêët ngaåc nhiïn, töi thêëy thûúng haåi baác quaá, - cùåp mùæt àêìm àòa lïå cuãa baác nhû hiïån lïn rêët roä trûúác mùåt töi. Àïm höm êëy baác khöng nguã nhaâ. Ngaây höm sau ùn trûa xong baác trúã vïì. Quêìn aáo nhaâu naát hïët caã, baác àaä bònh tônh laåi vaâ tröng baác roä raâng coá veã ngûúång nghõu.

- Höm qua chaáu àaä laâm öìn lïn, - baác noái vúái baâ töi, veã höëi löîi nhû àûáa treã con.

- Cuå khöng giêån chûá?

- Giêån caái gò cú?

- Giêån chaáu àaä can thiïåp vaâo nhûäng viïåc khöng dñnh lñu àïën chaáu, àaä noái quaá lúâi?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 112

- Baác khöng laâm ai bûåc mònh caã...

Töi caãm thêëy baâ töi súå baác, khöng nhòn thùèng vaâo mùåt baác vaâ

noái rêët kheä, gioång khaác thûúâng. Baác túái saát bïn baâ töi vaâ noái rêët tûå

nhiïn:

- Cuå xem, chaáu àún àöåc möåt caách àaáng súå, chaáu chùèng coá möåt ai thên thiïët caã! Im lùång, im lùång maäi, röìi àöåt nhiïn trong loâng cûá

nhû söi suåc vaâ buâng ra... Luác ào chaáu sùén saâng noái vúái caã hoân àaá, caái cêy...

Baâ töi luâi laåi àïí traánh xa baác ra.

- Baác phaãi lêëy vúå ài...

- Öi!

Baác thöët lïn, nhùn mùåt laåi, xua tay röìi ài ra. Baâ töi cau maây nhòn theo baác, hñt möåt húi thuöëc laá vaâ sau àoá

nghiïm khùæc cêëm töi:

- Chaáu coi chûâng, khöng àûúåc quêín quanh gêìn baác êëy; coá maâ

trúâi biïët àûúåc baác ta laâ ngûúâi nhû thïë naâo... Nhûng töi laåi bõ baác löi cuöën. Töi àaä nhòn thêëy sùæc mùåt baác biïën àöíi nhû thïë naâo khi baác noái cêu "chaáu àún àöåc möåt caách àaáng súå". Trong lúâi noái àoá coá caái gò dïî hiïíu àöëi vúái töi, laâm töi caãm àöång, vaâ töi àaä tòm àïën baác. Töi tûâ ngoaâi sên nhòn vaâo cûãa söí phoâng baác; gian phoâng tröëng traãi vaâ giöëng nhû gian nhaâ kho trong àoá ngûúâi ta neám vöåi vaâng vaâ bûâa böån nhûäng àöì vêåt linh tinh vö duång, chuáng cuäng vö duång vaâ kyâ quaái nhû chuã nhên chuáng vêåy. Töi ài ra vûúân vaâ nom thêëy baác úã àoá. Lûng lom khom, tay öm àêìu, khuyãu tay chöëng vaâo àêìu göëi; baác ngöìi chïnh vïnh úã àêìu möåt cêy göî bõ chaáy seám. Cêy göî naây bõ àêët phuã àêìy, möåt àêìu aánh lïn maâu than àen nhaánh vaâ nhö khoãi àaám ngaãi cûáu heáo, gai vaâ ngûu baâng. Ngay caái viïåc baác ngöìi chïnh vïnh nhû vêåy laåi caâng khiïën töi coá caãm tònh hún àöëi vúái baác. Maäi baác khöng nhòn thêëy töi; cùåp mùæt àúâ àêîn nhû

mùæt cuá nhòn ài àêu xa. Sau àoá àöåt nhiïn baác hoãi coá veã miïîn cûúäng.

- Tòm baác aâ?

- Khöng.

- Thïë thò laåi àêy laâm gò?

- Khöng laâm gò caã.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 113

Baác boã kñnh ra, lêëy chiïëc khùn muâi soa coá nhûäng àöëm àoã àen ra lau kñnh vaâ noái:

- Naâo, ngöìi xuöëng àêy!

Khi töi ngöìi bïn caånh baác, baác öm chùåt lêëy vai töi.

- Ngöìi àêy. Chuáng ta seä ngöìi im lùång. Àûúåc khöng? Nhû thïë

àêëy... Chaáu bûúáng lùæm phaãi khöng?

- Vêng.

- Töët lùæm!

Chuáng töi ngöìi im lùång rêët lêu. Buöíi chiïìu tônh mõch vaâ ïm dõu. Àoá laâ möåt trong nhûäng buöíi chiïìu àêìu thu buöìn baä, khi caãnh vêåt muön maâu xung quanh phöi pha roä rïåt, möîi giúâ phuát laåi möåt múâ nhaåt thïm; àêët àaä caån hïët caã hûúng thúm muâa heâ phong phuá

cuãa noá vaâ chó coân toãa ra muâi êím ûúát laånh leäo; khöng khñ trong suöët laå kyâ, trïn bêìu trúâi höìng höìng boáng quaå àen bay höëi haã, gêy nïn nhûäng yá nghô khöng vui. Têët caã àïìu lùång leä nhû túâ. Möîi möåt tiïëng àöång -tiïëng caánh chim söåt soaåt, tiïëng laá ruång xaâo xaåc àïìu vang lïn möåt caách laå luâng khiïën cho ngûúâi ta phaãi ruâng mònh súå haäi; nhûng sau àoá laåi im phùng phùæc; sûå yïn lùång àaä bao truâm caã traái àêët vaâ

choaán lêëy löìng ngûåc. Trong nhûäng giúâ phuát nhû vêåy àaä nêíy ra nhûäng yá nghô rêët thanh khiïët vaâ cao nhaä, nhûng chuáng moãng manh vaâ trong suöët nhû maång nhïån, khön taã àûúåc bùçng lúâi. Chuáng loáe lïn trong chöëc laát vaâ biïën mêët rêët mau nhû nhûäng ngöi sao àöíi ngöi, chuáng nung nêëu trong loâng möåt nöîi buöìn, chuáng vûâa ïm dõu vûâa laâm cho ngûúâi ta xao xuyïën, khiïën cho têm höìn söi suåc, tan ra nhû theáp chaãy, dêìn dêìn bùæt lêëy khuön khöí vônh viïîn; êëy nhûäng àûúâng neát cuãa têm höìn àaä taåo thaânh nhû vêåy àoá. Töi neáp vaâo bïn sûúân êëm aáp cuãa baác Töët Lùæm vaâ cuâng vúái baác nhòn bêìu trúâi àoã

thùæm qua nhûäng caânh taáo àen àen, theo doäi nhûäng con chim khuyïn bay nhöån nhõp, nhòn nhûäng con chim kim oanh róa ngoån cêy ngûu baâng khö àïí kiïëm nhûäng haåt chaát. Tûâ caánh àöìng, nhûäng àaám mêy lúâm xúâm xanh biïëc viïìn maâu àoã thùæm àang tûâ tûâ bay túái; dûúái àaám mêy, àaân quaå nùång nïì bay vïì töí trong nghôa àõa. Thêåt laâ

àeåp vaâ khöng hiïíu taåi sao àöëi vúái töi têët caã hònh nhû dïî hiïíu hún vaâ gêìn guäi hún thûúâng ngaây. Thónh thoaãng baác thúã daâi vaâ hoãi töi:

- Àeåp khöng chaáu? Àeåp thêåt! Chaáu coá thêëy êím khöng? Coá

laånh khöng?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 114

Bêìu trúâi trúã nïn àen sêîm vaâ moåi vêåt xung quanh nhû phöìng to lïn, boáng töëi múâ mõt êím ûúát traân àïën. Baác Töët Lùæm noái:

- Chuáng ta ài vïì thöi!

Ài... Túái cûãa vûúân, baác dûâng laåi vaâ noái rêët kheä:

- Baâ chaáu rêët töët, - öi, àêët nûúác chuáng ta thêåt laâ tuyïåt diïåu!

Baác nhùæm mùæt, móm cûúâi vaâ àoåc khe kheä, nhûng rêët roä raâng: Hònh phaåt cuãa y àaä roä raâng:

Khöng àûúåc tuên theo lïånh bêët lûúng,

Khöng àûúåc nêëp sau lûúng têm keã khaác!...

- Chaáu haäy ghi nhúá lêëy àiïìu êëy, cêìn phaãi nhúá rêët kyä!

Baác àêíy töi vïì phña trûúác vaâ hoãi:

- Chaáu coá biïët viïët khöng?

- Khöng aå.

- Phaãi hoåc ài. Chaáu phaãi hoåc thöng viïët thaåo àïí ghi laåi nhûäng chuyïån maâ baâ chaáu kïí, caái àoá rêët coá ñch, chaáu aå... Chuáng töi kïët thên vúái nhau. Tûâ höm êëy luác naâo töi muöën àïën chöî baác Töët Lùæm cuäng àûúåc. Töi ngöìi trïn chiïëc hoâm coá loát maãnh gieã raách vaâ tha höì tûå do theo doäi baác nêëu chò, nung àöìng; sau khi nung àoã, baác lêëy chiïëc buáa nheå coá caán àeåp reân nhûäng têëm sùæt trïn caái àe nhoã, baác coân duâng baân maâi, duäa, àaá nhaám vaâ caái cûa moãng dñnh nhû súåi chó. Baác luön luön cên caác thûá trïn chiïëc cên bùçng àöìng rêët nhêåy. Baác pha caác chêët loãng khaác nhau vaâo nhûäng chiïëc taách daây maâu trùæng röìi nhòn chuáng böëc khoái vaâ toãa àêìy phoâng muâi hùng hùng. Baác nhùn mùåt cùæn àöi möi àoã nhòn vaâo cuöën saách daây vaâ lêím bêím nhûäng gò khöng roä hoùåc keáo daâi gioång khaân khaân kheä ngêm: öi, hoa höìng cuãa Xarön...

- Baác laâm caái gò thïë?

- Laâm caái naây, chaáu aå...

- Caái gò cú?

- A-a, chaáu thêëy àêëy, baác khöng biïët noái thïë naâo àïí chaáu hiïíu... - öng chaáu baão coá leä baác laâm tiïìn giaã...

- Öng aâ? ... Hûâm! Öng chó noái bêåy thöi! Tiïìn, chaáu aå, chó laâ

thûá khöng àaáng kïí...

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 115

- Nhûng lêëy gò àïí mua baánh mò?

- Àuáng, chaáu aå, mua baánh mò phaãi traã tiïìn, chaáu noái phaãi...

- Baác thêëy khöng! Mua thõt boâ cuäng phaãi...

- Mua thõt boâ cuäng...

Baác kheä cûúâi rêët àaáng yïu, baác cuâ sau tai töi giöëng nhû töi laâ

möåt con choá con vaâ noái:

- Baác khöng laâm sao coá thïí tranh caäi nöíi vúái chaáu. Chaáu àöång noái laâ laâm cho baác cêm nhû hïën. Töët hún caã laâ chuáng ta cuâng im lùång...

Thónh thoaãng baác taåm ngûâng cöng viïåc vaâ àïën ngöìi bïn caånh töi. Chuáng töi nhòn rêët lêu ra cûãa söí xem mûa rúi trïn maái nhaâ, rúi xuöëng sên moåc àêìy coã, xem nhûäng cêy taáo truåi laá xú xaác hùèn ài. Baác Töët Lùæm rêët haâ tiïån lúâi noái, nhûng bao giúâ cuäng noái nhûäng lúâi cêìn thiïët. Thûúâng thûúâng möîi khi muöën laâm cho töi chuá yá àïën caái gò, baác kheä hñch töi vaâ nhaáy mùæt laâm hiïåu. Riïng töi thò khöng nhòn thêëy caái gò àùåc biïåt úã ngoaâi sên caã, nhûng do nhûäng caái hñch tay vaâ do nhûäng lúâi noái vùæn tùæt êëy, têët caã nhûäng caái töi nhòn thêëy nhû coá yá nghôa àùåc biïåt, têët caã àïìu in sêu vaâo trñ nhúá töi. Nhû khi thêëy möåt con meâo chaåy ra ngoaâi sên, dûâng laåi trûúác vuäng nûúác trong vaâ nhòn caái boáng phaãn chiïëu cuãa noá röìi giú caái chên mïìm maåi nhû muöën àaánh caái boáng àoá, - baác Töët Lùæm kheä noái:

- Giöëng meâo vûâa kiïu ngaåo vûâa àa nghi... Con gaâ tröëng Mamai maâu hung vaâ vaâng oáng bay lïn àêåu úã haâng raâo ngoaâi vûúân, vöî caánh vaâ suyát nûäa thò ngaä; noá bûåc mònh, vûún caái cöí daâi ra, tûác giêån kïu cuåc cuåc.

- Võ tûúáng naây coá veã tûå phuå, nhûng khöng thöng minh lùæm... Anh chaâng Valêy vuång vïì bûúác trïn buân tröng nùång nïì nhû

möåt con ngûåa giaâ. Böå mùåt coá àöi goâ maá cao cuãa anh nhû sûng lïn. Anh kheä nheo mùæt, nhòn lïn trúâi: möåt tia nùæng muâa thu trùng trùæng chiïëu thùèng lïn ngûåc anh, laâm chiïëc khuy àöìng trïn aáo saáng rûåc lïn. Anh chaâng ngûúâi Tacta naây àûáng dûâng laåi vaâ lêëy nhûäng ngoán tay cong cong súâ vaâo chiïëc khuy.

Hïåt nhû hùæn vûâa àûúåc hûúãng chiïëc mïì-àay. Hùæn àang ngùæm nghña... Töi gùæn boá vúái baác Töët Lùæm rêët mau vaâ rêët mêåt thiïët. Baác trúã thaânh cêìn thiïët àöëi vúái töi trong nhûäng ngaây tuãi nhuåc àùæng cay cuäng nhû trong nhûäng giúâ phuát vui sûúáng. Baác tuy lùång leä, nhûng http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 116

khöng cêëm töi noái têët caã nhûäng gò naãy ra trong àêìu oác töi, coân öng töi bao giúâ cuäng ngùæt lúâi töi bùçng möåt tiïëng quaát nghiïm khùæc:

- Khöng àûúåc noái ba hoa, thùçng beãm meáp naây!

Coân baâ töi cuäng àaä coá nhiïìu àiïìu têm sûå lùæm röìi nïn baâ töi khöng muöën nghe vaâ khöng muöën tiïëp thu cuãa ngûúâi khaác nûäa. Baác Töët Lùæm bao giúâ cuäng chuá yá nghe cêu chuyïån huyïn thiïn cuãa töi vaâ àöi khi móm cûúâi noái vúái töi:

- Khöng phaãi thïë, chaáu aå, àoá laâ chaáu bõa ra... Nhûäng lúâi nhêån xeát vùæn tùæt àoá cuãa baác bao giúâ cuäng àûa ra àuáng luác vaâ rêët cêìn thiïët. Hònh nhû baác nhòn thêëy hïët têët caã

nhûäng gò xaãy ra trong loâng vaâ trong àêìu oác töi, àoaán àûúåc têët caã

nhûäng lúâi noái thûâa vaâ noái döëi töi sùæp noái ra. Baác nhòn thêëy hïët vaâ

thûúâng duâng möåt cêu thên mêåt àïí cùæt ài:

-Chuá maây chó noái laáo! Töi thûúâng coá yá thûã taâi yïu thuêåt naây cuãa baác; coá lêìn töi bõa ra möåt chuyïån vaâ kïí y nhû thêåt, nhûng baác vûâa múái nghe möåt tñ àaä lùæc àêìu toã veã khöng tin:

- Hêìy, chuá maây chó noái laáo...

- Thïë taåi sao baác biïët?

- Vò baác thêëy rêët roä.

Möîi lêìn ài ra quaãng trûúâng Xennaia lêëy nûúác, baâ töi thûúâng cho töi ài theo. Möåt höm chuáng töi tröng thêëy nùm tïn tiïíu thõ dên àaánh möåt ngûúâi mujich: hoå quêåt anh ta xuöëng àêët röìi xêu xeá nhû

möåt àaân choá cùæn lêîn nhau. Baâ töi vöåi àùåt thuâng nûúác xuöëng, vûâa vung vêíy àoân gaánh, chaåy vïì phña boån kia vûâa quay laåi phña töi vaâ

kïu:

- Chaáu chaåy ài! Nhûng töi súå haäi, chaåy theo baâ töi vaâ lêëy soãi àaá neám vaâo boån kia, coân baâ töi can àaãm lêëy àoân gaánh thuác vaâo chuáng, àêåp vaâo vai, vaâo àêìu chuáng. Thïm möåt àaám ngûúâi nûäa êåp túái, boån kia boã chaåy. Baâ töi rûãa raáy cho ngûúâi bõ àaánh; böå mùåt cuãa anh ta bõ giaây xeáo lïn. Bêy giúâ töi vêîn coân thêëy ghï túãm caãnh anh ta lêëy ngoán tay bêín bõt löî muäi bõ raách, röìi vûâa la heát, vûâa ho; maáu tûâ dûúái ngoán tay anh phun voåt vaâo mùåt, vaâo ngûåc baâ töi. Baâ töi cuäng kïu la, toaân thên run bùæn lïn. Khi trúã vïì nhaâ, töi liïìn chaåy túái chöî baác Töët Lùæm vaâ kïí laåi cêu chuyïån naây cho baác nghe. Baác vûát boã cöng viïåc àêëy vaâ àûáng trûúác mùåt töi, giú chiïëc àuäa daâi nhû

möåt thanh gûúm vaâ nghiïm nghõ nhòn töi trûâng trûâng, dûúái cùåp http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 117

mùæt kñnh. Sau àoá àöåt nhiïn baác ngùæt lúâi töi vaâ noái gioång àêìy nguå yá

khaác thûúâng:

- Phaãi, moåi viïåc àïìu phaãi laâm nhû thïë múái àûúåc! Töët lùæm!

Àang bõ xuác àöång búãi nhûäng àiïìu mùæt thêëy tai nghe, töi khöng kõp kinh ngaåc vïì nhûäng lúâi cuãa baác vaâ tiïëp tuåc noái; nhûng baác öm lêëy töi vaâ ài ài laåi laåi trong phoâng, thónh thoaãng laåi vêëp, röìi noái:

- Thöi, àûâng noái nûäa! Chaáu aå, chaáu àaä noái hïët caã nhûäng àiïìu cêìn noái röìi - hiïíu chûa? Hïët caã!

Töi bûåc mònh im lùång, nhûng sau khi suy nghô, töi hïët sûác ngaåc nhiïn, ngaåc nhiïn àïën khöng sao quïn àûúåc vaâ hiïíu rùçng baác àaä chùån töi rêët kõp thúâi; thûåc ra töi àaä noái hïët caã röìi.

- Chaáu aå, chaáu àûâng chuá yá àïën nhûäng chuyïån àoá laâm gò. Chuyïån àoá khöng àaáng nhúá! - Baác noái thïm.

Àöi luác àöåt nhiïn baác noái vúái töi nhûäng lúâi maâ suöët àúâi töi khöng thïí quïn àûúåc. Töi kïí cho baác vïì àõch thuã cuãa töi laâ

Kliusniköp, möåt thùçng beáo töët, àêìu to, möåt àûáa hay àaánh nhau úã

phöë Növaia. Töi khöng thïí thùæng noá trong luác àaánh nhau, vaâ noá

cuäng khöng thùæng nöíi töi. Baác Töët Lùæm chuá yá nghe nhûäng lúâi than phiïìn cuãa töi vaâ baão:

- Àoá chó laâ viïåc nhoã moån! Nhû thïë khöng phaãi laâ khoãe. Muöën khoãe thêåt sûå thò phaãi nhanh nheån. Àöång taác caâng nhanh bao nhiïu thò caâng khoãe bêëy nhiïu - hiïíu chûa?

Chuã nhêåt sau, töi liïìn thûã duâng nùæm àêëm thuåi thêåt nhanh vaâ töi àaä thùæng thùçng Kliuaåniköp möåt caách dïî daâng. Àiïìu àoá laâm töi caâng chuá yá hún túái lúâi noái cuãa baác Töët Lùæm.

- Phaãi biïët nùæm àûúåc moåi vêåt, chaáu hiïíu chûa? Biïët caách nùæm, àoá laâ möåt viïåc rêët khoá!

Töi khöng hiïíu gò caã, nhûng töi vö tònh àaä nhúá nhûäng lúâi êëy vaâ nhûäng lúâi tûúng tûå nhû vêåy. Töi nhúá chñnh vò trong nhûäng lúâi noái àún giaãn êëy coá möåt caái gò bñ êín àïën phaát tûác lïn àûúåc: vò muöën

"nùæm" möåt hoân àaá, miïëng baánh mò, caái taách, caái buáa thò cêìn gò phaãi coá möåt taâi caán àùåc biïåt. Moåi ngûúâi trong nhaâ caâng ngaây caâng khöng thñch baác Töët Lùæm. Ngay caã con meâo àaáng yïu cuãa muå thuï nhaâ

vui tñnh cuäng khöng leo lïn àêìu göëi baác nhû vêîn leo lïn têët caã moåi ngûúâi, vaâ khöng chaåy laåi theo tiïëng goåi dõu daâng cuãa baác. Töi àaánh http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 118

noá vò töåi êëy, keáo tai noá, vaâ gêìn nhû khoác, töi khuyïn nhuã noá àûâng súå con ngûúâi êëy.

- Quêìn aáo baác sùåc muâi axit nïn meâo cuäng khöng daám laåi gêìn chöî baác, - baác giaãi thñch.

Nhûng töi biïët têët caã moåi ngûúâi, kïí caã baâ töi, àaä giaãi thñch caái àoá khaác hùèn, giaãi thñch vúái thaái àöå thuâ àõch, tûác giêån khöng àuáng.

- Taåi sao maây cûá quêën lêëy baác êëy?

Baâ töi hoãi, veã bûåc tûác.

- Coi chûâng, baác êëy seä daåy cho maây nhûäng troâ... Möîi lêìn öng töi - con chöìn höi hung àoã - biïët laâ töi àïën thùm baác Töët Lùæm thò öng töi laåi àaánh töi möåt trêån nïn thên. Têët nhiïn töi khöng noái vúái baác vïì chuyïån töi bõ cêëm lui túái chöî baác, nhûng töi kïí thùèng cho baác biïët vïì thaái àöå cuãa moåi ngûúâi trong nhaâ àöëi vúái baác ra sao:

- Baâ chaáu súå baác; baâ chaáu noái baác laâ thêìy yïu thuêåt. Öng chaáu cuäng baão baác laâ keã thuâ cuãa Chuáa vaâ laâ möëi nguy hiïím àöëi vúái moåi ngûúâi...

Baác lùæc lùæc àêìu nhû laâ àuöíi ruöìi vêåy; möåt nuå cûúâi raång rúä laâm cho khuön mùåt trùæng nhû phêën cuãa baác trúã nïn höìng haâo. Nhòn nuå

cûúâi cuãa baác, loâng töi thêëy se laåi, mùæt nhû múâ ài.

- Chaáu aå, baác àaä nhòn thêëy caã!

Baác kheä noái.

- Thêåt àaáng buöìn, phaãi khöng chaáu?

- Vêng!

- Thêåt àaáng buöìn, chaáu aå...

Cuöëi cuâng baác àaä bõ àuöíi ài.

Möåt höm töi túái chöî baác sau bûäa uöëng traâ saáng vaâ thêëy baác ngöìi trïn saân, baác vûâa xïëp àöì àaåc vaâo trong hoâm vûâa kheä haát baâi

"Böng hoa höìng cuãa Xarön".

- Thöi, chuáng ta phaãi tûâ biïåt nhau, baác doån ài àêy...

- Sao baác laåi ài?

Baác chùm chuá nhòn töi röìi noái:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 119

- Chaáu khöng biïët thêåt aâ? Gian phoâng naây cêìn àïí cho meå

chaáu...

- Ai baão thïë?

- Öng chaáu...

- Öng noái döëi!

Baác Töët Lùæm keáo tay töi laåi gêìn chöî baác. Khi töi ngöìi xuöëng saân, baác kheä baão:

- Chaáu àûâng giêån nheá! Baác cûá tûúãng chaáu biïët maâ khöng noái vúái baác; nhû vêåy laâ khöng töët, baác tûúãng thïë thöi... Khöng hiïíu sao töi caãm thêëy buöìn buöìn vaâ giêån baác.

- Nghe baác noái àêy, - baác móm cûúâi vaâ gêìn nhû noái thêìm. Chaáu coá nhúá baác àaä baão chaáu laâ khöng àûúåc túái chöî baác khöng?

Töi gêåt àêìu.

- Luác àoá chaáu giêån baác phaãi khöng?

- Vêng...

- Nhûng baác khöng muöën laâm cho chaáu giêån, chaáu aå. Chaáu thêëy khöng, baác biïët laâ nïëu chaáu kïët thên vúái baác thò ngûúâi nhaâ

chaáu seä chûãi mùæng chaáu, phaãi khöng? Quaã nhiïn laâ nhû thïë chûá?

Chaáu àaä hiïíu vò sao baác noái nhû vêåy chûa?

Baác noái nhû möåt àûáa treã cuâng tuöíi vúái töi, töi rêët thñch nhûäng lúâi cuãa baác. Töi coá caãm tûúãng rùçng töi àaä hiïíu baác tûâ lêu, hiïíu ngay tûâ höìi àoá vaâ töi noái cho baác biïët:

- Caái àoá chaáu hiïíu tûâ lêu röìi!

- Àêëy! Nhû thïë àêëy, chaáu aå. Chñnh laâ nhû vêåy, chaáu thên yïu cuãa baác...

Loâng töi nhû thùæt laåi khöng sao chõu nöíi.

- Taåi sao úã àêy khöng möåt ai thñch baác laâ thïë naâo?

Baác öm töi saát vaâo loâng, nhaáy nhaáy mùæt röìi àaáp:

- Baác laâ ngûúâi khaác àúâi, chaáu hiïíu khöng? Chñnh vò thïë àoá. Baác khöng giöëng hoå...

Töi keáo tay aáo baác, khöng biïët vaâ cuäng khöng hiïíu nïn noái gò.

- Chaáu àûâng giêån, - baác nhùæc laåi vaâ gheá vaâo tai töi thò thêìm noái thïm: - Cuäng khöng nïn khoác...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 120

Nhûng chñnh nûúác mùæt baác àang chaãy roâng roâng dûúái cùåp mùæt kñnh àuåc múâ. Sau àoá, cuäng nhû moåi khi, chuáng töi ngöìi im lùång rêët lêu, thónh thoaãng múái trao àöíi vaâi lúâi vùæn tùæt. Buöíi chiïìu baác doån ài, baác thên mêåt tûâ biïåt caã nhaâ vaâ öm töi rêët chùåt. Töi ài ra ngoaâi cöíng vaâ nhòn thêëy baác ngöìi lùæc lû trïn chiïëc xe ngûåa coá àöi baánh nghiïën lïn nhûäng cuåc buân giaá cûáng. Ngay sau khi baác ài, baâ

töi bùæt tay ngay vaâo viïåc rûãa vaâ coå gian phoâng bêín thóu. Töi cöë tònh ài tûâ goác tûúâng naây sang goác tûúâng kia àïí quêëy rêìy baâ töi.

- Cuát ra!-Baâ töi quaát khi àuång phaãi töi.

- Taåi sao laåi àuöíi baác ta ài?

- Im ài!

- Caã nhaâ toaân laâ ngûúâi ngöëc, - töi noái.

Baâ töi lêëy caái gieã ûúát quêët vaâo töi vaâ kïu lïn:

- Maây hoáa röì mêët röìi, thùçng vö laåi!

- Chaáu khöng noái baâ, trûâ baâ ra, têët caã nhûäng ngûúâi khaác toaân laâ ngöëc hïët, - töi chûäa laåi, nhûng caái àoá vêîn khöng laâm cho baâ töi nguöi giêån.

Luác ùn töëi, öng töi noái:

- Thöi, Laåy Chuáa! Möîi lêìn töi tröng thêëy laäo ta laâ nhû dao cùæt ruöåt vaâ tûå nhuã: "Cêìn phaãi àuöíi laäo êëy ài múái àûúåc!" Töi tûác quaá, beã gêîy thòa vaâ thïë laâ laåi bõ möåt trêån àoân. Tònh baån cuãa töi vúái con ngûúâi àêìu tiïn trong vö söë nhûäng ngûúâi tûå caãm thêëy xa laå ngay trïn àêët nûúác thên yïu cuãa mònh, nhûng laåi töët àeåp hún ai hïët, àaä kïët thuác nhû vêåy àêëy.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 121

IX

Höìi nhoã töi coá caãm tûúãng rùçng töi laâ möåt caái töí ong àïí nhûäng ngûúâi khaác nhau, nhûäng ngûúâi bònh thûúâng vaâ giaãn dõ, giöëng nhû

nhûäng con ong, àem àïën cho töi mêåt cuãa nhûäng kiïën thûác vaâ

nhûäng yá nghô cuãa hoå vïì cuöåc söëng; möîi ngûúâi, theo caách cuãa mònh, laâm cho têm höìn töi phong phuá lïn rêët nhiïìu. Mêåt êëy thûúâng bêín vaâ àùæng, nhûng duâ sao kiïën thûác naâo cuäng vêîn laâ mêåt. Sau khi baác Töët Lùæm ài röìi, töi kïët thên vúái baác Piöt. Baác ta nom cuäng tûåa nhû

öng töi: ngûúâi gêìy, goån gaâng vaâ saåch seä, nhûng thêëp hún öng töi vaâ

nhoã hún; baác ta giöëng nhû möåt chuá thiïëu niïn mùåc giaã laâm öng giaâ

àïí àuâa nghõch. Mùåt baác coá nhûäng nïëp nhùn ngang doåc àan vaâo nhau nhû möåt chiïëc rêy böåt; giûäa nhûäng nïëp da nhoã hai con mùæt tinh nhanh nom rêët buöìn cûúâi, vúái hai loâng trùæng vaâng vaâng, nhaãy nhoát, giöëng hïåt nhû nhûäng con chim baåch yïën trong löìng. Múá toác xaám cuãa baác xoùn tñt, böå rêu cuäng xoùn. Khi baác huát thuöëc bùçng têíu, khoái thuöëc -cuâng möåt maâu vúái toác -böëc lïn cuöìn cuöån. Cho àïën caã lúâi noái cuãa baác cuäng quanh queáo, àiïím nhiïìu cêu chêm choåc. Baác noái bùçng möåt gioång rò rêìm vaâ coá veã thên mêåt, nhûng töi laåi luön luön coá caãm tûúãng laâ baác àang nhaåo baáng têët caã moåi ngûúâi. Baác kïí laåi:

- Khi êëy töi coân rêët treã, baâ caá tûúác Tatian Lecxepna sai töi

"laâm thúå reân".

Möåt thúâi gian sau baâ laåi ra lïånh: "Ài giuáp ngûúâi laâm vûúân!" Àûúåc, coá sao àêu! Nhûng duâ möåt anh chaâng mujich coá laâm bao nhiïu ài nûäa thò ngûúâi ta cuäng chùèng bao giúâ bùçng loâng anh ta caã. Thïë röìi möåt höm khaác baâ êëy laåi baão: "Pïtruska, ài àaánh caá!" Àöëi vúái töi thò thïë naâo cuäng àûúåc, töi bùçng loâng ài àaánh caá... Nhûng vûâa múái thêëy thuá vúái cöng viïåc naây thò töi laåi phaãi tûâ biïåt boån caá. Töi phaãi ra thaânh phöë àaánh xe ngûåa thuï. Àaánh xe ngûåa û? Thò

àaánh! Röìi sau thïë naâo nûäa? Töi vúái baâ chuã khöng kõp thay àöíi gò vò

giaãi phoáng àaä àïën vaâ töi úã laåi vúái con ngûåa. Bêy giúâ àöëi vúái töi, con ngûåa êëy thay thïë cho baâ caá tûúác àêëy. Con ngûåa àoá àaä giaâ lùæm, tröng noá ngûúâi ta coá caãm tûúãng nhû trûúác kia löng noá trùæng nhûng röìi möåt höm coá möåt gaä thúå sún say rûúåu naâo àoá lêëy caác thûá sún http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 122

khaác nhau queát lúã dúã lïn böå löng cuãa noá. Chên noá voâng kiïìng vaâ

thên hònh noá nhû bùçng gieã raách chùæp vaá laåi. Caái àêìu xûúng xêíu vúái cùåp mùæt múâ àuåc ruä xuöëng möåt caách buöìn baä, vaâ àûúåc nöëi loãng leão vaâo thên bùçng nhûäng tônh maåch nöíi phöìng vaâ lúáp da giaâ nua, súân taä. Baác Piöt àöëi vúái noá coá veã vò nïí, khöng bao giúâ àaánh àêåp noá vaâ

goåi noá laâ Tanka. Möåt lêìn öng töi hoãi baác:

- Sao baác laåi lêëy tïn àaåo àùåt cho suác vêåt nhû vêåy?

- Khöng àêu, khöng àêu, cuå Vaxin Vaxiliep kñnh mïën úi!

Trong àaåo khöng coá tïn naâo laâ Tanka caã, chó coá tïn Tatiana thöi!

Baác Piöt cuäng laâ ngûúâi coá hoåc vaâ rêët thöng hiïíu Kinh thaánh. Baác luön luön tranh luêån vúái öng töi xem trong caác thaánh võ naâo thiïng hún. Hai ngûúâi thi nhau chó trñch nghiïm khùæc nhûäng keã

phaåm töåi trong Cûåu ûúác, àùåc biïåt bõ chó trñch nhiïìu nhêët laâ

Abxalön. Àöi khi hai ngûúâi tranh luêån hoaân toaân chó laâ vïì mùåt ngûä

phaáp: hai ngûúâi caäi nhau vïì vêën àïì nïn duâng hònh thûác naâo cuãa tiïëng Xlavú cöí trong möåt söë baâi kinh.

- Töi khaác, baác khaác! - öng töi nöíi noáng, àoã mùåt tña tai, vaâ

nhaåi laåi vúái veã giïîu cúåt nhûäng caách noái cuãa baác Piöt. Baác Piöt, giûäa khoái thuöëc muâ mõt, noái laåi veã chêm choåc:

- Thïë caách cêìu kinh cuãa cuå thò hún gò? Àöëi vúái Àûác Chuáa Trúâi thò cuäng vêåy thöi! Coá leä Chuáa Trúâi khi nghe cuå cêìu nguyïån seä nghô:

"Ngûúi muöën cêìu thïë naâo thò cêìu, nhûng dêîu sao thò ngûúi cuäng chùèng àaáng giaá bao nhiïu!"

- Cuát ài, Lïcxêy! - öng töi quaát töi gioång giêån dûä, cùåp mùæt xanh long lanh.

Baác Piöt rêët ûa saåch seä vaâ ngùn ngùæp. Khi ài qua sên baác thûúâng lêëy chên àaá sang bïn nhûäng phoi baâo, maãnh chai loå, xûúng xêíu. Baác vûâa àaá vûâa noái, gioång chï traách:

- Àöì vö duång, chó töí vûúáng cùèng!

Baác laâ möåt ngûúâi hay noái, coá veã töët buång vaâ vui veã, nhûng coá

luác hai mùæt baác àoã ngêìu nhûäng tia maáu, múâ ài vaâ àúâ nhû mùæt ngûúâi chïët. Nhûäng luác àoá baác ngöìi co ro trong möåt goác töëi, yïn lùång, cau coá nhû àûáa chaáu cuãa baác.

- Baác laâm sao thïë, baác Piöt?

- Ài ài!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 123

Baác traã lúâi gioång khaân khaân vaâ nghiïm khùæc. Cuâng úã phöë

chuáng töi, trong möåt ngöi nhaâ nhoã coá möåt laäo quyá töåc. Hùæn coá caái bûúáu úã trïn traán vaâ möåt thoái quen hïët sûác kyâ laå: cûá àïën ngaây lïî

hùæn laåi ngöìi bïn cûãa söí vaâ lêëy suáng bùæn àaån chò vaâo choá, meâo, gaâ, quaå vaâ caã nhûäng ngûúâi qua àûúâng maâ hùæn khöng thñch. Möåt lêìn baác Töët Lùæm bõ hùæn bùæn vaâo sûúân. Àaån nhoã khöng xuyïn qua àûúåc têëm aáo daå, nhûng coá mêëy viïn loåt vaâo tuái aáo. Töi coân nhúá baác úã

thuï nhaâ töi, qua cùåp kñnh àaä ngùæm nghña nhûäng viïn àaån chò

maâu xaám rêët chùm chuá. Öng töi khuyïn baác Tûác Tatiana, goåi möåt caách thên mêåt.

Töët Lùæm nïn ài kiïån, nhûng baác neám mêëy viïn àaån vaâo goác bïëp vaâ traã lúâi:

- Khöng àaáng kiïån.

Möåt lêìn khaác laäo bùæn suáng êëy laåi bùæn mêëy viïn àaån vaâo chên öng töi; öng töi tûác giêån, àïå àún kiïån lïn toâa aán vaâ ài triïåu têåp nhûäng naån nhên khaác úã quanh àêëy vaâ nhûäng ngûúâi laâm chûáng. Nhûng laäo quyá töåc böîng biïën àêu mêët. Cûá möîi lêìn úã ngoaâi phöë coá

tiïëng suáng nöí laâ baác Piöt - nïëu luác àoá coá nhaâ - laåi vöåi vaâng chuåp lïn maái toác xaám chiïëc muä àaä baåc phïëch coá caái lûúäi trai to tûúáng maâ baác vêîn àöåi trong nhûäng ngaây nghó vaâ hêëp têëp chaåy ra àûúâng. Baác thuã

hai tay ra sau lûng, dûúái vaåt aáo kaftan, nêng vaåt aáo lïn nhû àuöi con gaâ tröëng, phûúän buång ra phña trûúác vaâ ài möåt caách bïå vïå trïn heâ. Baác ài qua cûãa nhaâ laäo bùæn suáng röìi quay trúã laåi, röìi laåi ài. Caã

nhaâ chuáng töi àöí ra cöíng àûáng xem. Qua cûãa söí böå mùåt xaám ngoeát cuãa laäo nhaâ binh cuäng hiïån ra, vaâ phña trïn böå mùåt àoá laâ caái àêìu vúái maái toác vaâng hoe cuãa muå vúå hùæn. Tûâ trong sên nhaâ Betleng cuäng coá vaâi ngûúâi chaåy ra. Chó coá ngöi nhaâ xaám cuãa laäo aåpxianniköp laâ im lòm nhû chïët khöng thêëy ngûúâi naâo xuêët hiïån caã. Àöi khi cuöåc ài daåo cuãa baác Piöt khöng thu àûúåc kïët quaã - laäo ài sùn hònh nhû khöng xem baác laâ möåt con möìi àaáng bùæn. Nhûng cuäng coá khi khêíu suáng hai noâng laåi nöí liïn tiïëp.

- Paâng, paâng...

Khöng raão bûúác, baác Piöt ài laåi phña chuáng töi vaâ coá veã rêët haâi loâng, noái:

- Àaån rúi vaâo vaåt aáo caã!

Möåt lêìn àaån truáng vaâo vai vaâ cöí baác. Baâ töi lêëy kim khïìu àaån ra vaâ traách baác Piöt:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 124

- Taåi sao baác laåi trïu choåc caái thùçng moåi rúå êëy laâm gò? Thïë

ngöå nhû noá bùæn baác muâ mùæt thò sao?...

- Khöng, khöng nguy hiïím gò àêu... Akûlina Ivanna, - baác Piöt keáo daâi gioång traã lúâi ra böå xem thûúâng. - Thùçng êëy coá phaãi laâ

haång biïët bùæn àêu...

- Nhûng sao baác cûá khuyïën khñch noá nhû vêåy?

- Töi maâ khuyïën khñch noá aâ? Töi chó muöën trïu caái laäo êëy thöi...

Röìi ngùæm nghña nhûäng viïn àaån gùæp ra, àùåt trong loâng baân tay, baác noái:

- Xaå thuã haång beát! Baâ coá biïët khöng, ngaây trûúác baâ chuã töi, baâ caá tûúác Tatian Lecxepna, coá möåt thúâi gian àaä choån möåt tay nhaâ

binh laâm chöìng - baâ ta thay chöìng nhû thay àêìy túá vêåy. Tïn laäo ta laâ Mamön Ilita. Chaâ, thùçng cha bùæn múái cûâ laâm sao!

Maâ baâ phaãi biïët, laäo chó bùæn àaån möåt thöi. Hùæn àïí thùçng ngöëc Ignaska àûáng daång chên caách xa ñt nhêët laâ böën mûúi bûúác, úã thùæt lûng buöåc möåt caái chai luãng lùèng. Thùçng Ignaska àûáng daång haáng coân nhe rùng ra maâ cûúâi, roä àöì ngöëc! Möåt loaåi aáo daâi thùæt úã buång. Laäo Mamön Ilitaå giú suáng luåc lïn vaâ ... Paâng! Caái chai vúä tan. Nhûng coá möåt lêìn thùçng Ignaska àöång àêåy - coá leä hùæn bõ ruöìi trêu àöët - thïë laâ viïn àaån truáng vaâo àêìu göëi hùæn, vaâo giûäa xûúng baánh cheâ! Ngûúâi ta goåi thêìy thuöëc àïën, öng ta cûa phùng ngay chên hùæn ài, vaâ àem chön caái chên àoá... Thïë àêëy!

- Coân thùçng ngöëc êëy thò thïë naâo?

- Hùæn êëy aâ, hùæn chùèng laâm sao caã. Àöì ngöëc thò cêìn gò tay vúái chên, hùæn chó ùn caái ngöëc cuãa hùæn cuäng àuã no röìi. Boån ngöëc thò ai ngûúâi ta cuäng mïën, vò chuáng chùèng laâm haåi ai bao giúâ caã. Ngûúâi ta àaä coá cêu noái: duâ laâ thêìy kyá, thêìy cai, nhûng nïëu ngöëc nghïëch chùèng ai bûåc mònh...

Nhûäng cêu chuyïån kiïíu àoá khöng laâm cho baâ töi ngaåc nhiïn, chñnh baâ töi cuäng biïët haâng chuåc chuyïån nhû vêåy. Nhûng töi thò

húi súå, töi hoãi baác Piöt:

- Thïë laäo quyá töåc coá thïí giïët chïët ngûúâi àûúåc aâ?

- Sao laåi khöng àûúåc? Àûúåc chûá. Boån quyá töåc coân giïët lêîn nhau nûäa kia! Möåt höm, coá möåt gaä sô quan kyå binh àïën nhaâ baâ

Tatian Lecxepna, hùæn sinh sûå caäi nhau vúái laäo Mamön, thïë laâ lêåp http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 125

tûác caã hai liïìn vúá lêëy suáng luåc, ài vaâo vûúân, vaâ úã àoá, trïn con àûúâng nhoã bïn höì, gaä sô quay kyå binh êëy bùæn cho laäo Mamön möåt phaát vaâo giûäa gan! Thïë laâ laäo Mamön ra nghôa àõa nùçm, coân gaä sô quan thò vïì Kapkadú, chùèng löi thöi daâi doâng gò hïët! Àoá laâ chuáng àöëi vúái nhau àêëy, huöëng höì àöëi vúái mujich vaâ nhûäng keã khaác! Bêy giúâ

ngûúâi ta khöng coân laâ cuãa chuáng nûäa, chuáng khöng thûúng haåi gò

àêu. Trûúác kia thò duâ sao chuáng cuäng coân thûúng vò laâ cuãa riïng cuãa chuáng!

- ÖËi daâo, ngay caã ngaây trûúác chuáng cuäng chùèng thûúng haåi lùæm àêu!

Baâ töi noái. Baác Piöt àöìng yá:

- Àuáng thïë àêëy, cuãa riïng nhûng laâ thûá riïng reã tiïìn... Tuy àöëi vúái töi baác coá veã dõu daâng, baác àöëi vúái töi töët hún laâ

àöëi vúái ngûúâi lúán vaâ khöng laãng traánh con mùæt töi, nhûng trong con ngûúâi baác vêîn coá caái gò laâm töi khöng ûa. Trong nhûäng luác àaäi moåi ngûúâi moán mûát maâ baác rêët thñch, baác thûúâng phïët mûát vaâo baánh mò cho töi nhiïìu hún. Thûúâng ài phöë vïì baác hay cho töi keåo maåch nha vaâ baánh khö dêìu bùçng haåt quaã anh tuác. Noái chuyïån vúái töi bao giúâ baác cuäng coá thaái àöå nghiïm trang vaâ gioång noái dõu daâng:

- Sau naây àõnh söëng thïë naâo, chuá mònh? Ài lñnh hay laâm quan?

- Ài lñnh.

- Phaãi àêëy. Bêy giúâ ài lñnh cuäng dïî chõu. Laâm giaáo sô cuäng töët, chó cêìn thónh thoaãng laåi kïu: "Xin Chuáa thûúng xoát chuáng con", coá thïë thöi! Laâm giaáo sô coá leä coân dïî hún ài lñnh cú àêëy, nhûng laâm anh ài yá muöën noái túái cuöåc giaãi phoáng nöng nö nùm 1861. cêu laåi hún caã; chùèng phaãi hoåc gò hïët, chó cêìn quen möåt chuát laâ àûúåc!... Baác laâm nhûäng böå àiïåu tûác cûúâi àïí bùæt chûúác caá lûúån quanh möìi nhû thïë naâo, caác loaåi caá vûúåc, caá dêìy, caá meâ möîi khi mùæc cêu thò vuâng vêîy ra sao... Àöi khi baác baão àïí an uãi töi:

- Chaáu bûåc tûác möîi khi öng chaáu àaánh chaáu, nhûng nhû vêåy khöng nïn, chuá mònh aå. Öng chaáu àaánh chaáu laâ àïí daåy baão chaáu. Vaã laåi thûá àoân àoá chùèng àaáng kïí vaâo àêu! Baâ chuã baác, baâ Tatian Lecxepna maâ àaánh thò phaãi biïët! Baâ êëy coá riïng möåt ngûúâi àïí laâm viïåc êëy, tïn hùæn laâ Krixtöpho. Hùæn ta thaåo nghïì àïën nöîi nhûäng àõa chuã lên cêån thûúâng àïën xin baâ caá tûúác: "Baâ Tatian Lecxepna, baâ

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 126

laâm ún cho töi mûúån tïn Krixtöpho vïì àïí àaánh luä àaây túá!" Vaâ baâ ta cho mûúån.

Baác kïí tó mó vúái veã thaãn nhiïn: muå caá tûúác mùåc aáo daâi bùçng xa-tanh trùæng, truâm khùn moãng maâu xanh da trúâi, ngöìi trong möåt chiïëc ghïë baânh àoã àùåt úã ngoaâi hiïn coá nhûäng cöåt troân àïí xem Krixtöpho quêët nam nûä nöng dên.

- Tïn Krixtöpho êëy tuy quï úã Riazan nhûng tröng nhû ngûúâi Txûgan hoùåc Khökhön vêåy. Rêu meáp hùæn daâi àïën mang tai, moäm xanh vò hùæn caåo rêu cùçm. Khöng biïët coá phaãi hùæn laâ möåt thùçng ngöëc thêåt khöng, hay laâ hùæn giaã böå nhû thïë àïí àûúåc yïn thên. Nhiïìu lêìn, úã trong bïëp, hùæn roát möåt cheán nûúác, bùæt möåt con ruöìi, möåt con giaán hoùåc möåt con boå dûâa - röìi lêëy caái que tûâ tûâ dòm noá

xuöëng nûúác cho chïët. Hoùåc laâ hùæn bùæt ngay rêån úã cöí aáo àem dòm vaâo nûúác...

Nhûäng mêíu chuyïån tûúng tûå nhû thïë àöëi vúái töi àaä khaá quen thuöåc, töi àaä àûúåc nghe nhiïìu nhûäng chuyïån àoá do öng baâ töi kïí. Chuáng muön maâu muön veã, nhûng têët caã àïìu giöëng nhau möåt caách kyâ laå: trong chuyïån naâo cuäng coá caãnh haânh haå, chïë giïîu, sùn àuöíi con ngûúâi. Töi àaä chaán ngêëy nhûäng chuyïån àoá, khöng muöën nghe nûäa nïn baão baác àaánh xe ngûåa thuï:

- Baác kïí chuyïån khaác cú!

Nhûäng nïëp nhùn trïn mùåt baác döìn caã vïì phña möìm, röìi laåi chaåy lïn phña mùæt, nhûng baác àöìng yá:

- Thöi àûúåc, àöì tham lam! Kïí chuyïån khaác vêåy. Höìi àoá úã chöî

baác coá möåt anh àêìu bïëp...

- Ai coá?

- Baâ caá tûúác Tatian Lecxepna.

- Sao baác laåi goåi baâ ta laâ Tatian? Baâ êëy laâ àaân öng hay sao?

- Têët nhiïn baâ êëy laâ àaân baâ, nhûng baâ ta laåi coá rêu meáp, àen... Baâ êëy göëc laâ ngûúâi Àûác àen, loaåi ngûúâi naây tröng giöëng nhû

ngûúâi da àen vêåy. Nhûng Tïn goåi ngûúâi Ukraina (theo caách goåi khinh miïåt cuãa ngûúâi Nga dûúái thúâi Nga hoaâng). Trong tiïëng Nga khöng coá tïn nam naâo laâ Tatian caã. Àêy chó laâ möåt caái tïn bõa ra, tïn àoá coá hònh thûác giöëng àûåc àïí chó àaân öng, tûúng àûúng vúái tïn cuãa àaân baâ laâ Tatiana. ta haäy quay laåi chuyïån anh àêìu bïëp. Cêu chuyïån naây buöìn cûúâi lùæm, chuá mònh aå... Trong "cêu chuyïån buöìn http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 127

cûúâi" êëy coá möåt anh bïëp laâm hoãng caã möåt meã baánh nûúáng. Àïí phaåt anh ta ngûúâi ta bùæt anh phaãi ùn hïët chöî baánh êëy ngay möåt luác. Anh ta ùn hïët vaâ phaát öëm.

Töi nöíi caáu:

- Chuyïån êëy chùèng buöìn cûúâi tñ naâo!

- Thïë thò thïë naâo múái buöìn cûúâi? Naâo, noái ài!

- Chaáu khöng biïët...

- Vêåy thò im möìm ài!

Röìi baác laåi kïí ài kïí laåi nhûäng cêu chuyïån cuãa baác, giöëng nhû

con nhïån cûá chùng maäi caái maång lûúái cuãa noá. Thónh thoaãng, vaâo nhûäng ngaây lïî, mêëy àûáa em hoå töi laåi àïën chúi: thùçng Xaxa Mikhalöp buöìn baä vaâ lûúâi biïëng vaâ thùçng Xaxa Iakövöp, ùn mùåc chaãi chuöët, chuyïån gò cuäng biïët.

Möåt lêìn trong luác ba àûáa chuáng töi àang ài "du lõch" trïn caác maái nhaâ, chuáng töi tröng thêëy trong sên nhaâ Betleng möåt laäo quyá

töåc mùåc aáo maâu xanh laá cêy coá loát löng thuá ngöìi trïn möåt àöëng cuãi caånh tûúâng vaâ àang chúi vúái mêëy con choá con. Caái àêìu hoái nhoã

vaâng ïåch cuãa laäo àïí trêìn. Möåt àûáa em hoå töi àïì nghõ àaánh cùæp möåt con choá, vaâ lêåp tûác möåt kïë hoaåch àaánh cùæp taâi tònh àûúåc vaåch ra: hai àûáa em hoå töi seä ra ngay ngoaâi àûúâng vaâ àúåi úã cöíng nhaâ

Betleng, töi seä doåa laäo quyá töåc vaâ khi laäo hoaãng súå boã chaåy thò hai àûáa em hoå töi seä uâa vaâo sên vaâ cûúáp lêëy choá.

- Nhûng maâ doåa thïë naâo cho laäo ta súå àûúåc?

Möåt àûáa em hoå töi àïì nghõ:

- Maây cûá nhöí möåt baäi nûúác boåt vaâo àêìu laäo ta! Khöng biïët nhöí vaâo àêìu ngûúâi khaác coá phaãi laâ möåt töåi to lùæm khöng?

Töi àaä nhiïìu lêìn nghe noái vaâ chñnh töi thêëy ngûúâi ta laâm nhiïìu àiïìu coân tïå hún nûäa, vò thïë töi àaä thûåc hiïån àêìy àuã nhiïåm vuå

àûúåc giao cho. Thïë laâ om xoâm caã lïn. Tûâ nhaâ Betleng caã möåt àöåi quên àaân öng vaâ àaân baâ keáo sang sên nhaâ chuáng töi, ài àêìu laâ möåt viïn sô quan treã àeåp trai. Vò luác töi phaåm löîi thò hai àûáa em hoå töi àang ài chúi ngoan ngoaän úã ngoaâi àûúâng, vaâ cûá theo lúâi chuáng thò

chuáng khöng biïët gò vïì caái troâ nghõch ngúåm quyã quaái cuãa töi, cho nïn öng töi chó àaánh coá mònh töi. Thïë laâ öng töi àaä laâm haâi loâng têët caã moåi ngûúâi trong nhaâ Betleng. Sau trêån àoân, luác töi àang nùçm http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 128

trïn noác loâ sûúãi úã trong bïëp thò baác Piöt leo lïn chöî töi. Baác ùn vêån nhû ngaây höåi, daáng àiïåu coá veã húán húã.

- Nghô ra àûúåc caái troâ khaá lùæm àêëy, chuá mònh aå!

- Baác noái thò thêìm.

- Àaáng àúâi caái thùçng dï giaâ êëy. Phaãi nhöí vaâo mùåt têët caã

nhûäng àûáa nhû caái thùçng êëy! Hay laâ lêëy àaá neám vaâo caái àêìu thöëi tha cuãa chuáng noá!

Trûúác mùåt töi hiïån lïn böå mùåt troân nhùén thñn vaâ treã con cuãa laäo quyá töåc. Töi coân nhúá laäo vûâa lêëy hai baân tay beá nhoã lau caái àêìu hoái vaâng, vûâa kïu khe kheä vaâ rïìn rô nhû choá con. Nghô laåi töi hïët sûác xêëu höí, töi cùm thuâ mêëy àûáa em hoå töi. Nhûng nhòn saát böå mùåt nhùn nheo cuãa baác àaánh xe töi liïìn quïn hïët nhûäng àiïìu àoá: böå

mùåt êëy rung rung vúái möåt veã àaáng súå vaâ àaáng gheát giöëng y nhû böå

mùåt cuãa öng töi luác àaánh töi.

- Ài ài!

Töi heát lïn vaâ duâng caã tay lêîn chên àêíy baác Piöt ra. Baác cûúâi hò hò, nhaáy mùæt vaâ tuåt xuöëng. Tûâ àoá trúã ài, töi khöng muöën noái chuyïån vúái baác nûäa, töi bùæt àêìu lêín traánh baác vaâ àöìng thúâi cuäng bùæt àêìu theo doäi baác. Töi àïì phoâng nhû thïí mú höì chúâ àúåi möåt àiïìu gò sùæp sûãa xaãy ra. ñt lêu sau khi xaãy ra cêu chuyïån vúái laäo quyá töåc, laåi xaãy ra möåt chuyïån khaác. Tûâ lêu ngöi nhaâ im lòm cuãa laäo aåpxianniköp khïu gúåi trñ toâ moâ cuãa töi. Töi coá caãm tûúãng rùçng ngöi nhaâ xaám àoá che giêëu möåt cuöåc söëng khaác thûúâng, àêìy bñ mêåt nhû

trong caác cêu chuyïån cöí tñch. Nhaâ Betleng rêët öìn aâo vaâ vui nhöån. úã

àêy coá nhiïìu tiïíu thû àeåp tiïëp caác sô quan vaâ sinh viïn àïën chúi, trong nhaâ luön luön coá tiïëng cûúâi, tiïëng la heát, tiïëng haát vaâ tiïëng nhaåc. Vaâ ngay caã böå mùåt cuãa ngöi nhaâ cuäng coá veã vui nhöån: qua lúáp kñnh cûãa söí saáng lêëp laánh, tröng thêëy nhûäng chêåu hoa maâu sùæc rûåc rúä. Öng töi khöng thñch caái nhaâ naây. Öng töi goåi têët caã moåi ngûúâi trong nhaâ àoá laâ "boån dõ giaáo, boån vö thêìn"; riïng àöëi vúái boån àaân baâ

thò öng töi àùåt cho möåt caái tïn thö tuåc maâ coá lêìn baác Piöt àaä giaãi nghôa cho töi cuäng bùçng nhûäng lúâi thö tuåc vúái veã thñch thuá aác yá. Traái laåi, öng töi kñnh nïí ngöi nhaâ nghiïm trang vaâ lùång leä cuãa laäo aåpxianniköp. Àoá laâ ngöi nhaâ möåt têìng nhûng khaá cao, tröng ra caái sên àêët saåch seä vaâ vùæng veã, trïn mùåt sên àêìy coã moåc, úã giûäa coá caái giïëng coá maái che, dûång trïn hai chiïëc cöåt nhoã. Ngöi nhaâ tûåa höì nhû

thuåt luâi vaâo phña trong àïí tröën traánh con mùæt moåi ngûúâi. Ba chiïëc cûãa söí heåp hònh caánh cung cuãa ngöi nhaâ caách mùåt àêët khaá cao, cûãa http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 129

kñnh múâ àuåc, aánh nùæng chiïëu vaâo taåo nïn àuã moåi maâu sùæc cuãa cêìu vöìng. Vïì phña bïn kia cöíng coá cùn nhaâ kho, mùåt trûúác tröng giöëng hïåt nhû ngöi nhaâ, cuäng coá ba cûãa söí nhûng laâ cûãa söí giaã; trïn bûác tûúâng maâu xaám ngûúâi ta àùæp nhûäng khuön cûãa vaâ úã giûäa duâng vöi trùæng keã thaânh nhûäng chêën song cûãa söí. Nhûäng chiïëc cûãa söí giaã àoá

nom rêët khoá chõu vaâ toaân böå cùn nhaâ kho caâng laâm tùng thïm caái caãm giaác bñ mêåt vaâ êm thêìm cuãa ngöi nhaâ àoá. Coá möåt caái gò nhêîn nhuåc hoùåc kiïu haänh trong sûå yïn lùång cuãa khu nhaâ àoá, cuãa nhûäng chuöìng ngûåa tröëng röîng vaâ cuãa nhûäng gian nhaâ xeáp vúái nhûäng chiïëc cûãa lúán cuäng tröëng röîng nöët. Thónh thoaãng ngûúâi ta thêëy möåt laäo giaâ cao lúán, khêåp khiïîng ài daåo úã trong sên, cùçm laäo caåo nhùén, nhûng laäo àïí ria meáp trùæng cûáng nhû nhûäng chiïëc kim. Àöi khi, möåt laäo giaâ khaác, rêu quai noán, muäi khoùçm, dùæt ra khoãi chuöìng möåt con ngûåa xaám, àêìu to, ûác leáp, böën chên maãnh khaãnh. Ra àïën sên con ngûåa cuái àêìu chaâo têët caã moåi vêåt xung quanh giöëng nhû

möåt cö muå hiïìn laânh. Laäo thoåt chên lêëy tay phaát àen àeát vaâo con ngûåa, laäo huyát saáo vaâ thúã daâi thûúân thûúåt. Sau àoá ngûúâi ta caãm tûúãng laâ laäo giaâ muöën ài khoãi nhaâ

nhûng khöng thïí naâo ài àûúåc vò laäo àaä bõ boã buâa. Hêìu nhû chiïìu naâo cuäng vêåy, coá ba àûáa treã chúi àuâa úã trong sên cho àïën töëi mõt. Ba àûáa cuâng mùåc aáo caánh vaâ quêìn daâi maâu xaám, cuâng àöåi muä nhû

nhau. Chuáng coá khuön mùåt troân, mùæt xaám vaâ giöëng nhau àïën nöîi töi chó coá thïí phên biïåt àûúåc chuáng theo têìm voác. Töi quan saát chuáng qua khe húã haâng raâo, nhûng chuáng khöng nhòn thêëy töi; töi thò laåi rêët muöën chuáng nhòn thêëy töi. Töi thñch xem chuáng chúi nhûäng troâ chúi khöng quen biïët möåt caách rêët thuá võ, vui veã vaâ

khöng bao giúâ caäi nhau. Töi thñch caách ùn vêån cuãa chuáng, thñch thaái àöå sùn soác cuãa chuáng àöëi vúái nhau, nhêët laâ cuãa hai thùçng anh àöëi vúái àûáa em nhoã, möåt thùçng beá ngöå nghônh vaâ lanh lúåi. Möîi khi thùçng em ngaä laâ hai àûáa anh laåi cûúâi, nhû ngûúâi ta vêîn thûúâng cûúâi nhûäng ngûúâi bõ ngaä, nhûng khöng phaãi cûúâi möåt caách àöåc aác. Ngay luác àoá chuáng àúä thùçng em dêåy, vaâ nïëu tay hoùåc àêìu göëi noá

bêín thò chuáng lêëy laá ngûu baâng hoùåc khùn tay lau caác ngoán tay vaâ

quêìn cho saåch. Thùçng anh thûá hai noái möåt caách hiïìn hêåu:

- Em loáng ngoáng quaá!

Chuáng khöng bao giúâ caäi nhau, khöng bao giúâ gian lêån. Caã ba àïìu rêët nhanh nheån, khoãe maånh, khöng biïët mïåt moãi laâ gò. Möåt lêìn töi leo lïn cêy vaâ huyát saáo goåi chuáng, chuáng dûâng ngay laåi, röìi khöng vöåi vaâng, chuáng tuám laåi, àûa mùæt nhòn töi, vaâ thò thêìm baân http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 130

baåc gò vúái nhau. Töi tûúãng chuáng àõnh lêëy àaá neám töi, liïìn tuåt xuöëng àêët, nhùåt àaá boã vaâo tuái, nheát vaâo trong aáo röìi laåi treâo lïn cêy. Nhûng luác naây chuáng àaä chúi xa chöî töi, úã têån phña cuöëi sên vaâ xem chûâng àaä quïn mêët töi. Töi buöìn quaá, tuy vêåy töi cuäng vêîn khöng muöën gêy sûå trûúác. Möåt laát sau coá tiïëng ngûúâi goåi chuáng qua cûãa söí:

- Ài vïì, caác con!

Chuáng thong thaã vaâ ngoan ngoaän ài vaâo hïåt nhû nhûäng chuá

ngöîng. Àaä nhiïìu lêìn töi ngöìi trïn cêy phña trïn haâng raâo, haá voång chuáng goåi töi xuöëng chúi vúái chuáng, nhûng chuáng khöng goåi. Töi àaä

chúi vúái chuáng trong yá nghô, vaâ coá luác töi àaä say sûa àïën nöîi heát lïn hoùåc cûúâi thêåt to. Luác àoá ba àûáa àïìu nhòn töi vaâ noái kheä vúái nhau àiïìu gò, coân töi ngûúång quaá beân tuåt xuöëng àêët. Möåt lêìn chuáng bùæt àêìu chúi uá tim. Àïën lûúåt thùçng anh thûá hai ài tòm, noá àûáng vaâo möåt xoá úã àùçng sau nhaâ kho vaâ lêëy hai tay bõt mùæt thêåt kñn, coân hai anh em noá thò chaåy ài tröën. Thùçng anh nhanh nheån chui ngay vaâo trong möåt cöî xe trûúåt tuyïët to tûúáng úã dûúái maái hiïn nhaâ kho, coân thùçng em thò cuöëng lïn, cûá chaåy quanh caái giïëng khöng biïët tröën vaâo àêu tröng àïën buöìn cûúâi. Thùçng anh kïu:

- Möåt... hai...

Thùçng em liïìn nhaãy lïn thaânh giïëng, nùæm lêëy dêy vaâ àûáng vaâo chiïëc gêìu khöng. Chiïëc gêìu biïën mêët, àêåp vaâo thaânh giïëng phaát ra nhûäng tiïëng êm vang. Töi sûäng súâ nhòn chiïëc roâng roåc trún dêìu lùång leä quay nhanh. Nhûng lêåp tûác, töi hiïíu àiïìu seä xaãy ra, töi liïìn nhaãy phùæt xuöëng sên, kïu to:

- Ngaä xuöëng giïëng röìi!...

Thùçng anh thûá hai chaåy túái thaânh giïëng cuâng möåt luác vúái töi, noá nùæm lêëy dêy gêìu nhûng bõ nhêëc böíng lïn khiïën tay noá bõ boãng raát, nhûng töi àaä kõp chöåp lêëy súåi dêy, vaâ liïìn luác àoá thùçng anh lúán chaåy túái giuáp töi keáo chiïëc gêìu lïn. Noá noái:

- Kheä chûá nheá!...

Chuáng töi keáo àûúåc thùçng beá lïn ngay. Noá cuäng súå, baân tay phaãi cuãa noá rúám maáu, maá bõ sêy saát. Noá bõ ûúát àïën thùæt lûng, mùåt taái xanh nhûng vêîn móm cûúâi. Noá ruâng mònh, hai mùæt múã to, móm cûúâi vaâ noái, gioång keáo daâi:

- Em bõ ng-aä... aä... ghï-e quaá...

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 131

- Maây thêåt laâ àiïn.

Thùçng anh thûá hai noái, öm lêëy thùçng beá, vaâ lêëy khùn tay lau maáu trïn mùåt noá. Coân thùçng anh lúán thò cau maây noái:

- Ài vaâo thöi, àùçng naâo cuäng chùèng giêëu àûúåc...

- Caác cêåu liïåu coá bõ àaánh khöng? Töi hoãi.

Noá gêåt àêìu, sau àoá chòa tay cho töi vaâ noái:

- Cêåu chaåy àïën nhanh lùæm!

Vui thñch vò àûúåc khen, töi chûa kõp nùæm lêëy tay noá thò noá àaä

noái vúái thùçng thûá hai:

- Ài vaâo nhaâ thöi, keão noá caãm bêy giúâ! Chuáng ta seä baão laâ noá

bõ ngaä, nhûng àûâng noái laâ ngaä xuöëng giïëng!

- Phaãi röìi, àûâng noái, - thùçng em vêîn ruâng mònh, àöìng yá.

- Baão laâ em ngaä vaâo vuäng nûúác nheá!

Röìi chuáng ài vaâo.

Têët caã nhûäng chuyïån àoá xaãy ra nhanh àïën nöîi luác nhòn laåi caânh cêy tûâ trïn àoá töi àaä nhaãy xuöëng, töi thêëy noá vêîn coân rung rung vaâ möåt chiïëc laá vaâng ruång xuöëng. Coá àïën gêìn möåt tuêìn khöng thêëy ba anh em nhaâ êëy ra sên chúi, nhûng sau àoá chuáng laåi xuêët hiïån, öìn aâo hún trûúác. Thùçng anh lúán nhòn thêëy töi trïn cêy, noá

goåi, gioång thên mêåt:

- Xuöëng àêy chúi vúái chuáng túá!

Chuáng töi leo lïn caái xe trûúåt tuyïët cuä àïí úã dûúái maái hiïn nhaâ kho röìi vûâa ngùæm nghña nhòn nhau, vûâa noái chuyïån rêët lêu.

- Caác cêåu coá bõ àaánh khöng?

- Coá, - thùçng anh lúán traã lúâi.

Töi thêëy khoá maâ tin àûúåc rùçng nhûäng àûáa treã naây cuäng bõ

àaánh nhû töi, töi thêëy tûác thay cho chuáng.

- Sao cêåu laåi bùæt chim?

Thùçng beá nhêët hoãi.

- Vò chuáng noá hoát hay lùæm.

- Khöng nïn bùæt, cûá àïí cho chuáng noá muöën bay ài àêu thò

bay...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 132

- Àûúåc, túá seä khöng bùæt nûäa!

- Nhûng cêåu haäy bùæt cho mònh möåt con àaä.

- Cêåu muöën chim gò?

- Chim gò hoát vui êëy. Àïí nhöët vaâo löìng.

- Thïë thò chim baåch yïën chûá gò?

- Meâo noá bùæt mêët, - thùçng thûá hai noái, - maâ böë cuäng chùèng cho nuöi àêu.

Thùçng anh lúán àöìng yá:

- Àuáng àêëy, böë chùèng cho àêu...

- Thïë caác cêåu coá meå khöng?

- Khöng, - thùçng anh lúán noái.

Nhûng thùçng thûá hai chûäa laåi:

- Coá, nhûng laâ meå khaác, khöng phaãi laâ meå chuáng túá, chuáng túá

khöng coân meå, meå chuáng túá chïët röìi.

- Meå khaác thò goåi laâ dò gheã, - töi noái.

Thùçng anh lúán gêåt àêìu:

- ÛÂ.

Vaâ caã ba àûáa coá veã suy nghô, gûúng mùåt sêìm laåi. Qua nhûäng cêu chuyïån cöí tñch cuãa baâ töi, töi àaä biïët thïë naâo laâ dò gheã, vò vêåy töi rêët thöng caãm vúái sûå yïn lùång suy nghô cuãa boån treã. Chuáng ngöìi saát vaâo nhau, giöëng nhau nhû nhûäng chuá gaâ con. Töi nhúá laåi chuyïån muå dò gheã phuâ thuãy àaä duâng mûu àaánh lûâa àïí giaã laâm meå

thêåt, töi liïìn baão chuáng:

- Meå thêåt cuãa caác cêåu röìi thïë naâo cuäng seä vïì, röìi caác cêåu xem!

Thùçng anh lúán nhuán vai:

- Chïët röìi cú maâ, vïì laâm sao àûúåc... Khöng àûúåc û? Trúâi úi, biïët bao nhiïu lêìn nhûäng ngûúâi chïët, thêåm chñ àaä bõ xaã ra thaânh tûâng miïëng, maâ chó cêìn vêíy cho ñt nûúác pheáp laâ laåi söëng laåi; coá biïët bao nhiïu ngûúâi chïët maâ khöng phaãi laâ chïët thêåt, vò pheáp cuãa boån phuâ thuãy!

Töi beân kïí laåi möåt caách söi nöíi cho chuáng nghe nhûäng chuyïån cuãa baâ töi. Luác àêìu thùçng anh lúán chó móm cûúâi, sau noá nheå nhaâng baão:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 133

- Nhûäng chuyïån êëy chuáng túá biïët caã röìi, àêëy laâ nhûäng chuyïån cöí tñch...

Hai em noá im lùång nghe, thùçng beá nhêët mñm chùåt möi vaâ

phöìng maá lïn, coân thùçng kia thò chöëng khuyãu tay lïn àêìu göëi, cuái vïì phña töi, tay kia quaâng lïn vai em noá, êën thùçng naây cuái xuöëng. Trúâi àaä bùæt àêìu töëi, nhûäng àaám mêy àoã treo lú lûãng trïn caác maái nhaâ. Böîng dûng trûúác mùåt chuáng töi hiïån ra möåt laäo giaâ vúái böå ria trùæng, mònh vêån chiïëc aáo nêu, daâi luâng thuâng tröng giöëng nhû möåt giaáo sô; àêìu laäo àöåi chiïëc muä xuâ löng.

- Àûáa naâo àêy?

Laäo giaâ hoãi vaâ chó vaâo töi. Thùçng anh lúán àûáng dêåy, hêët àêìu vïì phña nhaâ öng töi:

- Noá úã bïn kia sang...

- Àûáa naâo goåi noá sang?

Tûác thò caã mêëy àûáa treã lùång leä bûúác ra khoãi chiïëc xe vaâ ài vïì

nhaâ, khiïën töi laåi nghô àïën nhûäng con ngöîng ngoan ngoaän. Laäo giaâ

nùæm chùåt lêëy vai töi vaâ dêîn töi qua sên ra cöíng. Laäo laâm töi súå àïën phaát khoác, nhûng laäo bûúác daâi vaâ nhanh àïën nöîi töi chûa kõp khoác oâa lïn thò àaä úã ngoaâi àûúâng röìi. Laäo giaâ dûâng trûúác cöíng, giú ngoán tay doåa töi vaâ noái:

- Cêëm khöng àûúåc àïën chöî tao!

Töi caáu tiïët:

- Töi coá theâm àïën vúái laäo àêu, àöì quyã giaâ!

Laäo giú caánh tay daâi ngoùéng ra vaâ laåi toám àûúåc töi. Laäo löi töi ài trïn heâ phöë vaâ hoãi töi möåt cêu laâm töi choaáng vaáng chùèng khaác gò bõ möåt nhaát buáa nïån vaâo àêìu:

- Öng maây coá nhaâ khöng?

Khöng may cho töi laâ öng töi laåi coá nhaâ. Tröng thêëy laäo giaâ

hêìm hêìm, öng töi àûáng dêåy. Àêìu ngêíng lïn, böå rêu vïính vïì phña trûúác, öng töi nhòn vaâo cùåp mùæt àuåc vaâ troân nhû hai àöìng xu cuãa laäo giaâ, hêëp têëp noái:

- Meå noá ài vùæng, coân töi thò bêån luön, thaânh thûã khöng coá ai tröng nom noá, xin àaåi taá tha löîi cho!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 134

Laäo àaåi taá quaát êìm caã nhaâ, röìi laäo quay àùçng sau tröng cûáng àúâ nhû möåt cêy göî vaâ ài thùèng. Coân töi thò möåt luác sau bõ neám ra sên, vaâo trong chiïëc xe cuãa baác Piöt.

- Chuá maây laåi bõ toám cöí röìi phaãi khöng?

Baác vûâa hoãi vûâa thaáo ngûåa ra khoãi xe.

- Taåi sao bõ àaánh?

Khi töi kïí chuyïån cho baác nghe, baác nöíi xung vaâ rñt lïn:

- Thïë maây chúi vúái caái luä con nhaâ quyá töåc, luä rùæn non êëy laâm gò? Chúi vúái chuáng noá àaä thêëy sûúáng chûa! Bêy giúâ thò maây ài maâ

nïån cho chuáng noá möåt trêån, coân chúâ gò nûäa!

Baác ta noái nhû thïë rêët lêu. Bûåc mònh vò trêån àoân, luác àêìu töi coân nghe baác vúái veã àöìng tònh, nhûng böå mùåt nhùn nheo cuãa baác cûá

rung rung möîi luác tröng möåt khoá chõu thïm vaâ laâm töi nhúá laåi rùçng nhûäng àûáa treã kia cuäng seä bõ àaánh vaâ àöëi vúái töi chuáng khöng coá

töåi gò caã.

- Sao töi laåi àaánh chuáng noá? Chuáng noá töët lùæm. Baác chó toaân noái laáo thöi! Töi noái.

Baác nhòn töi vaâ bêët thònh lònh theát lïn:

- Cuát khoãi xe tao ngay!

- Àöì ngöëc!

Töi nhaãy xuöëng àêët vaâ heát lïn. Baác liïìn àuöíi theo töi quanh sên, nhûng cûá bùæt huåt maäi, vûâa chaåy baác vûâa la, gioång laåc hùèn ài:

- Tao maâ laâ àöì ngöëc aâ? Tao maâ noái laáo aâ? Tao phaãi cho maây... Baâ töi bûúác ra cûãa bïëp, töi liïìn chaåy túái neáp vaâo baâ töi. Coân baác Piöt thò phaân naân:

- Töi khöng thïí söëng àûúåc vúái caái thùçng nhaäi ranh naây! Töi nhiïìu tuöíi hún noá àïën nùm lêìn maâ noá daám reáo cha reáo meå töi ra maâ chûãi, baão töi laâ àöì noái laáo...

Möîi khi ngûúâi ta àùåt àiïìu ngay trûúác mùåt töi, töi thûúâng sûäng súâ vaâ trúã nïn àêìn àöån vò kinh ngaåc. Luác naây töi cuäng àúâ àêîn caã ngûúâi. Nhûng baâ töi àaä traã lúâi dûát khoaát:

- ÖËi chaâ, baác Piöt, tûå baác àùåt àiïìu ra thò coá, noá khöng chûãi baác nhû vêåy àêu!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 135

Giaá phaãi öng töi thò öng töi àaä tin lúâi laäo àaánh xe röìi. Tûâ höìi àoá trúã ài bùæt àêìu möåt cuöåc chiïën tranh êm thêìm vaâ gay gùæt giûäa baác Piöt vaâ töi: baác ta cöë tòm moåi caách giaã nhû vö tònh àïí xö àêíy töi, lêëy dêy cûúng quêåt töi, thaã chim cuãa töi ra; möåt lêìn baác ta coân àem chim cuãa töi cho meâo vöì. Bêët cûá chuyïån gò baác cuäng àem maách öng töi vaâ luön luön bõa àùåt thïm.

Caâng ngaây töi caâng caãm thêëy rùçng baác ta cuäng laâ àöì treã con nhû töi, chó coá mùåc nhû öng giaâ maâ thöi. Vïì phña töi, töi tòm caách thaáo giaây gai cuãa baác ta ra, töi bñ mêåt gúä vaâ cûáa àûát nhûäng súåi gai àïí khi baác ta xoã chên vaâo thò chuáng àûát tung ra. Möåt höm töi àöí

haåt tiïu vaâo muäi cuãa baác laâm cho baác ta hùæt húi haâng giúâ liïìn. Noái chung, töi cöë sûác trong phaåm vi khaã nùng cuãa töi khöng chõu thua keám baác ta. Vaâo nhûäng ngaây lïî, suöët ngaây baác ta àïí yá theo doäi töi vaâ àaä nhiïìu lêìn bùæt gùåp töi noái chuyïån vúái mêëy àûáa con laäo àaåi taá

laâ àiïìu töi àaä bõ cêëm. Thïë laâ baác ài töë caáo vúái öng töi. Töi vêîn tiïëp tuåc chúi vúái ba àûáa beá kia vaâ quan hïå giûäa töi vúái chuáng caâng ngaây caâng trúã nïn thñch thuá. Trong möåt ngaách heåp giûäa bûác tûúâng nhaâ töi vaâ haâng raâo nhaâ aåpxianniköp coá möåt cêy du, möåt cêy böì àïì vaâ möåt buåi hûúng möåc rêåm raåp. Nêëp sau buåi cêy àoá töi khoeát möåt löî höíng hònh baán nguyïåt úã haâng raâo. Mêëy àûáa con laäo quyá töåc, lêìn lûúåt tûâng àûáa hoùåc hai àûáa möåt, laåi gêìn, vaâ chuáng töi ngöìi xöím hoùåc quyâ noái chuyïån khe kheä vúái nhau. Möåt àûáa trong söë ba anh em chuáng phaãi luön luön àûáng canh àïí àïì phoâng laäo àaåi taá bêët chúåt bùæt gùåp chuáng töi. Chuáng kïí cho töi nghe cuöåc söëng buöìn teã cuãa chuáng, vaâ nhûäng chuyïån àoá laâm töi rêët buöìn. Chuáng kïí cho töi nghe vïì nhûäng con chim töi bêîy àûúåc àang söëng nhû thïë

naâo vaâ nhiïìu chuyïån treã con khaác, nhûng töi nhúá laåi thò khöng bao giúâ chuáng noái möåt lúâi naâo vïì dò gheã vaâ böë chuáng. Thûúâng thò chuáng chó àïì nghõ töi kïí chuyïån cöí tñch. Töi kïí laåi nhûäng chuyïån maâ baâ

töi àaä kïí, vaâ nïëu quïn chöî naâo thò töi baão chuáng àúåi, röìi chaåy vïì

nhaâ hoãi laåi baâ töi. Àiïìu àoá thûúâng laâm cho baâ töi rêët haâi loâng. Töi cuäng kïí cho chuáng nhiïìu chuyïån vïì baâ töi. Möåt höm thùçng lúán thúã

daâi vaâ noái:

- Coá leä têët caã caác baâ àïìu rêët töët, baâ mònh trûúác cuäng rêët töët... Noá thûúâng noái möåt caách buöìn baä nhû vêåy: ngaây trûúác, trûúác kia, àaä coá luác... dûúâng nhû noá àaä söëng trïn traái àêët naây möåt trùm nùm, chûá khöng phaãi mûúâi möåt nùm. Töi coân nhúá noá coá àöi baân tay nhoã, nhûäng ngoán tay thon thon vaâ ngûúâi noá maãnh deã, yïëu úát, cùåp mùæt noá rêët saáng, nhûng dõu daâng nhû aánh saáng cuãa nhûäng ngoån http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 136

àeân trong nhaâ thúâ. Hai em noá cuäng rêët àaáng yïu, vaâ cuäng gêy cho töi möåt sûå tin cêåy hoaân toaân. Töi luön luön muöën laâm cho chuáng vui thñch, nhûng töi ûa thùçng lúán hún caã. Maãi noái chuyïån, nhiïìu khi töi khöng biïët baác Piöt àaä àïën bïn caånh. Baác ta giaãi taán chuáng töi bùçng möåt tiïëng quaát leâ nheâ:

- Laåi... noái chuyïån?

Töi nhêån thêëy rùçng caâng ngaây baác caâng hay coá nhûäng cún thêîn thúâ uã ruä. Thêåm chñ töi coân àoaán biïët trûúác àûúåc têm traång cuãa baác möîi khi baác ta ài laâm vïì: thûúâng thûúâng baác múã cöíng rêët thong thaã, baãn lïì cöíng rñt lïn möåt tiïëng daâi veã nhû uïí oaãi, coân nïëu baác àaánh xe coá àiïìu gò bûåc böåi thò baãn lïì rñt lïn ngùæn nguãi, nghe nhû möåt tiïëng kïu àau àúán. Tûâ ngaây àûáa chaáu cêm cuãa baác ta vïì

nhaâ quï lêëy vúå, baác Piöt söëng möåt mònh úã trïn chuöìng ngûåa. Trong cùn gaác thêëp vúái chiïëc cûãa söí beá tñ teåo, sûåc muâi da möëc, muâi hùæc ñn, muâi möì höi vaâ thuöëc laá, vò thïë khöng khi naâo töi vaâo chöî úã cuãa baác caã. Baác laåi àïí àeân khi ài nguã, khiïën öng töi rêët khöng bùçng loâng:

- Coi chûâng, khöng kheáo baác thiïu caã töi ài àêëy, baác Piöt!

- Khöng àêu, cuå cûá yïn trñ! Ban àïm bao giúâ töi cuäng àïí ngoån àeân vaâo trong baát nûúác, - baác ta traã lúâi, mùæt nhòn laãng ài chöî khaác. Noái chung bêy giúâ baác ta khöng nhòn thùèng vaâo mùåt ai nûäa. Àaä tûâ lêu baác khöng tham dûå nhûäng buöíi töëi uöëng traâ cuãa baâ töi nûäa. Baác cuäng khöng thïët mûát moåi ngûúâi nûäa, mùåt baác khö heáo laåi, nhûäng nïëp nhùn hùçn sêu hún, baác ài laão àaão, hai chên keáo lï nhû

möåt ngûúâi öëm. Coá lêìn, vaâo möåt buöíi saáng trong tuêìn, töi àang cuâng vúái öng töi doån sên, vò àïm trûúác tuyïët rúi rêët nhiïìu, böîng thêëy then cöíng kïu laåch caåch rêët laå vaâ möåt viïn caãnh saát bûúác vaâo trong sên. Y lêëy lûng àoáng cöíng laåi vaâ giú ngoán tay maâu xaám beáo muáp vêîy öng töi. Öng töi bûúác túái, viïn caãnh saát cuái vïì phña öng töi, tûúãng chûâng nhû caái muäi to tûúáng cuãa y böí vaâo traán öng töi. Y bùæt àêìu noái caái gò nghe khöng roä, coân öng töi thò hêëp têëp traã lúâi:

- Vêng, úã àêy! Bao giúâ? Trúâi, àïí töi nhúá laåi xem naâo... Böîng öng töi giêåt nêíy mònh nom àïën buöìn cûúâi vaâ kïu lúán:

- Trúâi úi, thêåt thïë û?

- Kheä chûá, - viïn caãnh saát noái gioång nghiïm nghõ. Öng töi quay laåi phña sau vaâ tröng thêëy töi.

- Nhùåt lêëy xeãng röìi ài vaâo trong nhaâ.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 137

Töi nêëp vaâo sau möåt goác nhaâ thêëy öng töi vaâ viïn caãnh saát ài lïn buöìng baác àaánh xe. Viïn caãnh saát thaáo chiïëc gùng úã tay phaãi ra, àêåp vaâo loâng baân tay traái vaâ noái:

- Hùæn biïët trûúác nïn àaä boã ngûåa vaâ biïën mêët röìi... Töi chaåy vaâo bïëp kïí laåi cho baâ töi têët caã nhûäng gò töi vûâa tröng vûâa nghe thêëy. Baâ töi àang nhaâo böåt trong thuâng àïí laâm baánh, àêìu àêìy buåi lùæc la lùæc lû. Sau khi nghe töi kïí baâ töi àiïìm tônh noái:

- Chùæc laâ ùn cùæp caái gò... Ài chúi ài, viïåc gò àïën maây!

Töi laåi vöåi trúã ra sên, vaâ thêëy öng töi àang àûáng gêìn caái cöíng nhoã. Öng töi boã muä, ngûãa mùåt lïn trúâi vaâ laâm dêëu. Neát mùåt öng töi àêìy veã bûåc tûác, möåt chên run run.

- Tao àaä baão maây ài vaâo kia maâ!

Öng töi quaát vaâ giêåm chên xuöëng àêët. Röìi öng töi bûúác theo töi, ài vaâo bïëp vaâ goåi baâ töi:

- Baâ noá úi, laåi àêy!

Hai ngûúâi ài sang phoâng bïn vaâ thò thêìm úã trong àoá rêët lêu. Khi baâ töi trúã vaâo bïëp, töi biïët chùæc coá chuyïån gò ghï gúám àaä xaãy ra.

- Baâ súå aâ?

- Im ài, nghe khöng?

Baâ töi khe kheä àaáp laåi. Suöët ngaây trong nhaâ coá khöng khñ

khoá chõu, súå haäi. Öng töi vaâ baâ töi nhòn nhau lo lùæng, noái nùng thò

thêìm: nhûäng lúâi noái cöåc löëc vaâ khoá hiïíu cuãa öng baâ töi khiïën cho nöîi lo cuãa töi caâng tùng thïm.

- Baâ noá haäy ài thùæp têët caã àeân trûúác tûúång thaánh lïn!

Öng töi huáng hùæng ho, ra lïånh. Bûäa ùn trûa moåi ngûúâi ùn vöåi vaâng vaâ miïîn cûúäng, nhû thïí àang chúâ àúåi ai. Öng töi phöìng maá coá

veã mïåt nhoåc vaâ caâu nhaâu:

- Quyã sûá quaã laâ maånh hún ngûúâi thêåt!...

Noá coá veã ngoan àaåo lùæm, noá ài nhaâ thúâ... Vaâ röìi thò thïë àêëy... Hûâ!

Baâ töi thúã daâi. Caái ngaây muâa àöng u uêët êëy chòm àùæm trong möåt maâu sûúng muâ àuåc vaâ baâng baåc hêìu nhû keáo daâi maäi khöng http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 138

dûát. Khöng khñ trong nhaâ möîi luác möåt trúã nïn lo êu vaâ nùång nïì

hún. Buöíi töëi möåt viïn caãnh saát khaác laåi àïën, ngûúâi to beáo, toác maâu hung. Hùæn ngöìi trïn chiïëc ghïë daâi úã trong bïëp vaâ lim dim nguã, miïång thúã khoâ kheâ, àêìu chöëc chöëc laåi chuái xuöëng. Khi baâ töi hoãi hùæn: "Laâm thïë naâo maâ biïët àûúåc chuyïån àoá, húã baác?" Hùæn àêån àaâ maäi múái traã lúâi, gioång khaân khaân:

- Caái gò chuáng töi cuäng biïët hïët, cuå khöng lo!

Töi coân nhúá luác êëy töi ngöìi caånh cûãa söí, ngêåm trong miïång möåt àöìng xu cöí cho noáng lïn àïí tòm caách in lïn lúáp bùng baám trïn cûãa kñnh hònh thaánh Jorjú àêm con röìng. Böîng phoâng ngoaâi coá

tiïëng öìn aâo, caánh cûãa múã tung vaâ muå Pïtröpna hiïån ra trïn ngûúäng cûãa, möìm kïu the theá:

- Naây, ra maâ xem, àùçng sau nhaâ baác coá caái gò êëy!

Nhòn thêëy viïn caãnh saát, muå àõnh boã chaåy, nhûng laäo caãnh saát àaä nùæm àûúåc vaáy muå ta vaâ cuäng höët hoaãng kïu êìm lïn:

- Àûáng laåi, muå laâ ai? Muå baão ra maâ xem caái gò?

Vêëp phaãi bêåc cûãa, muå Pïtröpna ngaä khuyåu xuöëng àêët vaâ kïu êìm lïn, tiïëng àûát quaäng, gioång ngheån ngaâo àêìy nûúác mùæt:

- Töi ài vùæt sûäa boâ, böîng töi thêëy coá caái gò úã trong vûúân nhaâ

Kasirin. Töi nghô buång: caái gò thïë kia, coá veã nhû möåt chiïëc uãng thò

phaãi?

Àïën lûúåt öng töi cuäng gaâo lïn, giêåm chên nhû àiïn daåi:

- Noái laáo, muå àêìn àöån kia! Muå laâm thïë naâo maâ thêëy àûúåc coá

gò úã trong vûúân nhaâ tao, haâng raâo thò cao, khe húã khöng coá, chó noái laáo! úã àêy khöng coá gò hïët!

- Cha meå öi!

Muå Pïtröpna khoác nûác núã, möåt tay chòa vïì phña öng töi, tay kia öm lêëy àêìu.

- Phaãi röìi, töi noái laáo àêëy! Töi àang ài vïì phña haâng raâo nhaâ

baác thò thêëy coá nhûäng vïët chên úã möåt chöî tuyïët bõ giêîm luán be beát, töi beân nhòn qua haâng raâo thò thêëy hùæn ta nùçm...

- Ai... i...?

Nhûäng tiïëng kïu höîn loaån cuãa moåi ngûúâi keáo daâi rêët lêu tûúãng nhû khöng bao giúâ chêëm dûát. Nhûng böîng nhû phaát àiïn, http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 139

moåi ngûúâi chen nhau ra khoãi bïëp vaâ chaåy ra vûúân. Taåi àêy, baác Piöt nùçm trong möåt caái höë phuã möåt lúáp tuyïët xöëp, lûng dûåa vaâo möåt thanh göî chaáy dúã, àêìu guåc xuöëng ngûåc. Phña dûúái tai bïn phaãi baác ta coá möåt vïët raåch daâi sêu hoùæm, àoã nhû möåt caái miïång; tûâ àoá

loâi ra nhûäng maãnh thõt tim tñm nhû nhûäng caái rùng. Töi súå quaá, nhùæm mùæt laåi vaâ qua hai haâng löng mi töi nhòn thêëy trïn àêìu göëi baác Piöt coá con dao cùæt da maâ töi àaä quen thuöåc, vaâ caånh àoá nhûäng ngoán tay àen sò, co quùæp cuãa baân tay phaãi. Caánh tay traái vêåt sang möåt bïn vaâ ngêåp trong tuyïët. Tuyïët bïn dûúái caái xaác àaä tan hïët, thên hònh beá nhoã cuãa baác àaánh xe thuï luán sêu trong àöëng tuyïët trùæng mõn vaâ tröng caâng giöëng möåt àûáa treã con. Phña bïn phaãi baác, möåt hònh maâu àoã kyâ dõ loang trïn mùåt tuyïët tröng nhû hònh möåt con chim; phña bïn traái, tuyïët coân nguyïn chûa bõ àöång àïën, mùåt tuyïët phùèng lò vaâ saáng choái. Àêìu baác ta cuái xuöëng veã ngoan ngoaän, cùçm gêåp vaâo ngûåc khiïën cho böå rêu rêåm vaâ xoùn xoâe ra, möåt chiïëc thaánh giaá lúán bùçng àöìng nùçm giûäa nhûäng doâng maáu àoã àaä àöng laåi trïn böå ngûåc àïí trêìn. Àêìu töi nùång trònh trõch. Tiïëng noái öìn aâo laâm töi choáng mùåt. Muå Pïtröpna khöng ngúát möìm kïu la; viïn caãnh saát cuäng quaát thaáo vaâ sai anh Valêy ài àêu khöng roä. Öng töi thò gaâo lïn:

- Khöng àûúåc giêîm mêët dêëu!

Nhûng böîng öng töi cau mùåt laåi, nhòn xuöëng àêët vaâ noái to vúái viïn caãnh saát, gioång haách dõch:

- Laâm gò maâ cûá kïu êìm ô lïn thïë, caái nhaâ baác naây! Àêy laâ sûå

trûâng phaåt cuãa Chuáa, àêy laâ baân tay cuãa Chuáa, vêåy maâ baác cûá giúã

maäi nhûäng cêu ngu xuêín êëy ra... Chao öi, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ...

Lêåp tûác moåi ngûúâi àïìu im lùång, têët caã àïìu nhòn vaâo ngûúâi chïët, thúã daâi vaâ laâm dêëu. Coá nhiïìu ngûúâi tûâ ngoaâi sên chaåy vaâo trong vûúân, hoå leo qua haâng raâo tûâ phña nhaâ muå Pïtröpna sang bõ

ngaä, hoå caâu nhaâu. Nhûäng viïåc àoá àïìu xaãy ra trong yïn lùång cho àïën luác öng töi nhòn xung quanh vaâ kïu lïn vúái veã thêët voång:

- Baâ con laáng giïìng úi, laâm gaäy hïët phuác böìn tûã cuãa töi röìi!

Khöng biïët xêëu höí aâ!

Baâ töi nùæm lêëy tay töi vaâ dùæt töi vaâo nhaâ, vûâa ài vûâa khoác thuát thñt...

- Baác êëy laâm sao thïë?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 140

Töi hoãi. Baâ töi traã lúâi:

- Maây khöng tröng thêëy hay sao?

Suöët buöíi töëi cho àïën khuya, úã dûúái bïëp vaâ trong cùn phoâng bïn caånh luác naâo cuäng coá àöng ngûúâi laå tuå têåp, la heát. Caãnh saát ra lïånh; coân möåt ngûúâi tröng giöëng nhû thêìy phuå lïî thò hñ hoaáy viïët vaâ hoãi moåi ngûúâi, gioång nghe chùèng khaác gò tiïëng võt kïu:

- Sao? Sao?

Baâ töi múâi moåi ngûúâi uöëng nûúác traâ úã trong bïëp. Möåt ngûúâi beáo troân, mùåt röî, coá ria meáp daâi ngöìi vaâo baân vaâ kïí laåi, gioång noái rin rñt:

- Tïn thêåt cuãa hùæn laâ gò khöng ai roä, chó biïët hùæn laâ ngûúâi quï úã Elatma. Coân thùçng cêm thûåc ra chùèng cêm gò hïët, noá àaä thuá

nhêån caã röìi. Thùçng thûá ba cuäng nhêån röìi, úã àêy coân coá thùçng thûá

ba nûäa. Chuáng ài ùn tröåm caác nhaâ thúâ àaä tûâ lêu lùæm röìi, àoá laâ

nghïì chuyïn mön cuãa chuáng...

- Trúâi úi!

Muå Pïtröpna thúã daâi, mùåt muäi àoã bûâng vaâ àêìm àòa möì höi. Töi nùçm trïn noác loâ sûúãi vaâ nhòn xuöëng, töi coá caãm tûúãng hònh nhû

têët caã moåi ngûúâi àïìu luân, to beáo vaâ àaáng súå... http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 141

X

Saáng súám möåt ngaây thûá baãy töi vaâo vûúân rau nhaâ muå

Pïtröpna àïí bêîy chim sún thûúác. Töi rònh rêët lêu, nhûng nhûäng chuá chim kiïu haänh phö böå ûác àoã, khöng chõu mùæc bêîy. Dûúâng nhû

muöën lêëy veã àeåp choåc tûác töi, chuáng cûá diïîu qua diïîu laåi nhúãn nhú

trïn lúáp tuyïët cûáng loáng laánh nhû baåc; chuáng àêåu trïn nhûäng caânh cêy phuã möåt lúáp bùng daây vaâ àung àûa nhû nhûäng böng hoa thêåt laâm tuyïët rúi laã taã tröng nhû nhûäng tia lûãa maâu xanh biïëc. Caãnh àoá àeåp àïën nöîi tuy khöng bêîy àûúåc chim töi cuäng khöng thêëy bûåc mònh. Töi vöën khöng ham sùn bùæn lùæm, hay noái cho àuáng hún, töi thñch viïåc ài sùn hún laâ kïët quaã. Töi thñch quan saát àúâi söëng cuãa nhûäng con chim nhoã vaâ töi hay nghô àïën chuáng. Thêåt thuá võ khi ngöìi möåt mònh úã bïn búâ caánh àöìng phuã tuyïët vaâ nghe tiïëng chim hoát lñu lo giûäa caãnh tônh mõch trong suöët cuãa möåt ngaây bùng giaá, xa xa àêu àoá vùèng lïn tiïëng nhaåc cuãa möåt cöî xe tam maä chaåy qua con chim sún ca buöìn baä cuãa muâa àöng nûúác Nga... Bõ laånh coáng vaâ

caãm thêëy hai tai àaä tï cûáng, töi thu doån bêîy vaâ löìng chim, leo qua haâng raâo àïí trúã laåi vûúân cuãa öng töi vaâ ài vïì nhaâ. Cöíng ra àûúâng múã Thõ trêën trïn söng ska caách Nijni -Nöpgöröt 200 cêy söë vïì phña têy nam. möåt baác mujich to lúán dùæt úã trong sên ra ba con ngûåa àaä

àûúåc thùæng vaâo möåt cöî xe trûúåt tuyïët lúán coá mui che kñn; ba con ngûåa thúã ra nhûäng laân húi daây àùåc. Baác mujich vui veã huyát saáo... Töi giêåt mònh:

- Chúã ai àïën thïë baác?

Baác ta quay laåi, àûa tay che mùæt nhòn töi röìi nhaãy lïn chöî

ngöìi vaâ noái:

- Giaáo sô! Öì, chuyïån êëy khöng liïn quan gò àïën töi caã. Nïëu laâ

giaáo sô thò chùæc öng ta àïën chöî nhûäng ngûúâi úã thuï.

- Naâo, nhûäng chuá gaâ con naây! - baác mujich heát, huyát saáo vaâ

giêåt dêy cûúng, laâm cho bêìu khöng khñ yïn tônh trúã nïn traân àêìy vui veã. Ba con ngûåa nhêët tïì lao vïì phña caánh àöìng. Töi nhòn theo chuáng röìi kheáp cöíng laåi, nhûng khi töi bûúác vaâo gian bïëp vùæng veã

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 142

thò nghe thêëy úã phoâng bïn caånh vang lïn gioång noái rêët to cuãa meå

töi. Töi nghe roä tiïëng meå töi noái:

- Bêy giúâ caác ngûúâi àõnh laâm gò? Àõnh giïët töi hay sao?

Khöng kõp cúãi aáo khoaác ngoaâi, töi neám löìng chim, chaåy vaâo phoâng ngoaâi vaâ xö phaãi öng töi. Öng töi nùæm lêëy vai töi, nhòn vaâo mùåt töi bùçng cùåp mùæt dûä túån vaâ vûâa nuöët nûúác boåt veã khoá nhoåc vûâa noái gioång khaân khaân:

- Meå maây vïì àêëy, vaâo maâ gùåp meå maây! Nhûng khoan àaä... Öng töi lay ngûúâi töi maånh àïën nöîi töi loaång choaång suyát ngaä, röìi àêíy töi vïì phña cûãa buöìng:

- Ài, ài ài thöi...

Töi àuång àêìu vaâo chiïëc cûãa boåc nó vaâ vaãi sún. Hai baân tay töi run lïn vò laånh vaâ vò höìi höåp, maäi khöng tòm àûúåc quaã àêëm. Cuöëi cuâng töi kheä múã cûãa ra vaâ dûâng laåi úã ngûúäng cûãa, hai mùæt hoa lïn:

- Noá àêy röìi! Meå töi noái - Trúâi úi, noá lúán quaá! Sao, khöng nhêån ra meå aâ? öng baâ cho noá ùn mùåc gò maâ laå thïë naây, trúâi... Maâ

sao hai tai noá laåi trùæng thïë kia! Meå lêëy cho con xin ñt múä ngöîng nhanh lïn...

Meå töi àûáng giûäa phoâng, cuái xuöëng vaâ löåt quêìn aáo úã ngûúâi töi ra. Meå töi xoay töi nhû vêìn quaã boáng. Thên hònh to lúán cuãa meå töi mùåc möåt chiïëc aáo daâi maâu àoã, súâ vaâo êëm vaâ mõn, röång nhû aáo túi choaâng cuãa nöng dên, coá möåt haâng khuy lúán maâu àen chaåy suöët tûâ

vai cheáo xuöëng têån gêëu. Töi chûa bao giúâ nom thêëy chiïëc aáo daâi naâo nhû vêåy caã. Töi caãm thêëy khuön mùåt meå töi nhoã hún vaâ trùæng hún xûa kia, hai con mùæt to vaâ coá veã sêu hún, toác vaâng oáng hún. Meå

töi vûâa cúãi quêìn aáo cho töi, vûâa neám ra cûãa. Cùåp möi àoã thêîm cuãa meå töi trïì ra coá veã deâ bóu, vaâ vêîn bùçng gioång noái nhû ra lïånh, meå

töi hoãi:

- Sao con cûá lùång thinh thïë? Con coá bùçng loâng khöng? Khiïëp, caái aáo múái bêín chûá...

Sau àoá meå töi lêëy múä ngöîng saát vaâo tai cho töi. Töi àau quaá, nhûng ngûúâi meå töi toãa ra muâi thúm maát dõu khiïën töi caãm thêëy búát àau. Töi aáp chùåt vaâo ngûúâi meå töi vaâ nhòn vaâo mùæt meå töi, caãm àöång khöng noái gò àûúåc. Lêîn vúái tiïëng noái cuãa meå töi, töi nghe thêëy gioång noái nhoã vaâ buöìn cuãa baâ töi:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 143

- Noá nghõch lùæm, khöng ai baão àûúåc, ngay caã öng noá noá cuäng khöng súå... Öi, Varya, Varya...

- Àûâng than phiïìn nûäa meå aå, röìi seä öín caã thöi!

Bïn caånh meå töi, têët caã moåi vêåt xung quanh àïìu nhoã beá, àaáng thûúng vaâ giaâ cöîi. Töi cuäng caãm thêëy töi giaâ nhû öng töi. Siïët chùåt töi trong hai àêìu göëi rùæn chùæc, meå töi àûa baân tay nùång nïì, êëm aáp vuöët toác töi vaâ noái:

- Phaãi cùæt toác ài. Vaâ noá cuäng àïën tuöíi ài hoåc röìi àêëy. Con coá

muöën ài hoåc khöng?

- Con àaä hoåc xong röìi.

- Phaãi hoåc thïm möåt ñt nûäa. Öì, con khoãe quaá!

Röìi meå töi cûúâi àuâa vúái töi, tiïëng cûúâi ïm dõu vaâ êëm aáp. Öng töi bûúác vaâo, veã mùåt xaám xõt, cau coá, hai mùæt àoã ngêìu. Meå töi lêëy tay àêíy töi ra vaâ hoãi to:

- Thïë naâo, böë? Con ài chûá?

Öng töi dûâng laåi bïn cûãa söí, lêëy moáng tay caåo lúáp bùng àoáng trïn cûãa kñnh vaâ im lùång rêët lêu. Khöng khñ xung quanh böîng trúã

nïn cùng thùèng vaâ töi caãm thêëy súâ súå. Cuäng nhû moåi khi, trong nhûäng phuát cùng thùèng nhû vêåy, töi caãm thêëy nhû trïn khùæp ngûúâi töi coá moåc thïm mùæt vaâ tai, ngûåc töi cùng lïn möåt caách laå

luâng vaâ töi muöën heát lïn.

- Lïcxêy, ài ra ngoaâi kia! - öng töi noái gioång khaân khaân.

- Sao vêåy?

Meå töi hoãi vaâ laåi öm töi vaâo ngûúâi.

- Khöng ài àêu caã, Varya, tao cêëm àêëy...

Meå töi àûáng dêåy, lûúån ài lûúån laåi trong phoâng tûåa nhû möåt àaám mêy höìng trong buöíi hoaâng hön vaâ dûâng laåi sau lûng öng töi.

- Böë úi, böë nghe con noái...

Öng töi quay laåi vaâ rñt lïn:

- Im ài!

- Hûâ, quaát töi laâ khöng àûúåc àêu, - meå töi noái kheä. Baâ töi àang ngöìi trïn ghïë ài-vùng liïìn nhöím dêåy, giú ngoán tay ra àe:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 144

- Vacvara!

Öng töi ngöìi xuöëng ghïë, noái lùæp bùæp:

- Àûâng coá laáo, maây khöng coi tao ra gò phaãi khöng? Hûã? Sao maây laåi daám noái thïë?

Vaâ böîng öng töi gaâo lïn, gioång laåc hùèn ài:

- Maây àaä laâm nhuåc tao, Varika!...

- Ra ngoaâi kia! - Baâ töi ra lïånh cho töi.

Töi xuöëng bïëp, trong loâng nùång trôu. Töi leo lïn noác loâ sûúãi vaâ

lùæng nghe rêët lêu nhûäng tiïëng noái úã bïn kia vaách; khi thò moåi ngûúâi àïìu noái cuâng möåt luác, ngûúâi noå ngùæt lúâi ngûúâi kia; khi thò têët caã àïìu im lùång giöëng nhû böîng dûng moåi ngûúâi àïìu nguã thiïëp ài. Cêu chuyïån noái vïì àûáa em maâ meå töi àaä àeã ra röìi àem gûãi ngûúâi naâo àoá. Nhûng töi khöng hiïíu àûúåc vò sao öng töi caáu: coá phaãi vò

meå töi àeã maâ khöng xin pheáp öng töi khöng, hay vò meå töi khöng àem em beá vïì cho öng töi? Möåt luác sau öng töi bûúác vaâo bïëp, àêìu toác röëi buâ, mùåt muäi àoã bûâng, coá veã mïåt nhoaâi. Theo sau laâ baâ töi vûâa ài vûâa lêëy vaåt aáo lau nûúác mùæt úã hai maá. Öng töi ngöìi xuöëng ghïë daâi, hai tay chöëng lïn ghïë, lûng cuái lom khom, rùng cùæn lêëy cùåp möi xaám run run. Baâ töi quyâ xuöëng trûúác mùåt öng töi, noái kheä

vaâ tha thiïët:

- Öng úi, xin öng haäy vò Chuáa maâ tha thûá cho noá! Ngûåa coá

hay mêëy ài nûäa cuäng coá luác dúã chûáng. Nhûäng ngûúâi quyïìn quñ, giaâu coá maâ chùèng coá nhûäng chuyïån nhû vêåy sao? Àaân baâ laâ thïë

àêëy! Thöi, haäy tha thûá cho noá. ÚÃ àúâi chùèng coá ai laâ khöng coá töåi löîi caã... Öng töi ngaã ngûúâi vaâo tûúâng, nhòn vaâo mùåt baâ töi vaâ caâu nhaâu. Öng nhïëch meáp cûúâi, miïång meáo xïåch, röìi ngheån ngaâo noái:

- Phaãi röìi! Sao nûäa? Baâ thò ai maâ baâ chùèng tha thûá, baâ sùén loâng tha thûá têët. Chao öi, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ... Öng töi cuái xuöëng, nùæm lêëy hai vai baâ töi maâ lùæc, miïång thò

thêìm rêët nhanh:

- Thïë coân Chuáa, Chuáa coá tha thûá khöng? Chuáng ta sùæp sûãa xuöëng löî röìi maâ coân bõ Chuáa trûâng phaåt àêy. Gêìn troát àúâi röìi maâ

cuäng chùèng àûúåc yïn thên, chùèng àûúåc sung sûúáng! Baâ haäy nhúá

lêëy lúâi töi noái: röìi chuáng ta seä chïët nhû nhûäng àûáa ùn maây cho maâ

xem, phaãi, seä chïët nhû àöì ùn maây êëy!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 145

Baâ töi cêìm lêëy tay öng töi, ngöìi xuöëng bïn caånh vaâ kheä cêët tiïëng cûúâi nheå nhaâng, vö tû lûå:

- Roä khöí! Nhû àöì ùn maây thò àaä sao? Öng súå aâ. Öng cûá viïåc yïn trñ ngöìi nhaâ, töi seä ài ùn xin. Öng khöng lo, ngûúâi ta seä cho, chuáng ta seä khöng àoái àêu! Thöi, öng àûâng nghô nûäa!

Öng töi böîng cûúâi kheä vaâ quay cöí laåi, tröng giöëng hïåt nhû

möåt con dï, öm lêëy cöí baâ töi, aáp vaâo ngûúâi baâ, tröng öng beá nhoã, duám doá. Öng nûác núã:

- Öi, ngöëc quaá, baâ ngu ngöëc möåt caách ngêy thú, daåi döåt, trïn àúâi naây töi chó coân coá mònh baâ thöi! Baâ chùèng thûúng tiïëc caái gò caã, baâ chùèng hiïíu gò hïët! Baâ haäy nhúá laåi xem: chùèng phaãi laâ vò chuáng noá maâ chuáng ta àaä laâm viïåc, maâ töi àaä mùæc töåi hay sao? Bêy giúâ chó

mong sao chuáng àïìn àaáp laåi cho chuáng ta chuát ñt... Töi cuäng ngheån ngaâo vaâ khöng neán àûúåc nûäa, töi nhaãy tûâ

trïn loâ sûúãi xuöëng, chaåy laåi chöî öng baâ töi. Töi khoác vò sung sûúáng, vò chûa bao giúâ töi thêëy öng baâ töi noái vúái nhau nhûäng lúâi àeåp àeä

nhû vêåy. Töi khoác vò àau xoát, vò töi chia seã nöîi àau àúán cuãa öng baâ

töi, töi cuäng khoác vò meå töi àaä vïì. Öng baâ töi àïí töi cuâng khoác, coi töi nhû möåt ngûúâi ngang haâng. Hai ngûúâi öm lêëy töi, siïët chùåt töi trong tay, nûúác mùæt giaân giuåa. Öng töi aáp mùåt vaâo mùåt töi thò

thêìm vaâo tai:

- Öi, thùçng quyã con, maây cuäng úã àêy aâ? Meå maây vïì röìi, bêy giúâ maây seä úã vúái meå maây, coân öng, laäo quyã giaâ àöåc aác naây thò chùèng àûúåc tñch sûå gò nûäa röìi! Caã baâ vêîn hay nuöng chiïìu maây nûäa, cuäng seä bõ quïn ài, coá phaãi khöng? Chao úi, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ...

Röìi àêíy baâ chaáu töi ra, öng töi àûáng dêåy, noái to, gioång giêån dûä:

- Chuáng noá boã ta ài caã, möîi àûáa ài möåt ngaã, àûáa naâo lo thên àûáa êëy. Naâo, goåi noá vaâo àêy! Cho xong chuyïån ài... Baâ töi ài ra. Öng töi cuái àêìu vaâ quay vïì caác tûúång thaánh:

- Laåy Chuáa nhên tûâ, xin Chuáa biïët cho con!

Röìi öng nùæm lêëy tay àêëm vaâo ngûåc thònh thõch àïën nöîi töi thêëy khoá chõu, noái chung töi khöng ûa caái kiïíu öng töi cêìu Chuáa, vò

luác naâo öng töi cuäng coá veã nhû muöën khoe khoang trûúác Chuáa. Meå

töi bûúác vaâo, caái aáo maâu àoã cuãa meå töi laâm cho gian bïëp coá veã nhû

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 146

saáng hún. Meå töi ngöìi trïn chiïëc ghïë daâi caånh baân, öng vaâ baâ töi ngöìi hai bïn; hai öëng tay aáo röång thuâng thònh cuãa meå töi traãi ra trïn vai öng baâ töi. Meå töi dõu daâng vaâ nghiïm trang noái vúái öng baâ

töi, coân öng baâ töi thò im lùång ngöìi nghe, khöng ngùæt lúâi. Luác naây öng baâ töi coá veã trúã thaânh nhoã beá bïn caånh meå töi vaâ töi coá caãm tûúãng nhû meå töi àang ngöìi giûäa hai àûáa con. Mïåt moãi vò xuác àöång, töi nguã thiïëp ài trïn noác loâ sûúãi. Àïën chiïìu, öng baâ töi mùåc böå quêìn aáo ngaây lïî vaâ ài dûå lïî nhaâ thúâ. Öng töi mùåc böå lïî phuåc cuãa phûúâng trûúãng, ngoaâi khoaác chiïëc aáo bùçng löng gêëu chuöåt, quêìn boã ngoaâi uãng. Baâ töi vui veã nhaáy mùæt vïì phña öng töi vaâ baão meå töi:

- Nhòn böë maây kòa, roä nhû möåt con dï non!

Meå töi cûúâi vui veã. Khi coân laåi möåt mònh vúái töi úã trong phoâng, meå töi ngöìi xuöëng ài-vùng, xïëp chên voâng troân, lêëy tay ra hiïåu baão töi ngöìi xuöëng bïn caånh:

- Laåi àêy vúái meå! Thïë naâo, con söëng ra sao, kïí chuyïån cho meå

nghe. Khöí lùæm phaãi khöng?

Töi söëng ra sao û ?

- Con khöng biïët.

Töi traã lúâi.

- Öng coá àaánh con khöng?

- Bêy giúâ thò khöng hay àaánh mêëy.

- Thïë aâ? Con kïí chuyïån cho meå nghe ài, chuyïån gò cuäng àûúåc, naâo!

Töi khöng muöën kïí vïì öng töi. Töi beân noái rùçng trong cùn nhaâ naây trûúác kia coá möåt ngûúâi rêët àaáng mïën úã thuï, nhûng chùèng ai ûa baác ta caã, cuöëi cuâng öng töi àuöíi baác ta ài. Xem ra meå töi khöng thñch chuyïån naây, meå töi baão:

- ÛÂ, thïë coân chuyïån gò nûäa?

Töi beân kïí chuyïån ba thùçng beá, chuyïån laäo àaåi taá àuöíi töi ra khoãi nhaâ laäo. Meå töi öm chùåt lêëy töi, noái:

- Quên choá maá!

Röìi meå töi im lùång, nheo mùæt nhòn xuöëng saân nhaâ, lùæc àêìu. Töi hoãi meå töi:

- Taåi sao öng laåi giêån meå?

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 147

- Vò meå coá löîi vúái öng.

- Àaáng leä meå nïn àem em beá vïì cho öng...

Meå töi giêåt mònh, cau maây, cùæn möi. Röìi meå töi phaá lïn cûúâi, öm chùåt lêëy töi.

- Thùçng quyã quaái! Cêëm khöng àûúåc noái àïën chuyïån êëy, nghô

àïën cuäng khöng àûúåc, nghe chûa!

Meå töi noái rêët lêu, gioång thò thêìm, veã mùåt nghiïm trang, nhûng töi khöng hiïíu meå töi noái gò. Möåt luác sau meå töi àûáng dêåy vaâ ài ài laåi laåi trong phoâng, vûâa lêëy ngoán tay goä goä vaâo cùçm, cùåp löng maây rêåm luön luön chuyïín àöång. Trïn baân, möåt ngoån nïën múä

boâ àang chaáy. Nïën chaãy ra, aánh nïën chiïëu vaâo khoaãng khöng trong têëm gûúng. Nhûäng boáng àen bêín thóu boâ trïn saân nhaâ. Trong goác phoâng, trûúác tûúång thaánh, möåt ngoån àeân dêìu chaáy chêåp chúân. Dûúái aánh trùng, nhûäng têëm kñnh cûãa söí phuã bùng loáng laánh nhû baåc. Meå töi àûa mùæt nhòn xung quanh nhû muöën tòm kiïëm möåt vêåt gò

trïn trêìn nhaâ vaâ trïn nhûäng bûác tûúång trú truåi:

- Bao giúâ con ài nguã?

- Chöëc nûäa.

- AÂ, maâ buöíi trûa con àaä nguã röìi.

Meå töi nhúá ra vaâ thúã daâi. Töi hoãi:

- Meå muöën ài phaãi khöng?

- Ài àêu? - Meå töi ngaåc nhiïn hoãi laåi vaâ, nêng àêìu töi lïn, meå

töi nhòn vaâo mùåt töi rêët lêu, lêu àïën nöîi nûúác mùæt töi ûáa ra.

- Sao thïë con?

- Meå laâm con àau cöí.

Töi thêëy àau caã trong tim nûäa. Töi caãm thêëy ngay rùçng meå

töi seä khöng thïí söëng úã caái nhaâ naây àêu vaâ meå töi seä laåi ài thöi.

- Con lúán lïn seä giöëng böë, - meå töi noái vaâ lêëy chên àaá têëm thaãm chuâi chên sang bïn. - Baâ coá kïí chuyïån gò vïì böë cho con nghe khöng?

- Coá.

- Baâ rêët yïu böë Macxim con, yïu lùæm! Böë con cuäng rêët yïu baâ...

- Con biïët röìi.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 148

Meå töi nhòn ngoån nïën, nhùn mùåt. Meå töi thöíi tùæt nïën ài vaâ

noái:

- Thïë naây dïî chõu hún!

Àuáng vêåy, tùæt nïën ài ngûúâi ta coá caãm giaác maát meã vaâ saåch seä

hún. Nhûäng boáng àen bêín thóu biïën mêët vaâ khöng coân nhaãy muáa nûäa. Trïn saân nhaâ traãi ra nhûäng vïåt maâu xanh nhaåt. Nhûäng tia lûãa vaâng rûåc lêëp laánh trïn cûãa kñnh.

- Àöå trûúác meå úã àêu?

Nhû nhúá laåi möåt àiïìu gò àaä quïn tûâ lêu lùæm, meå töi vûâa kïí

tïn möåt söë thaânh phöë, vûâa ài laåi trong phoâng, nheå nhaâng nhû möåt con chim cùæt.

- Thïë meå lêëy àêu ra chiïëc aáo daâi naây?

- Meå khêu lêëy àêëy. Moåi thûá meå àïìu laâm lêëy caã. Töi lêëy laâm sung sûúáng thêëy meå töi khöng giöëng möåt ngûúâi naâo khaác. Nhûng töi buöìn vò meå töi ñt noái quaá, nïëu töi khöng hoãi thò meå töi chùèng noái gò hïët. Möåt luác sau meå töi laåi ngöìi xuöëng àivùng bïn caånh töi. Hai meå con cûá ngöìi saát bïn nhau, im lùång maäi àïën khi öng baâ töi trúã vïì, ngûúâi nöìng nùåc muâi saáp vaâ hûúng trêìm, thaái àöå dõu daâng vaâ lùång leä möåt caách trang troång. Moåi ngûúâi ùn töëi coá veã khaách khñ giöëng nhû ài ùn cöî. Trong luác ùn, moåi ngûúâi noái ñt vaâ thêån troång, dûúâng nhû súå laâm mêët giêëc nguã chêåp chúân cuãa möåt ngûúâi naâo àêëy. ñt lêu sau meå töi quaáïët àõnh daåy töi hoåc chûä caái phöí

thöng. Meå töi hùng haái bùæt tay vaâo viïåc àoá. Meå töi mua vïì nhûäng cuöën saách nhoã, trong àoá coá cuöën "Vêìn quöëc ngûä". Töi hoåc theo cuöën saách êëy vaâ chó trong vaâi ngaây àaä àoåc àûúåc chûä phöí thöng. Nhûng röìi meå töi bùæt töi àoåc thuöåc loâng caác baâi thú, vaâ thïë laâ tûâ àoá chuáng töi bùæt àêìu laâm khöí lêîn nhau. Baâi thú nhû thïë naây: Con àûúâng thùèng, con àûúâng daâi, Ngûúi lêëy cuãa Trúâi bao khoaãng khöng gian. Xeãng, ròu àêu dïî maâ san, Àûúâng ïm voá ngûåa, àûúâng toaân buåi bay... Chûä caái Nga (xem chuá thñch úã trang ).

Töi àoåc "voá ngûåa" thaânh "voá cûåa".

- Naâo, haäy nghô kyä ài, - meå töi khuyïn töi. - Sao laåi "voá cûåa"?

Thùçng quyã quaái! "Voá ngûåa" chûá, hiïíu chûa?

Töi hiïíu, nhûng vêîn cûá àoåc laâ "voá cûåa", chñnh töi cuäng lêëy laâm laå. Thïë laâ meå töi caáu, baão töi laâ àêìn àöån vaâ bûúáng bónh laâm töi thêåt khöí têm. Töi cöë gùæng nhúá nhûäng cêu thú àaáng nguyïìn ruãa êëy, http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 149

vaâ khi töi àoåc thêìm thò khöng sai, nhûng hïî àoåc to lïn laâ thïë naâo cuäng bõ nhêìm. Töi àêm ra cùm thuâ nhûäng doâng chûä khoá nùæm àûúåc àoá. Giêån quaá, töi beân cöë tònh xuyïn taåc. Töi choån nhûäng chûä àöìng êm vö nghôa àoåc liïìn möåt maåch. Töi rêët thñch thuá khi nhûäng cêu thú ma quyã àoá khöng coân yá nghôa gò nûäa. Nhûng troâ chúi cuãa töi àaä

phaãi traã bùçng möåt giaá khaá àùæt. Möåt lêìn sau möåt buöíi hoåc coá kïët quaã, meå töi hoãi töi àaä hoåc thuöåc baâi thú chûa. Buöåt miïång, töi noái lêím nhêím: Con àûúâng, bûác tûúâng, ngöi trûúâng, caái giûúâng. Voá

ngûåa, ghïë tûåa, dao rûåa... Khi töi nhúá ra thò àaä muöån. Meå töi chöëng hai tay lïn baân, àûáng dêåy vaâ hoãi raânh roåt tûâng tiïëng:

- Nhû thïë nghôa laâ gò?

- Con khöng biïët, - töi thêët kinh, traã lúâi.

- Sao?

- Con àoåc vêåy thöi aå.

- Àoåc vêåy laâ thïë naâo?

- Àïí àuâa thöi aå!

- Àûáng vaâo goác nhaâ kia!

- Àïí laâm gò aå?

Meå töi nhùæc laåi, khöng hïì to tûúáng nhûng coá veã hùm doåa:

- Vaâo goác nhaâ!

- Goác naâo cú aå?

Meå töi nhòn chùçm chùçm vaâo mùåt töi khöng traã lúâi khiïën töi böëi röëi. Töi khöng hiïíu meå töi muöën gò. Trong goác nhaâ, phña dûúái caác tûúång thaánh, coá möåt chiïëc baân troân nhoã, bïn trïn àïí chiïëc bònh àûång nhûäng loaåi coã vaâ hoa khö rêët thúm. úã goác trûúác mùåt töi coá kï

möåt chiïëc hoâm, trïn phuã möåt têëm thaãm. Goác thûá ba kï möåt chiïëc giûúâng, coân goác thûá tû thò khöng coá, vò chöî àoá laâ caái cûãa.

- Con khöng hiïíu meå muöën caái gò.

Töi noái gioång tuyïåt voång. Meå töi ngöìi phõch xuöëng, im lùång, lêëy tay xoa traán vaâ hai maá. Sau àoá meå töi hoãi:

- Maây àaä bõ öng bùæt àûáng vaâo goác nhaâ bao giúâ chûa?

- Bao giúâ aå?

- Möåt höm naâo àoá, tao biïët laâm sao àûúåc!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 150

Meå töi theát vaâ giú tay àêåp hai caái xuöëng mùåt baân.

- Khöng, con khöng nhúá.

- Maây coá biïët phaãi àûáng vaâo goác nhaâ tûác laâ bõ phaåt khöng?

- Khöng. Taåi sao laåi phaåt aå?

Meå töi thúã daâi.

- Hûâ, laåi àêy!

Töi bûúác laåi gêìn vaâ hoãi meå töi:

- Sao meå laåi gùæt con?

- Thïë taåi sao con cûá cöë tònh àoåc sai baâi thú ài nhû vêåy?

Töi cöë sûác giaãi thñch cho meå töi hiïíu rùçng möîi khi töi nhùæm mùæt laåi thò töi nhúá àûúåc baâi thú in trong saách nhû thïë naâo, nhûng hïî töi cûá àoåc lïn laâ thïë naâo cuäng lêîn sang nhûäng tiïëng khaác.

- Con khöng giaã vúâ àêëy chûá?

Töi traã lúâi laâ khöng, nhûng ngay luác àoá töi laåi nghô: "Coá thïí

laâ mònh giaã vúâ chùng?". Röìi àöåt nhiïn töi thong thaã àoåc laåi baâi thú

vaâ àoåc rêët àuáng. Àiïìu àoá laâm töi kinh ngaåc, vaâ töi sûäng súâ caã

ngûúâi. Àûáng trûúác meå töi, töi caãm thêëy mùåt töi böîng nhû sûng lïn, hai tai àoã bûâng vaâ nùång trònh trõch, àêìu oác choaáng vaáng. Töi ngûúång chñn caã ngûúâi. Qua nûúác mùæt töi thêëy mùåt meå töi töëi sêìm laåi, buöìn rêìu, hai möi mñm chùåt, cùåp löng maây nhñu laåi.

- Thïë laâ thïë naâo?

Meå töi hoãi, gioång laåc hùèn ài.

- Vêåy ra laâ con noái döëi meå?

- Con khöng biïët. Con khöng chuã têm laâm thïë... Meå töi cuái àêìu xuöëng, noái:

- Tao thêåt khöí vúái maây! Thöi, ài ài!

Tûâ àoá trúã ài meå töi caâng bùæt töi hoåc thuöåc loâng nhiïìu thú hún. Nhûng trñ nhúá cuãa töi thò caâng ngaây caâng khoá tiïëp thu nhûäng doâng chûä àún àiïåu êëy. úã töi, caái yá muöën tai aác xuyïn taåc caác cêu thú, choån nhûäng chûä khaác àïí thay vaâo, maâ töi khöng taâi naâo cûúäng laåi àûúåc, caâng ngaây caâng maånh. Viïåc àoá àöëi vúái töi thêåt dïî daâng: nhûäng chûä khöng cêìn thiïët cûá hiïån ra haâng àöëng trong àêìu töi vaâ

trong chöëc laát chuáng laâm xaáo tröån têët caã nhûäng chûä úã trong saách http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 151

maâ töi phaãi hoåc. Nhiïìu khi caã möåt doâng chûä nhû trúã thaânh nhûäng vêåt vö hònh àöëi vúái töi, vaâ duâ cho töi cöë gùæng àuöíi bùæt thïë naâo, chuáng cuäng khöng chõu loåt vaâo trñ nhúá töi. Baâi thú àem laåi cho töi nhiïìu nöîi phiïìn nhêët coá leä laâ baâi thú àêìy ai oaán cuãa hoaâng thên Viazemxki:

Saáng súám hay chiïìu töëi,

Bao öng giaâ, baâ goáa, treã cöi

. . . . . . . . . . . . .

Xin ngûúâi vò Chuáa giuáp chuáng töi.

Coân cêu thûá ba: Xaách bõ kïu van ngoaâi cûãa söí thò töi thûúâng boã mêët. Bûåc mònh, meå töi àem chuyïån êëy maách öng töi. Öng töi àe:

- Àöì hû thên mêët nïët! Noá nhúá àûúåc chûá coá phaãi khöng nhúá

àûúåc àêu: Kinh thaánh noá coân thuöåc hún tao. Noá noái laáo àêëy: caái gò

noá àaä hoåc àûúåc thò cûá nhû laâ khùæc vaâo àaá êëy! Maây cûá nïån cho noá

möåt trêån!

Baâ töi cuäng kïí töåi töi:

- Chuyïån cöí tñch noá nhúá hïët, baâi haát noá cuäng nhúá, maâ baâi haát chùèng laâ thú thò laâ caái gò?

Têët caã nhûäng àiïìu êëy àïìu àuáng caã. Töi caãm thêëy töi coá löîi, nhûng hïî töi cûá ngöìi vaâo àoåc thú laâ nhûäng chûä khaác úã àêu laåi boâ

àïën nhû nhûäng con giaán vaâ tûå àöång xïëp thaânh nhûäng doâng chûä

àïìu àùån. Ngoaâi cöíng nhaâ ta, Coá bao ngûúâi giaâ vaâ treã möì cöi Kïu van xin haåt cúm rúi, Xin àûúåc liïìn mang túái Nhaâ muå Pïtröpna, Baán cho muå nuöi gaâ, Röìi ra vûåc uöëng rûúåu. Ban àïm nùçm vúái baâ

töi trïn loâ sûúãi, töi hay àoåc laåi cho baâ töi nghe àïën chaán tai têët caã

nhûäng gò töi hoåc àûúåc qua saách vúã vaâ têët caã nhûäng gò töi tûå àùåt ra. Àöi khi baâ töi cûúâi, nhûng thûúâng thò baâ mùæng töi:

- Àêëy, maây chùèng thêëy maây coá thïí hoåc thuöåc loâng àûúåc laâ gò!

Nhûng khöng àûúåc chïë giïîu nhûäng ngûúâi ùn maây. Cêìu Chuáa haäy phuâ höå cho hoå! Ngaây trûúác Chuáa cuäng ngheâo vaâ têët caã caác thaánh cuäng vêåy...

Töi lêím nhêím:

Töi khöng thñch ùn maây,

Cuäng chùèng ûa öng ngoaåi,

Biïët laâm sao bêy giúâ?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 152

Laåy Chuáa, haäy tha töåi!

Öng töi luön tòm cúá

Àïí maâ àaánh àêåp töi...

- Maây noái caái gò thïë? Àem maâ cùæt lûúäi ài!

Baâ töi nöíi noáng.

- Nhúä öng maây nghe thêëy thò sao?

- Mùåc kïå!

- Chaáu khöng nïn nghõch tinh nghõch quaái laâm khöí meå chaáu!

Chaáu khöng hû, meå chaáu cuäng àaä coá nhiïìu àiïìu khöí têm röìi. Baâ töi khuyïn töi bùçng gioång êu yïëm vaâ coá veã àùm chiïu.

- Sao meå chaáu laåi khöí têm.

- Thöi, im ài! Maây khöng hiïíu àûúåc àêu..

- Chaáu biïët röìi, taåi vò öng...

- Maây coá im ài khöng naâo!

Cuöåc söëng cuãa töi thêåt nùång nïì. Töi coá caái caãm giaác gêìn nhû

tuyïåt voång, nhûng khöng hiïíu sao töi cûá muöën giêëu noá ài, töi laâm ra böå thaãn nhiïn vaâ nghõch ngúåm. Meå töi bùæt töi hoåc caâng ngaây caâng nhiïìu, nhûng caâng ngaây töi caâng khöng hiïíu nhûäng àiïìu meå

töi daåy. Töi hoåc toaán rêët dïî daâng, nhûng töi rêët gheát mön chñnh taã, coân ngûä phaáp thò töi hoaân toaân chùèng hiïíu gò caã. Nhûng àiïìu laâm cho töi khöí têm nhêët laâ töi àaä thêëy roä meå töi phaãi söëng àau khöí

trong caái nhaâ naây. Meå töi caâng ngaây caâng hay cau coá, nhòn moåi ngûúâi bùçng cùåp mùæt xa laå, vaâ thûúâng ngöìi rêët lêu bïn cûãa söí, yïn lùång nhòn ra vûúân. Meå töi coá veã tiïìu tuåy hùèn ài. Nhûäng ngaây àêìu tiïn múái vïì meå töi nhanh nheån, tûúi vui. Traái laåi, bêy giúâ mùæt meå

töi thêm quêìng. Suöët ngaây meå töi ài tha thêín trong nhaâ, àêìu toác röëi buâ, quêìn aáo nhaâu naát, cuác aáo khöng buöìn caâi. Töi khöí têm thêëy meå töi tiïìu tuåy nhû vêåy. Meå töi leä ra bao giúâ cuäng phaãi àeåp àeä, nghiïm trang, ùn mùåc saåch seä hún têët caã moåi ngûúâi chûá? Trong giúâ

hoåc, cùåp mùæt meå töi sêu thùm thùèm thûúâng nhòn vaâo tûúâng, nhòn ra ngoaâi cûãa söí nhû khöng tröng thêëy töi. Ngûúâi hoãi töi bùçng gioång mïåt moãi, quïn caã nhûäng cêu töi traã lúâi vaâ ngaây caâng hay caáu gùæt. Àiïìu àoá cuäng laâm cho töi khöí têm: töi muöën meå töi phaãi laâ ngûúâi cöng minh hún hïët thaãy moåi ngûúâi, nhû trong caác chuyïån cöí tñch vêåy! Thónh thoaãng töi hoãi meå töi:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 153

- Meå úã àêy khöí lùæm phaãi khöng?

Meå töi traã lúâi gioång bûåc tûác:

- Khöng phaãi viïåc cuãa maây!

Töi cuäng nhêån thêëy hònh nhû öng töi àang mûu mö möåt viïåc gò khiïën cho baâ vaâ meå töi rêët lo súå. Öng töi thûúâng ngöìi lò trong buöìng meå töi, vaâ öng töi than vaän, la heát, gioång nghe khoá chõu nhû

tiïëng saáo göî cuãa laäo chùn cûâu guâ lûng Nikanörú. Trong möåt cuöåc caäi nhau nhû vêåy meå töi heát êìm caã nhaâ:

- Khöng, àûâng coá hoâng!

Meå töi àoáng sêìm cûãa laåi, coân öng töi thò quaát thaáo êìm lïn. Luác bêëy giúâ laâ buöíi töëi, baâ töi àang ngöìi khêu vaá cho öng töi bïn caånh chiïëc baân úã trong bïëp, miïång lêím bêím caái gò möåt mònh. Khi coá tiïëng cûãa àoáng sêìm laåi, baâ töi lùæng tai nghe vaâ noái:

- Noá laåi àïën chöî boån úã thuï röìi. Trúâi úi!

Böîng öng töi tûâ ngoaâi xöåc vaâo bïëp, chaåy laåi chöî baâ töi vaâ nïån möåt quaã àêëm vaâo àêìu baâ. Àoaån, vûâa lùæc baân tay bõ àau, öng vûâa rñt lïn:

- Àûâng coá beáp xeáp, muå phuâ thuãy kia!

- Öng laâ möåt laäo giaâ ngöëc, - baâ töi vûâa vêën laåi toác bõ xöí vûâa àiïìm tônh noái.

- Dïî thûúâng öng tûúãng töi seä im chùæc? Töi maâ biïët àûúåc nhûäng mûu mö gò cuãa öng laâ töi seä noái têët cho noá biïët cho maâ

xem...

Öng töi lao vïì phña baâ töi vaâ giú nùæm àêëm nïån liïn tiïëp xuöëng àêìu baâ töi. Baâ töi khöng chöëng àúä, cuäng khöng àêíy öng töi ra, baâ töi chó noái:

- Àûúåc, cûá àaánh ài, àaánh nûäa ài, àöì ngöëc! Àêëy, àaánh ài!

ÚÃ trïn loâ sûúãi töi liïìn lêëy chùn, göëi vaâ uãng neám vaâo hai ngûúâi, nhûng öng töi àang cún giêån nïn khöng nhòn thêëy. Baâ töi ngaä lùn ra àêët. Öng töi lêëy chên àaá vaâo àêìu baâ töi, cuöëi cuâng öng töi vêëp ngaä lùn ra, laâm àöí lïnh laáng caã thuâng nûúác. Öng töi boâ dêåy, khaåc nhöí vaâ thúã phò phò, nhòn ngoá xung quanh bùçng cùåp mùæt hung dûä röìi boã chaåy lïn phoâng riïng trïn gaác thûúång. Baâ töi àûáng dêåy, rïn ró, röìi ngöìi xuöëng ghïë gúä toác. Töi úã trïn loâ sûúãi nhaãy xuöëng. Baâ

töi, gioång bûåc tûác, baão töi:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 154

- Thu doån chùn göëi laåi röìi cêët têët caã lïn trïn loâ sûúãi kia!

Tûúãng thïë laâ hay lùæm! Viïåc gò àïën maây? Caái laäo quyã giaâ êëy, àang tûå nhiïn thò nöíi cún lïn... Àöì ngöëc!

Böîng baâ töi nhùn mùåt vaâ rïn ró röìi cuái àêìu, goåi töi laåi:

- Thûã xem xem chöî naây laâm sao maâ àau thïë.

Töi reä múá toác daây cuãa baâ töi ra xem: thò ra möåt chiïëc kim gaâi àêìu àaä àêm sêu vaâo trong da àêìu baâ töi. Töi löi chiïëc kim àoá ra, nhûng laåi thêëy möåt chiïëc khaác. Ngoán tay cuãa töi nhû bõ tï daåi ài.

- Àïí chaáu goåi meå chaáu, chaáu súå lùæm!

Baâ töi xua tay:

- Maây àiïn aâ? Goåi meå maây êëy û? Caám ún Chuáa, may maâ meå

maây khöng nghe thêëy, khöng tröng thêëy! Thöi, ài ài!

Röìi, vúái nhûäng ngoán tay mïìm maåi cuãa möåt ngûúâi thúå thïu àùng-ten, baâ töi tûå tòm lêëy trong múá toác àen vaâ daây cuãa mònh. Àaánh baåo, töi giuáp baâ töi löi ra àûúåc hai chiïëc kim nûäa to vaâ cong.

- Baâ coá àau khöng?

- Khöng sao. Mai baâ seä àun nûúác, göåi àêìu möåt caái laâ hïët. Röìi, baâ töi dõu daâng hoãi töi:

- Chaáu yïu cuãa baâ, nhêët laâ chaáu àûâng coá noái gò vúái meå chaáu rùçng öng àaánh baâ àêëy nheá! Nghe chûa? öng chaáu vaâ meå chaáu àaä

giêån nhau sùén röìi. Àûâng noái nheá?

- Vêng.

- Àûúåc, nhúá àêëy! Bêy giúâ baâ chaáu ta phaãi doån deåp chöî naây laåi. Mùåt baâ coá sêy saát gò khöng? Töët, thïë laâ meå chaáu seä khöng hay biïët gò hïët...

Baâ töi bùæt àêìu lau saân nhaâ. Töi thaânh thêåt baão baâ töi:

- Baâ thêåt laâ möåt baâ thaánh! Baâ bõ haânh haå maäi nhû thïë maâ baâ

vêîn chõu àûúåc!

- Àûâng coá noái nhaãm! Tao maâ laâ thaánh aâ? Hoåc àûúåc úã àêu caái êëy àêëy?

Baâ töi vûâa boâ trïn mùåt saân àïí lau, vûâa laâu baâu rêët lêu. Töi ngöìi trïn bêåc loâ sûúãi, nghô caách trûâng trõ öng töi traã thuâ cho baâ. Chûa bao giúâ töi thêëy öng töi àaánh baâ töi taân nhêîn vaâ khuãng khiïëp nhû vêåy. Trûúác mùåt töi, trong boáng töëi lúâ múâ, töi nhû thêëy hiïån ra http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 155

böå mùåt àoã tña cuãa öng töi vúái àaám toác hung lêët phêët. Loâng töi giêån söi lïn, töi bûåc mònh vò khöng tòm àûúåc caách traã thuâ cho thêåt àñch àaáng. Nhûng khoaãng hai ba höm sau, khöng hiïíu coá viïåc gò töi treâo lïn gaác thûúång vaâo buöìng öng töi. Töi thêëy öng àang ngöìi trïn saân, trûúác möåt caái höåp múã ngoã vaâ àang soaån nhûäng giêëy túâ gò úã trong àoá. Trïn ghïë coá cuöën lõch Nhaâ thúâ maâ öng töi rêët quyá: àoá laâ mûúâi hai túâ giêëy daây maâu xaám, chia thaânh nhûäng ö vuöng cùn cûá theo söë

ngaây trong möåt thaáng, vaâ trong möîi ö vuöng laåi coá in hònh têët caã võ

thaánh cuãa ngaây àoá. Öng töi rêët quyá quyïín lõch êëy, chó haän hûäu nhûäng khi naâo vò lyá do gò àêëy rêët bùçng loâng vïì töi, öng töi múái cho töi xem. Coân töi thò bao giúâ cuäng ngùæm nghña nhûäng hònh maâu xaám in xñt nhau nhoã xñu vaâ rêët àaáng yïu àoá, vúái möåt caãm giaác àùåc biïåt.

Töi coá biïët sûå tñch cuãa möåt söë võ thaánh trong àoá nhû Kirich vaâ Ulita, Vacvara tûã vò àaåo, Pantïlêymön vaâ nhiïìu võ thaánh khaác. Àùåc biïåt töi thñch nhêët sûå tñch buöìn thaãm cuãa thaánh Alïcxêy, ngûúâi cuãa Chuáa, vaâ nhûäng baâi thú tuyïåt diïåu vïì Ngûúâi maâ baâ töi thûúâng àoåc cho töi nghe möåt caách caãm àöång. Nhòn thêëy haâng trùm hònh aãnh thaánh àoá töi laåi thêìm nghô àïí tûå an uãi rùçng bao giúâ thò

cuäng vêîn coá nhûäng ngûúâi àau khöí. Nhûng bêy giúâ töi quaáïët àõnh phaãi cùæt naát cuöën lõch àoá ra. Thûâa luác öng töi ài laåi phña cûãa söí àïí

àoåc möåt túâ giêëy maâu xanh coá in hònh chim phûúång hoaâng, töi liïìn thuã luön mêëy túâ lõch vaâ chaåy thêåt nhanh xuöëng dûúái nhaâ. Töi lêëy chiïëc keáo trong ngùn baân cuãa baâ töi röìi leo lïn noác loâ sûúãi vaâ bùæt àêìu cùæt àêìu caác võ thaánh. Cùæt àûúåc möåt haâng, töi böîng thêëy tiïëc àaä

laâm hoãng cuöën lõch, töi beân cùæt theo àûúâng keã chia caác ö vuöng. Nhûng töi chûa kõp cùæt xong haâng thûá hai thò öng töi hiïån ra, leo lïn bêåc loâ sûúãi vaâ hoãi:

- Ai cho maây lêëy lõch cuãa tao?

Nhòn thêëy nhûäng miïëng ö vuöng raãi raác trïn mùåt loâ, öng töi nhùåt lïn xem röìi vûát ài, röìi laåi nhùåt möåt ö vuöng khaác. Möìm öng töi meáo xïåch, choâm rêu rung rung. Öng töi thúã maånh àïën nöîi nhûäng maãnh giêëy nhoã bay tung caã xuöëng àêët.

- Maây laâm gò thïë naây?

Cuöëi cuâng öng töi heát lïn, vaâ cêìm chên töi löi thêåt maånh. Töi ngaä löån xuöëng, baâ töi giú hai tay ra àúä lêëy töi. Nhûng öng töi giú

nùæm àêëm àaánh baâ töi vaâ töi, miïång theát:

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 156

- Tao seä giïët chïët noá. Thaánh Vacvara tûã vò àaåo úã thïë kyã XV, bõ böë laâ quan laåi La Maä giïët chïët.

Meå töi chaåy àïën. Töi nêëp vaâo goác nhaâ, caånh loâ sûúãi. Meå töi àûáng chùæn trûúác mùåt töi, röìi vûâa àúä vaâ gaåt nhûäng caánh tay öng töi àang vung trûúác mùåt vûâa noái:

- Thêåt quaá tïå! Böë haäy bònh tônh laåi!

Öng töi ngöìi phõch xuöëng chiïëc ghïë daâi úã bïn cûãa söí, tru treáo:

- Chuáng noá giïët töi! Têët caã chuáng noá àïìu chöëng laåi töi, öi...

- Böë khöng biïët xêëu höí aâ? - Meå töi noái, gioång khaân khaân. - Laâm gò maâ böë luác naâo cuäng cûá giaã vúâ giaã võt nhû vêåy?

Öng töi la heát, giêåm hai chên xuöëng ghïë, choâm rêu vïnh lïn nom àïën buöìn cûúâi, hai mùæt thò nhùæm nghiïìn laåi. Töi cuäng caãm thêëy nhû öng töi ngûúång vúái meå töi vaâ öng töi quaã coá giaã vúâ thêåt, vò

thïë nïn múái nhùæm mùæt laåi.

- Röìi con seä lêëy vaãi daán laåi nhûäng túâ lõch àoá cho böë, laåi chùèng àeåp vaâ chùæc hún êëy aâ, - meå töi vûâa noái vûâa ngùæm nghña nhûäng túâ

lõch coân nguyïn vaâ nhûäng maãnh àaä bõ cùæt vuån ra. - Lõch cuãa böë

cuäng àaä nhaâu naát muãn caã ra röìi àêy naây... Meå töi noái vúái öng töi bùçng gioång tûåa nhû noái vúái töi trong nhûäng luác baão töi hoåc, khi töi coá àiïìu gò khöng hiïíu. Böîng öng töi àûáng dêåy, ra veã vöåi vaä, xöëc laåi aáo sú-mi vaâ gi-lï, khaåc nhöí vaâ noái:

- Maây daán laåi ngay trong ngaây höm nay cho tao! Tao seä àem xuöëng cho maây nöët nhûäng túâ coân laåi...

Öng töi bûúác ra, nhûng ài àïën ngûúäng cûãa laåi quay laåi, giú

ngoán tay khoâng khoâng chó vaâo töi vaâ noái:

- Coân noá thò phaãi nïån cho noá möåt trêån!

- Phaãi röìi! - Meå töi àaáp. Quay vïì phña töi, meå töi hoãi:

- Sao con laåi laâm thïë?

- Con cöë yá laâm thïë àêëy! Ai baão öng àaánh baâ... Öng coân àaánh baâ nûäa thò con cùæt rêu ài êëy chûá!

Baâ töi cúãi chiïëc aáo ngoaâi raách ra, lùæc àêìu, noái vúái veã traách moác:

- Thïë maâ chaáu àaä hûáa vúái baâ laâ chaáu seä khöng noái àêëy!

Röìi nhöí nûúác boåt xuöëng saân nhaâ, baâ töi noái thïm: http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 157

- Sao lûúäi maây noá khöng sûng lïn àïí cho maây àûâng ngoå

nguêåy lûúäi nûäa!

Meå töi nhòn baâ töi vaâ ài ài laåi laåi trong bïëp, röìi ài túái bïn töi:

- Öng àaánh baâ bao giúâ?

- Coân maây nûäa, Vacvara, maây hoãi noá thïë maâ khöng biïët ngûúång aâ? Viïåc gò àïën maây naâo? - Baâ töi bûåc tûác noái. Meå töi öm lêëy baâ töi:

- Öi, meå, meå yïu quyá cuãa con!

- Thöi ài, meå meå con con caái gò! Lui ra!

Hai ngûúâi nhòn nhau vaâ böîng im bùåt, buöng nhau ra: úã

phoâng ngoaâi coá tiïëng chên cuãa öng töi. Ngay tûâ khi múái vïì, meå töi àaä àaánh baån vúái caái muå úã thuï rêët vui tñnh laâ vúå laäo nhaâ binh úã

phoâng ngoaâi. Vaâ hêìu nhû töëi naâo meå töi cuäng sang chúi bïn nhaâ

muå ta, úã àoá coá caã nhûäng baâ sang troång vaâ nhûäng gaä sô quan úã nhaâ

Betleng cuäng àïën. Àiïìu àoá khiïën öng töi khöng thñch. Àaä nhiïìu lêìn, ngöìi ùn töëi úã trong bïëp, öng töi giú caái thòa lïn doåa naåt, miïång laâu baâu:

- Caái luä khöën kiïëp êëy laåi tuå têåp vúái nhau röìi! Tûâ giúâ àïën saáng laâ chuáng noá khöng cho ai chúåp mùæt àûúåc nûäa àêu!

Ñt lêu sau öng töi yïu cêìu nhûäng ngûúâi thuï nhaâ doån ài núi khaác. Sau khi hoå ài röìi, öng töi chúã úã àêu vïì hai xe toaân nhûäng àöì

àaåc linh tinh. Öng töi àem àùåt vaâo hai phoâng ngoaâi vaâ lêëy möåt caái khoáa thêåt to khoáa laåi:

- Chùèng cêìn cho thuï nûäa! Bêy giúâ tao seä múâi khaách khûáa àïën chúi!

Vaâ tûâ àoá cûá àïën ngaây lïî laâ trong nhaâ laåi coá khaách. Thûúâng àïën coá baâ em gaái cuãa baâ töi tïn laâ Matriöna Ivanöpna laâm nghïì

thúå giùåt. Baâ ta coá caái muäi to, hay lùæm lúâi, thûúâng mùåc möåt chiïëc aáo daâi luåa keã xoåc vaâ truâm möåt chiïëc khùn maâu vaâng oáng. Cuâng ài vúái baâ coá hai ngûúâi con trai baâ ta: möåt ngûúâi tïn laâ Vaxili laâm thúå veä, àïí toác daâi, rêët töët vaâ vui tñnh, thûúâng mùåc toaân möåt maâu xaám; ngûúâi thûá hai laâ Victo thñch maâu sùæc loâe loeåt, àêìu nhû àêìu ngûåa, mùåt daâi vaâ àêìy taân hûúng. Vûâa múái àïën phoâng ngoaâi, chûa kõp cúãi giaây cao-su, cêåu ta àaä haát lïn the theá hïåt nhû Pïtruska vêåy:

- Böë Anàrêy, böë Anàrêy...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 158

Caái àoá laâm töi rêët ngaåc nhiïn vaâ súå haäi. Cêåu Iaköp thûúâng àïën xaách theo cêy àaân ghi-ta. Cêåu hay cuâng àïën vúái möåt baác thúå

àöìng höì chöåt mùæt vaâ hoái àêìu. Baác naây mùåc möåt chiïëc aáo daâi àen, tröng giöëng nhû möåt thêìy tu. Baác ta rêët kñn àaáo, bao giúâ cuäng ngöìi vaâo möåt goác, ngoeåo àêìu sang möåt bïn möåt caách kyâ laå vaâ móm cûúâi, ngoán tay chöëng vaâo chiïëc cùçm beáo hai ngêën, caåo nhùén. Nûúác da baác ngùm ngùm àen, con mùæt àöåc nhêët cuãa baác nhòn moåi ngûúâi vúái veã

chùm chuá àùåc biïåt. Baác ñt noái vaâ thûúâng hay lùåp ài lùåp laåi möåt cêu:

- Xin àûâng phiïìn haâ, thïë naâo cuäng àûúåc...

Khi nhòn thêëy baác ta lêìn àêìu tiïn, töi böîng nhúá laåi möåt chuyïån àaä lêu lùæm, khi chuáng töi coân úã phöë Növaia. Möåt höm töi nghe thêëy úã ngoaâi cöíng coá tiïëng tröëng àaánh döìn dêåp, naáo àöång. Chaåy ra xem, töi thêëy möåt chiïëc xe ngûåa cao, sún àen àang ài trïn àûúâng tûâ phña nhaâ giam túái quaãng trûúâng, lñnh vaâ dên chuáng vêy chung quanh xe. Ngöìi trïn xe laâ möåt ngûúâi thêëp beá bõ xñch, àêìu àöåi chiïëc muä troân bùçng daå, trïn ngûåc àeo têëm baãng àen coá ghi nhûäng chûä trùæng lúán. Ngûúâi àoá ngöìi guåc àêìu xuöëng, tûåa nhû àang àoåc têëm baãng, ngûúâi lùæc lû, tiïëng xñch kïu leãng xeãng. Vò vêåy khi meå töi baão vúái baác thúå àöìng höì: "Àêy laâ con töi" thò töi hoaãng höët, vöåi luâi laåi vaâ

giêëu hai tay ra àùçng sau.

- Xin àûâng phiïìn haâ.

Baác ta noái, möìm nhïëch lïn phña mang tai bïn phaãi, tröng thêåt àaáng súå. Baác öm ngang thùæt lûng töi, keáo töi laåi vaâ nheå nhaâng xoay ngûúâi töi möåt voâng. Sau àoá baác buöng töi ra, noái vúái veã khen ngúåi:

- Khaá àêëy, chuá beá khoãe lùæm...

Töi luãi vaâo möåt goác nhaâ, ngöìi thu lu trïn chiïëc ghïë baânh bùçng daå. Chiïëc ghïë to àïën nöîi töi coá thïí nùçm vaâo trong àoá àûúåc. Öng töi rêët haänh diïån vïì chiïëc ghïë êëy vò cûá theo lúâi öng töi noái, thò chiïëc ghïë àoá trûúác kia laâ cuãa caá tûúác Gruzinxki. Ngöìi trïn àoá töi nhòn cuöåc vui chúi teã nhaåt cuãa ngûúâi lúán vaâ ngùæm neát mùåt luön luön thay àöíi möåt caách kyâ laå vaâ khaã nghi cuãa baác thúå àöìng höì. Böå mùåt cuãa baác ta lêìy nhêìy nhûäng múä, nhaäo nhoeát nhû sùæp tan thaânh nûúác. Möîi khi cûúâi, cùåp möi daây cuãa baác laåi döìn caã vïì phña bïn maá

phaãi, coân chiïëc muäi nhoã xñu cuäng di àöång tûåa nhû quaã trûáng àùåt trïn àôa. Hai caái tai lúán vïính lïn cûã àöång möåt caách kyâ laå, luác thò

rûúán lïn cuâng vúái löng maây cuãa con mùæt laânh, luác thò cuåp xuöëng hai bïn goâ maá. Vaâ khi àoá ngûúâi ta coá caãm tûúãng laâ nïëu muöën, baác http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 159

ta coá thïí duâng hai tai che kñn muäi, nhû ta lêëy hai baân tay uáp laåi vêåy. Thónh thoaãng, nhûäng luác thúã daâi, baác ta laåi àïí thoâ ra caái lûúäi àen, troân nhû caái chaây; röìi baác nhanh nheån àûa lûúäi liïëm möåt voâng cùåp möi daây vaâ nhúân. Têët caã nhûäng caái êëy khöng coá gò thñch thuá, maâ chó laâm cho töi ngaåc nhiïn vaâ khiïën töi nhòn baác thúå àöìng höì

khöng rúâi mùæt. Moåi ngûúâi uöëng nûúác traâ pha rûúåu rum coá muâi laá

haânh chaáy; uöëng caác thûá rûúåu ngoåt cuãa baâ töi: coá thûá maâu vaâng nhû vaâng neán, coá thûá àen nhû hùæc ñn vaâ coá thûá maâu xanh laá cêy; ùn varentaåi loaåi ngon vaâ baánh bú laâm vúái mêåt coá rùæc haåt anh tuác. Ai nêëy möì höi àêìm àòa, thúã phò phoâ, vûâa ùn vûâa khen ngúåi baâ töi. Cuöëi cuâng, khi àaä ùn uöëng no nï, mùåt muäi àoã bûâng, moåi ngûúâi lïî

pheáp ngöìi vaâo ghïë vaâ àïì nghõ cêåu Iaköp chúi àaân, nhûng khöng tha thiïët lùæm. Cêåu cuái xuöëng cêy àaân ghi-ta vûâa gaãy vûâa haát theo bùçng möåt gioång nghe rêët khoá chõu: Chuáng ta àaä söëng theo súã thñch, Naáo àöång, xön xao khùæp phöë phûúâng, Moåi chuyïån chuáng ta àïìu kïí

hïët, Cho baâ quyá töåc úã Kazan... Töi thêëy baâi haát êëy thêåt laâ buöìn.

- Iasa, maây chúi möåt baâi naâo khaác ài? - Baâ töi noái - Möåt baâi thûåc hay êëy! Mötraáa, cö coân nhúá nhûäng baâi haát ngaây xûa khöng?

Sûãa laåi têëm aáo daâi kïu söåt soaåt, baâ thúå giùåt noái ra veã quan troång:

- "Möët" bêy giúâ khaác röìi, baâ chõ aå... Cêåu Iaköp nheo mùæt nhòn baâ töi, nhû thïí baâ ngöìi caách xa lùæm. Cêåu vêîn tiïëp tuåc chúi nhûäng àiïåu nhaåc buöìn, haát nhûäng lúâi nghe àïën khoá chõu. Öng töi noái chuyïån vúái baác thúå àöìng höì vúái möåt veã bñ mêåt vaâ tñnh toaán caái gò àoá trïn mêëy ngoán tay. Baác naây rûúán löng maây lïn, ngoá vïì phña meå töi vaâ gêåt àêìu. Böå mùåt naát nheäo cuãa baác ta thoaáng rung rung. Meå töi bao giúâ cuäng ngöìi giûäa hai anh em Xecgïep. Veã mùåt trang nghiïm, meå töi thò thêìm noái chuyïån vúái cêåu Vaxili. Cêåu thúã daâi vaâ àaáp:

- Phaãi àêëy, chuyïån êëy cêìn phaãi suy nghô cho kyä... Cêåu Victo thò cûúâi coá veã hïí haã, lïët hai chên sïìn sïåt trïn saân röìi böîng nhiïn haát lïn the theá:

- Böë Anàrêy, böë Anàrêy...

Moåi ngûúâi ngaåc nhiïn im bùåt, àûa mùæt nhòn cêåu. Laâm ra veã

quan troång, baâ thúå giùåt giaãi thñch:

- Noá bùæt chûúác raåp haát àêëy, chaã úã àêëy ngûúâi ta haát nhû vêåy maâ...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 160

Coá àïën hai hay ba töëi nhû vêåy, nhûäng buöíi töëi thêåt laâ chaán hïët sûác àïën nöîi töi khöng thïí quïn àûúåc. Sau àoá, möåt buöíi trûa chuã nhêåt, ngay sau buöíi lïî cuöëi baác thúå àöìng höì laåi túái. Töi àang ngöìi trong buöìng giuáp meå töi gúä nhûäng haåt cûúâm trïn möåt bûác thïu àaä raách. Cûãa ra vaâo böîng heá múã, baâ töi thoâ böå mùåt hoaãng höët vaâo vaâ thò thaâo:

- Hùæn àïën röìi àêëy, Varya!

Vaâ laåi biïën ài ngay tûác khùæc. Meå töi vêîn ngöìi im, khöng nhuác nhñch. Cûãa laåi múã vaâ öng töi hiïån ra trïn ngûúäng cûãa, trõnh troång noái:

- Vacvara, con mùåc quêìn aáo vaâo röìi ra àêy!

Khöng àûáng lïn, cuäng chùèng buöìn nhòn öng töi, meå töi hoãi:

- Ra àêu?

- Ài, cêìu Chuáa thûúng cho maây! Àûâng caäi nûäa! Hùæn laâ ngûúâi hiïìn laânh, thaåo nghïì, xûáng àaáng laâ böë cuãa thùçng Lïcxêy... Öng töi noái vúái veã quan troång khaác thûúâng. Hai baân tay öng töi cûá saát maäi vaâo hai bïn sûúân, hai khuyãu tay quùåt ra sau lûng, run run, tûåa nhû chuáng muöën nhoaâi ra àùçng trûúác maâ bõ öng töi giûä laåi. Meå töi bònh tônh ngùæt lúâi:

- Con àaä baão böë rùçng khöng àûúåc maâ laåi...

Öng töi bûúác túái gêìn meå töi, hai tay giú ra phña trûúác nhû

ngûúâi muâ, röìi cuái xuöëng, veã giêån dûä, noái nhû rïn ró:

- Ài! Nïëu khöng tao seä nùæm toác maây löi ài...

- Löi aâ?

Meå töi àûáng dêåy, hoãi laåi. Mùåt meå töi taái ài, hai con mùæt nhñu laåi tröng thêåt àaáng súå. Meå töi nhanh nheån cúãi têët caã vaáy vaâ aáo ngoaâi ra, chó coân mùåc möîi chiïëc aáo loát. Sau àoá meå töi tiïën àïën trûúác mùåt öng töi:

- Àêy, àûa töi ra!

Öng töi nghiïën rùng laåi, giú nùæm tay ra doåa meå töi:

- Vacvara, mùåc aáo xöëng vaâo!

Meå töi lêëy tay gaåt öng töi ra, nùæm lêëy quaã àêëm cûãa:

- Naâo, ta ài ra!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 161

- Tao seä nguyïìn ruãa maây, - öng töi thò thaâo.

- Töi chùèng súå! Thïë naâo, ra chûá?

Meå töi múã toang cûãa ra, nhûng öng töi nùæm lêëy vaåt aáo loát giûä

laåi röìi quyâ xuöëng, thò thaâo:

- Vacvara, àöì quyã sûá, maây muöën chïët hay sao! Àûâng laâm nhuåc tao...

Röìi öng töi rïn ró khe kheä, gioång thaãm thiïët:

- Baâ noá úi, baâ noá úi...

Baâ töi àaä àûáng chùæn löëi ài cuãa meå töi vaâ giú hai tay xua meå

töi nhû xua gaâ àïí döìn meå töi vaâo trong buöìng. Baâ töi caâu nhaâu, tiïëng noái rñt qua keä rùng:

- Varika, maây àõnh laâm troâ gò thïë húã con ngöëc kia? Ài vaâo, roä

khöng biïët dú!

Baâ töi àêíy meå töi vaâo buöìng, caâi cûãa laåi, röìi cuái xuöëng, möåt tay àúä öng töi dêåy, tay kia nhûá nhûá àe doåa:

- Öi, laäo quyã giaâ naây, àöì ngu xuêín!

Baâ töi êën öng töi ngöìi phõch xuöëng ài-vùng nhû möåt con buáp bï bùçng gieã raách, möìm haá höëc, àêìu lùæc lû. Baâ töi quaát meå töi:

- Mùåc aáo xöëng vaâo, con kia!

Meå töi vûâa nhùåt chiïëc aáo daâi úã dûúái saân lïn, vûâa noái:

- Töi khöng ra vúái laäo ta àêu, meå hiïíu chûa?

Baâ töi àêíy töi tûâ trïn ài-vùng xuöëng:

- Lêëy cho tao gaáo nûúác, nhanh lïn!

Baâ töi noái kheä, gêìn nhû thò thêìm, nhûng gioång baâ bònh tônh vaâ kiïn quaáïët. Töi chaåy ra phoâng ngoaâi. úã gian phoâng phña trûúác nhaâ coá tiïëng bûúác chên ài laåi nùång nïì vaâ àïìu àùån. Trong buöìng meå

töi böîng coá tiïëng meå töi theát lïn:

- Mai töi seä ài khoãi àêy!

Töi vaâo bïëp, ngöìi xuöëng bïn cûãa söí, tûúãng nhû mònh àang trong giêëc mú. Coá tiïëng öng töi rïìn rô, nûác núã, tiïëng baâ töi caâu nhaâu, sau àoá coá tiïëng àoáng sêåp cûãa, vaâ khöng khñ laåi trúã laåi yïn tônh, ghï súå. Sûåc nhúá ra laâ mònh bõ sai ài laâm gò, töi lêëy caái gaáo àöìng, muác möåt gaáo nûúác vaâ bûúác vaâo phoâng ngoaâi. Töi gùåp baác thúå

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 162

àöìng höì ài ra, àêìu cuái gùçm, tay mên mï chiïëc muä löng, miïång laâu baâu. Baâ töi chùæp hai tay vaâo buång, vûâa ài theo vûâa cuái chaâo vaâ noái kheä:

- Baác cuäng biïët àêëy, eáp dêìu eáp múä chûá ai núä eáp duyïn... Baác ta vêëp phaãi bêåc cûãa, hêëp têëp ài ra sên. Baâ töi àûa tay laâm dêëu, toaân thên run lïn, khöng biïët baâ töi àang cûúâi hay àang khoác thêìm...

- Baâ laâm sao thïë?

Töi chaåy àïën vaâ hoãi. Baâ töi giùçng lêëy gaáo nûúác, giöåi vaâo chên töi vaâ quaát:

- Maây lêëy nûúác maâ ài àêu tûâ naäy àïën giúâ? Àoáng cûãa laåi!

Röìi baâ töi trúã vaâo phoâng meå töi, coân töi laåi ài xuöëng bïëp. Töi nghe thêëy öng baâ töi vaâ meå töi úã buöìng bïn caånh rïn ró, than vaän vaâ cùçn nhùçn lêîn nhau, hïåt nhû àang phaãi khiïng nhûäng vêåt nùång quaá sûác tûâ chöî noå sang chöî kia vêåy. Höm êëy laâ möåt ngaây trong saáng. Nhûäng tia nùæng muâa àöng chiïëu xiïn vaâo hai chiïëc cûãa söí, xuyïn qua lêìn cûãa kñnh phuã àêìy bùng. Trïn chiïëc baân àaä doån sùén àïí ùn trûa, baát àôa bùçng nhöm lêëp laánh möåt thûá aánh saáng múâ àuåc, möåt chiïëc bònh àûång nûúác cúvat maâu hung àoã vaâ möåt chiïëc nûäa àûång rûúåu vötka maâu xanh thêîm coá ngêm cêy hoùæc hûúng vaâ tiïíu liïn kiïìu cuãa öng töi. Qua nhûäng chöî bùng tan trïn cûãa söí nhòn thêëy tuyïët trùæng xoáa lêëp laánh trïn caác maái nhaâ. Caác cöåt haâng raâo vaâ noác chuöìng saáo nhû àöåi nhûäng chiïëc muä nhoã loáng laánh bùçng baåc. Trong nhûäng chiïëc löìng traân àêìy aánh nùæng treo trïn cûãa söí, caác chuá chim cuãa töi àang àuâa nghõch: nhûäng con chim baåch yïën vui nhöån, rêët daån ngûúâi àang hoát lñu lo, caác chuá chim sún thûúác hoát lanh laãnh, chim kim oanh kïu thaánh thoát. Nhûng caái ngaây vui veã, trong saáng vaâ röån raâng àoá khöng laâm cho töi vui àûúåc. Töi caãm thêëy noá vö ñch vaâ têët caã moåi thûá cuäng àïìu vö ñch. Töi muöën thaã

nhûäng con chim cuãa töi ra. Töi beân haå löìng xuöëng. Böîng baâ töi xöåc vaâo, àêåp hai tay vaâo höng, chaåy àïën bïn bïëp loâ vaâ ruãa:

- Quên khöën kiïëp! Quan ön bùæt chuáng maây ài! Mònh thêåt laâ

möåt muå giaâ ngu ngöëc...

Baâ töi löi úã trong bïëp ra möåt chiïëc baánh nûúáng, lêëy ngoán tay àêåp àêåp vaâo voã ngoaâi röìi giêån dûä nhöí toeåt xuöëng àêët.

- Thöi, thïë laâ khö hïët caã röìi! Mònh chó àõnh nûúáng laåi möåt tñ

cho noáng! Öi, quyã thêìn, sao khöng xeá xaác têët caã caác ngûúâi ra! Coân http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 163

maây, viïåc gò maâ giûúng mùæt thao laáo ra nhû cuá voå thïë kia? Khöng hiïíu taåi sao tao laåi khöng àêåp naát têët caã caác ngûúâi ra nhû àêåp nhûäng chiïëc loå cuä vêåy?

Baâ töi khoác mïëu maáo, cêìm chiïëc baánh lêåt ài lêåt laåi, mêëy ngoán tay goä vaâo chiïëc voã khö cûáng. Nhûäng gioåt nûúác ùæt lúán nùång nïì nhoã

xuöëng voã chiïëc baánh. Öng töi vaâ meå töi bûúác vaâo bïëp. Baâ töi cêìm chiïëc baánh neám maånh xuöëng baân àïën nöîi naãy caã baát àôa lïn.

- Àêy, tröng xem, taåi caác ngûúâi àêëy! Sao caác ngûúâi khöng chïët ài cho raãnh mùæt!

Meå töi, thaái àöå vui veã vaâ bònh tônh, öm lêëy baâ töi vaâ khuyïn baâ töi àûâng buöìn. Öng töi ngöìi vaâo baân, veã mïåt moãi tiïìu tuåy, buöåc chiïëc khùn ùn vaâo cöí. aánh nùæng laâm cùåp mùæt sûng huáp cuãa öng töi nheo laåi. Öng töi caâu nhaâu:

- Thöi àûúåc, khöng sao àêu! Chuáng ta cuäng àaä tûâng ùn nhûäng baánh nûúáng ngon röìi. Chuáa vöën haâ tiïån. Ngûúâi ta phuång sûå Chuáa nùm naây qua nùm khaác, nhûng àïí traã cöng, Chuáa chó cho àûúåc vaâi phuát haånh phuác maâ thöi... Àöëi vúái Chuáa àûâng coá mong gò lúâi laäi... Naâo, ngöìi xuöëng àêy, Varya con! Thöi khöng noái àïën chuyïån êëy nûäa.

Öng töi nhû ngûúâi àiïn, suöët bûäa ùn chó toaân noái àïën Chuáa, àïën Asap töåi löîi, àïën nöîi khoá nhoåc cuãa ngûúâi laâm cha... Baâ töi ngùæt lúâi öng töi, gioång bûåc tûác:

- Thöi, ùn ài!

Meå töi thò noái àuâa, cùåp mùæt saáng long lanh:

- Thïë naâo, ban naäy con súå lùæm phaãi khöng?

Meå töi hoãi vaâ lêëy khuyãu tay hñch töi. Khöng, luác êëy töi khöng súå lùæm, nhûng bêy giúâ töi caãm thêëy ngûúång nghõu vaâ töi khöng hiïíu gò caã. Nhû moåi ngaây lïî, moåi ngûúâi ùn rêët nhiïìu vaâ rêët lêu. Vaâ

töi coá caãm tûúãng nhû àoá khöng phaãi laâ nhûäng ngûúâi nûãa giúâ trûúác vûâa múái rêìy la nhau, chûåc àaánh nhau, vûâa múái khoác loác, suåt suâi. Töi khöng thïí naâo coá thïí tin nhûäng chuyïån caäi coå khoác loác cuãa hoå

àûúåc nûäa. Nhûäng gioåt nûúác mùæt, nhûäng tiïëng la heát vaâ nhûäng sûå

giaây voâ lêîn nhau àoá thûúâng xaãy ra luön vaâ cuäng chêëm dûát rêët nhanh, têët caã nhûäng caái àoá àaä trúã thaânh quen thuöåc àöëi vúái töi, caâng ngaây caâng ñt laâm töi xuác àöång vaâ chó laâm cho traái tim töi rung àöång rêët ñt thöi. Maäi rêët lêu vïì sau töi múái hiïíu rùçng nhûäng ngûúâi dên Nga, do cuöåc söëng ngheâo khöí vaâ buöìn teã, noái chung hoå ûa giaãi http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 164

trñ bùçng sûå àau khöí, hoå àuâa vúái noá nhû con nñt vaâ ñt khi caãm thêëy xêëu höí vò bêët haånh. Giûäa nhûäng chuöîi ngaây vö têån thò sûå àau khöí

laâ möåt ngaây höåi vaâ chaáy nhaâ laâ möåt troâ giaãi trñ. Trïn möåt böå mùåt nhùén thñn thò vïët sêy saát cuäng thaânh möåt thûá trang sûác...

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 165

XI

Sau cêu chuyïån êëy meå töi hònh nhû trúã nïn vûäng vaâng hún, cûáng rùæn hún vaâ trúã thaânh ngûúâi chuã thûåc sûå trong nhaâ, coân öng töi thò hoaân toaân khaác trûúác, öng töi thûúâng hay traánh mùåt, tû lûå

vaâ trêìm lùång. Hêìu nhû öng töi khöng ài ra khoãi nhaâ nûäa, luác naâo cuäng ngöìi möåt mònh trïn gaác thûúång àïí àoåc möåt quyïín saách bñ mêåt nhan àïì laâ "Kyá ûác cuãa cha töi". Öng töi cêët quyïín saách trong möåt caái hoâm con khoáa kñn laåi vaâ nhiïìu lêìn töi àaä thêëy öng töi rûãa tay cêín thêån trûúác khi lêëy quyïín saách ra xem. Àoá laâ möåt quyïín saách khöí nhoã, daây cöåp, bòa da maâu da cam; trïn túâ giêëy maâu xanh nhaåt àïí trùæng úã àêìu cuöën saách coá ghi möåt doâng àïì tùång viïët nùæn noát bùçng buát mûåc àaä baåc maâu: "Tùång Vaxili Kasirin kñnh mïën àïí toã

loâng biïët ún vaâ àïí nhúá nhau maäi". Bïn dûúái laâ möåt chûä kyá kyâ laå, neát buát gaåch dûúái giöëng nhû con chim àang bay. Sau khi lêåt túâ bòa cûáng ra möåt caách thêån troång, öng töi àeo àöi muåc kónh goång baåc vaâ

nhùn muäi laåi àïí giûä cùåp kñnh röìi ngùæm nghña doâng chûä trïn. Nhiïìu lêìn töi hoãi quyïín saách àoá laâ saách gò, lêìn naâo öng töi cuäng trang nghiïm traã lúâi:

- Viïåc naây chaáu khöng cêìn biïët. Àúåi khi naâo öng chïët öng seä

àïí laåi cho chaáu. Caã caái aáo khoaác löng gêëu chuöåt nûäa. Öng töi chuyïån troâ vúái meå töi ñt hún vaâ dõu daâng hún, öng töi chuá yá lùæng nghe lúâi meå töi noái, mùæt long lanh nhû mùæt baác Piöt, röìi khoa tay, lêím bêím trong miïång:

- Thöi àûúåc! Maây muöën laâm thïë naâo thò laâm... Trong caác hoâm riïng cuãa öng töi coá lùæm thûá aáo quêìn kyâ laå: nhûäng chiïëc vaáy bùçng nhiïîu, aáo têëm bùçng xa-tanh, nhûäng böå

xaraphan luåa thïu chó baåc, caác muä àöåi coá àñnh ngoåc trai, khùn quaâng vaâ khùn vuöng maâu rûåc rúä, nhûäng chuöîi höåt cuãa ngûúâi Moràvin nùång trònh trõch cuâng nhûäng chuöîi bùçng àaá maâu sùåc súä. Öng töi öm têët caã vaâo buöìng meå töi, baây caã lïn baân, lïn ghïë. Meå töi àûáng ngùæm nghña nhûäng àöì trang sûác àoá, öng töi baão:

- Thúâi tao coân treã, aáo quêìn àeåp hún vaâ sang troång hún bêy giúâ

nhiïìu! Ngûúâi ta ùn mùåc quêìn aáo sang hún, nhûng söëng giaãn dõ

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 166

hún, hoâa thuêån hún. Thúâi êëy àaä qua röìi, khöng trúã laåi nûäa! Naâo, maây cêìm lêëy mùåc thûã xem coá àeåp khöng...

Möåt höm meå töi mang aáo quêìn sang phoâng bïn caånh möåt luác vaâ khi quay laåi tröng khaác hùèn: trïn ngûúâi Böå quêìn aáo cuãa phuå nûä

nöng dên göìm möåt caái aáo caánh vai böìng vaâ möåt caái vaáy mùåc ngoaâi. mùåc böå xaraphan maâu xanh thïu kim tuyïën, àêìu àöåi muä coá àñnh ngoåc trai. Meå töi cuái raåp trûúác mùåt öng töi vaâ hoãi:

- Thûa thên phuå, thûã ngùæm xem con coá àeåp khöng?

Öng töi êìm ûâ taán thûúãng, mùåt tûúi hùèn lïn, ài möåt voâng xung quanh meå töi, hai tay dang ra, ngoán tay àöång àêåy, vaâ lêím bêím nhû

àang mï nguã:

- Öi, Vacvara, giaá maâ maây coá nhiïìu tiïìn vaâ coá nhûäng ngûúâi töët xung quanh maây...

Bêy giúâ meå töi àûúåc úã hai gian phoâng vïì phña trûúác ngöi nhaâ. Meå töi thûúâng coá khaách khûáa àïën luön, hay àïën chúi nhêët laâ anh em Macximöp: ngûúâi anh laâ Piöt, möåt sô quan oai vïå, coá böå rêu rêåm vaâng hoe vaâ àöi mùæt xanh; chñnh öng ta laâ ngûúâi chûáng kiïën viïåc töi bõ öng töi nïån cho möåt trêån nïn thên vò töåi nhöí vaâo àêìu laäo quyá

töåc; ngûúâi em laâ Epgïni, cuäng cao lúán, àöi chên nhoã nhùæn, mùåt taái meát, coá böå rêu cùçm nhoån vaâ àen, àöi mùæt to giöëng nhû hai quaã

mêån. Epgïni mùåc böå àöìng phuåc maâu xanh nhaåt coá haâng cuác maå

vaâng trïn vai aáo heåp. Öng ta thûúâng lùæc àêìu rêët duyïn daáng àïí hêët múá toác quùn daâi ruä trïn caái traán cao vaâ thûúâng hay kïí chuyïån vúái gioång khaân khaân, bùæt àêìu bùçng nhûäng lúâi kheáo leáo:

- Caác ngûúâi coá biïët khöng, theo yá töi thò... Meå töi nghe öng ta noái, cùåp mùæt lim dim, móm cûúâi vaâ thûúâng ngùæt lúâi öng:

- Xin löîi, öng nhû treã con êëy, öng Epgïni Vaxiliïvita... Viïn sô quan àêåp baân tay to röång lïn àêìu göëi vaâ kïu lïn:

- Chñnh thïë, àuáng laâ treã con...

Nùm êëy, nhûäng ngaây lïî Nöen thêåt laâ vui veã vaâ naáo nhiïåt, hêìu nhû töëi naâo cuäng coá khaách khûáa ùn mùåc traá hònh àïën thùm meå töi, meå töi cuäng mùåc traá hònh - bao giúâ cuäng àeåp hún moåi ngûúâi - vaâ

thûúâng cuâng vúái khaách ài chúi. Cûá möîi khi meå töi cuâng vúái àaám baån beâ mùåc quêìn aáo sùåc súä ra khoãi cöíng laâ töi thêëy ngöi nhaâ laåi nhû bõ chòm sêu xuöëng àêët, khùæp núi trúã nïn vùæng lùång, buöìn chaán http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 167

vaâ dïî súå. Baâ töi laåch baåch nhû möåt con ngöîng giaâ ài khùæp caác phoâng doån deåp, coân öng töi thò àûáng tûåa lûng vaâo thaânh loâ sûúãi êëm vaâ noái lêím bêím möåt mònh:

- Àûúåc, töët lùæm... Röìi xem kïët quaã ra sao... Sau lïî Nöen meå töi àûa töi vaâ Xasa, con cêåu Mikhain, àïën trûúâng. Böë cuãa Xasa lêëy vúå kïë vaâ ngay tûâ mêëy ngaây àêìu ngûúâi dò

gheã àaä toã ra khöng yïu thûúng gò àûáa con chöìng, bùæt àêìu àaánh àêåp noá. Theo lúâi khêín khoaãn cuãa baâ töi, öng töi nhêån àûa Xasa vïì nuöi. Chuáng töi ài hoåc àûúåc möåt thaáng, trong têët caã nhûäng àiïìu ngûúâi ta daåy töi úã trûúâng, töi chó nhúá laâ khi coá ai hoãi:

- "Tïn em laâ gò?", thò khöng àûúåc traã lúâi tröëng khöng:

"Pïsköp", maâ phaãi noái: "Tïn töi laâ Pïsköp". Cuäng nhû cêëm khöng àûúåc noái vúái thêìy giaáo: - "Àûâng coá quaát thaáo, chùèng súå àêu..." Ngay tûâ àêìu töi àaä khöng thñch trûúâng hoåc, coân thùçng em hoå

töi mêëy höm àêìu toã yá rêët thñch, noá kïët baån möåt caách dïî daâng. Nhûng möåt höm àang giúâ hoåc noá nguã gêåt vaâ thònh lònh trong giêëc mú theát lïn möåt tiïëng nghe phaát khiïëp:

- Chaáu xin chûâa...

Khi ngûúâi ta vûâa àaánh thûác noá dêåy, noá xin pheáp ra ngoaâi, noá

bõ baån beâ cûúâi cho möåt meã. Cho nïn saáng höm sau, khi hai àûáa chuáng töi àang trïn àûúâng ài hoåc, àïën chöî khe vûåc úã quaãng rûúâng Xennaia thò noá dûâng laåi vaâ baão töi:

- Maây ài hoåc ài, tao khöng ài àêu! Tao ài chúi thñch hún. Noái röìi Xasa ngöìi xöím xuöëng, vuâi boåc saách vúã cêín thêån vaâo trong tuyïët vaâ boã ài. Àöå êëy laâ vaâo thaáng giïng, nïìn trúâi trong vùæt, moåi vêåt lêëp laánh dûúái aánh mùåt trúâi saáng nhû baåc. Töi rêët muöën ài chúi vúái Xasa, nhûng cöë dùçn loâng laåi àïí ài hoåc, vò khöng muöën laâm cho meå töi buöìn phiïìn. Saách vúã cuãa Xasa cöë nhiïn laâ bõ mêët, vaâ

höm sau noá laåi coá lyá do chñnh àaáng àïí khöng ài hoåc. Àïën ngaây thûá

ba thò öng töi biïët chuyïån. Chuáng töi bõ àûa ra trûúác "toâa": öng töi, baâ töi vaâ meå töi àïìu ngöìi vaâo baân trong bïëp vaâ hoãi cung chuáng töi. Töi coân nhúá Xasa traã lúâi rêët ngöå nghônh nhûäng cêu hoãi cuãa öng töi:

- Sao maây laåi khöng àïën trûúâng?

Àöi mùæt hiïìn laânh cuãa Xasa nhòn chùçm chùåp vaâo mùåt öng töi, noá chêåm raäi traã lúâi:

- Chaáu quïn khöng biïët trûúâng úã àêu.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 168

- Quïn aâ?

- Vêng, chaáu àaä tòm maäi, tòm maäi...

- Sao maây khöng ài theo thùçng Lïcxêy, noá nhúá àêëy!

- Chaáu laåc mêët noá!

- Laåc mêët thùçng Lïcxêy êëy aâ?

- Vêng.

- Sao laåi thïë àûúåc?

Xasa suy nghô möåt luác, thúã daâi vaâ noái:

- Baäo tuyïët muâ mõt, chùèng nom thêëy gò caã.

Moåi ngûúâi àïìu bêåt cûúâi: höm êëy àeåp trúâi vaâ saáng suãa. Xasa cuäng cûúâi möåt caách deâ dùåt, öng töi laåi nhe rùng hoãi möåt cêu giïîu cúåt:

- Sao maây khöng nùæm tay hay nùæm lêëy thùæt lûng noá?

- Chaáu coá nùæm nhûng gioá maånh quaá thöíi bay chaáu ài. Xasa giaãi thñch. Xasa noái vúái gioång uïí oaãi, khöng tin tûúãng, töi thêëy khoá chõu phaãi nghe nhûäng lúâi noái döëi vuång vïì vaâ vö ñch êëy, vaâ rêët ngaåc nhiïn vïì thaái àöå bûúáng bónh cuãa noá. Kïët quaã laâ caã hai chuáng töi àïìu bõ möåt trêån àoân. Vaâ ngay höm àoá phaãi thuï möåt laäo giaâ, nguyïn laâ lñnh cûáu hoãa cuä bõ gaäy tay, àïí àûa chuáng töi ài hoåc. Laäo coá nhiïåm vuå tröng nom Xasa àïí noá khoãi phaá ngang trïn con àûúâng tiïën vaâo khoa hoåc. Nhûng biïån phaáp êëy cuäng chùèng ùn thua: ngay höm sau vûâa túái khe vûåc thò thònh lònh Xasa cuái xuöëng thaáo chiïëc uãng neám ài thêåt xa, röìi thaáo nöët chiïëc kia neám vïì hûúáng khaác vaâ cûá àïí chên ài têët thïë maâ chaåy bùng bùng qua quaãng trûúâng. Laäo giaâ thêët voång kïu lïn êìm ô, loác coác chaåy ài nhùåt uãng röìi höët hoaãng dêîn töi trúã vïì nhaâ. Suöët ngaây höm àoá, öng baâ töi vaâ

meå töi ài xe khùæp thaânh phöë àïí tòm Xasa, maäi àïën chiïìu múái bùæt gùåp noá àang nhaãy muáa laâm troâ vui cho moåi ngûúâi trong quaán rûúåu cuãa Taåiïcköp gêìn tu viïån. Öng baâ töi vaâ meå töi àïìu khöng biïët laâm thïë naâo trûúác thaái àöå cöë tònh im lùång möåt caách bûúáng bónh cuãa thùçng beá. Xasa nùçm vúái töi trïn noác loâ sûúãi, noá giú chên lïn, duâng gan baân chên xoa vaâo trêìn nhaâ, vaâ thò thêìm baão töi:

- Dò tao gheát tao, böë tao cuäng gheát tao, caã öng cuäng gheát tao, thïë thò tao söëng vúái hoå laâm gò? Àïí tao hoãi baâ xem boån ùn cûúáp úã

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 169

àêu, tao seä tröën àïën úã vúái hoå, chûâng àoá röìi moåi ngûúâi seä biïët... Maây coá muöën ài cuâng vúái tao khöng?

Töi khöng thïí tröën ài vúái noá àûúåc, vò luác naây töi àaä coá yá àõnh riïng cuãa töi, töi muöën trúã thaânh möåt sô quan coá choâm rêu rêåm vaâng hoe, vaâ muöën thïë thò cêìn phaãi hoåc. Khi töi kïí cho Xasa nghe yá àõnh êëy, noá suy nghô möåt luác röìi cuäng àöìng yá vúái töi:

- Thïë cuäng töët. Khi naâo maây thaânh sô quan thò tao àaä trúã

thaânh möåt tïn tûúáng cûúáp, vaâ maây seä phaãi ài luâng bùæt tao, trong hai àûáa mònh seä coá àûáa naây phaãi giïët àûáa kia, hoùåc bùæt laâm tuâ

binh. Tao thò tao seä khöng giïët maây àêu.

- Tao cuäng thïë.

Vaâ chuáng töi cuâng thoãa thuêån vúái nhau nhû vêåy. Chúåt baâ töi àïën, treâo lïn loâ sûúãi vaâ nhòn chuáng töi hoãi:

- Gò thïë, mêëy con chuöåt nhùæt? Chaâ, mêëy chuá beá möì cöi, roä töåi nghiïåp!

Sau khi than thúã cho söë phêån cuãa chuáng töi, baâ töi bùæt àêìu chûãi ngûúâi dò gheã Xasa thêåm tïå, àoá laâ múå Naàejàa beáo mêåp, con gaái laäo chuã quaán rûúåu. Sau àoá baâ töi laåi nguyïìn ruãa têët caã caác muå

dò gheã, böë dûúång noái chung vaâ nhên àoá kïí cho chuáng töi nghe cêu chuyïån nhaâ hiïìn giaã êín sô Iön luác coân treã àaä cuâng vúái muå dò gheã

cuãa mònh àûáng trûúác Chuáa nhû thïë naâo, khi muå naây lêåp mûu giïët böë cuãa Iön, möåt ngûúâi dên cuãa thaânh phöë Uglitaåú, laâm nghïì àaánh caá trïn Baåch höì: Coá ngûúâi vúå treã mûu saát chöìng: Cho chöìng uöëng rûúåu nöìng cao àöå, Laåi pha thïm möåt liïìu thuöëc nguã, Röìi àùåt ngûúâi chöìng àang nguã say Vaâo möåt chiïëc thuyïìn nhoã

göî söìi Nhû möåt chiïëc quan taâi chêåt chöåi. Muå cêìm maái cheâo àûa àêíy Dêîn thuyïìn con ra têån giûäa höì, Túái giûäa vuâng nûúác xoaáy tñt muâ, Núi muå seä giúã troâ àöåc aác, Muå khom lûng, nghiïng mònh, luác lùæc, Nûúác uâa vaâo lêåt uáp thuyïìn con. Ngûúâi chöìng chòm xuöëng àaáy biïåt tùm, Coân muå búi vaâo búâ hêëp têëp; Lïn túái búâ, muå nùçm lùn ra àêët Vaâ

gaâo lïn, la khoác naäo nuâng, Nhû àau thûúng, nhû chua xoát vö cuâng, Khiïën nhûäng ngûúâi tûâ têm àïìu tin muå. Cuâng vúái muå hoå khoác than àau khöí:

- Öi ngûúâi quaã phuå treã àaáng thûúng!

Naâng àaä gùåp àiïìu bêët haånh tai ûúng

Nhûng söë chuáng ta trúâi àïìu àõnh trûúác,

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 170

Ngûúâi àaä nùæm trong tay quyïìn sinh saát!

Riïng ngûúâi con chöìng tïn goåi Iönuskö

Laâ khöng tin nûúác mùæt keã khoác vúâ,

Chaâng àùåt baân tay lïn traái tim cuãa muå,

Vaâ dõu daâng chaâng baão ngûúâi quaã phuå:

- Húäi ngöi sao chiïëu mïånh cuãa ta,

Dò laâ con chim àïm tinh quaái, ranh ma,

Ta khöng tin nûúác mùæt dò àêu nheá:

Traái tim dò àêåp röån raâng vui veã!

Chuáng ta haäy cêìu Chuáa xeát soi,

Cêìu caác àêëng thêìn linh khùæp böën phûúng trúâi Haäy xeát xûã cho vuå aán coân khuác mùæc:

Xin nhúâ ai cêìm möåt con dao sùæc

Tung lïn trúâi, tñt têån trúâi xa,

Nïëu dò thêåt loâng-dao seä giïët ta,

Nïëu ta àuáng -dao àêm dò chïët!

Ngûúâi meå kïë chöìm lïn kïu theát,

Mùæt lûúâm chaâng nhû lûãa aác buâng lïn:

- AÂ, maây laâ àöì bêët nghôa bêët nhên,

Àöì àeã non, àöì con hoang ghï túãm,

Sao maây daám àùåt ra àiïìu quaái gúã?

Maây ùn khöng noái coá laå luâng sao!

Moåi ngûúâi nhòn hoå, nghe hoå caäi nhau,

Vaâ caãm thêëy coá àiïìu gò àen töëi.

Ai nêëy buöìn phiïìn, lùång yïn nghô ngúåi,

Röìi cuâng nhau baân baåc rò rêìm.

Cuöëi cuâng coá möåt laäo ngû öng

Bûúác ra cuái chaâo vïì moåi phña

Vaâ doäng daåc àoåc to lúâi quyïët nghõ:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 171

- Húäi nhûäng ngûúâi lûúng thiïån, laåi gêìn àêy, Àùåt con dao gùm lïn baân tay phaãi naây,

Töi seä tung lïn trúâi cao voâi voåi,

Dao seä rúi vaâ seä tòm ngûúâi coá töåi!

Ngûúâi ta trao cho cuå möåt con dao,

Cuå vung tay trïn maái toác trùæng phau,

Lûúäi dao bay nhû caánh chim lïn thùèng,

Chúâ àaä lêu vêîn thêëy dao chûa xuöëng.

Moåi ngûúâi vêîn nhòn lïn trúâi cao,

Cêët muä ra vaâ dõch saát bïn nhau,

Cuâng lùång leä nhû trúâi àïm lùång leä -,

Maâ dao sùæc vêîn coân chûa giaáng thïë!

Chúåt giûäa höì rûåc aánh bònh minh,

Ngûúâi meå kïë móm cûúâi, mùåt bûâng bûâng àoã.

Böîng lûúäi dao lao mònh nhû caánh eán

Nhùçm giûäa tim aác phuå phoáng xuyïn qua.

Àaám dên laânh vöåi vaâng quyâ xuöëng,

Ngúåi ca Chuáa àaä xeát sûã roä raâng:

- Saáng danh Chuáa àaä cöng minh chñnh trûåc!

- Coân laäo ngû öng tay nùæm Iönuska

Àûa chaâng túái tu viïån phûúng xa,

Trïn búâ söng Kecjïnï xanh biïëc,

Gêìn thaânh phöë vö hònh Kitiïc.

Höm sau, luác thûác dêåy töi thêëy mònh mêíy àêìy nhûäng nöët ào àoã: töi bõ bïånh àêåu muâa. Ngûúâi ta àûa töi lïn gaác thûúång sau nhaâ, töi phaãi nùçm úã àoá rêët lêu nhû möåt ngûúâi muâ, tay chên bõ boá chùåt bùçng nhûäng daãi bùng röång khöí, vaâ àaä traãi qua nhûäng cún aác möång haäi huâng, coá lêìn möåt cún mï àaä laâm töi suyát chïët. Chó coá baâ töi laâ

thûúâng lïn cho töi ùn uöëng, boán thûác ùn bùçng thòa nhû boán cho treã

con, kïí cho töi nghe nhûäng cêu chuyïån cöí tñch daâi vö têån vaâ luön luön múái. Coá lêìn vaâo buöíi chiïìu khi töi àaä àúä vaâ nùçm thoaãi maái sau http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 172

khi àûúåc cúãi bùng - chó coá ngoán tay laâ phaãi cho vaâo bao tay vò súå töi caâo mùåt - baâ töi khöng hiïíu vò sao àïën thùm töi chêåm hún moåi lêìn laâm cho töi rêët lo. Röìi thònh lònh töi tûúãng nhû thêëy baâ töi, nùçm xoaâi sau caánh cûãa trïn saân nhaâ àêìy buåi, mùåt uáp sêëp, tay dang röång ra, cöí bõ cùæt möåt nûãa giöëng nhû baác Piöt. Tûâ möåt goác töëi buåi rêåm, coá möåt con meâo lúán lûâ lûâ tiïën àïën chöî baâ töi, àöi mùæt xanh cuãa noá

tröë ra vúái veã theâm thuöìng. Töi nhaãy phoác tûâ trïn giûúâng xuöëng, duâng chên vaâ hai vai àêåp vúä hai khung kñnh cûãa söí röìi lao ra sên, ngaä xuöëng möåt àöëng tuyïët. Chiïìu höm êëy meå töi coá khaách, khöng ai nghe thêëy töi àêåp kñnh vaâ phaá khung cûãa söí caã, töi phaãi nùçm giûäa àöëng tuyïët khaá lêu. Töi khöng bõ gêîy xûúng, chó coá xûúng baã

vai bõ sai khúáp vaâ bõ maãnh thuãy tinh laâm toaác caã da thõt, nhûng chên töi tï cûáng laåi, thïë laâ töi phaãi nùçm liïåt Söng chaãy vaâo söng Vonga úã phña dûúái Nijni -Nöpgöröt 50 cêy söë. Theo truyïìn thuyïët, nùm 1138 khi quên Tacta cuãa Haän Batàö àõnh chiïëm thaânh phöë

Kitiïc thò thaânh phöë liïìn biïën mêët. Tuy noá vêîn töìn taåi, nhûng mùæt ngûúâi khöng thïí nhòn thêëy àûúåc. Chó àïën ngaây têån cuâng cuãa thïë

giúái thò noá múái hiïån ra trûúác mùåt Chuáa. gêìn ba thaáng trúâi, khöng hïì nhêëc chên lïn àûúåc. Töi nùçm vaâ lùæng nghe cuöåc söëng trong ngöi nhaâ möîi ngaây möåt êìm ô hún, tiïëng caác cûãa ra vaâo úã têìng dûúái àoáng múã luön luön, tiïëng chên nhiïìu ngûúâi ài laåi. Töi nghe thêëy nhûäng cún baäo tuyïët buöìn chaán xaâo xaåc trïn maái nhaâ, gioá rñt lïn úã ngoaâi cûãa gaác thûúång, thöíi qua öëng khoái nghe nhû möåt àiïåu nhaåc àûa àaám, nhûäng chiïëc nùæp öëng khoái bõ àêåp kïu leãng keãng, ban ngaây quaå kïu quang quaác, vaâ nhûäng àïm yïn tônh tiïëng choá soái ruá lïn thï thaãm vang tûâ ngoaâi àöìng vaâo - chñnh àiïåu nhaåc êëy àaä ru têm höìn treã thú cuãa töi vaâ laâm cho noá trúã nïn daây daån. Röìi muâa xuên e lïå vaâ kñn àaáo bùæt àêìu liïëc nhòn vaâo cûãa söí möåt caách ruåt reâ vaâ lùång leä, nhûng ngaây caâng dõu daâng hún, bùçng con mùæt trong saáng cuãa aánh nùæng thaáng ba. Trïn maái nhaâ vaâ trïn gaác thûúång luä meâo kïu ngoao ngoao, tiïëng rò raâo cuãa muâa xuên xuyïn qua nhûäng bûác tûúâng: nhûäng nhuä bùng trong nhû thuãy tinh vúä ra, lúáp tuyïët àang tan cûá tuöåt dêìn tûâ caái àêìu ngûåa göî trang àiïím trïn maái nhaâ

xuöëng, vaâ tiïëng chuöng nhaâ thúâ vang lïn nghe trêìm trêìm hún daåo muâa àöng. Khi baâ töi àïën thùm töi, töi àïí yá thêëy húi thúã cuãa baâ

ngaây caâng sûåc muâi rûúåu vötka. Sau àoá baâ töi bùæt àêìu mang theo caã

möåt êëm trùæng to tûúáng, giêëu dûúái giûúâng töi vaâ nhaáy mùæt baão töi:

- Chaáu yïu, chaáu àûâng noái gò vúái laäo quyã giaâ ... baâ muöën noái laâ öng êëy maâ.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 173

-Sao baâ laåi uöëng rûúåu?

- Im! Lúán lïn röìi chaáu seä biïët...

Baâ muát voâi êëm tu rûúåu, àûa öëng tay aáo lïn lau möìm, röìi móm cûúâi möåt caách êu yïëm vaâ hoãi töi:

- Naây, chaáu yïu, höm qua baâ àaä kïí cho chaáu nghe nhûäng gò

röìi?

- Kïí chuyïån böë chaáu.

- Àïën quaäng naâo röìi?

Töi nhùæc laåi. Thïë laâ baâ töi tiïëp tuåc kïí, vaâ cêu chuyïån maåch laåc cuãa baâ töi cûá tuön maäi ra nhû nhûäng doâng suöëi nhõp nhaâng. Chñnh baâ töi àaä bùæt àêìu kïí chuyïån vïì böë töi cho töi nghe. Möåt höm khöng uöëng rûúåu, nom coá veã buöìn rêìu vaâ mïåt moãi, baâ töi baão töi:

- Baâ nùçm mú thêëy böë chaáu, hònh nhû böë chaáu àang ài bùng qua caánh àöìng, tay cêìm gêåy göî höì àaâo, vûâa ài miïång vûâa huyát saáo, möåt con choá khoang chaåy theo sau, lûúäi leâ ra. Khöng hiïíu sao daåo naây baâ bùæt àêìu nùçm mú thêëy Macxim Xapvatïitaå luön, chùæc laâ linh höìn noá lo lùæng khöng àûúåc yïn nghó...

Mêëy töëi liïìn, baâ töi kïí chuyïån böë töi cho töi nghe, cêu chuyïån àoá cuäng thuá võ nhû moåi chuyïån khaác maâ baâ töi kïí. Böë töi laâ con möåt ngûúâi lñnh àaä àoáng àïën sô quan vaâ bõ àaây ài Xibïri vò töåi àöëi xûã

taân nhêîn vúái cêëp dûúái. úã àêëy, möåt núi naâo àoá trong vuâng Xibïri, böë

töi àaä ra àúâi. Böë töi àaä söëng möåt thúâi thú êëu cûåc nhoåc, tûâ beá böë töi àaä thûúâng boã nhaâ tröën ài. Coá lêìn öng nöåi töi àaä dêîn choá vaâo rûâng àïí tòm bùæt böë töi nhû ngûúâi ta sùn thoã vêåy. Möåt bêån khaác tòm àûúåc böë töi, öng töi àaánh cho möåt trêån nïn thên, àïën nöîi haâng xoám phaãi giùçng lêëy böë töi vaâ giêëu biïåt ài.

- Thïë ra treã con bao giúâ cuäng bõ àaánh phaãi khöng baâ?

Töi hoãi. Baâ töi thaãn nhiïn àaáp:

- Phaãi.

Baâ nöåi töi chïët súám khi böë töi haäy coân beá. Khi böë töi lïn chñn tuöíi thò öng nöåi töi cuäng mêët luön. Möåt ngûúâi thúå möåc laâ cha àúä

àêìu cuãa böë töi nhêån böë töi àem vïì nuöi, ghi tïn böë töi vaâo phûúâng thúå möåc cuãa thaânh phöë Pecmú vaâ bùæt àêìu daåy nghïì cho böë töi. Nhûng chùèng bao lêu böë töi boã tröën ài vaâ dùæt nhûäng ngûúâi muâ loâa ài caác höåi chúå àïí kiïëm ùn. Nùm mûúâi saáu tuöíi, böë töi àïën thaânh phöë Nijni vaâ vaâo laâm cöng cho möåt ngûúâi thêìu khoaán àöì göî trïn http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 174

caác taâu thuãy cuãa Könaåin. Nùm hai mûúi tuöíi thò böë töi àaä trúã

thaânh möåt ngûúâi thúå möåc chuyïn laâm haâng quyá, thúå trang trñ vaâ

thúå boåc laânh nghïì. Xûúãng laâm viïåc cuãa böë töi nùçm saát bïn khu nhaâ

öng ngoaåi töi úã phöë Kövalikha.

- Haâng raâo giûäa hai nhaâ thò thêëp, maâ boån thanh niïn thò taáo baåo lùæm, - baâ töi cûúâi vaâ noái.

- Möåt höm baâ cuâng vúái Varya àang haái phuác böìn tûã trong vûúân, tûå nhiïn böë chaáu nhaãy voåt qua haâng raâo laâm baâ súå hïët höìn. Noá ài giûäa vûúân taáo, daáng ngûúâi khoãe maånh, mùåc aáo sú-mi trùæng, quêìn nhung, chên ài àêët, àêìu khöng àöåi muä, múá toác daâi àûúåc khoanh goån trong möåt chiïëc dêy da. Böë chaáu túái cêìu hön nhû thïë

àêëy! Trûúác àoá baâ cuäng àaä coá thêëy böë chaáu, möîi khi noá ài ngang qua cûãa söí baâ laåi nghô buång: "Anh chaâng naây tröng khaá quaá!" Böë chaáu àïën gêìn, baâ hoãi: "Naây, sao anh khöng ài qua cûãa nhû moåi ngûúâi maâ laåi bùng haâng raâo thïë? " Böë chaáu quyâ suåp xuöëng röìi noái: "Baác Akulina Ivanöpna aå, con xin thùèng thùæn, chên thaânh àïën thûa vúái baác, con yïu Varya! Baác haäy vò Chuáa maâ giuáp àúä chuáng con, chuáng con muöën lêëy nhau". Khi êëy baâ sûãng söët quaá khöng noái àûúåc möåt lúâi. Baâ nhòn laåi meå chaáu, con quaái êëy nêëp sau cêy taáo, mùåt àoã ûãng lïn nhû quaã phuác böìn tûã, noá ra hiïåu cho böë chaáu vaâ rûng rûng nûúác mùæt. Baâ baão: "Chao öi, roä khöí thên chuáng maây! Sao chuáng maây laåi àêm àêìu vaâo caái chuyïån êëy thïë? Maây luá lêëp ruöåt gan röìi aâ, con Vacvara? Coân anh nûäa, anh haäy suy nghô kyä ài: anh khöng súå

vúái cao quaá aâ?" Daåo àoá öng chaáu giaâu lùæm, cuãa caãi chûa chia cho con caái, trong tay coá böën toâa nhaâ, rêët nhiïìu tiïìn, laâ möåt ngûúâi danh giaá.

Caách àêëy Boåc thaãm, vaãi, da, giêëy böìi... cho àöì göî hoùåc nhaâ

cûãa. ñt lêu öng chaáu laåi àûúåc cêëp möåt böå lïî phuåc vaâ möåt chiïëc muä coá

daãi thïu kim tuyïën vò öng chaáu àaä àûáng àêìu möåt phûúâng thúå suöët chñn nùm trúâi. Höìi êëy öng chaáu àang tûå cao lùæm! Tuy noái vêåy nhûng baâ súå run lïn, baâ thûúng haåi chuáng noá quaá: tröng chuáng noá

thêåt laâ thiïíu naäo. Röìi böë chaáu noái: "Con biïët laâ baác Vaxili Vaxiliep seä khöng bùçng loâng gaã Varya cho con àêu, nïn con seä bùæt coác Varya, coá àiïìu laâ xin meå giuáp àúä chuáng con". Noá coân nhúâ tao giuáp àúä nûäa kia àêëy! Baâ àaä vung tay àõnh àaánh, nhûng böë chaáu khöng buöìn traánh: "Meå coá lêëy àaá neám con, con cuäng xin chõu, miïîn meå

giuáp àúä chuáng con laâ àûúåc, duâ sao con cuäng chùèng chõu luâi àêu!" Luác àoá Vacvara liïìn àïën bïn böë chaáu, àùåt tay lïn vai noá röìi noái:

"Chuáng con àaä lêëy nhau tûâ lêu röìi, tûâ höìi thaáng nùm kia, chuáng http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 175

con chó thiïëu coá pheáp cûúái úã nhaâ thúâ nûäa thöi!" Thïë laâ baâ cûúâi phaá

lïn: cha meå öi!

Baâ töi cûúâi, toaân thên rung lïn, röìi hñt thuöëc laá, lau nûúác mùæt, thúã phaâo khoan khoaái vaâ noái tiïëp:

- Chaáu chûa hiïíu àûúåc thïë naâo laâ lêëy nhau, thïë naâo laâ laâm pheáp cûúái àêu. Coá àiïìu laâ nïëu con gaái chûa laâm pheáp cûúái maâ àaä coá

con thò thêåt laâ tai vaå! Chaáu nhúá lêëy àêëy. Lúán lïn chaáu àûâng laâm cho boån con gaái lêm vaâo caái nöng nöîi êëy, chaáu laâm thïë laâ phaåm möåt töåi aác taây trúâi àêëy, cö gaái seä khöí vaâ àûáa con seä khöng àûúåc phaáp luêåt thûâa nhêån. Chaáu nhúá lêëy nheá, cêín thêån àêëy! Chaáu nïn thûúng àaân baâ, thûåc loâng yïu hoå, chúá xem hoå nhû troâ chúi, àoá laâ baâ

khuyïn chaáu nïn ùn úã cho phaãi àaåo!

Baâ ngöìi trêìm ngêm, kheä lùæc lû trïn ghïë, röìi böîng baâ giêåt mònh vaâ noái tiïëp:

- Coân biïët laâm thïë naâo nûäa? Baâ búåp cho thùçng böë Macxim chaáu möåt caái, vaâ keáo bñm toác con meå chaáu. Nhûng böë chaáu noái rêët coá lyá: "Khöng phaãi duâng àaánh àêåp maâ daân xïëp àûúåc moåi chuyïån àêu!" Meå chaáu cuäng baão: "Meå nïn liïåu xem nïn laâm gò, röìi coá àaánh àêåp gò thò haäy àaánh sau!" Baâ hoãi böë chaáu: "Anh coá tiïìn khöng?"

- "Coá.

Böë chaáu àaáp

- Nhûng con àaä àem mua nhêîn cho Varya röìi".

- "Vêåy thò anh coá àûúåc bao nhiïu? Ba ruáp û?"

- "Khöng, khi êëy con coá àûúåc ngoát möåt trùm".

- Thúâi êëy tiïìn coân coá giaá, haâng hoå reã. Baâ nhòn chuáng noá, böë

meå chaáu êëy, vaâ nghô: thêåt laâ àöì treã ranh ngu ngöëc! Meå chaáu laåi baão: "Con giêëu chiïëc nhêîn úã dûúái saân nhaâ vò súå böë meå nom thêëy, coá

thïí àem baán ài àûúåc àêëy!"

- Hûâ, chuáng noá thêåt laâ treã con quaá! Nhûng röìi cuöëi cuâng ba meå con cuäng thoãa thuêån vúái nhau laâ möåt tuêìn nûäa seä laâm pheáp cûúái úã nhaâ thúâ, baâ seä tûå lo liïåu vúái cha cöë. Baâ khoác ghï lùæm, loâng se laåi, baâ súå öng chaáu, caã Vacvara cuäng rêët lo. Thïë röìi moåi viïåc àaä

àûúåc quyïët àõnh!

- Coá àiïìu laâ böë chaáu bõ möåt keã àem loâng thuâ gheát, àoá laâ möåt gaä thúå, möåt keã àöåc aác, tûâ lêu hùæn àoaán biïët hïët moåi chuyïån vaâ àïí yá

theo doäi mêëy meå con baâ. Höm êëy baâ cho cö con gaái àöåc nhêët cuãa baâ

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 176

ùn mùåc trang àiïím nhûäng thûá àeåp nhêët trong nhaâ röìi àûa noá ra cöíng, möåt chiïëc xe tam maä àang àûáng àúåi ngoaâi goác àûúâng, meå

chaáu lïn xe, Macxim huyát saáo, vaâ hoå lïn àûúâng. Baâ quay vïì nhaâ, nûúác mùæt giaân giuåa, àöåt nhiïn baâ gùåp gaä thúå êëy, thùçng àï tiïån noá

baão: "Töi laâ ngûúâi lûúng thiïån, töi seä khöng quêëy nhiïîu àúâi tû cuãa ai laâm gò, nhûng baác Akulina Ivanöpna úi, baác phaãi àûa cho töi nùm mûúi ruáp thò múái yïn chuyïån àûúåc!" Baâ thò khöng coá söë tiïìn àoá, tñnh baâ khöng haám tiïìn, khöng kyá coáp daânh duåm; baâ khöng suy nghô baão noá ngay: "Tao khöng coá tiïìn, vaâ seä chùèng cho maây gò àêu!"

- "Baác hûáa cuäng àûúåc!"

- "Cûá hûáa bûâa ài röìi àaâo àêu ra múái àûúåc chûá?"

- Noá baão: "Hûâ, chöìng giaâu thïë thò khoá khùn gò maâ khöng lêëy àûúåc möåt ñt nhó?" Àaáng lyá baâ phaãi giaã vúâ mùåc caã vúái noá àïí giûä chên noá laåi, nhûng baâ ngöëc quaá, baâ laåi ài nhöí toeåt vaâo mùåt noá vaâ ài vïì!

Noá chaåy vïì túái sên nhaâ trûúác baâ vaâ laâm êìm lïn! Baâ töi nhùæm mùæt laåi, vûâa móm cûúâi vûâa noái:

- Maäi àïën nay baâ vêîn coân thêëy rúån ngûúâi khi nhúá laåi caái chuyïån taáo baåo êëy! Öng chaáu la heát, gêìm lïn nhû thuá dûä - Vúái öng thò chuyïån êëy coá phaãi laâ chuyïån àuâa àêu ? öng chaáu vêîn thûúâng nhòn Vacvara vaâ ra veã àùæc yá lùæm: ta seä gaã noá cho con nhaâ quyá töåc, cho möåt laänh chuáa! Vêåy maâ bêy giúâ Vacvara àaä lêëy nhaâ quyá töåc êëy àêëy, võ laänh chuáa êëy àêëy! Àûác Meå Àöìng trinh biïët viïåc xe duyïn kïët nghôa roä hún chuáng ta nhiïìu. Öng chaáu löìng löån lïn giûäa sên nhû ngûúâi bõ thiïu röìi öng êëy goåi thùçng Iaköp, Mikhain, cêìu cûáu caã

gaä thúå mùåt röî êëy, vaâ baác àaánh xe Klim. Baâ thêëy öng chaáu vúá lêëy möåt quaã chuây, chaáu biïët khöng, àoá laâ möåt quaã taå coá caán. Coân thùçng Mikhailö thò vúá lêëy möåt khêíu suáng; höìi êëy nhaâ coá mêëy con ngûåa rêët khoãe, chaåy bùng vaâ möåt cöî xe rêët nheå. Baâ nghô buång: hoå àuöíi kõp chuáng noá mêët! Böîng nhiïn thêìn höå mïånh cuãa Vacvara múái maách nûúác cho baâ: baâ lêëy möåt con dao, ra cûáa súåi dêy thùæng gêìn caâng xe vúái haá voång laâ dêy thùæng seä àûát doåc àûúâng. Cú sûå àaä xaãy ra àuáng nhû thïë: caâng xe vùng ra úã doåc àûúâng, öng chaáu, thùçng Mikhailö vaâ baác Klim suyát nûäa thò mêët maång. Hoå phaãi dûâng laåi àïí

chûäa xe, khi àïën nhaâ thúâ thò Varya vaâ Macxim àaä laâm pheáp cûúái xong vaâ àang àûáng úã bêåc thïìm nhaâ thúâ, nhúâ ún Chuáa!

- Caã boån xöng vaâo, toan giaä cho Macxim möåt trêån, nhûng böë

chaáu rêët khoãe, sûác lûåc cuãa noá thêåt laâ phi thûúâng! Noá hêët thùçng Mikhain lùn tûâ trïn bêåc thïìm xuöëng treåo caã caánh tay, baác Klim http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 177

cuäng bõ àaánh sêy saát, coân öng chaáu, thùçng Iaköp vaâ gaä thúå thò súå

quaá khöng daám xöng vaâo.

- Ngay trong cún giêån, böë chaáu vêîn khöng mêët bònh tônh. Noá

baão öng chaáu: "Böë boã chuây xuöëng, töi laâ ngûúâi khöng thñch gêy göí, caái gò töi àaä daânh àûúåc tûác laâ Chuáa àaä ban cho töi vaâ khöng ai coá

thïí tûúác àoaåt àûúåc. Töi chùèng àoâi hoãi gò hún àêu". Caã boån luâi laåi, öng chaáu leo lïn xe ngûåa vaâ heát: "Vacvara, tûâ nay thò tao tûâ maây, maây khöng phaãi laâ con gaái tao nûäa, vaâ tao khöng muöën nhòn mùåt maây nûäa, maây muöën söëng thïë naâo thò söëng, coá chïët àoái cuäng mùåc xaác maây". Vïì nhaâ öng chaáu àaánh baâ, chûãi baâ, baâ chó biïët kïu rïn nhûng khöng noái nûãa lúâi vaâ nghô buång: Moåi viïåc röìi àêu seä laåi vaâo àêëy thöi, muöën hay khöng muöën cuäng chùèng àûúåc! Sau àêëy öng chaáu baão baâ: "Naây Akulina, baâ khöng coân con gaái nûäa àêu, baâ nhúá

lêëy nheá!"

Baâ laåi nghô buång: öng chó noái gaân thïë thöi, laäo giaâ toác hung aå, cún giêån cuäng giöëng nhû bùng tuyïët, chó gùåp ngaây nùæng êëm laâ tan ngay! Töi lùæng nghe baâ töi möåt caách say mï chùm chuá. Trong cêu chuyïån cuãa baâ töi coá möåt caái gò laâm cho töi ngaåc nhiïn. Öng töi kïí

chuyïån laâm pheáp cûúái cho meå töi hoaân toaân khaác hùèn. Öng töi nhêån laâ öng töi phaãn àöëi cêu chuyïån cûúái xin êëy, vaâ sau khi cûúái öng töi khöng cho meå töi vïì nhaâ, nhûng theo lúâi öng töi thò lïî cûúái khöng phaãi àûúåc cûã haânh vuång tröåm nhû vêåy vaâ öng töi cuäng coá

mùåt úã nhaâ thúâ luác hai ngûúâi laâm pheáp cûúái. Töi khöng muöën hoãi baâ

töi laâ ai noái àuáng, vò cêu chuyïån cuãa baâ töi kïí hay hún vaâ töi thñch hún. Luác kïí chuyïån, baâ töi cûá luön luön lùæc lû ngûúâi nhû àang ngöìi trïn thuyïìn. Noái àïën àoaån naâo buöìn hoùåc khuãng khiïëp baâ töi laåi caâng lùæc lû maånh hún, vúái tay vïì phña trûúác nhû àúä lêëy möåt vêåt gò

trong khöng khñ. Baâ töi thûúâng lim dim àöi mùæt, vaâ trong nhûäng nïëp nhùn trïn àöi maá, thêëp thoaáng möåt nuå cûúâi hiïìn hêåu höìn nhiïn, hai haâng löng maây rêåm nhû rung lïn. Àöi khi sûå hiïìn tûâ

khoan dung àïën muâ quaáng muöën hoâa giaãi hïët thaãy êëy laâm töi caãm àöång, nhûng cuäng coá khi töi muöën cho baâ töi tûác giêån, la heát lïn.

- Luác àêìu, khoaãng hai tuêìn liïìn, baâ cuäng khöng biïët Varya vaâ Macxim úã àêu, sau àoá meå chaáu coá nhúâ möåt thùçng beá khaá lanh lúåi àïën caáo cho baâ biïët chöî úã cuãa böë meå chaáu. Baâ àúåi àïën thûá baãy giaã vúâ ài lïî, nhûng kyâ thûåc laâ àïën thùm böë meå chaáu! Böë meå chaáu söëng úã xa, têån döëc Xuïtinö. Hai vúå chöìng söëng trong möåt gian nhaâ

göî. Ngöi nhaâ chêåt nñch nhûäng ngûúâi thúå khaác úã; trong sên àêìy raác rûúãi, bêín thóu vaâ öìn aâo, thïë maâ hai vúå chöìng cûá thaãn nhiïn nhû

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 178

khöng, suöët ngaây noái noái cûúâi cûúâi, vui àuâa nhû àöi meâo con. Baâ

àûa àïën cho böë meå chaáu têët caã nhûäng thûá gò coá thïí mang ài àûúåc: naâo traâ, naâo àûúâng, naâo böåt mò vaâ àuã caác loaåi böåt, naâo mûát, nêëm khö vaâ caã möåt ñt tiïìn nûäa, baâ khöng nhúá laâ bao nhiïu, baâ lêëy tröåm cuãa öng chaáu - ngûúâi ta coá thïí ùn cùæp, nïëu khöng phaãi laâ ùn cùæp cho mònh! Böë chaáu khöng chõu nhêån möåt thûá gò caã, vaâ giêån döîi baão:

"Chuáng con coá phaãi laâ ùn maây àêu?" Vaâ Vacvara cuäng phuå hoåa theo: "Meå mang caác thûá êëy àïën àïí laâm gò kia chûá? ..." Baâ mùæng:

"Thùçng ngöëc kia, tao laâ ai? Tao laâ meå maây, coân con ngöëc kia, maây coá phaãi laâ con gaái tao khöng? Chuáng maây khöng àûúåc laâm phiïìn loâng tao: hïî khi naâo laâm cho meå úã trïn àúâi naây phaãi àau loâng thò

Àûác Meå trïn trúâi cuäng àau khöí khoác than àêëy!" Macxim liïìn nùæm lêëy tay baâ, bïë xöëc baâ lïn vaâ nhaãy muáa khùæp gian buöìng - noá khoãe nhû con gêëu êëy! Coân Vacvara thò toã veã kiïu haänh vïnh vang, noá

haänh diïån vïì böë chaáu, nhû möåt con beá con haänh diïån vïì con buáp bï

múái. Meå chaáu ngûúác mùæt lïn vaâ luön möìm kïí chuyïån nhaâ chuyïån cûãa nghiïm trang y nhû laâ möåt baâ nöåi trúå thaânh thaåo vêåy, tröng àïën buöìn cûúâi! Nhûng àïën bûäa traâ meå chaáu doån baánh ngoåt ra múâi baâ, thò àïën choá soái nhai moán baánh êëy cuäng phaãi gaäy rùng, coân moán phoá-maát trùæng thò löín nhöín nhû lêîn soãi!

- Tònh hònh cûá nhû vêåy möåt thúâi gian daâi, meå chaáu cuäng sùæp àïën ngaây sinh chaáu, öng chaáu vêîn laâm thinh, caái laäo quyã giaâ êëy àïën laâ bûúáng! Baâ thò cûá leán luát túái thùm nom böë meå chaáu, öng chaáu cuäng biïët àêëy, nhûng cûá lúâ ài. Öng coân cêëm caã nhaâ nhùæc àïën tïn Varya, nïn khöng ai daám nhùæc túái, caã baâ cuäng phaãi ngêåm miïång, nhûng baâ biïët laâ têëm loâng cuãa ngûúâi cha khöng thïí trú trú maäi àûúåc. Röìi möåt höm giúâ phuát mong àúåi êëy àaä àïën! Àïm àoá baäo tuyïët dûä döåi, gioá luâa qua cûãa söí aâo aâo nhû coá àaân gêëu muöën xöng vaâo nhaâ, gioá rñt lïn qua caác öëng khoái, dûúâng nhû luä quyã sûá àaä giêåt àûát xiïìng xñch tröën khoãi àõa nguåc. Baâ nùçm caånh öng chaáu nhûng khöng nguã àûúåc, baâ baão öng: "Ngûúâi ngheâo khöí àïm nay thêåt àaáng thûúng, nhûng nhûäng ngûúâi lûúng têm coá àiïìu gò day dûát khöng yïn laåi coân khöí hún!" Böîng tûå nhiïn öng chaáu hoãi: "Chuáng noá söëng ra sao? "

- Ïm àeåp thöi, baâ àaáp, chuáng noá söëng khaá lùæm!" öng laåi hoãi:

"Baâ coá biïët töi hoãi vïì ai khöng?"

- "Hoãi chuyïån con gaái Vacvara vúái thùçng con rïí Macxim chûá

coân hoãi chuyïån ai nûäa".

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 179

- "Sao baâ laåi àoaán ra laâ töi hoãi chuyïån chuáng noá?" Baâ baão:

"Thöi ài öng, öng àûâng giaã vúâ ngú ngêín nûäa, caái troâ hïì êëy keáo daâi quaá lêu röìi, chùèng hay ho gò àêu!"

- Öng chaáu thúã daâi vaâ noái: "Chaâ, luä chuáng bay laâ àöì quyã, àöì

quyã xaám!" Röìi öng chaáu laåi hoãi: "Tröng noá coá veã ngöëc, coá thêåt noá laâ

möåt thùçng ngöëc, möåt thùçng àaåi ngöëc khöng?" - öng noái vïì böë chaáu àêëy. Baâ múái baão: "Ai khöng muöën laâm luång maâ chó chûåc ngöìi lïn cöí

keã khaác ùn baám múái laâ àöì ngöëc, öng haäy xem hai thùçng Iaköp vaâ

Mikhain àêëy, chuáng chùèng söëng nhû hai thùçng ngöëc laâ gò? Trong nhaâ naây öng xem ai laâ ngûúâi laâm luång, ai laâ ngûúâi kiïëm ra tiïìn?

öng. Öng tûúãng chuáng noá giuáp öng nhiïìu lùæm aâ?" öng liïìn chûãi baâ, naâo laâ àöì àï tiïån, àöì ngu ngöëc, àöì ma cö, baâ chùèng biïët laâ nhûäng gò

gò nûäa! Baâ cûá lùång thinh. Öng chaáu baão: "Sao laåi coá thïí àïí cho möåt caái thùçng nhû thïë noá bõp àûúåc? Chùèng ai biïët noá laâ ngûúâi nhû thïë

naâo, úã àêu túái?" Baâ vêîn bêëm buång laâm thinh. Àïën khi öng chaáu noái chaán chï baâ múái baão: "aång nïn àïën thùm chuáng noá, xem chuáng noá

ùn úã ra sao, öng seä thêëy chuáng noá söëng ung dung lùæm!"

- "Tao maâ àïën thò quaá vinh dûå cho chuáng noá, cho chuáng noá túái àêy àaä laâ phuác lùæm röìi..."

- Baâ khoác nûác lïn vò sung sûúáng. Öng chaáu thaáo bñm toác cuãa baâ ra, vò öng thñch nghõch toác baâ, vaâ kheä noái: "Àûâng khoác nûäa, baâ

ngöëc lùæm, baâ tûúãng töi loâng lim daå sùæt hay sao? " Chaáu thêëy khöng, thúâi êëy öng chaáu laâ ngûúâi rêët töët, nhûng chó tûâ khi tûå cho mònh laâ

thöng minh taâi gioãi nhêët trïn àúâi naây thò öng múái sinh ra àöåc aác vaâ

àêìn àöån nhû thïë.

- Thïë röìi möåt bûäa chuã nhêåt, nhên ngaây lïî xaá töåi, böë meå chaáu àïën, caã hai àïìu goån gaâng saåch seä. Macxim tiïën àïën trûúác mùåt öng chaáu, öng chaáu chó cao ngang vai böë chaáu, vaâ noái: "Böë aå, haäy vò

Chuáa, böë àûâng tûúãng con àïën àïí xin cuãa höìi mön àêu; khöng, con àïën chó àïí toã loâng tön kñnh àöëi vúái böë vúå!" Nghe thêëy thïë öng chaáu bùçng loâng lùæm. Öng móm cûúâi vaâ noái: "Chaâ, thêåt laâ möåt thùçng xaác vêm, thùçng tûúáng cûúáp! Thöi àûúåc, röìi àêu khùæc coá àoá, vúå chöìng maây vïì àêy úã vúái tao!" Macxim cau maây: "Chuyïån àoá thò tuây úã

Varya, con thò thïë naâo cuäng àûúåc!" Thïë laâ hai böë con caäi nhau rêët gùng, chùèng ai chõu nghe ai caã. Baâ nhaáy mùæt ra hiïåu cho böë chaáu vaâ ngêìm àaá vaâo chên böë chaáu dûúái baân, nhûng böë chaáu vêîn cûá theo yá mònh! Àöi mùæt cuãa böë chaáu thêåt laâ àeåp, tûúi vui, trong saáng; coân cùåp löng maây thò àen, hïî möîi lêìn böë chaáu cau mùåt laåi thò löng maây nhû che kñn caã mùæt, mùåt rùæn àanh laåi nhû àaá, àêìy veã bûúáng bónh. http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 180

Nhûäng khi àoá böë chaáu khöng chõu nghe ai caã, chó nghe baâ thöi. Baâ

yïu böë chaáu hún caã con àeã. Böë chaáu cuäng biïët thïë vaâ cuäng rêët yïu baâ! Thónh thoaãng böë chaáu laåi öm ghò lêëy baâ, coá khi nùæm chùåt lêëy tay löi ài khùæp phoâng vaâ noái: "Meå thûåc laâ meå àeã cuãa con, laâ àêët nuöi dûúäng con, con yïu meå hún caã Vacvara!" Meå chaáu rêët tinh nghõch vaâ vui tñnh beân xöng vaâo böë chaáu vaâ heát tûúáng lïn: "Sao anh laåi coá thïí noái nhû thïë àûúåc, àöì taân nhêîn?". Mêëy meå con cuâng nö àuâa vui veã nhû vêåy, söëng rêët haånh phuác, chaáu yïu cuãa baâ aå! Böë

chaáu nhaãy muáa rêët gioãi, thuöåc toaân nhûäng baâi haát hay hoåc cuãa nhûäng ngûúâi muâ, maâ ngûúâi muâ thò chùèng ai haát hay bùçng hoå.

- Böë meå chaáu úã trong möåt cùn nhaâ nhoã trong vûúân; chaáu cuäng ra àúâi úã àoá, àuáng vaâo giûäa trûa, khi böë chaáu vïì ùn trûa. Böë chaáu mûâng rúä röëi rñt caã lïn, cuöëng cuöìng nhû àiïn, vöìn vaä vuöët ve meå

chaáu, thùçng Àêët laâ meå nuöi cuãa ngûúâi

- Trong caác taác phêím dên gian Nga thûúâng hay vñ nhû vêåy, tûúãng nhû àeã àûúåc möåt àûáa con laâ khoá khùn ghï gúám lùæm êëy! Böë

chaáu vaác baâ lïn vai chaåy qua sên tòm gùåp öng chaáu àïí caáo tin cho öng chaáu biïët laâ thïm möåt àûáa chaáu nûäa cuãa öng ra àúâi. Öng chaáu cuäng phaãi bêåt cûúâi mùæng: "Macxim aå, maây laâ thùçng quyã sûá!".

- Caác cêåu chaáu khöng ûa böë chaáu vò böë chaáu khöng uöëng rûúåu, laåi baåo möìm baåo miïång vaâ nghô ra lùæm troâ tinh quaái. Chñnh vò nhûäng chuyïån êëy maâ böë chaáu phaãi khöën khöí! Möåt höm vaâo tuêìn chay, trúâi nöíi gioá àuâng àuâng vaâ böîng thònh lònh trong nhaâ vang lïn nhûäng tiïëng rñt, tiïëng huá kinh khuãng. Caã nhaâ àïìu hoaãng súå, khöng biïët coá chuyïån ma quaái gò xaãy ra thïë naây? öng chaáu cuäng mêët höìn mêët vña, vöåi vaâng sai thùæp àeân khùæp núi, chaåy lui chaåy túái vaâ quaát:

"Phaãi cêìu kinh ài, phaãi cêìu kinh ài!". Nhûng tûå nhiïn tiïëng huá im bùåt. Caã nhaâ laåi caâng súå hún. Cêåu Iaköp àoaán: "Chùæc laâ Macxim laåi giúã troâ àêy!" Quaã thêåt, vïì sau böë chaáu thuá nhêån laâ àaä àem caác chai loå lúán beá àùåt úã chöî cûãa söí löång gioá, gioá luâa vaâo miïång chai, möîi chai phaát ra möåt thûá tiïëng khaác nhau. Öng chaáu àe doåa: "Nhûäng troâ

àuâa êëy rêët coá thïí laâm cho maây laåi trúã vïì Xibïri àêëy, Macxim aå!".

- Coá möåt nùm, trúâi reát nhû cùæt thõt, choá soái moâ caã vaâo thaânh phöë, khi thò chuáng bùæt choá, khi thò chuáng laâm cho ngûåa phaát hoaãng lïn, coá lêìn chuáng ùn thõt möåt ngûúâi gaác cöíng say rûúåu, thaânh phöë

nhöën nhaáo caã lïn vò caái naån choá soái! Böë chaáu vaác khêíu suáng sùn, ài àöi thanh göî trûúåt tuyïët, àïm àïën moâ ra àöìng, thïë röìi thêëy böë chaáu vaác choá soái vïì, khi thò möåt con, khi thò hai con. Böë chaáu àem löåt da, thuöåc àêìu soái, lùæp vaâo àoá möåt àöi mùæt giaã bùçng thuãy tinh - tröng http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 181

àïën laâ kheáo! Möåt höm cêåu Mikhailö ra ngoaâi ài giaãi, böîng dûng noá

chaåy böí trúã vaâo, toác gaáy dûång lïn, mùæt trúån ngûúåc, cöí hoång tùæc khöng noái àûúåc möåt lúâi. Quêìn noá tuåt xuöëng, noá vûúáng chên ngaä sêëp xuöëng, möìm thò thêìm: "Choá soái!".

Moåi ngûúâi ai gùåp gò vúá nêëy, chaåy uâa caã ra àêìu nhaâ, mang theo àeân, nïën saáng trûng. Quaã thûåc coá möåt con soái tûâ trong hoâm göî

nhö àêìu ra! Thïë laâ maånh ai ngûúâi êëy àaánh, bùæn, con soái vêîn cûá trú

trú ra! Xem kyä laåi thò teá ra àoá chó laâ möåt böå da vaâ caái àêìu soái röîng, hai chên trûúác àûúåc àoáng àinh chùåt vaâo chiïëc hoâm! Höm êëy öng chaáu giêån Macxim thêåt sûå. Thïë röìi thùçng Iaköp cuäng bùæt chûúác böë

chaáu: böë chaáu duâng bòa cûáng laâm àêìu ngûúâi, cuäng àuã mùæt, muäi, miïång, lêëy xú àay giaã laâm toác, röìi noá vúái thùçng Iaköp ruã nhau ài khùæp caác phöë, thoâ caái mùåt naå gúám ghiïëc êëy vaâo cûãa söí nhaâ ngûúâi ta, cöë nhiïn laâ ai cuäng hoaãng höìn, kïu la êìm ô. Àïm àïm chuáng laåi khoaác vaãi traãi giûúâng àoán àûúâng doåa caã cha cöë, öng ta chaåy vaâo voång gaác cuãa caãnh saát, ngûúâi gaác cuäng hoaãng höët kïu cûáu êìm lïn. Chao öi, chuáng baây àùåt ra khöng biïët bao nhiïu laâ troâ tai quaái, khöng sao baão àûúåc chuáng noá. Baâ àaä nhiïìu lêìn baão chuáng boã

nhûäng troâ àuâa êëy ài. Varya cuäng can, nhûng chuáng coá chõu thöi cho àêu! Macxim coân cûúâi: "Àûúåc xem thiïn haå hoaãng höìn maâ chaåy baán söëng baán chïët vò möåt caái troâ böë laáo, thuá võ lùæm!" Noái vúái noá

cuäng bùçng thûâa...

- Cuäng vò nhûäng troâ tinh nghõch êëy maâ vïì sau böë chaáu suyát mêët maång: cêåu Mikhain giöëng öng chaáu, hay giêån, hay thuâ vùåt, noá

nghô caách haåi böë chaáu. Möåt töëi àêìu muâa àöng böën ngûúâi ài chúi vïì: Macxim, hai cêåu chaáu vaâ möåt ngûúâi phuå lïî - vïì sau hùæn ta bõ àuöíi vò àaä àaánh chïët möåt ngûúâi àaánh xe ngûåa. Hoå tûâ phöë Iamxkaia vïì

vaâ caác cêåu chaáu ruã böë chaáu àïën àêìm Àiuköp noái laâ àïí trûúåt bùng nhû boån treã con vêîn chúi, àïën àoá hoå àêíy Macxim xuöëng möåt caái höë

àuåc giûäa lúáp bùng trïn mùåt àêìm. Baâ àaä kïí cho chaáu nghe chuyïån êëy röìi.

- Sao caác cêåu laåi aác thïë húã baâ?

- Khöng, chuáng noá khöng aác àêu, - baâ töi thaãn nhiïn traã lúâi vaâ hñt thuöëc laá.

- Chuáng chó laâ nhûäng àûáa ngu ngöëc maâ thöi! Thùçng Miska laâ

möåt àûáa laáu caá nhûng ngu xuêín; coân Iaköp thò chó laâ möåt àûáa ngúâ

nghïåch, thïë thöi... Bõ àêíy xuöëng nûúác, böë chaáu cöë ngoi lïn, baám lêëy http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 182

miïång höë; chuáng àaánh vaâo tay böë chaáu, duâng goát giaây giêîm lïn nhûäng ngoán tay böë chaáu.

Cuäng may laâ böë chaáu thò tónh, coân caác cêåu chaáu thò say rûúåu. Nhúâ Chuáa phuâ höå, böë chaáu duöîi ngûúâi ra àûúåc, nùçm neáp dûúái lúáp bùng, ngûãa mùåt lïn giûäa höë àïí thúã, nïn caác cêåu chaáu khöng vúái túái àûúåc. Chuáng neám bùng vuån vaâo àêìu böë chaáu möåt luác vaâ cho rùçng böë chaáu seä chïët àuöëi nïn boã ài! Nhûng böë chaáu boâ lïn àûúåc vaâ chaåy àïën àöìn caãnh saát. Àöìn caãnh saát úã caånh àêëy, ngay trïn quaãng trûúâng. Viïn caãnh saát khu biïët böë chaáu vaâ cuäng biïët caã nhaâ ta, laäo múái hoãi àêìu àuöi cêu chuyïån xaãy ra nhû thïë naâo. Baâ töi laâm dêëu vaâ noái vúái möåt veã biïët ún:

- Laåy Chuáa cho Macxim Xapvatïiö àûúåc hûúãng phuác àúâi àúâi, noá xûáng àaáng àûúåc nhû thïë! Böë chaáu khöng heá rùng kïí vúái àöìn caãnh saát möåt tñ gò! Böë chaáu baão: "Töi say rûúåu nïn ài laåc ra àêìm vaâ

sêíy chên ngaä xuöëng höë". Viïn caãnh saát baão: "Noái laáo, anh coá uöëng rûúåu bao giúâ àêu!" Röìi ngûúâi ta lêëy rûúåu xoa noáng ngûúâi böë chaáu, mùåc quêìn aáo khö cho böë chaáu vaâ khoaác aáo tulup cho röìi àûa böë

chaáu vïì nhaâ. Viïn caãnh saát vaâ hai ngûúâi nûäa cuâng ài theo. Luác êëy Iaska vaâ Miska chûa vïì àïën nhaâ, coân àang la caâ úã caác quaán rûúåu noái xêëu böë meå chuáng. Baâ vaâ meå chaáu nhòn Macxim, maäi múái nhêån ra àûúåc: ngûúâi böë chaáu àoã tña, ngoán tay giêåp naát, ûáa maáu, toác bïn thaái dûúng trùng trùæng nhû coá tuyïët baám, nhûng tuyïët êëy khöng tan, toác böë chaáu àaä baåc röìi! aáo bùçng da cûâu, löng úã mùåt trong -aáo muâa àöng cuãa nöng dên Nga. -Vacvara heát vaáng lïn: "Hoå laâm gò

anh thïë naây?". Viïn caãnh saát doâ xeát têët caã moåi ngûúâi, cùn vùån, baâ

caãm thêëy coá viïåc chùèng laânh gò àêy! Baâ àïí Varya ra àöëi phoá vúái viïn caãnh saát, coân tûå mònh thò àïën hoãi kheä Macxim: coá chuyïån gò

xaãy ra thïë? Böë chaáu thò thêìm: "Meå ra àoán Iasköp vaâ Mikhain, khi chuáng noá vïì thò dùån chuáng noá rùçng viïn caãnh saát coá hoãi thò khai laâ

chuáng noá chia tay vúái con úã phöë Iamxkaia, röìi àïën nhaâ thúâ

Pökröpka, coân con thò reä sang àûúâng Priaàinnûi. Àûâng noái nhêìm, nïëu khöng thò löi thöi to vúái caãnh saát àêëy!". Baâ ài tòm öng chaáu vaâ

baão: "öng dêåy ài vaâ sang tiïëp chuyïån laäo caãnh saát, coân töi phaãi ra cöíng chúâ chuáng noá vïì". Röìi baâ kïí cho öng nghe cêu chuyïån tai vaå

êëy. Öng chaáu vûâa mùåc aáo vûâa run noái lêím bêím: "Töi àaä biïët maâ!

Töi àaä chúâ àúåi chuyïån naây maâ!"

- Noái thïë thöi chûá öng êëy coá biïët gò àêu! Baâ ra àoán, gùåp caác cêåu chaáu vïì, taát cho möîi àûáa möåt caái. Thùçng Miska súå quaá liïìn tónh rûúåu ngay, coân thùçng Iasenka thò töåi nghiïåp, lñu caã lûúäi, noái lñ

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 183

nhñ: "Con chùèng biïët gò hïët, Mikhailö gêy ra caã àêëy chûá! Anh êëy laâ

àêìu tïu!" Phaãi noái maäi viïn caãnh saát múái chõu nghe - laäo êëy laâ

ngûúâi töët! Nhûng luác ra vïì laäo êëy baão: "Coi chûâng àêëy, nïëu nhaâ

naây coá xaãy ra tai hoåa gò thò töi seä tòm ra ngay thuã phaåm àêëy!" öng chaáu àïën bïn Macxim vaâ noái: "Caãm ún con, ngûúâi khaác maâ úã àõa võ

con thò hoå khöng laâm thïë àêu, tao biïët àiïìu àoá lùæm! Vaâ caãm ún con, con gaái cuãa böë, con àaä tòm cho nhaâ ta möåt chaâng rïí hiïìn!". Öng ngoaåi chaáu hïî luác naâo hûáng lïn thò noái rêët hay, chó coá sau naây vò

ngu xuêín nïn öng múái khoáa chùåt loâng mònh laåi. Moåi ngûúâi ài ra caã, chó coân laåi ba ngûúâi, baâ vaâ böë meå chaáu, böë

chaáu múái khoác vaâ noái nhû mï saãng: "Sao hoå laåi àöëi xûã vúái töi nhû

vêåy, töi coá àiïìu gò khöng nïn khöng phaãi vúái hoå àêu? Múå úi, sao hoå

laåi laâm thïë?" Böë chaáu khöng goåi baâ laâ meå, maâ goåi laâ múå nhû treã con êëy, maâ kïí ra thò tñnh tònh böë chaáu cuäng chùèng khaác gò möåt àûáa treã.

"Sao hoå laåi laâm thïë?" - Böë chaáu nhùæc laåi. Baâ khoác nûác núã, coân biïët laâm thïë naâo nûäa. Iaköp vaâ Mikhailö dêìu sao cuäng laâ con baâ, baâ

thûúng haåi chuáng noá! Meå chaáu giêåt àûát hïët caã khuy aáo, ngöìi àêëy, àêìu toác röëi buâ nhû vûâa àaánh nhau xong, gêìm lïn: "Ta phaãi ài khoãi núi naây thöi, Macxim aå! Anh em maâ nhû keã thuâ êëy, em súå hoå lùæm, ta ài thöi!" Baâ phaãi quaát meå chaáu: "Àûâng àöí thïm dêìu vaâo lûãa nûäa, thïë cuäng àaä àuã àïí àöët chaáy röìi!" öng chaáu bùæt caác cêåu chaáu phaãi vaâo xin löîi, meå chaáu nhaãy xöí àïën taát vaâo mùåt thùçng Miska: naây xin löîi naây! Coân böë chaáu traách: "Sao caác cêåu laåi laâm thïë? Caác cêåu coá

biïët laâ vò caác úã àêy trong nguyïn baãn duâng chûä "mama" laâ tiïëng treã con thûúâng duâng àïí goåi meå cho ngùæn goån, àaáng leä phaãi goåi laâ

"mamasa" cuäng coá nghôa laâ meå, nhûng laâ caách xûng hö thên mêåt cuãa ngûúâi Nga. Chuáng töi taåm chuyïín sang tiïëng Viïåt nhû vêåy, tuy chûa àûúåc thñch húåp lùæm. cêåu töi coá thïí trúã thaânh ngûúâi taân têåt suöët àúâi khöng? Mêët hai baân tay thò coân laâm ùn gò àûúåc nûäa?" Cuöëi cuâng, chuáng noá gûúång gaåo laâm laânh vúái nhau. Böë chaáu öëm liïåt giûúâng gêìn baãy tuêìn lïî, vaâ luön möìm baão: "Chaâ, múå úi, múå ài vúái chuáng con àïën thaânh phöë khaác ài, úã àêy chaán lùæm!" ñt lêu sau coá

dõp, böë chaáu doån ài Axtrakhan. Höìi êëy vaâo muâa heâ, úã àêëy ngûúâi ta àang sûãa soaån àoán rûúác Nga Hoaâng; böë chaáu àûúåc giao cho viïåc xêy dûång cöíng chaâo. Böë meå chaáu ài chuyïën taâu thuãy àêìu tiïn: baâ

chia tay böë meå chaáu maâ tim thùæt laåi, böë chaáu cuäng buöìn rûúâi rûúåi vaâ khêín khoaãn baão baâ cuâng ài vïì Axtrakhan. Coân Vacvara thò

sung sûúáng lùæm, vui ra mùåt, àöì khöng biïët ngûúång... Vaâ böë meå

chaáu ra ài... Thïë laâ hïët... Baâ töi uöëng möåt nguåm rûúåu vötka, rñt http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 184

thuöëc laá vaâ noái tiïëp, àùm chiïu àûa mùæt nhòn qua cûãa söí ngùæm bêìu trúâi xanh xaám:

- Phaãi, tuy baâ vaâ böë chaáu khöng cuâng maáu muã, nhûng loâng daå rêët giöëng nhau...

Àöi luác, baâ töi àang kïí chuyïån thò öng töi bûúác vaâo. Öng töi ngêíng böå mùåt giöëng nhû con chöìn höi lïn, phöìng chiïëc muäi nhoån àaánh húi, ngoá baâ töi vúái möåt veã nghi ngúâ, lùæng tai nghe cêu chuyïån cuãa baâ töi vaâ lêím bêím:

- Laåi nhûäng chuyïån xuêín ngöëc cuãa baâ...

Àöåt nhiïn öng töi hoãi töi:

- Lïcxêy, baâ maây uöëng rûúåu àêëy aâ?

- Khöng aå.

- Maây noái laáo, nhòn mùæt maây tao àuã biïët.

Röìi öng töi ngêåp ngûâng bûúác ài. Baâ töi nhòn theo nhaáy mùæt vaâ noái möåt cêu pha troâ:

- Öng ài ài cho àûúåc viïåc, ngûåa thò laâm sao maâ doåa nöíi... Möåt höm, öng töi àûáng giûäa phoâng, nhòn xuöëng saân nhaâ vaâ

hoãi kheä:

- Baâ noá naây!

- Gò?

- Baâ coá biïët cöng viïåc ra sao röìi khöng?

- Coá.

- Baâ nghô thïë naâo?

- Caái söë noá thïë, öng aå! Öng coá nhúá xûa kia öng vêîn noái rùçng phaãi laâ möåt quyá töåc àêëy khöng?

- Coá.

- Thò àêëy, gaä quyá töåc cuãa öng àêëy.

- Ngheâo rúát muâng túi.

- ÖÌ, àêëy laâ chuyïån cuãa con Vacvara!

Öng töi ài ra. Caãm thêëy lo lùæng, töi hoãi baâ töi:

- Öng baâ noái chuyïån gò àêëy?

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 185

- Caái gò chaáu cuäng muöën biïët caã, - baâ töi vûâa lêìm bêìm vûâa àûa tay xoa xoa chên töi. - Coân beá maâ caái gò cuäng biïët caã thò lúán lïn coân gò maâ hoãi nûäa?...

Röìi baâ töi lùæc àêìu cûúâi.

- Chaâ! Öng úi, öng úi, öng chó laâ möåt haåt buåi nhoã trûúác mùæt Chuáa maâ thöi. Liönka, chaáu àûâng noái vúái ai àiïìu naây nheá: öng chaáu àaä bõ phaá saãn saåch saânh sanh röìi! Öng êëy giao möåt söë tiïìn rêët lúán, haâng mêëy nghòn ruáp cho möåt laäo quyá töåc, vaâ laäo ta vûâa bõ vúä

núå...

Baâ töi móm cûúâi, ngöìi im lùång höìi lêu, àùm chiïu suy nghô, khuön mùåt to lúán cuãa baâ töi cau laåi, töëi sêìm vaâ trúã nïn u buöìn.

- Baâ nghô gò thïë? Baâ töi giêåt mònh: - AÂ, baâ nghô vïì cêu chuyïån sùæp kïí cho chaáu nghe. Chuyïån Epxtinhï, chaáu coá muöën nghe khöng? Chuyïån thïë naây: Xûa coá laäo phuå lïî Epxtinhï, Tûå cho mònh thöng minh nhêët bêåc. Tûâ giaáo sô lêîn caác nhaâ quyá töåc, Àïën luä choá

sùn laäo luyïån cuäng khöng bùçng! Nhû con gaâ têy, laäo ài laåi vïnh vang, Vñ mònh nhû chim Siren tuyïåt myä. Laäo la mùæng laáng giïìng êìm ô, Rùçng thïë naây, rùçng thïë noå, thïë kia... Nhòn nhaâ thúâ, laäo baão: thêëp ghï! Ngùæm àûúâng phöë, laäo kïu: heåp quaá! Quaã taáo chñn, laäo chï: chûa àoã! Mùåt trúâi lïn, laäo gùæt: súám chûa? Ai baão gò laäo cuäng phaán bûâa.

Baâ töi phuâng maá, trúån mùæt, khuön mùåt hiïìn hêåu cuãa baâ töi luác naây tröng àêìn àöån, buöìn cûúâi, baâ kïí tiïëp, gioång trêìm, leâ nheâ:

- ÖÌ, caái naây coá gò laâ laå? Ta coá thïí laâm hún thïë nûäa, Nhûng ta àêy chùèng coá thò giúâ. Ngûâng möåt laát baâ töi móm cûúâi khe kheä kïí

tiïëp: Vaâ thïë röìi àêu böîng möåt àïm kia Luä quyã keáo àïën nhaâ laäo, la heát:

- Naây, thêìy saáu, úã àêy laäo khöng thñch, Vêåy xin múâi laäo tïëch xuöëng êm taá, Than àoã lûãa höìng rûåc rúä mï laá! Laäo phuå lïî muä chûa kõp àöåi Luä quyã àaä keáo laäo ài vöåi Chuáng vûâa cuâ, vûâa theát, vûâa löi. Hai quyã con leo toát lïn vai, êën laäo ngaä xuöëng loâ lûãa chaáy.

- Epxtinhï, laäo coá vui loâng úã vúái chuáng túá khöng àêëy? Trong thêìn thoaåi Hi Laåp, nhûäng nhên vêåt hoang àûúâng hònh chim, àêìu vaâ ngûåc àaân baâ, tay cêìm möåt chiïëc thuå cêìm; gioång haát cuãa noá rêët ïm aái vaâ quyïën ruä nhûäng ngûúâi ài biïín laâm cho hoå àêm taâu vaâo àaá

ngêìm. Laäo chaáy seám hïët ngûúâi, àaão mùæt nhòn quanh, Chöëng naånh ngang höng, laäo àûáng tay khuyânh, Bôu möi, laäo kiïu ngaåo noái: http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 186

- Chöën àõa nguåc caác anh sao maâ khoái thïë!

Baâ töi kïët thuác cêu chuyïån bùçng möåt gioång leâ nheâ, ïì aâ. Röìi baâ

töi thay àöíi neát mùåt, khe kheä cûúâi vaâ giaãi thñch cho töi:

- Laäo Epxtinhï êëy khöng chõu thua, vêîn khùng khùng bûúáng bónh, giöëng nhû öng chaáu êëy! Thöi, chaáu nguã ài, khuya röìi... Meå töi ñt khi lïn thùm töi, coá lïn thò cuäng khöng naán laåi lêu, noái ñt, vò luác naâo meå töi cuäng vöåi vöåi vaâng vaâng. Töi thêëy meå töi hònh nhû ngaây caâng xinh ra, ùn mùåc diïån hún, nhûng úã meå töi, cuäng nhû úã baâ töi, töi caãm thêëy coá caái gò khang khaác, maâ ai cuäng cöë

giêëu töi, töi chó caãm thêëy thïë vaâ àoaán thïë thöi. Nhûäng cêu chuyïån cöí tñch cuãa baâ töi caâng ngaây töi caâng ñt thêëy thñch, caã àïën nhûäng cêu chuyïån vïì böë töi maâ baâ töi thûúâng kïí cuäng khöng laâm cho töi dõu búát nöîi lo lùæng mú höì nhûng ngaây caâng tùng lïn trong loâng. Töi hoãi baâ töi:

- Taåi sao vong höìn böë chaáu laåi khöng yïn, húã baâ?

- Baâ biïët laâm sao àûúåc?

Baâ töi lim dim mùæt traã lúâi.

- Àoá laâ viïåc cuãa Chuáa, chuáng ta khöng hiïíu àûúåc... Àïm àïm, nhûäng khi khöng nguã àûúåc, nhòn qua cûãa kñnh maâu xanh, töi ngùæm nhòn nhûäng vò sao lïnh àïnh tröi chêìm chêåm trïn trúâi, vaâ töi tûúãng tûúång ra lùæm chuyïån buöìn maâ vai chñnh bao giúâ cuäng laâ böë töi. Luác naâo töi cuäng thêëy böë töi ài àêu êëy, luãi thuãi möåt mònh, tay chöëng gêåy, coá möåt con choá xöìm leäo àeäo theo sau...

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 187

XII

Möåt höm töi nguã thiïëp ài tûâ luác chêåp töëi. Khi thûác dêåy töi coá

caãm giaác nhû chên töi cuäng thûác dêåy. Töi thaã chên xuöëng giûúâng thò laåi thêëy hai chên tï cûáng, nhûng luác naây töi tin chùæc rùçng chên töi vêîn coân nguyïn vaâ töi vêîn ài àûúåc. Caãm giaác àoá roä raâng àïën nöîi töi heát lïn vò vui sûúáng. Hai chiïëc chên khöng sao mang nöíi thên töi vaâ töi ngaä lùn ra, nhûng töi cuäng boâ àûúåc àïën cûãa vaâ lêìn xuöëng cêìu thang. Töi tûúãng tûúång moåi ngûúâi úã dûúái nhaâ seä ngaåc nhiïn nhû thïë naâo khi tröng thêëy töi. Töi khöng nhúá vò sao töi laåi moâ

àûúåc vaâo buöìng meå töi vaâ ngöìi lïn loâng baâ töi. Trûúác mùåt baâ töi coá

mêëy ngûúâi laå àang àûáng. Möåt baâ laäo ngûúâi khö àeát vêån àöì xanh noái gioång nghiïm khùæc, aát caã tiïëng moåi ngûúâi:

- Cho noá uöëng phuác böìn tûã röìi truâm kñn àêìu laåi... Têët caã moåi thûá trïn ngûúâi baâ laäo toaân laâ maâu xanh: tûâ aáo, muä

cho àïën khuön mùåt àiïím möåt nöët thõt thûâa dûúái mùæt, àïìu xanh, thêåm chñ àïën tuám löng moåc trïn nöët thõt thûâa cuäng xanh nhû möåt buái coã. Baâ laäo trïì möi dûúái xuöëng, vïính möi trïn lïn vaâ nhe nhûäng chiïëc rùng xanh ra nhòn töi, àûa baân tay ài gùng àen khöng ngoán rua àùng-ten giú lïn che mùæt.

- Ai àêëy?

Töi ruåt reâ hoãi. Öng töi traã lúâi bùçng möåt gioång nghe rêët khoá

chõu:

- Àêëy laâ baâ múái cuãa maây àêëy...

Gûúång cûúâi, meå töi àêíy Epgïni Macximöp laåi phña töi:

- Böë con àêëy...

Meå töi noái gò rêët nhanh vaâ khoá hiïíu. Macximöp nheo mùæt, cuái xuöëng gêìn töi vaâ noái:

- Böë seä cho con möåt höåp thuöëc maâu.

Trong buöìng rêët saáng; goác phña trûúác, trïn möåt caái baân, coá

àùåt nhûäng giaá nïën bùçng baåc, trïn möîi giaá coá nùm ngoån nïën àang chaáy. Giûäa nhûäng giaá nïën àoá laâ bûác tûúång thaánh "Xin Àûác Meå

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 188

àûâng khoác" maâ öng töi rêët quyá; nhûäng haåt ngoåc trai gùæn trïn bûác tûúång lêëp laánh vaâ hònh nhû chaãy ra; nhûäng viïn ngoåc thaåch lûåu àoã

thêîm trïn nïìn vaâng cuãa bûác tûúång phaát ra nhûäng tia haâo quang choái loåi. Nhûäng khuön mùåt lúâ múâ, troân trônh nom nhû nhûäng caái baánh traáng cuâng vúái nhûäng caái muäi beåt lùång leä nhû daán vaâo nhûäng têëm kñnh cûãa söí töëi om tröng ra phöë. Têët caã moåi vêåt xung quanh töi àïìu chêåp chúân nghiïng ngaã. Coân baâ laäo vêån àöì xanh thò àûa nhûäng ngoán tay laånh buöët súâ vaâo phña sau tai töi vaâ noái:

- Nhêët àõnh röìi, nhêët àõnh röìi...

- Noá ngêët röìi, - baâ töi noái vaâ bïë töi ra cûãa. Nhûng töi khöng ngêët, töi chó nhùæm mùæt laåi thöi. Luác baâ bïë

töi lïn cêìu thang, töi hoãi baâ:

- Sao baâ khöng baão chaáu chuyïån êëy tûâ trûúác?

- Chaâ... thöi im ài!

- Caác ngûúâi laâ àöì lûâa döëi...

Àùåt töi vaâo giûúâng xong, baâ töi ruác àêìu vaâo göëi vaâ khoác, toaân thên rung lïn. Hai vai rung àöång, baâ töi ngheån ngaâo, noái lùæp bùæp:

- Chaáu khoác ài... khoác ài...

Töi khöng muöën khoác. Cùn gaác töëi vaâ laånh; töi run lïn, chiïëc giûúâng rung chuyïín vaâ kïu ken keát. Baâ laäo vêån àöì xanh vêîn hiïån lïn trûúác mùæt töi. Töi giaã vúâ nhû nguã, vaâ baâ töi ài ra. Mêëy ngaây tröëng röîng tröi qua möåt caách àún àiïåu nhû möåt doâng nûúác nhoã. Sau lïî ùn hoãi meå töi ài àêu mêët, khöng khñ trong nhaâ trúã nïn vùæng veã möåt caách nùång nïì. Möåt buöíi saáng öng töi lêëy ra möåt caái àuåc, ài túái cûãa söí vaâ cêåy maát-tñt traát úã khung cûãa höìi muâa àöng. Baâ töi ài túái, tay bûng chêåu nûúác vúái chiïëc gieã lau. Öng töi khe kheä hoãi baâ:

- Thïë naâo, muå giaâ?

- Caái gò kia?

- Mûâng lùæm phaãi khöng?

Baâ töi traã lúâi cuäng giöëng nhû traã lúâi töi luác ài lïn cêìu thang:

- Chaâ... thöi im ài!

Nhûäng lúâi àún giaãn àoá luác naây coá möåt yá nghôa àùåc biïåt, chuáng che giêëu möåt sûå kiïån gò lúán, àaáng buöìn khöng cêìn phaãi noái ra nhûng moåi ngûúâi àïìu biïët. Öng töi thêån troång thaáo khung cûãa vaâ

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 189

àûa ra ngoaâi. Baâ töi múã röång caánh cûãa söí. Trong vûúân tiïëng saáo sêåu kïu, tiïëng chim seã rñu rñt. Muâi thúm ngêy ngêët cuãa àêët sau khi tuyïët tan uâa vaâo trong phoâng. Trïn thaânh loâ sûúãi nhûäng viïn gaåch men hònh vuöng maâu xanh nhaåt ngûúång nghõu ngaã sang maâu trùæng, nhòn chuáng àuã caãm thêëy laånh leäo. Töi boâ tûâ trïn giûúâng xuöëng saân nhaâ.

- Khöng àûúåc ài chên àêët. - Baâ töi noái.

- Chaáu muöën ra vûúân.

- Haäy chúâ ñt lêu nûäa coá hún khöng, ngoaâi êëy chûa khö àêu!

Töi khöng muöën nghe lúâi baâ töi, thêåm chñ nhòn mùåt ngûúâi lúán töi cuäng caãm thêëy khoá chõu. Trong vûúân nhûäng ngoån coã non xanh mûúåt àaä nhuá lïn, nhûäng nuå taáo àaä moång ra vaâ núã tung, rïu trïn maái nhaâ nhoã cuãa muå Pïtröpna coá möåt maâu xanh nom thêåt thñch mùæt. Chöî naâo cuäng thêëy coá nhiïìu chim. Tiïëng chim hoát röån raâng, laân khöng khñ thúm maát laâm cho àêìu oác töi ngêy ngêët. Trong caái höë chöî baác Piöt cùæt cöí tûå tûã coá nhûäng buåi coã daåi maâu vaâng hoe bõ

tuyïët àeâ naát, röëi tung. Nhòn caái höë àoá thêåt khoá chõu, noá khöng coá

möåt veã gò laâ muâa xuên caã; nhûäng mêíu göî chaáy dúã àen boáng tröng thêåt buöìn thaãm. Sûå vö duång cuãa noá nhû choåc tûác töi. Töi bûåc mònh muöën nhöí tung nhûäng buåi coã daåi ài, nhùåt nhûäng viïn gaåch vúä ra vaâ

nhûäng mêíu göî chaáy dúã vûát ra ngoaâi, doån hïët têët caã nhûäng thûá bêín thóu, vö ñch ài, sûãa sang caái höë thaânh möåt chöî úã thêåt saåch seä vaâ

muâa heâ seä söëng trong àoá möåt mònh, khöng coá ngûúâi lúán. Töi liïìn bùæt tay ngay vaâo viïåc. Cöng viïåc àoá laâm cho töi xa caách têët caã

nhûäng gò xaãy ra trong nhaâ suöët möåt thúâi gian daâi, vaâ tuy nhûäng chuyïån êëy haäy coân laâm cho töi rêët bûåc mònh, nhûng caâng ngaây chuáng caâng laâm töi ñt quan têm hún.

- Laâm sao maâ maây cûá quùçm quùåm thïë? -Baâ töi hoùåc meå töi thûúâng hoãi töi nhû vêåy.

Töi thêëy luáng tuáng möîi khi baâ vaâ meå töi hoãi cêu àoá. Naâo töi coá giêån gò baâ vaâ meå töi àêu, töi chó caãm thêëy moåi thûá trong nhaâ

àïìu trúã nïn xa laå àöëi vúái töi. Vaâo nhûäng bûäa ùn trûa, chiïìu vaâ

nhûäng bûäa traâ töëi thûúâng coá mùåt baâ laäo vêån àöì xanh, nom hïåt nhû

möåt caái coåc muåc úã giûäa daäy haâng raâo àöí naát. Cùåp mùæt cuãa baâ ta nhû àûúåc àñnh vaâo mùåt bùçng nhûäng súåi chó vö hònh. Tûâ trong hai höëc mùæt xûúng xêíu chuáng nheå nhaâng lùn ra vaâ chuyïín àöång thoùn thoùæt. Hai con mùæt àoá nhòn khöng soát möåt caái gò. Chuáng rûúán lïn maái nhaâ möîi khi baâ ta noái àïën Chuáa vaâ cuåp xuöëng maá khi baâ ta noái http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 190

àïën viïåc nhaâ. Cùåp löng maây cuãa baâ ta tröng nhû caám vaâ nhû daán vaâo da. Nhûäng chiïëc rùng to, trú truåi lùång leä nhai têët caã nhûäng gò

baâ ta nheát vaâo möìm, caánh tay khoâng khoâng tröng àïën buöìn cûúâi, ngoán uát chòa ra. Quanh tai baâ nhûäng cuåc xûúng troân chaåy ài chaåy laåi. Hai tai luön luön cûã àöång, caã àïën tuám löng xanh trïn nöët thõt thûâa cuäng àöång àêåy giöëng nhû àang boâ trïn lúáp da vaâng kheâ, nhùn nheo vaâ saåch boáng àïën phaát gheát lïn àûúåc. Baâ laäo cuäng saåch seä

nhû ngûúâi con trai - chaåm vaâo hoå ngûúâi ta caãm thêëy ngûúång nghõu vaâ khoá chõu. Mêëy höm àêìu coá luác baâ ta àõnh àûa baân tay nhû tay ngûúâi chïët ra súâ vaâo möi töi - baân tay coá muâi hûúng vaâ xaâ phoâng Kazan. Töi vöåi vaâng quay ài vaâ chaåy mêët. Baâ ta thûúâng noái vúái con trai:

- Thùçng beá naây nhêët àõnh phaãi giaáo duåc cêín thêån, hiïíu khöng Giïnaáa?

Ngûúâi con trai cuái àêìu ngoan ngoaän, cau maây vaâ im lùång. Trûúác mùåt baâ ta ai cuäng àïìu nhùn nhoá caã. Töi hïët sûác cùm gheát baâ

laäo, vaâ caã con trai baâ ta nûäa. Cuäng chñnh vò caái tònh caãm nùång nïì

àoá maâ töi àaä phaãi ùn nhiïìu trêån àoân. Möåt lêìn àang ùn trûa, böîng baâ laäo noái, hai mùæt tröë ra tröng rêët khuãng khiïëp:

- Chaâ, Aliösenka, ài àêu vöåi maâ cùæn nhûäng miïëng to thïë?

Kheáo khöng laåi ngheån àêëy.

Töi löi miïëng àang nhai dúã trong möìm ra, cùæm laåi vaâo dôa vaâ

chòa ra trûúác mùåt baâ ta:

- Naây, baâ tiïëc thò cêìm lêëy...

Meå töi keáo töi ra khoãi baân ùn, töi bõ àuöíi lïn gaác thûúång möåt caách nhuåc nhaä. Baâ töi ài lïn vaâ bõt miïång cûúâi:

- Cha meå úi, ai baão maây nghõch tinh nghõch quaái nhû thïë!

Cêìu Chuáa che chúã cho maây.

Töi khöng thñch baâ töi bõt miïång laåi nhû vêåy. Töi chaåy ài chöî

khaác. Töi leo lïn maái nhaâ vaâ ngöìi nêëp phña sau öëng khoái möåt luác lêu. Àuáng, töi rêët muöën nghõch ngúåm, töi muöën noái vúái têët caã moåi ngûúâi nhûäng lúâi cay àöåc. Khoá maâ dêåp tùæt àûúåc yá muöën àoá, Tûác Epgïni Macximöp. vêåy maâ vêîn phaãi dêåp tùæt nhû thûúâng. Möåt höm töi lêëy nhûåa anh àaâo böi vaâo ghïë cuãa öng böë dûúång tûúng lai vaâ

ngûúâi baâ múái cuãa töi, vaâ caã hai àïìu bõ dñnh vaâo ghïë. Caãnh àoá tröng thêåt laâ buöìn cûúâi. Sau khi töi bõ öng töi àaánh, meå töi lïn gaác thùm töi. Meå töi keáo töi vaâo loâng, keåp chùåt töi giûäa hai àêìu göëi vaâ hoãi: http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 191

- Nghe àêy, sao con laåi chúi aác nhû thïë? Giaá con biïët àûúåc àiïìu àoá laâm meå àau loâng nhû thïë naâo!

Mùæt meå töi rûng rûng nhûäng gioåt lïå long lanh, meå töi aáp àêìu töi vaâo maá. Töi thêëy àau khöí quaá, thaâ meå töi cûá àaánh cho töi möåt trêån coân hún. Töi hûáa seä khöng bao giúâ xuác phaåm àïën hai meå con Macximöp nûäa, miïîn laâ meå töi àûâng khoác.

- Phaãi àêëy, - meå töi noái nhoã, - con khöng nïn nghõch ngúåm nûäa! ñt lêu nûäa böë meå seä laâm lïî cûúái röìi sau àoá seä ài Matxcúva. Sau àoá böë meå trúã vïì vaâ con seä úã vúái meå. Epgïni Vaxiliïvita rêët töët vaâ

rêët thöng minh, úã vúái böë, con seä sung sûúáng. Röìi con seä vaâo trûúâng trung hoåc, sau àoá seä trúã thaânh sinh viïn giöëng nhû böë bêy giúâ vaâ

röìi seä thaânh baác sô hoùåc laâm gò tuây yá. Ngûúâi coá hoåc vêën thò muöën laâm gò cuäng àûúåc. Thöi, ài chúi ài con...

Töi caãm thêëy nhûäng tiïëng "sau àoá" maâ meå töi lêìn lûúåt noái ra àoá laâ möåt caái thang ài xuöëng möåt núi sêu thùèm naâo àêëy möîi luác möåt xa meå töi, ài sêu vaâo boáng töëi, vaâo caãnh cö àöåc vaâ àiïìu êëy laâm cho töi buöìn rêìu vö haån. Töi rêët muöën noái vúái meå töi:

- Meå àûâng ài lêëy chöìng meå aå, con seä nuöi àûúåc meå!

Nhûng töi khöng sao noái àûúåc àiïìu àoá. Meå töi luön luön gúåi lïn trong têm trñ töi rêët nhiïìu yá nghô êu yïëm vïì ngûúâi, nhûng khöng bao giúâ töi muöën noái nhûäng yá nghô êëy caã. Cöng viïåc cuãa töi úã

trong vûúân tiïën haânh rêët tröi chaãy: töi lêëy con dao lúán rêîy hïët coã

daåi ài, xung quanh miïång höë, chöî naâo àêët bõ lúã, töi lêëy gaåch àùæp laåi. Töi xïëp gaåch thaânh möåt chöî ngöìi röång, coá thïí nùçm àûúåc laâ

àùçng khaác. Töi nhùåt thêåt nhiïìu maãnh thuãy tinh maâu vaâ baát àôa vúä

àem nheát vaâo nhûäng khe húã giûäa caác haâng gaåch vaâ lêëy àêët seát traát laåi. Khi aánh nùæng chiïëu vaâo höë, chuáng rûåc saáng lïn nhûäng maâu sùæc rûåc rúä giöëng nhû úã trong nhaâ thúâ.

- Kheáo nghô àêëy!

Möåt höm öng töi ngùæm nghña cöng trònh cuãa töi vaâ noái.

- Coá àiïìu laâ coã noá seä laâm maây gay àêëy: rêîy coã maâ khöng àaánh hïët rïî! Àïí tao xúái laåi àêët cho, vaâo lêëy caái mai ra àêy!

Töi àem ra möåt chiïëc xeãng bùçng sùæt. Öng töi nhöí nûúác boåt vaâo loâng baân tay, vûâa lêím bêím vûâa àûa chên êën sêu chiïëc xeãng xuöëng lúáp àêët maâu múä.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 192

- Nhùåt rïî ài!... Röìi tao seä tröìng úã àêy cho maây mêëy cêy hûúáng dûúng vaâ cêy cöëi xay! Àeåp lùæm...

Vaâ böîng öng töi im bùåt, lùång ngûúâi ài, ngûúâi vêîn cuái trïn chiïëc xeãng. Töi àïí yá nhòn: tûâ trong cùåp mùæt nhoã thöng minh giöëng nhû mùæt choá cuãa öng töi, nhûäng gioåt lïå lùn tùn liïn tiïëp nhoã xuöëng àêët.

- Öng laâm sao thïë?

Öng töi giêåt mònh, àûa tay lau mùåt vaâ nhòn töi bùçng cùåp mùæt múâ àuåc.

- Öng toaát möì höi àêëy! Tröng kòa, bao nhiïu laâ giun!

Röìi öng töi laåi tiïëp tuåc àaâo vaâ böîng nhiïn noái:

- Maây laâm nhûäng caái naây chó töí phñ cöng thöi, chaáu aå, tao sùæp sûãa baán nhaâ röìi, àöå muâa thu naây laâ baán. Cêìn coá tiïìn àïí laâm cuãa höìi mön cho meå maây. Thöi thò cuäng chó coân mong sao cho meå maây àûúåc sung sûúáng, cêìu trúâi phuâ höå cho meå maây... Öng töi vûát xeãng xuöëng àêët, phêíy tay vaâ ài vïì phña sau nhaâ

tùæm úã goác vûúân, chöî coá àùåt nhûäng chiïëc nöìi nêëu nûúác. Àïën lûúåt töi àaâo vaâ bõ xeãng àêm toaåc ngay möåt ngoán chên. Vò

vêåy töi khöng àûa meå töi àïën nhaâ thúâ àïí laâm lïî cûúái àûúåc. Töi chó

coá thïí ra cöíng nhòn meå töi khoaác tay Macximöp vaâ cuái àêìu thêån troång àùåt tûâng bûúác trïn nïìn gaåch cuãa lïì àûúâng, trïn nhûäng buåi coã

xanh tûâ trong caác keä gaåch nhö lïn, tûåa nhû meå töi àang ài trïn nhûäng àêìu àinh nhoån vêåy. Lïî cûúái rêët êm thêìm; sau khi úã nhaâ thúâ

vïì moåi ngûúâi uöëng traâ möåt caách buöìn teã. Meå töi ài thay quêìn aáo ngay röìi vaâo buöìng nguã xïëp àùåt hoâm xiïíng. Öng böë dûúång töi ngöìi xuöëng caånh töi vaâ noái:

- Böë coá hûáa cho con möåt höåp thuöëc maâu, nhûng úã àêy khöng coá loaåi naâo töët. Coân höåp cuãa böë thò böë khöng thïí cho con àûúåc, lïn àïën Matxcúva böë seä gûãi vïì cho con vêåy...

- Con lêëy thuöëc maâu laâm gò?

- Con khöng thñch veä aâ?

- Con khöng biïët veä.

- Thöi àûúåc, böë seä gûãi cho con möåt thûá gò khaác vêåy. Meå töi bûúác àïën:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 193

- Böë meå seä vïì ngay thöi maâ. Khi naâo böë con thi xong, töët nghiïåp laâ böë meå trúã vïì...

Töi lêëy laâm thñch thuá thêëy hai ngûúâi noái chuyïån vúái töi nhû

noái vúái möåt ngûúâi lúán, nhûng töi rêët lêëy laâm laå thêëy möåt ngûúâi àaä

coá rêu maâ vêîn coân ài hoåc. Töi hoãi:

- Böë hoåc gò?

- Àaåc àiïìn...

Töi cuäng chùèng buöìn hoãi àoá laâ caái gò. Möåt sûå im lùång buöìn teã

bao truâm cùn nhaâ, coá tiïëng gò söåt soaåt nhû tiïëng len daå coå saát vaâo nhau, moåi ngûúâi nhû chó mong sao cho trúâi choáng töëi. Öng töi àûáng tûåa lûng vaâo loâ sûúãi, nheo mùæt nhòn ra cûãa söí. Baâ laäo vêån àöì xanh giuáp meå töi xïëp sùæp àöì àaåc, vûâa laâm vûâa caâu nhaâu vaâ kïu rïn. Coân baâ töi thò say rûúåu tûâ trûa, moåi ngûúâi súå xêëu höí nïn löi baâ töi lïn gaác thûúång vaâ nhöët úã trïn êëy. Saáng súám höm sau meå töi lïn àûúâng. Khi tûâ biïåt, ngûúâi öm lêëy töi, kheä nhêëc töi lïn khoãi mùåt àêët, nhòn vaâo mùæt töi bùçng cùåp mùæt xa laå röìi hön töi vaâ noái:

- Thöi, con úã nhaâ nheá.

- Baão noá úã nhaâ phaãi vêng lúâi tao, - öng töi vûâa noái, gioång vêîn gùæt, vûâa nhòn lïn bêìu trúâi coân àang ûãng höìng.

- Con phaãi vêng lúâi öng nheá!

Meå töi noái vaâ giú tay laâm dêëu cho töi. Töi chúâ àúåi meå töi seä

noái nhûäng gò khaác kia, vaâ töi rêët bûåc öng töi àaä laâm cho meå töi khöng noái nûäa. Hai vúå chöìng lïn xe ngûåa. Taâ aáo cuãa meå töi bõ moác vaâo caái gò gúä maäi khöng àûúåc, meå töi phaát caáu.

- Laåi giuáp meå maây, khöng tröng thêëy gò aâ? - Öng töi baão töi. Töi vêîn àûáng im, nöîi buöìn nùång trôu trong loâng. Macximöp chõu khoá xïëp àöi chên daâi thuöîn boá saát trong hai öëng quêìn xanh vaâo xe. Baâ töi giuái vaâo tay Macximöp mêëy caái tay naãi, öng ta cêìm àùåt lïn àêìu göëi, lêëy cùçm àúä cho khoãi àöí, khuön mùåt taái meát nhùn laåi vúái möåt veã höët hoaãng.

- Àuã röìi...

Macximöp noái, gioång keáo daâi. Baâ laäo vêån àöì xanh vúái ngûúâi con trai caã laâ möåt sô quan lïn möåt chiïëc xe khaác. Baâ laäo ngöìi ngay nhû tûúång, coân ngûúâi con trai thò lêëy chuöi kiïëm coå vaâo rêu vaâ chöëc chöëc laåi ngaáp.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 194

- Thïë laâ anh ra trêån àêëy haã? - öng töi hoãi.

- Nhêët àõnh röìi!

- Töët lùæm! Cêìn phaãi àaánh cho boån Thöí Nhô Kyâ... Xe chuyïín baánh. Mêëy lêìn meå töi quay laåi giú khùn tay vêîy. Baâ töi, möåt tay chöëng vaâo tûúâng, cuäng giú tay lïn vêîy vêîy, nûúác mùæt àêìm àòa. Öng töi cuäng lêëy ngoán tay quïåt nûúác mùæt vaâ noái caâu nhaâu, gioång àûát quaäng:

- Röìi chùèng... coá gò töët àêu... chùèng coá... Ngöìi trïn möåt khuác göî, töi nhòn hai chiïëc xe vûâa chaåy vûâa naãy trïn mùåt àûúâng. Khi chuáng àaä khuêët vaâo möåt goác phöë, thò

trong loâng töi hònh nhû cuäng coá möåt caái gò thùæt laåi. Trúâi haäy coân súám lùæm, cûãa söí úã caác nhaâ vêîn coân àoáng kñn. Àûúâng phöë khöng möåt boáng ngûúâi, töi chûa bao giúâ thêëy noá vùæng tanh vùæng ngùæt tiïu àiïìu nhû thïë. Tûâ xa vùèng laåi àiïåu nhaåc u uêët cuãa möåt gaä muåc àöìng. Àêy noái àïën cuöåc chiïën tranh Nga

- Thöí nùm 1877 -1878.

- Ài uöëng traâ thöi - öng töi nùæm lêëy vai töi keáo ài vaâ noái. - Söë

phêån maây laâ úã vúái tao; cho nïn maây coân phaãi àuång chaåm vúái tao nhû que diïm xaát vaâo gaåch vêåy.

Tûâ saáng àïën chiïìu töi vúái öng töi mï maãi laâm viïåc úã trong vûúân. Öng töi àaánh luöëng, buöåc caác khoám phuác böìn tûã, caåo rïu cho caác cêy taáo vaâ bùæt sêu. Coân töi thò chó loay hoay xêy dûång vaâ trang hoaâng cho chöî úã cuãa töi. Öng töi lêëy ròu chùåt búát àoaån cuöëi cuãa cêy göî chaáy dúã ài vaâ cùæm xuöëng àêët nhûäng caái coåc bùçng göî, töi àem mêëy löìng chim treo lïn nhûäng caái coåc àoá. Töi lêëy coã khö àaánh möåt têëm gianh thêåt daây vaâ laâm thaânh caái maái úã phña trïn chiïëc ghïë daâi àïí che nùæng che sûúng. Chöî úã cuãa töi thïë laâ tûúm röìi. Öng töi noái:

- Chaáu têåp lo liïåu lêëy möåt mònh nhû vêåy laâ rêët töët. Töi rêët coi troång nhûäng lúâi cuãa öng töi. Thónh thoaãng öng töi túái nùçm trïn caái öí coã cuãa töi vaâ bùçng möåt gioång chêåm raäi, nhû cêåy ra tûâng lúâi khoá nhoåc, öng khuyïn töi:

- Bêy giúâ maây àaä lòa khoãi meå maây nhû möåt miïëng baánh àaä

cùæt rúâi ra. Röìi meå maây seä coá con khaác, àöëi vúái meå maây chuáng noá seä

thên thiïët hún maây. Coân baâ maây thò àaä bùæt àêìu uöëng rûúåu röìi. Öng töi im lùång möåt luác lêu nhû nghe ngoáng caái gò, sau àoá laåi miïîn cûúäng buöng ra nhûäng lúâi nùång nïì:

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 195

- Baâ maây uöëng lêìn naây laâ lêìn thûá hai àêëy. Khi thùçng Mikhailö phaãi àùng lñnh baâ maây cuäng àaä uöëng röìi. Luác êëy, baâ maây coân nùn nó tao mua cho noá möåt caái giêëy miïîn ài lñnh nûäa chûá, caái muå giaâ ngu ngöëc êëy! Giaá cûá ài lñnh quaách thò bêy giúâ coá thïí noá laåi khaác... Chao öi, luä chuáng bay... y... thêåt laâ... Coân tao thò àaä gêìn kïì

miïång löî röìi, nhû thïë laâ maây seä coân laåi coá möåt mònh thöi, maây phaãi lo liïåu lêëy têët, phaãi tûå kiïëm lêëy miïëng ùn, hiïíu khöng? Thïë àêëy!

Phaãi têåp chó tröng cêåy vaâo chñnh baãn thên mònh, àûâng àïí keã khaác dùæt muäi mònh! Haäy söëng lùång leä, bònh thaãn, nhûng phaãi cûáng coãi!

Ai noái gò cuäng nghe, nhûng cûá viïåc laâm theo caách coá lúåi cho mònh. Suöët muâa heâ, têët nhiïn trûâ nhûäng höm trúâi mûa gioá, töi àïìu söëng úã ngoaâi vûúân, thêåm chñ caã vaâo nhûäng àïm êëm trúâi töi coân nguã

luön úã àêëy trïn têëm thaãm cuãa baâ töi cho. Chñnh baâ töi cuäng hay nguã úã ngoaâi vûúân. Baâ töi àem ra möåt öm coã khö, raãi gêìn chöî töi nùçm röìi baâ töi nùçm xuöëng vaâ kïí cho töi nghe nhûäng cêu chuyïån rêët daâi, thónh thoaãng laåi ngûâng kïí vaâ àöåt nhiïn noái xen vaâo:

- Tröng kòa, möåt ngöi sao sa! Chùæc àoá laâ linh höìn trong saåch cuãa ai buöìn nhúá àïën àêët Meå àêëy! Nhû thïë tûác laâ úã àêu àêëy laåi múái coá möåt ngûúâi töët ra àúâi.

Hoùåc baâ töi chó cho töi xem:

- Nhòn kòa, möåt ngöi sao múái hiïån ra! Tröng long lanh nhû

möåt con mùæt êëy! Öi, bêìu trúâi, bêìu trúâi xinh àeåp, ngûúi laâ têëm aáo khoaác löång lêîy cuãa Chuáa...

Öng töi caâu nhaâu:

- Baâ chaáu maây röìi àïën caãm laånh maâ öëm mêët thöi, luä ngöëc aå... Keã tröåm maâ vaâo thò noá boáp cöí... Àöi khi, vaâo luác chiïìu taâ trïn bêìu trúâi toãa ra vö söë suöëi lûãa. Chuáng taân dêìn vaâ àöí xuöëng vûúân cêy xanh mûúåt nhû nhung möåt lúáp tro maâu àoã pha sùæc vaâng oáng aánh. Möåt luác sau têët caã caãnh vêåt xung quanh àïìu töëi sêîm nhanh choáng, lan röång maäi ra, phöìng lïn, chòm vaâo trong maân àïm noáng bûác. Nhûäng chiïëc laá àûúåc tùæm no aánh nùæng ruã xuöëng, nhûäng ngoån coã

nùçm raåp xuöëng mùåt àêët. Têët caã àïìu trúã nïn ïm dõu hún, löång lêîy hún: muön hûúng nheå nhaâng toãa ra, dõu daâng nhû tiïëng nhaåc. Tiïëng nhaåc tûâ caánh àöìng xa voång vïì: àoá laâ tiïëng keân àiïím danh trong traåi lñnh. Àïm xuöëng dêìn, vaâ cuâng vúái àïm möåt caái gò maånh meä, tûúi maát nhû sûå êu yïëm dõu hiïìn cuãa ngûúâi meå traân vaâo löìng ngûåc.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 196

Caãnh tônh mõch nhû möåt baân tay êëm aáp mõn nhû nhung khe kheä vuöët ve traái tim. Vaâ têët caã moåi êën tûúång xêëu xa, têët caã laân buåi li ti vaâ noáng boãng trong ngaây höm àoá àïìu bõ xoáa múâ ài trong têm trñ. Thêåt thuá võ khi nùçm ngûãa mùåt lïn trúâi, ngùæm nhûäng vò sao möîi luác möåt saáng thïm khiïën cho bêìu trúâi caâng thïm sêu thùèm. Caái vûåc sêu thùm thùèm àoá cûá vûún cao lïn maäi, laâm hiïån ra nhûäng vò

sao múái, noá nheå nhaâng nêng böíng ta lïn khoãi mùåt àêët vaâ laâm cho ta coá möåt caãm giaác thêåt laâ kyâ laå: luác thò ta caãm thêëy toaân böå traái àêët thu nhoã cho húåp vúái ta, luác thò ta caãm thêëy lúán lïn möåt caách tuyïåt vúâi, toãa röång vaâ lan xa, hoâa vaâo moåi vêåt xung quanh. Trúâi möîi luác möåt töëi hún, khöng khñ möîi luác möåt thïm lùång leä. Nhûng khùæp moåi núi nhû coá cùng nhûäng súåi dêy àaân vö tònh rêët nhêåy; möîi möåt êm thanh, tiïëng chim hoát trong giêëc nguã, tiïëng nhñm chaåy qua hoùåc möåt gioång noái nhoã úã àêu àoá -têët caã nhûäng êm thanh àoá àïìu àûúåc bêìu khöng khñ lùång nhû túâ laâm vang lïn, àïìu ngên lïn rêët àùåc biïåt, khaác hùèn luác ban ngaây. Tiïëng phong cêìm, tiïëng cûúâi cuãa phuå nûä, tiïëng gûúm keáo lï trïn nïìn gaåch heâ àûúâng, tiïëng choá suãa têët caã nhûäng êm thanh vö ñch àoá àïìu giöëng nhû nhûäng chiïëc laá

ruång cuöëi cuâng cuãa möåt ngaây taân. Coá nhûäng àïm úã ngoaâi àöìng hoùåc trïn àûúâng phöë böîng döåi lïn tiïëng haát cuãa ngûúâi say rûúåu, tiïëng chên ngûúâi chaåy thònh thõch nùång nïì, nhûng nhûäng caái àoá àaä

quaá quen thuöåc vaâ khöng coân ai chuá yá àïën nûäa. Baâ töi thao thûác rêët lêu, baâ töi nùçm, àêìu göëi lïn hai baân tay bùæt cheáo vaâ kïí chuyïån vúái niïìm haâo hûáng nheå nhaâng, khöng hïì àïí yá xem töi coá nghe hay khöng. Bao giúâ baâ töi cuäng kheáo choån nhûäng truyïån cöí tñch khiïën cho àïm caâng thïm yá võ vaâ àeåp àeä. Gioång noái du dûúng cuãa baâ töi thûúâng laâm töi nguã thiïëp ài luác naâo khöng biïët vaâ töi tónh dêåy vaâo luác chim hoát. aánh nùæng chiïëu thùèng vaâo mùåt töi, khöng khñ ban mai run rêíy nheå nhaâng, möîi luác möåt thïm êëm aáp. Laá taáo ruä nhûäng haåt sûúng xuöëng àêët, nhûäng ngoån coã xanh ûúát àêîm möîi luác möåt saáng rûåc lïn, möåt laân húi moãng manh trong suöët nhû pha-lï böëc lïn tûâ mùåt coã. Trïn bêìu trúâi tim tñm nhûäng tia nùæng möîi luác möåt toãa röång nhû chiïëc quaåt àang xoâe dêìn ra, bêìu trúâi chuyïín thaânh maâu xanh. Tiïëng chim sún ca hoát tñt trïn cao, vaâ têët caã nhûäng maâu sùæc, êm thanh thêëm vaâo loâng nhû nhûäng gioåt sûúng mai, khúi lïn möåt niïìm vui thanh thaãn khiïën ngûúâi ta muöën dêåy ngay, laâm viïåc vaâ söëng hoâa thuêån vúái têët caã moåi sinh vêåt xung quanh mònh. Àêy laâ thúâi kyâ phùèng lùång vaâ thú möång nhêët trong àúâi töi, vaâ chñnh trong muâa heâ naây caãm giaác tûå tin vaâo sûác mònh àaä naãy núã vaâ lúán maånh.

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 197

Töi trúã thaânh con ngûúâi thúâ ú, thñch cö àöåc. Nghe tiïëng luä treã

nhaâ aåpxianniköp la heát töi cuäng mùåc kïå. Boån em hoå coá àïën chúi töi cuäng khöng mûâng rúä chuát naâo, maâ chó súå chuáng phaá mêët nhûäng cöng trònh cuãa töi úã ngoaâi vûúân -sûå nghiïåp àêìu tiïn do töi tûå taåo nïn. Caã nhûäng lúâi noái cuãa öng töi cuäng khöng coân laâm cho töi bêån têm nûäa, caâng ngaây gioång cuãa öng töi caâng trúã nïn khö khan, gùæt goãng, than vaän. Öng töi bùæt àêìu hay caäi coå vúái baâ töi vaâ àuöíi baâ töi ài. Baâ töi luác thò àïën nhaâ cêåu Iaköp, luác thò àïën nhaâ cêåu Mikhain. Àöi khi àïën mêëy ngaây liïìn baâ töi khöng vïì, öng töi phaãi thöíi nêëu lêëy; bõ boãng tay, öng töi la löëi, chûãi búái vaâ àêåp phaá baát àôa. Tñnh keo kiïåt cuãa öng töi ngaây caâng tùng. Thónh thoaãng öng töi vaâo lïìu cuãa töi, ngöìi chïîm chïå lïn öí coã vaâ lùèng lùång nhòn töi möåt luác lêu, röìi àöåt nhiïn hoãi:

- Sao cûá im thin thñt thïë?

- Chaáu vêîn thïë... Sao kia aå?

Vaâ öng töi bùæt àêìu "lïn lúáp" cho töi:

- Chuáng ta khöng phaãi laâ boån quyá töåc. Khöng ai daåy chuáng ta hïët. Chuáng ta phaãi tûå hiïíu lêëy têët caã. Ngûúâi ta thò coá saách vúã àïí

xem, coá trûúâng àïí hoåc, coân chuáng ta thò chùèng coá coác khö gò sêët. Phaãi tûå hiïíu lêëy têët...

Röìi öng trêìm ngêm suy nghô, ngöìi trú trú khöng nhuác nhñch vaâ im bùåt, coá thïí noái laâ rêët khuãng khiïëp. Àïën muâa thu thò öng töi baán nhaâ. Trûúác khi baán ñt lêu, möåt höm trong luác uöëng traâ buöíi saáng öng töi böîng baão vúái baâ töi bùçng möåt gioång buöìn rêìu, nhûng cûúng quyïët:

- Naây, baâ noá aå, töi nuöi baâ nhû thïë àaä àuã röìi! Bêy giúâ thò baâ

ài kiïëm lêëy maâ ùn.

Baâ töi toã ra hïët sûác thaãn nhiïn àöëi vúái nhûäng lúâi àoá, dûúâng nhû baâ töi àaä biïët tûâ lêu laâ öng töi seä noái nhû vêåy vaâ àang chúâ àúåi àiïìu àoá. Baâ töi thong thaã moi höåp thuöëc ra, lêëy thuöëc laá nheát vaâo caái muäi xöm xöëp vaâ noái:

- Thöi àûúåc! Àaä vêåy thò...

Öng töi thuï hai cùn buöìng nhoã töëi om om úã dûúái hêìm möåt ngöi nhaâ cuä trong möåt ngoä cuåt, phña dûúái möåt ngoån àöìi. Khi doån nhaâ, baâ töi lêëy möåt chiïëc giaây gai cuä, cêìm súåi dêy giaây neám vaâo bïëp loâ. Röìi baâ ngöìi xöím vaâ bùæt àêìu goåi gia thêìn: http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 198

- Gia thêìn, gia thêìn, xe àaä sùén saâng, xin Ngûúâi haäy cuâng ài vúái chuáng töi túái núi úã múái, àïën vúái haånh phuác múái... Öng töi úã ngoaâi sên nhoâm vaâo cûãa söí, quaát lïn:

- Àúåi àêëy, seä coá xe àêëy, muå taâ giaáo kia! Cûá liïåu, àûâng coá bïu diïëu töi.

- Öi, öng noá úi, coi chûâng keão khöën àêëy!

Baâ töi noái vúái öng töi, gioång nghiïm trang. Nhûng öng töi nöíi noáng vaâ cêëm baâ töi khöng àûúåc àûa gia thêìn ài theo. Baân ghïë vaâ

nhûäng àöì àaåc linh tinh khaác öng töi àem baán cho nhûäng ngûúâi Tacta buön àöì cuä suöët hai ba höm múái xong. Öng töi àùåt giaá vaâ

chûãi búái om soâm, coân baâ töi thò àûáng úã cûãa söí nhòn ra, luác khoác, luác cûúâi, miïång kheä lêím bêím:

- Löi caã ài! Àêåp hïët ài!...

Töi cuäng muöën khoác, töi tiïëc caái vûúân vaâ tuáp lïìu cuãa töi quaá. Chuáng töi doån nhaâ ài chó cêìn coá hai chiïëc xe ngûåa. Töi ngöìi trïn xe, giûäa nhûäng àöëng àöì àaåc linh tinh. Xe xoác möåt caách kinh khuãng, dûúâng nhû muöën hêët töi xuöëng àêët. Vaâ töi àaä söëng vúái caãm giaác bõ

lùæc lû liïn miïn nhû muöën hêët töi ài nhû vêåy trong khoaãng hai nùm trúâi, cho àïën têån ngaây meå töi mêët. Meå töi trúã vïì sau khi öng töi doån àïën cùn hêìm àûúåc ñt lêu. Meå töi tröng xanh nhúåt, gêìy coâm, hai mùæt múã to, ngúä ngaâng aánh lïn nhû trong cún söët. Meå töi nhòn möåt caách chùm chuá kyâ laå nhû múái tröng thêëy öng baâ töi vaâ töi lêìn àêìu vêåy. Meå töi lùång leä nhòn caã nhaâ, coân böë dûúång töi thò cûá ài ài laåi laåi úã trong phoâng, hai tay chùæp sau lûng, miïång huyát saáo khe kheä, chöëc chöëc laåi huáng hùæng ho, mêëy ngoán tay kheä buáng vaâo nhau.

- Trúâi, sao con lúán khiïëp thïë naây!

Meå töi noái, hai baân tay noáng höíi aáp vaâo maá töi. Meå töi ùn mùåc tröng rêët xoaâng xônh: chiïëc aáo daâi maâu da cam röång thuâng thònh, úã

núi buång laåi phònh ra. Öng böë dûúång chòa tay cho töi:

- Chaâo cêåu caã! Àöå naây thïë naâo?

Röìi öng ta hñt hñt khöng khñ vaâ noái:

-Naây, úã àêy êím ûúát lùæm!

Caã hai ngûúâi nhû vûâa múái qua möåt cuöåc chaåy daâi, daáng mïåt moãi, quêìn aáo trïn ngûúâi àïìu nhaâu naát, phai baåc. Hai ngûúâi hònh nhû khöng coân muöën gò hún laâ àûúåc nùçm nghó. Moåi ngûúâi uöëng traâ

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 199

trong bêìu khöng khñ buöìn teã. Nhòn nhûäng gioåt nûúác mûa chaãy trïn cûãa kñnh, öng töi hoãi:

- Nhû vêåy laâ chaáy saåch caã aâ?

- Chaáy saåch, - böë dûúång töi traã lúâi, gioång quaã quyïët.

- Chuáng con phaãi khoá khùn lùæm múái lao ra àûúåc...

- Hûâ, lûãa chûá coá phaãi chuyïån àuâa àêu!

Meå töi aáp saát vaâo vai baâ töi vaâ noái thò thêìm vaâo tai baâ. Baâ töi nheo mùæt laåi nhû gùåp aánh saáng choái. Khöng khñ trong nhaâ möîi luác möåt buöìn hún. Böîng öng töi noái rêët to, gioång thaãn nhiïn vaâ coá veã

cay àöåc.

- Epgïni Vaxiliep, sao töi nghe noái laâ chùèng coá chaáy chiïëc gò

caã, maâ chó vò anh àaánh baåc thua hïët.

Khöng khñ yïn lùång nhû dûúái möìi, chó nghe thêëy tiïëng êëm xamöva söi phò phò vaâ tiïëng mûa rúi àêåp vaâo cûãa kñnh. Möåt luác sau meå töi noái:

- Böë...

- Böë caái gò?-öng töi theát nghe àïën àinh tai. - Coân muöën gò

nûäa? Tao àaä chùèng baão rùçng ba mûúi tuöíi àêìu àûâng coá ài lêëy àûáa hai mûúi laâ gò? Àêëy, maây àaä àûúåc thoãa maän,; öng chöìng thanh lõch cuãa maây àêëy! Maây àaä laâ baâ lúán, oai ghï! Thïë naâo, cö quyá nûä cuãa töi!

Caã böën ngûúâi àïìu la heát êìm ô, la to nhêët laâ böë dûúång töi. Töi boã ra phoâng ngoaâi, leo lïn ngöìi trïn àöëng cuãi vaâ lùång ài trong nöîi kinh ngaåc: meå töi àaä bõ ngûúâi ta laâm thay àöíi hùèn, hoaân toaân khöng coân giöëng nhû trûúác nûäa. Caãm giaác naây khi úã trong phoâng ñt thêëy roä hún, nhûng úã àêy, trong boáng töëi lúâ múâ, töi nhúá laåi roä raâng meå töi trûúác kia nhû thïë naâo. Töi khöng coân nhúá roä lùæm taåi sao vïì

sau töi laåi úã Xörmövö, taåi möåt ngöi nhaâ trong àoá têët caã moåi thûá àïìu coân múái, tûúâng khöng coá giêëy böìi, nhûäng khe húã giûäa caác cêy göî thò

bõt bùçng súåi gai vaâ coá rêët nhiïìu giaán úã trong. Meå töi vaâ böë dûúång töi úã hai phoâng coá cûãa söí tröng ra àûúâng, coân töi vúái baâ töi thò úã

gian bïëp chó coá möîi möåt chiïëc cûãa söí nhoã. Vûúåt lïn trïn caác maái nhaâ, nhûäng öëng khoái nhaâ maáy àêm thùèng Möåt khu phöë úã NijniNöpgöröt coá nhûäng nhaâ maáy quan troång nhêët úã nûúác Nga. úã Nga nhaâ göî thûúâng laâm bùçng nhûäng cêy göî nguyïn gheáp laåi. lïn trúâi tröng nhû nhûäng ngoán tay àen sò vaâ nhaã ra nhûäng laân khoái daây http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 200

àùåc, xoùæn tñt. Gioá muâa àöng thöíi chuáng bay ài khùæp xoám. Trong nhûäng cùn phoâng laånh leäo cuãa chuáng töi luác naâo cuäng coá muâi dêìu múä kheát leåt. Saáng súám tiïëng coâi ruá lïn nhû tiïëng choá soái:

- U..., u

- U... u... u...

Àûáng lïn ghïë daâi nhòn qua nhûäng têëm kñnh bïn trïn cuãa cûãa söí vaâ qua caác maái nhaâ, coá thïí thêëy caái cöíng nhaâ maáy saáng rûåc aánh àeân. Caánh cöíng múã toang tröng nhû caái möìm moám àen ngoâm cuãa möåt laäo haânh khêët àang haá ra cho àaám ngûúâi beá nhoã luä lûúåt tuöìn vaâo. Giûäa trûa tiïëng coâi laåi ruác lïn, hai caánh cöíng nom nhû cùåp möi àen sò laåi haá ra, àïí löå caái höëc möìm sêu hoùæm; nhûäng con ngûúâi àaä bõ nhaâ maáy nuöët chûãng laåi nhû bõ tuön ra. Hoå àöí ra àûúâng nhû

möåt doâng nûúác àen sò. Möåt cún gioá mang theo tuyïët trùæng nhû

böng thöíi luâa vaâo àûúâng phöë, xua àuöíi vaâ döìn hoå vïì nhûäng cùn nhaâ

cuãa hoå. Bêìu trúâi trïn xoám laâng rêët ñt khi nhòn thêëy: ngaây naây qua ngaây khaác phña trïn caác maái nhaâ, trïn caác àöëng tuyïët àen kõt muöåi böì hoáng, ngûúâi ta thêëy lú lûãng möåt caái maái khaác maâu xaám vaâ bùçng phùèng; noá àeâ trôu lïn oác tûúãng tûúång vaâ laâm loáa mùæt ngûúâi ta búãi caái maâu sùæc àún àiïåu buöìn teã cuãa noá. Töëi töëi trïn bêìu trúâi nhaâ maáy lêåp lúâ möåt vûâng saáng maâu àoã àuåc chiïëu vaâo caác àónh öëng khoái; ngûúâi ta coá caãm tûúãng nhû caác öëng khoái tûâ trong àaám khoái nhö ra, khöng phaãi vûún lïn trúâi, maâ laâ chuác xuöëng àêët. Chuáng tuön ra nhûäng tia lûãa àoã rûåc, gaâo ruá lïn. Nhòn têët caã

nhûäng caái àoá töi caãm thêëy bûåc doåc vö haån, möåt nöîi buöìn chua xoát da diïët trong loâng. Baâ töi trúã thaânh ngûúâi laâm bïëp; baâ töi nêëu nûúáng, coå saân, böí cuãi, xaách nûúác, quêìn quêåt suöët tûâ saáng àïën töëi, vaâ khi ài nùçm baâ töi raä rúâi caã chên tay, vûâa than vaän, vûâa rïn ró. Thónh thoaãng sau khi laâm luång xong, baâ töi mùåc möåt chiïëc aáo caánh böng ngùæn, veán vaáy lïn thêåt cao vaâ ài ra phöë.

- Xem laäo giaâ úã trïn àoá söëng ra sao...

- Cho chaáu ài vúái!

- Chaáu seä chïët reát mêët thöi. Xem baäo tuyïët kia kòa!

Röìi baâ töi ài hún baãy vecxta trïn con àûúâng bõ ngêåp giûäa nhûäng caánh àöìng tuyïët. Meå töi ngûúâi vaâng buãng, coá chûãa, co ro trong chiïëc khùn san raách maâu xaám, coá tua xung quanh. Töi cùm gheát chiïëc khùn àoá, noá laâm cho thên hònh to lúán, cên àöëi cuãa meå töi xêëu xñ hùèn ài. Töi gheát vaâ thûúâng rûát àûát nhûäng tua úã xung quanh http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 201

khùn. Töi cùm gheát caã ngöi nhaâ, xûúãng maáy vaâ xoám laâng. Meå töi ài möåt àöi uãng beåp duám doá, möîi khi ho thò caái buång to phònh laåi lùæc lû

tröng thêåt quaái gúã. Cùåp mùæt xanh xaám cuãa ngûúâi aánh lïn nhûäng neát khö khan vaâ giêån dûä, vaâ thûúâng hay nhòn trûâng trûâng vaâo nhûäng bûác tûúâng trú truåi nhû bõ daán chùåt vaâo àoá. Àöi khi meå töi nhòn haâng giúâ qua cûãa söí ra àûúâng. Àûúâng phöë tröng giöëng nhû

möåt haâm rùng, möåt söë rùng vò giaâ nua nïn àaä àen kõt, khêëp khïính; möåt söë àaä ruång, vaâ ngûúâi ta àaä vuång vïì thay vaâo àoá nhûäng chiïëc rùng múái to quaá khöí so vúái haâm.

- Chuáng ta úã àêy laâm gò? - Töi hoãi.

Meå töi traã lúâi:

- Öi, im ài con aå...

Meå töi ñt noái vúái töi, maâ thûúâng chó ra lïånh:

- Ài ài... Àûa àêy... Àem laåi àêy...

Töi ñt khi àûúåc ra àûúâng; lêìn naâo vïì nhaâ töi cuäng bõ bûúu àêìu sûát traán vò bõ tuåi treã con àaánh. Àaánh nhau laâ thuá vui duy nhêët cuãa töi. Cho nïn töi àaánh nhau rêët say mï. Meå töi lêëy thùæt lûng quêët töi, nhûng sûå trûâng phaåt chó kñch thñch töi thïm vaâ lêìn sau töi caâng àaánh nhau vúái tuåi treã con möåt caách àiïn khuâng hún, vaâ meå

töi cuäng laåi trûâng phaåt töi nghiïm khùæc hún. Möåt lêìn töi caáo trûúác cho meå töi biïët rùçng nïëu meå töi khöng thöi àaánh töi thò töi seä cùæn tay meå töi, röìi chaåy ra àöìng vaâ úã lyâ àïën chïët coáng úã àoá. Meå töi sûãng söët àêíy töi ra, röìi ài ài laåi laåi trong phoâng vaâ vûâa thúã vúái veã mïåt nhoåc vûâa noái:

- Àöì bêët trõ!

Chiïëc cêìu vöìng sinh àöång, lung linh cuãa nhûäng tònh caãm maâ

ngûúâi ta goåi laâ loâng thûúng yïu àaä phai nhaåt ài trong têm höìn töi vaâ caâng ngaây caâng hay buâng lïn nhûäng ngoån lûãa xanh àêìy thaán khñ - ngoån lûãa tûác giêån àöëi vúái têët caã moåi thûá; nöîi bêët bònh nùång nïì, caãm giaác söëng cö àöåc trong caái thïë giúái vö nghôa, möåt maâu xaám xõt vaâ àiïu taân naây, cûá êm ó trong traái tim töi. Böë dûúång töi rêët nghiïm khùæc àöëi vúái töi vaâ ñt khi noái chuyïån vúái meå töi. Suöët ngaây öng ta chó huyát saáo miïång, ho vaâ sau bûäa trûa thò àûáng trûúác gûúng lêëy tùm xóa nhûäng chiïëc rùng khêëp khïính rêët cêín thêån vaâ

rêët lêu. Caâng ngaây böë dûúång töi caâng hay caäi nhau vúái meå töi, goåi meå töi bùçng "cö" möåt caách giêån dûä. Löëi xûng hö àoá laâm cho töi tûác giêån ghï gúám. Nhûäng luác caäi nhau bao giúâ böë dûúång töi cuäng àoáng http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 202

chùåt cûãa thöng vaâo bïëp, coá leä öng ta khöng muöën cho töi nghe thêëy lúâi noái cuãa mònh, tuy vêåy töi vêîn lùæng nghe àûúåc caái gioång trêìm trêìm, khaân khaân cuãa öng ta. Möåt lêìn öng ta giêåm chên vaâ heát:

- Chó vò caái buång chûúáng mùæt cuãa cö maâ töi khöng thïí múâi ai àïën chúi àûúåc, thêåt laâ giöëng boâ caái!

Töi sûãng söët vaâ tûác giêån nhû àiïn daåi àïën nöîi töi nhaãy bùæn lïn úã trïn loâ sûúãi, àêåp caã àêìu vaâo trêìn nhaâ vaâ cùæn vaâo lûúäi àïën chaãy caã maáu. Cûá àïën thûá baãy laâ coá haâng chuåc ngûúâi àem phiïëu thûåc phêím àïën baán cho böë dûúång töi. Ngûúâi ta àaä traã cöng cho hoå

bùçng phiïëu thay cho tiïìn mùåt, vaâ hoå seä duâng phiïëu àïí mua thûåc phêím úã cûãa haâng nhaâ maáy. Böë dûúång töi mua laåi nhûäng phiïëu àoá

chó bùçng nûãa tiïìn. Öng ta tiïëp hoå úã trong bïëp; ngöìi sau möåt chiïëc baân, veã mùåt quan troång vaâ cau coá, öng ta cêìm phiïëu vaâ noái:

- Möåt ruáp rûúäi.

- Epgïni Vaxiliep, öng haäy nïí Chuáa möåt chuát...

- Möåt ruáp rûúäi.

Cuöåc söëng vö nghôa, töëi tùm àoá keáo daâi khöng lêu. Trûúác khi meå töi úã cûä, töi àûúåc àûa túái chöî öng töi. Luác naây öng töi àaä vïì úã

Kunavinö, öng úã trong möåt cùn phoâng chêåt heåp coá loâ sûúãi Nga vaâ

hai cûãa söí tröng ra sên trong möåt ngöi nhaâ hai têìng úã phöë

Pïxtaåanaia. Phöë naây chaåy dûúái chên möåt quaã àöìi xuöëng àïën haâng raâo khu nghôa àõa cuãa nhaâ thúâ Àûác Baâ Àöìng trinh.

- Sao? - öng töi hoãi khi thêëy töi vaâ cêët tiïëng cûúâi the theá.

- Ngaây xûa ngûúâi ta noái: "Khöng coá ngûúâi naâo àaáng yïu hún meå àeã", coân bêy giúâ coá leä chuáng ta phaãi noái: "Khöng phaãi meå àeã, maâ

chñnh laâ öng ngoaåi quaái quyã naây!" öi chao, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ...

Töi chûa kõp quen vúái chöî úã múái thò baâ vaâ meå töi vúái em beá töi túái. Böë dûúång töi bõ àuöíi khoãi nhaâ maáy vò töåi boân moát cuãa anh em thúå, nhûng öng ta chaåy choåt vaâ àûúåc tuyïín ngay vaâo laâm chên baán veá taåi nhaâ ga. Sau nhûäng ngaây khöng coá viïåc gò xaãy ra, töi laåi àûúåc àûa vïì úã vúái meå töi trong têìng hêìm möåt ngöi nhaâ àaá. Lêåp tûác meå

töi töëng töi àïën trûúâng. Nhûng ngay tûâ ngaây àêìu tiïn trûúâng hoåc àaä laâm töi chaán gheát. Töi àïën trûúâng vúái àöi giaây cuãa meå töi, mùåc chiïëc aáo baânh tö nhoã, nguyïn laâ aáo cuãa baâ töi chûäa laåi, möåt chiïëc sú-mi maâu vaâng vaâ möåt caái quêìn daâi boã öëng ra ngoaâi uãng. Caách ùn mùåc löë lùng àoá lêåp tûác bõ àem ra chïë giïîu. Vò chiïëc aáo sú-mi maâu http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 203

vaâng maâ töi bõ goåi laâ "thùçng tuâ". Vúái tuåi treã con töi àaä hoâa húåp àûúåc nhanh choáng, nhûng thêìy giaáo vaâ öng giaáo sô thò vêîn gheát töi. Thêìy giaáo töi coá nûúác da vaâng buãng, àêìu hoái, thûúâng xuyïn chaãy maáu cam, vúái hai löî muäi nheát àêìy böng, öng ta bûúác vaâo lúáp, ngöìi vaâo baân vaâ hoãi baâi bùçng gioång muäi. Àang noái nûãa chûâng öng ta böîng im bùåt, ruát böng úã löî muäi ra, ngùæm nghña röìi lùæc àêìu. Mùåt öng ta tröng nhùén lò, nûúác da nhû maâu àöìng gó; giûäa nhûäng nïëp nhùn coá nhûäng vïåt xanh xanh, nhêët laâ cùåp mùæt maâu thiïëc hoaân toaân thûâa trïn böå mùåt àoá laåi caâng laâm cho noá thïm xêëu xñ. Hai con mùæt êëy dñnh chùåt vaâo mùåt töi rêët khoá chõu khiïën töi luön luön muöën àûa baân tay lïn lau maá. Mêëy höm àêìu töi ngöìi úã daäy baân trïn cuâng, ngay baân àêìu, gêìn saát vúái thêìy giaáo. Ngöìi úã àêy thêåt khoá

Nhûäng ngûúâi tuâ bõ khêu vaâo lûng aáo möåt miïëng vaãi hònh vuöng àoã

hoùåc vaâng. Töi coá caãm giaác nhû öng ta khöng nhòn thêëy ai hïët, ngoaâi töi ra. Suöët buöíi öng ta noái bùçng gioång muäi:

- Pïxköp, thay aáo sú-mi ài! Pïxköp, àûâng àöång àêåy chên!

Pïxköp, nûúác úã giaây laåi chaãy ra thaânh vuäng röìi!

Töi traã thuâ öng ta bùçng nhûäng troâ nghõch ngúåm quyã quaái. Möåt lêìn töi kiïëm àûúåc nûãa quaã dûa hêëu ûúáp laånh. Töi àem khoeát ruöåt ra vaâ lêëy möåt súåi chó buöåc noá vaâo chiïëc roâng roåc úã cûãa ra vaâo chöî phoâng ngoaâi tranh töëi tranh saáng. Khi múã cûãa thò quaã dûa chaåy lïn trïn, vaâ khi thêìy giaáo kheáp cûãa laåi thò quaã dûa chuåp vaâo caái àêìu hoái cuãa thêìy y nhû möåt caái muä vêåy. Ngûúâi gaác trûúâng dêîn töi vïì nhaâ cuâng vúái laá thû cuãa thêìy giaáo, vaâ vò troâ tinh nghõch àoá

töi àaä bõ möåt trêån àoân nïn thên. Möåt lêìn khaác töi rùæc loaåi thuöëc laá

duâng àïí hñt vaâo ngùn baân thêìy. Thêìy bõ hùæt húi àïën nöîi phaãi boã lúáp vïì vaâ cûã anh con rïí àïën daåy thay. Ngûúâi con rïí àoá laâ möåt sô quan, y bùæt caã lúáp haát baâi "Chuáa haäy cûáu giuáp Nga hoaâng" vaâ baâi "öi, tûå

do, tûå do cuãa ta". Nhûäng ai haát khöng àuáng bõ y lêëy thûúác keã goä

vaâo àêìu. Y goä rêët kïu, nhûng khöng àau. Vaâ laâm cho caã lúáp cûúâi röå

lïn. Thêìy giaáo daåy giaáo lyá - möåt giaáo sô treã vaâ àeåp trai coá böå toác rêët àeåp - rêët gheát töi vò töi khöng coá cuöën "Thaánh sûã cuãa Cûåu ûúác vaâ

Tên ûúác thû" vaâ vò töi hay nhaåi laåi löëi noái cuãa öng ta. Vaâo lúáp, viïåc àêìu tiïn laâ öng ta hoãi töi:

- Pïxköp, coá àem saách ài khöng? Àuáng. Coá àem saách khöng?

Töi traã lúâi:

- Khöng aå, con khöng àem. Àuáng.

- Àuáng caái gò?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 204

- Khöng àem aå.

- Thïë thò ài vïì ngay! Àuáng, ài vïì. Vò tao khöng coá yá àõnh daåy maây. Àuáng, tao khöng àõnh daåy àêu.

Àiïìu àoá khöng laâm cho töi buöìn lùæm. Töi boã ra ngoaâi vaâ ài tha thêín trïn nhûäng con àûúâng bêín thóu úã trong xoám cho àïën hïët giúâ hoåc, vûâa ài vûâa àïí yá quan saát cuöåc söëng öìn aâo cuãa noá. Viïn giaáo sô coá khuön mùåt suâng kñnh cuãa Chuáa Giï-su, cùåp mùæt dõu daâng nhû mùæt phuå nûä vaâ hai baân tay nhoã nhùæn cuäng dõu daâng àöëi vúái têët caã nhûäng gò àûúåc moá túái. Tûâ quyïín saách, àïën caái thûúác, caái quaãn buát - öng ta àïìu nhêëc lïn möåt caách thêån troång laå thûúâng, dûúâng nhû àoá laâ möåt sinh vêåt hay vêåt rêët dïî vúä, öng ta yïu mïën moåi vêåt lùæm, chó súå cêìm khöng kheáo thò hoãng mêët. Àöëi vúái treã con öng ta khöng êu yïëm nhû vêåy, song chuáng vêîn mïën öng ta. Mùåc dêìu töi hoåc cuäng taåm àûúåc, Nhûng chùèng bao lêu töi àûúåc caáo rùçng töi bõ

àuöíi ra khoãi trûúâng Quöëc ca cuãa nûúác Nga thúâi Nga hoaâng. vò

haånh kiïím xêëu. Töi chaán naãn vö cuâng, vò chuyïån naây coá thïí àem laåi cho töi nhûäng rêìy raâ lúán: meå töi caâng àêm ra bùèn tñnh, vaâ caâng hay àaánh àêåp töi hún. Nhûng thêåt laâ may mùæn cho töi: giaám muåc Crixanthú àöåt nhiïn túái trûúâng. Öng ta tröng giöëng nhû möåt thêìy phuâ thuãy, vaâ töi coân nhúá laâ öng ta guâ lûng. Öng ta ngûúâi nhoã beá, mùåc möåt chiïëc aáo àen röång, àêìu àöåi muä nom rêët buöìn cûúâi. Khi öng ngöìi vaâo baân, thoâ hai tay tûâ trong tay aáo ra vaâ noái: "Naâo, caác con chuáng ta haäy noái chuyïån vúái nhau!", khöng khñ lúáp hoåc lêåp tûác trúã

nïn êëm cuáng, vui veã, gêy nïn möåt caãm giaác dïî chõu khaác thûúâng. Sau nhiïìu ngûúâi, àïën töi àûúåc goåi lïn baân öng. Öng hoãi bùçng gioång nghiïm trang:

- Con lïn mêëy?... Thïë thöi aâ? Sao cao ghï thïë, anh baån? Con hay dêìm mûa lùæm phaãi khöng?

Öng ta àùåt baân tay khö khùèng vúái nhûäng moáng tay daâi vaâ

nhoån lïn baân, mêëy ngoán tay nùæm lêëy choâm rêu lú thú. Öng nhòn àùm àùm vaâo mùåt töi bùçng cùåp mùæt dõu hiïìn vaâ noái:

- Naâo, con haäy noái cho ta nghe, trong Thaánh sûã con thñch chuyïån gò naâo?

Khi töi noái rùçng töi khöng coá saách vaâ töi khöng hoåc Thaánh sûã, öng ta àûa tay sûãa laåi muä vaâ hoãi:

- Thïë laâ thïë naâo? Cêìn phaãi hoåc chûá? Coá thïí laâ con biïët hoùåc àaä nghe kïí vïì Thaánh sûã chùng? Con biïët Thaánh thi aâ? Gioãi! Caã

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 205

Kinh thaánh nûäa chûá? Àoá, thêëy khöng? Biïët caã sûå tñch caác thaánh nûäa aâ? Bùçng thú aâ? Con gioãi lùæm! Öng giaáo sô cuãa chuáng töi bûúác vaâo, mùåt muäi àoã bûâng, thúã höín hïín. Giaám muåc ban phuác cho öng ta, nhûng khi öng ta bùæt àêìu noái àïën töi thò giaám muåc noái vaâ giú

tay lïn:

- Xin pheáp möåt chuát... Naâo, con haäy kïí vïì Thaánh Alïcxêy, ngûúâi cuãa Chuáa xem naâo...

- Nhûäng cêu thú rêët hay, phaãi khöng anh baån? - öng noái khi töi quïn möåt cêu naâo àoá vaâ ngûâng laåi.

- Coân baâi naâo nûäa khöng? ... Vïì vua Àavit aâ? Ta rêët vui loâng nghe! Töi nhêån thêëy öng ta quaã coá lùæng nghe vaâ thñch baâi thú lùæm. Öng hoãi töi rêët lêu, röìi böîng öng ngùæt lúâi töi rêët nhanh vaâ hoãi:

- Con àoåc theo Thaánh thi aâ? Ai daåy? Chùæc öng con hiïìn lùæm phaãi khöng? aác aâ? Chùèng coá leä! Thïë con coá nghõch ngúåm lùæm khöng?

Töi luáng tuáng, nhûng röìi traã lúâi:

- Coá aå.

Thêìy giaáo vaâ öng giaáo sô xaác nhêån lúâi thuá nhêån cuãa töi bùçng nhûäng cêu noái daâi doâng. Giaám muåc ngöìi nghe, mùæt nhòn xuöëng àêët, röìi thúã daâi vaâ noái:

- Moåi ngûúâi noái vïì con nhûäng gò con àaä nghe thêëy chûa? Naâo, laåi àêy!

Öng àùåt tay lïn àêìu töi, baân tay phaãng phêët muâi göî trùæc caá, vaâ hoãi töi:

- Taåi sao con laåi nghõch nhû vêåy?

- Hoåc chaán lùæm aå.

- Chaán aâ? Khöng àuáng thïë àêu, anh baån aå. Nïëu con chaán hoåc thò con hoåc phaãi keám chûá, àùçng naây caác thêìy giaáo àïìu noái laâ con hoåc khaá cú maâ! Thïë thò ùæt phaãi coá nguyïn nhên gò khaác àêëy thöi. Öng ruát trong ngûåc aáo ra möåt cuöën söí nhoã vaâ ghi:

- Pïsköp, Alïcxêy. Àûúåc röìi! Duâ sao cuäng phaãi cöë dùçn loâng múái àûúåc, anh baån aå, vaâ àûâng coá nghõch ngúåm quaá! Nghõch möåt chuát thöi thò àûúåc, coân nïëu nghõch quaá thò seä laâm cho thiïn haå bûåc mònh! Ta noái coá phaãi khöng, caác con?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 206

Nhiïìu gioång noái vui veã àaáp laåi:

- Vêng aå.

- Caã caác con cuäng khöng nghõch ngúåm quaá phaãi khöng?

Àaám treã con móm cûúâi ranh maänh, traã lúâi:

- Coá chûá! Cuäng nghõch lùæm aå! Nghõch lùæm aå!

Giaám muåc ngaã ngûúâi lïn thaânh ghïë, ghò chùåt lêëy töi vaâ noái möåt caách hïët sûác laå thûúâng àïën nöîi têët caã moåi ngûúâi - ngay caã thêìy giaáo vaâ öng giaáo sô - àïìu phaãi bêåt cûúâi:

- Thïë àêëy, caác chuá em cuãa ta aå, vaâo tuöíi caác em ta cuäng laâ

möåt öng tûúáng nghõch àêëy! Vò sao thïë nhó, caác em?

Boån treã con cûúâi, öng ta hoãi han chuáng, kheáo laâm cho caã lúáp röëi trñ, khiïën chuáng phaãi tranh caäi vúái nhau. Khöng khñ möîi luác möåt vui veã thïm. Cuöëi cuâng öng àûáng dêåy vaâ noái:

- ÚÃ àêy vúái caác con rêët thñch, caác chuá beá nghõch ngúåm aå, nhûng àïën luác ta phaãi ài röìi!

Öng giú tay lïn, veán tay aáo, khoaát tay laâm dêëu cho têët caã moåi ngûúâi vaâ chuác:

- Nhên danh Cha vaâ Con vaâ Thaánh thêìn, chuác cho caác con laâm àûúåc nhûäng viïåc töët laânh! Thöi chaâo caác con!

Têët caã boån treã con àïìu kïu lïn:

- Taåm biïåt Àûác Cha! Xin múâi Àûác Cha trúã laåi àêy lêìn nûäa. Giaám muåc gêåt àêìu, noái:

- Ta seä trúã laåi! Seä trúã laåi! Ta seä àem saách àïën cho caác con!

Vûâa nheå nhaâng rúâi lúáp hoåc, öng vûâa baão thêìy giaáo:

- Thêìy cho caác em vïì ài!

Öng nùæm tay töi dùæt ra phoâng ngoaâi. Ra àïën núi, öng cuái xuöëng bïn töi vaâ noái khe kheä:

- Con phaãi tûå kiïìm chïë mònh nheá, àûúåc khöng? Ta hiïíu vò sao con nghõch ngúåm röìi! Thöi, taåm biïåt anh baån nhoã cuãa ta!

Töi hïët sûác xuác àöång, möåt caãm giaác àùåc biïåt raåo rûåc trong loâng töi. Sau khi cho lúáp hoåc giaãi taán, thêìy giaáo giûä töi úã laåi vaâ baão töi rùçng tûâ giúâ töi phaãi ngoan ngoaän hún, töi cuäng lùæng nghe möåt http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 207

caách chùm chuá vaâ tûå nguyïån. Öng giaáo sô vûâa khoaác aáo löng vaâo ngûúâi, vûâa noái bùçng gioång dõu daâng:

- Tûâ nay maây phaãi àïën hoåc caác giúâ cuãa tao! Àuáng. Phaãi àïën. Nhûng phaãi ngöìi cho nghiïm chónh! Àuáng. Phaãi ngöìi cho nghiïm chónh.

Cöng viïåc cuãa töi úã trûúâng taåm öín thò úã nhaâ laåi xaãy ra möåt chuyïån khöng hay: töi ùn cùæp cuãa meå töi möåt ruáp. Viïåc naây töi khöng coá chuã yá trûúác. Möåt höm vaâo buöíi töëi meå töi ài àêu khöng roä, àïí töi úã nhaâ tröng em. Ngöìi buöìn, töi giúã möåt quyïín saách cuãa böë

dûúång ra xem - cuöën "Buát kyá cuãa ngûúâi thêìy thuöëc" cuãa ÀuaámaBöë, vaâ giûäa caác trang saách töi nhòn thêëy hai túâ giêëy baåc: möåt túâ

mûúâi ruáp vaâ möåt túâ möåt ruáp. Cuöën saách töi àoåc khöng hiïíu, töi beân gêëp laåi. Böîng töi hònh dung ra rùçng vúái möåt ruáp khöng nhûäng töi coá thïí mua àûúåc quyïín "Thaánh sûã", maâ coá leä coân mua àûúåc caã cuöën

"Röbinxún". Töi biïët àïën cuöën saách naây trûúác àoá khöng lêu, trong möåt buöíi hoåc úã trûúâng. Vaâo möåt ngaây giaá reát, trong luác ra chúi, töi kïí cho boån treã con nghe möåt truyïån cöí tñch. Böîng möåt àûáa trong boån chuáng nhêån xeát coá veã khinh miïåt:

- Truyïån cöí tñch chó laâ chuyïån nhaãm nhñ thöi. "Röbinxún" múái thûåc laâ truyïån!

Coá mêëy àûáa nûäa cuäng àaä àoåc "Röbinxún" röìi, têët caã àïìu khen cuöën saách àoá. Töi caãm thêëy bûåc mònh vò chuáng khöng thñch truyïån cöí tñch cuãa baâ töi. Töi beân àõnh buång àoåc "Röbinxún" cho bùçng àûúåc àïí röìi cuäng seä baão cuöën saách àoá laâ chuyïån nhaãm nhñ! Ngaây höm sau töi mang túái trûúâng cuöën "Thaánh sûã" vaâ hai têåp truyïån cöí tñch àaä nhaâu naát cuãa Anàecxen, ba fun baánh mò trùæng vaâ möåt fun xuácxñch. Trong möåt cûãa haâng nhoã, töëi om úã caånh haâng raâo nhaâ thúâ

Thaánh Vlaàimia coá baán caã "Röbinxún" - möåt cuöën saách moãng, bòa vaâng, trïn trang àêìu veä möåt ngûúâi rêu ria xöìm xoaâm, àêìu àöåi chiïëc muä löng hònh choáp, trïn vai khoaác têëm da thuá. Bûác tranh àoá töi khöng thñch; coân caác truyïån cöí tñch thò bïì ngoaâi tröng cuäng àaä

àaáng yïu röìi, mùåc dêìu nhaâu naát. Trong giúâ nghó giûäa buöíi, töi àem phên chia cho boån treã con baánh mò vaâ xuác-xñch, röìi chuáng töi bùæt àêìu àoåc truyïån cöí tñch kyâ laå "Chim hoåa mi". Truyïån naây ngay lêåp tûác àaä laâm cho chuáng töi haáo hûác. "úã Trung Quöëc moåi ngûúâi dên àïìu laâ ngûúâi Trung Quöëc, caã vua cuäng laâ ngûúâi Trung Quöëc"

- Töi coân nhúá cêu naây àaä laâm cho töi ngaåc nhiïn möåt caách dïî

chõu nhû thïë naâo búãi tñnh caách giaãn dõ cuãa noá, búãi nhaåc àiïåu nhû

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 208

móm cûúâi vui veã vaâ möåt caái gò àoá nûäa àeåp àeä laå thûúâng. Töi khöng àoåc àûúåc hïët "Chim hoåa mi" úã trûúâng vò khöng àuã thò giúâ. Khi töi vïì àïën nhaâ thò meå töi àang àûáng bïn bïëp loâ traáng trûáng, tay cêìm möåt chiïëc chaão nhoã. Meå töi hoãi töi bùçng gioång rêët laå, gêìn nhû hïët húi:

- Maây lêëy möåt ruáp cuãa tao phaãi khöng?

- Phaãi, con lêëy mua saách àêëy. Àêy, saách àêy... Meå töi cêìm chaão nïån luön cho töi möåt caái rêët àau, coân mêëy cuöën saách cuãa Anàecxen thò meå töi lêëy vaâ giêëu biïåt ài àêu mêët, àiïìu naây coân laâm töi xoát xa hún caã bõ àoân. Mêëy ngaây liïìn töi khöng túái trûúâng. Trong thúâi gian àoá hùèn laâ böë dûúång töi àaä àem kïí laåi caái "thaânh tñch" cuãa töi cho nhûäng ngûúâi àöìng sûå nghe, vaâ nhûäng ngûúâi naây laåi kïí cho con caái hoå. Möåt àûáa trong söë àoá àem chuyïån naây túái trûúâng, vaâ àïën khi töi ài hoåc liïìn àûúåc àoán tiïëp bùçng möåt caái tïn múái: "Thùçng ùn cùæp". Caái tïn thêåt giaãn dõ vaâ roä raâng nhûng khöng àuáng, vò töi coá giêëu viïåc töi lêëy àöìng ruáp àêu. Töi muöën giaãi thñch àiïìu àoá, nhûng ngûúâi ta khöng tin töi. Töi beân vïì nhaâ vaâ baão vúái meå töi rùçng töi seä khöng ài hoåc nûäa. Meå töi ngöìi bïn cûãa söí; luác àoá meå töi laåi àang coá mang, nûúác da xaám ngoeát, cùåp mùæt tröng àúâ

àêîn vaâ khöí naäo. Meå töi àang cho Xasa buá, meå nhòn töi, möìm haá ra nhû caá.

- Maây noái laáo, - meå töi noái kheä, - khöng ai coá thïí biïët chuyïån maây lêëy àöìng ruáp caã.

- Meå cûá ài maâ hoãi xem.

- Chñnh maây ba hoa thò coá. Naâo, noái ài, coá phaãi chñnh maây àaä

ba hoa khöng? Liïåu àêëy, mai tao seä tòm cho ra àûáa naâo àem chuyïån àoá àïën trûúâng!

Töi noái tïn möåt àûáa hoåc sinh. Mùåt meå töi nhùn laåi veã àau àúán vaâ thöín thûác khoác. Töi boã xuöëng bïëp, lïn giûúâng nùçm. Chiïëc giûúâng cuãa töi laâ nhûäng chiïëc hoâm kï úã àùçng sau loâ sûúãi. Töi nùçm vaâ nghe tiïëng nûác núã khe kheä cuãa meå töi úã trong phoâng:

- Trúâi úi! Trúâi úi!...

Khöng sao chõu nöíi caái muâi kinh túãm böëc ra tûâ nhûäng múá gieã

raách dñnh múä bõ àöët, töi trúã dêåy vaâ ài ra sên, nhûng meå töi goåi laåi:

- Maây ài àêu thïë? Ài àêu? Laåi àêy tao baão!... http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 209

Chuáng töi ngöìi trïn saân nhaâ. Xasa nùçm trong loâng meå töi, noá

nùæm lêëy nhûäng chiïëc khuya trïn aáo daâi cuãa meå töi, cuái xuöëng vaâ

noái:

- Huy, - yá noá muöën noái: khuy.

Töi ngöìi saát bïn sûúân meå töi. Meå töi öm lêëy töi vaâ noái:

- Chuáng ta ngheâo. Àöëi vúái chuáng ta möîi köpïch, möîi köpïch... Meå töi vêîn khöng noái hïët möåt àiïìu gò àoá, ngûúâi ghò chùåt töi trong caánh tay noáng höíi.

- Àöì vö laåi... Àöì vö laåi!

Meå töi böîng nhiïn thöët ra nhûäng tiïëng maâ coá lêìn töi àaä nghe thêëy meå töi noái. Xasa nhùæc laåi:

- Vö naåi!

Xasa laâ möåt thùçng beá kyâ laå: vuång vïì, àêìu to, noá nhòn têët caã

moåi vêåt xung quanh bùçng cùåp mùæt xanh rêët àeåp, miïång kheä móm cûúâi vaâ hònh nhû àang chúâ àúåi möåt caái gò. Noá biïët noái súám möåt caách laå thûúâng, khöng bao giúâ khoác, luön luön söëng trong traång thaái vui veã bònh thaãn. Noá rêët yïëu úát, chó boâ àûúåc àöi chuát vaâ rêët vui mûâng möîi khi nhòn thêëy töi. Noá hay àoâi töi bïë vaâ thñch mên mï tai töi bùçng nhûäng ngoán tay mïìm maåi nhoã xñu maâ khöng hiïíu sao laåi phaãng phêët muâi hoa viölet. Noá chïët àöåt ngöåt, khöng öëm àau gò caã. Buöíi saáng noá coân vui veã, yïn laânh nhû moåi ngaây, nhûng àïën luác lïî

töëi, noá àaä nùçm úã trïn baân röìi. Viïåc naây xaãy ra ñt lêu sau ngaây sinh àûáa em thûá hai Nikölai. Meå töi laâm àuáng nhû àaä hûáa; sinh hoaåt cuãa töi úã trûúâng laåi trúã laåi bònh thûúâng. Nhûng röìi töi laåi bõ quùèng àïën úã vúái öng töi. Möåt höm trong bûäa traâ töëi, luác úã sên ài vaâo bïëp, töi böîng nghe thêëy tiïëng meå töi kïu naäo nuöåt:

- Epgïni, töi xin anh, töi xin anh...

- Ngu vûâa vûâa chûá!

Böë dûúång töi noái.

- Thò töi biïët laâ anh àïën vúái cö ta maâ laåi!

- Thò sao?

Trong mêëy giêy caã hai àïìu im lùång. Cuöëi cuâng meå töi vûâa ho suâ suå vûâa noái:

- Anh thêåt laâ möåt tïn vö laåi àöåc aác!...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 210

Töi nghe thêëy tiïëng böë dûúång àaánh meå töi, töi liïìn chaåy böí

vaâo phoâng thò thêëy meå töi ngaä khuyåu xuöëng àêët, lûng vaâ khuyãu tay dûåa vaâo ghïë, ngûåc ûúän ra, àêìu ngûãa lïn, thúã khoâ kheâ, hai mùæt long lanh tröng thêåt àaáng súå, coân böë dûúång töi thò ùn mùåc saåch seä

trong böå lïî phuåc múái, àang giú caái cùèng daâi ngoùéng ra àaåp vaâo giûäa ngûåc meå töi. Töi vúá lêëy con dao coá chuöi bùçng xûúng maå baåc duâng àïí cùæt baánh mò úã trïn baân - vêåt duy nhêët meå töi coân giûä àûúåc sau khi böë töi chïët - vaâ lêëy hïët sûác àêm vaâo sûúân böë dûúång töi. May quaá, meå töi àaä kõp àêíy Macximöp sang bïn. Con dao sûúåt qua sûúân laâm toaåc mêët möåt maãng lúán trïn böå lïî phuåc vaâ chó laâm sêìy da thöi. Böë dûúång töi kïu "öëi", boã chaåy ra khoãi phoâng, tay öm lêëy sûúân, coân meå töi thò vöì lêëy töi, nhêëc lïn vaâ neám töi xuöëng saân nhaâ cuâng vúái möåt tiïëng ruá. Böë dûúång töi tûâ ngoaâi sên trúã vaâo, giùçng lêëy töi. Tuy thïë, böë dûúång töi vêîn cûá ài àïën khuya, khi böë dûúång töi àaä ài khoãi, meå töi leo lïn loâ sûúãi vúái töi. Ngûúâi kheä öm lêëy töi, hön töi vaâ khoác:

- Con tha thûá cho meå, meå coá löîi vúái con! Öi, con yïu quyá, sao con laåi coá thïí laâm nhû thïë àûúåc. Duâng àïën caã dao û?

Vúái möåt thaái àöå hïët sûác chên thaânh vaâ hiïíu rêët roä nhûäng àiïìu mònh noái, töi baão meå töi rùçng röi seä àêm chïët böë dûúång röìi cùæt cöí tûå tûã luön. Töi nghô rùçng töi coá thïí laâm nhû thïë lùæm, hoùåc duâ

sao töi cuäng thûã laâm. Maäi àïën nay töi vêîn coân nhòn thêëy caái chên daâi ngoùéng àaáng nguyïìn ruãa àoá vúái caái neåp sùåc súä chaåy doåc theo öëng quêìn. Töi nhòn thêëy noá vung lïn trong khöng khñ vaâ phoáng muäi giaây vaâo ngûåc meå töi. Höìi tûúãng laåi nhûäng chuyïån ghï túãm nùång nïì naây trong cuöåc söëng man rúå cuãa ngûúâi Nga, nhiïìu luác töi tûå hoãi: coá nïn nhùæc laåi hay khöng? Vaâ möîi lêìn, vúái loâng tin tûúãng múái, töi laåi tûå traã lúâi: phaãi nhùæc laåi, búãi vò àoá laâ möåt sûå thêåt dai dùèng, àaáng phó nhöí, maäi àïën nay vêîn chûa bõ thuã tiïu. Àoá laâ möåt sûå thêåt cêìn phaãi biïët roä àïën têån göëc àïí nhöí bêåt göëc rïî noá ra khoãi trñ

nhúá, khoãi têm höìn con ngûúâi, khoãi toaân böå cuöåc söëng cuãa chuáng ta, möåt cuöåc söëng nùång nïì vaâ nhuåc nhaä biïët bao. Vaâ coá möåt nguyïn nhên khaác khêín thiïët hún àaä bùæt buöåc töi phaãi mö taã nhûäng sûå

viïåc ghï túãm àoá. Mùåc dêìu chuáng àaáng gheát, thêåm chñ chuáng coân àeâ

nùång lïn têm höìn chuáng ta vaâ boáp chïët nhiïìu têm höìn àeåp àeä, ngûúâi Nga vêîn coân coá möåt têm höìn laânh maånh, treã trung àuã àïí

àêëu tranh vaâ khùæc phuåc chuáng. Cuöåc söëng cuãa chuáng ta kyâ laå

khöng nhûäng vò noá coân chûáa àûång möåt lúáp buân lêìy vúái àuã moåi thûá

raác rûúãi coá khaã nùng sinh söi nêíy núã vaâ nhêìy nhuåa àïën thïë, maâ vò

noá coân chûáa àûång nhûäng mêìm möëng tûúi saáng, laânh maånh, àêìy http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 211

sûác saáng taåo, khöng ngûâng xuyïn qua lúáp buân êëy àïí vûún lïn möåt caách àùæc thùæng - nhûäng mêìm möëng töët laânh, nhên àaåo vêîn tiïëp tuåc vûún lïn, khúi lïn niïìm haá voång bêët diïåt vaâo khaã nùng taåo ra möåt cuöåc söëng tûúi saáng hún vaâ nhên àaåo hún.

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 212

XIII

Töi laåi àïën úã vúái öng töi.

- Sao thïë, thùçng tûúáng cûúáp? - öng töi kïu lïn vaâ àêåp tay xuöëng baân khi thêëy töi.

- Bêy giúâ tao khöng nuöi maây nûäa, mùåc cho baâ maây nuöi!

- Àûúåc, töi seä nuöi, - baâ töi noái, - öng tûúãng viïåc àoá khoá lùæm àêëy!

- Àêëy thò baâ nuöi! - öng töi noái to, nhûng laåi dõu ài ngay khi cùæt nghôa cho töi:

- Tao vaâ baâ maây àaä dûát khoaát úã riïng röìi, bêy giúâ moåi thûá cuãa öng baâ àïìu riïng biïåt.

Baâ töi ngöìi gêìn cûãa söí laâm àùng-ten nhanh thoùn thoùæt, àöi kim àuång vaâo nhau kïu leng keng nghe rêët vui tai, chiïëc göëi cùæm àêìy kim gùm bùçng àöìng lêëp laánh dûúái aánh mùåt trúâi muâa xuên nom nhû möåt con chim bùçng vaâng. Baâ töi cuäng giöëng nhû möåt pho tûúång àöìng vêåy, khöng thay àöíi gò caã! Coân öng töi thò caâng ngaây caâng quùæt laåi, coá nhiïìu nïëp nhùn hún, maái toác hung àaä chuyïín thaânh xaám, phong thaái trang troång àûúåc thay thïë bùçng nhûäng cûã

chó hêëp têëp noáng naãy, cùåp mùæt xanh nhòn àêìy veã nghi kyå. Baâ töi cûúâi vaâ kïí cho töi nghe cêu chuyïån chia gia taâi giûäa hai öng baâ: öng chia cho baâ têët caã chai loå, nöìi niïu, baát àôa vaâ baão:

- Àêëy laâ nhûäng thûá cuãa baâ, ngoaâi ra àûâng coá xin xoã gò töi nûäa!

Sau àoá öng töi tûúác hïët moåi àöì àaåc, quêìn aáo cuä, aáo choaâng bùçng löng caáo cuãa baâ töi vaâ àem baán àûúåc baãy trùm ruáp, röìi àem söë

tiïìn êëy cho àûáa con àúä àêìu cuãa öng - möåt ngûúâi Do Thaái buön baán hoa quaã - vay lêëy laäi. Öng töi trúã nïn keo kiïåt vö àöå vaâ khöng coân biïët höí theån laâ gò nûäa: öng töi àïën nhaâ nhûäng ngûúâi quen biïët cuä nhûäng ngûúâi trûúác àêy cuâng úã trong phûúâng thúå vúái mònh - àïën nhaâ nhûäng phuá thûúng, than thúã rùçng mònh àaä bõ phaá saãn vò con caái vaâ xin hoå tiïìn tiïu cho àúä tuáng. Öng töi lúåi duång loâng quyá troång cuãa moåi ngûúâi. Ngûúâi ta biïëu öng töi nhûäng moán tiïìn lúán. Vïì nhaâ

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 213

öng thûúâng vung vêíy nhûäng túâ giêëy baåc ngay trûúác muäi baâ töi, vaâ

khoe khoang, trïu choåc baâ töi nhû möåt àûáa treã con.

- Thêëy chûa, muå ngöëc! Baâ thò möåt phêìn trùm söë tiïìn naây ngûúâi ta cuäng chùèng thñ cho àêu!

Öng töi àem söë tiïìn thu nhêåp àûúåc cho hai anh em möåt nhaâ

buön vay laäi: öng anh laâ möåt ngûúâi baån múái cuãa öng töi - möåt ngûúâi laâm nghïì thuöåc löng thuá, cao lïu nghïu, àêìu hoái, biïåt hiïåu trong laâng laâ Khúlûxt, baâ em laâ möåt muå baán haâng beáo uåt õt, maá àoã, mùæt maâu nêu sêîm, laâm luång thò uïí oaãi, nhûng möìm meáp laåi ngoåt nhû

mêåt. Têët caã moåi thûá trong nhaâ àïìu chia hùèn ra: höm nay baâ xuêët tiïìn ra mua thûác ùn, höm sau öng mua vaâ cûá àïën lûúåt öng laâ bûäa ùn keám hún: baâ thûúâng mua thõt ngon, chûá öng thò lêìn naâo cuäng chó mua loâng, gan, phöíi, daå daây. Traâ vaâ àûúâng thò cuãa ai ngûúâi êëy duâng, nhûng traâ thò thûúâng pha chung vaâo möåt êëm. Öng thûúâng lo lùæng hoãi:

- Khoan, gûúåm hùéng, baâ cho bao nhiïu traâ röìi?

Öng töi döëc buáp traâ vaâo loâng baân tay vaâ àïëm cêín thêån tûâng buáp möåt, röìi noái:

- Buáp traâ cuãa baâ beá hún cuãa töi, buáp traâ cuãa töi vûâa to hún vûâa àûúåc nûúác hún, nïn töi phaãi cho ñt hún.

Öng töi rêët chuá yá theo doäi xem baâ töi roát nûúác traâ coá àùåc nhû

nhau khöng vaâ coá uöëng nhiïìu hún khöng.

- Uöëng nöët chûá?

Baâ töi hoãi trûúác khi roát hïët nûúác traâ. Öng töi nhòn vaâo êëm vaâ

noái:

- Thöi àûúåc, roát nöët ài!

Ngay àïën dêìu thùæp àeân trûúác tûúång thaánh hai ngûúâi àaä cuâng chung lûng àêëu cêåt vúái nhau haâng nûãa thïë kyã nay cuäng mua riïng!

Têët caã nhûäng troâ ti tiïån àoá cuãa öng töi, töi thêëy vûâa löë bõch vûâa ghï

túãm, nhûng baâ töi thò chó thêëy buöìn cûúâi thöi.

- Thöi, chaáu àûâng nghô nûäa! - Baâ töi an uãi töi.

- Caái àoá coá gò àaáng bêån têm àêu? öng laäo giaâ röìi nïn àêm ra gaân dúã àêëy! Öng chaáu àaä taám chuåc tuöíi àêìu röìi, coá phaãi chuyïån àuâa àêu! Cûá mùåc cho öng chaáu gaân dúã, coá haåi gò àïën ai àêu? Coân baâ seä kiïëm àûúåc àuã miïëng ùn cho baâ vaâ chaáu, khöng súå chaáu aå!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 214

Töi cuäng bùæt àêìu kiïëm tiïìn: cûá àïën ngaây chuã nhêåt vaâ ngaây lïî

laâ töi dêåy súám, vúá lêëy caái bõ vaâ àïën caác sên nhaâ, caác phöë àïí nhùåt xûúng boâ, gieã raách, giêëy vuån, àinh. Nhûäng ngûúâi mua àöì cuä thûúâng mua hai mûúi köpïch möåt puát gieã raách vaâ giêëy vuån, sùæt cuäng vêåy, mûúâi hoùåc taám köpïch möåt puát xûúng. Caã nhûäng ngaây thûúâng, cûá

tan hoåc laâ töi ài nhùåt, thûá baãy naâo töi baán caác thûá linh tinh cuäng àûúåc chûâng ba mûúi hoùåc nùm mûúi köpïch, coá khi gùåp may coân àûúåc nhiïìu hún nûäa. Baâ töi cêìm lêëy söë tiïìn cuãa töi, vöåi vaâng nheát vaâo tuái vaáy röìi vûâa nhòn xuöëng àêët vûâa khen töi:

- Caám ún chaáu, chaáu ngoan cuãa baâ! Caã hai baâ chaáu maâ laåi khöng kiïëm nöíi miïëng ùn hay sao? Coá phaãi laâ chuyïån gò ghï gúám lùæm àêu!

Möåt höm töi nhòn tröåm thêëy baâ töi giûä nhûäng àöìng nùm köpïch cuãa töi trong loâng baân tay, nhòn nhûäng àöìng tiïìn êëy vaâ

lùång leä khoác, möåt gioåt nûúác mùæt àuåc ngêìu àoång trïn caái muäi xöm xöëp nhû àaá boåt. Coá möåt caách kiïëm àûúåc nhiïìu tiïìn hún ài nhùåt gieã

raách, àoá laâ ùn tröåm cuãi vaâ vaán trong nhûäng kho göî úã trïn búâ söng ska hoùåc Pïxki - möåt hoân àaão, núi ngûúâi ta thûúâng buön baán sùæt trong nhûäng quaán göî dûång vöåi trong kyâ höåi chúå. Höåi chúå xong ngûúâi ta dúä caác quaán ài, coân cöåt vaâ vaán thò xïëp thaânh tûâng àöëng, vaâ gêìn nhû chuáng cûá nùçm úã àoá - úã Pïxki - maäi cho àïën kyâ nûúác luä

muâa xuên. Nhûäng tiïíu thõ dên coá nhaâ mua möîi têëm vaán töët laâ

mûúâi köpïch, möåt ngaây coá thïí lêëy àûúåc hai ba têëm. Nhûng chó coá

thïí laâm ùn àûúåc vaâo nhûäng ngaây xêëu trúâi, khi baäo tuyïët hoùåc mûa xua àuöíi vaâ bùæt buöåc nhûäng ngûúâi gaác ài êín naáu. Chuáng töi têåp hoåp àûúåc möåt boån rêët ùn yá vúái nhau: thùçng Xanka Viakhi lïn mûúâi tuöíi, con trai möåt muå ùn maây ngûúâi Moràvin, möåt thùçng beá rêët àaáng yïu, tñnh tònh dõu daâng vaâ luön luön vui veã àiïìm àaåm; thùçng Köxtröma khöng cha khöng meå, toác luác naâo cuäng röëi buâ, ngûúâi gêìy giú xûúng, mùæt àen vaâ to (sau naây, nùm mûúâi ba tuöíi noá àaä thùæt cöí

tûå tûã trong traåi giam caác treã em phaåm töåi, noá bõ àûa vaâo àêy vò ùn cùæp möåt àöi chim böì cêu); thùçng beá Khabi ngûúâi Tacta, möåt àaåi lûåc sô mûúâi hai tuöíi, tñnh tònh höìn nhiïn vaâ töët buång; thùçng Iaz muäi to beåt, con möåt ngûúâi coi nghôa àõa vaâ àaâo huyïåt, tuöíi chûâng lïn taám, tñnh tònh trêìm lùång, bõ bïånh àöång kinh; coân àûáa lúán nhêët trong boån chuáng töi laâ thùçng Griska Tsurka, con möåt baâ thúå may goáa chöìng, noá laâ möåt àûáa biïët suy tñnh, cöng bùçng vaâ luác naâo cuäng sùén saâng àaánh nhau; têët caã àïìu laâ treã con cuâng phöë. úã caái xoám ngoaåi ö

naây viïåc ùn cùæp khöng bõ coi laâ möåt töåi löîi, maâ àaä thaânh têåp quaán http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 215

vaâ hêìu nhû laâ caách sinh söëng duy nhêët àöëi vúái nhûäng ngûúâi tiïíu thõ dên söëng bûäa no bûäa àoái. Möåt thaáng rûúäi höåi chúå khöng nuöi söëng àûúåc caã nùm, vò vêåy coá rêët nhiïìu võ chuã nhaâ danh giaá cuäng ài kiïëm thïm vïì àùçng söng nûúác. Hoå vúát cuãi vaâ göî bõ nûúác luä cuöën ài, chuyïn chúã caác haâng hoáa nhoã bùçng thuyïìn göî, nhûng chuã yïëu laâ ùn cùæp úã caác saâ-lan. Vaâ noái chung laâ hoå thûúâng "xuêët quyã nhêåp thêìn" trïn söng Vonga vaâ ska, thoá têët caã nhûäng gò àïí húá hïnh bûâa baäi. Vaâo caác ngaây lïî, ngûúâi lúán thûúâng àem nhûäng "thaânh tñch" cuãa mònh ra khoe, boån treã nghe àûúåc vaâ bùæt chûúác. Àïën muâa xuên, vaâo thúâi kyâ söi nöíi nhêët trûúác ngaây khai maåc höåi chúå, cûá töëi àïën laâ trïn caác àûúâng trong xoám àêìy nhûäng thúå caác xûúãng maáy, nhûäng ngûúâi àaánh xe ngûåa vaâ àuã loaåi thúå thuyïìn say mïìm. Boån treã con trong xoám thûúâng ài moác tuái hoå, àoá laâ möåt nghïì àaä àûúåc húåp phaáp hoáa, àûúåc chuáng laâm möåt caách baåo daån, ngay trûúác mùæt ngûúâi lúán. Chuáng àaánh cùæp duång cuå cuãa thúå möåc, lêëy khoáa mö-lïët cuãa nhûäng ngûúâi àaánh xe khaách, lêëy nöìi truåc vaâ nhûäng miïëng àïåm truåc xe bùçng sùæt cuãa nhûäng ngûúâi àaánh xe chúã haâng. Nhoám chuáng töi khöng laâm nhûäng viïåc nhû vêåy. Möåt höm Tsurka tuyïn böë dûát khoaát:

- Túá seä khöng ùn cùæp àêu, meå túá khöng muöën thïë.

- Coân túá thò súå lùæm! - Khabi noái.

Köxtröma gheát cay gheát àùæng nhûäng àûáa ùn cùæp vùåt. Hïî noái àïën tiïëng "thùçng ùn cùæp " laâ noá sùéng gioång rêët gùæt, vaâ khi nhòn thêëy nhûäng àûáa treã khaác ùn cùæp cuãa nhûäng ngûúâi say rûúåu laâ noá

àuöíi ài, coân nïëu toám àûúåc àûáa naâo laâ noá giaä cho nïn thên. Thùçng beá mùæt to, rêìu rô àoá cûá tûúãng mònh laâ ngûúâi lúán, noá coá möåt daáng ài àùåc biïåt, lùæc lû àöi vai nhû phu böëc haâng, noái thò cöë bùæt chûúác cho àûúåc caái gioång öìm öìm thö löî. Luác naâo noá cuäng coá veã nhû cùng thùèng, khöng tûå nhiïn laâm cho noá tröng giaâ ài. Viakhi thò tin chùæc rùçng ùn cùæp laâ coá töåi. Nhûng lêëy vaán vaâ cöåt úã Pïxki thò khöng bõ coi laâ ùn cùæp, khöng àûáa naâo trong boån chuáng töi súå viïåc àoá caã, vaâ

chuáng töi àaä nghô ra möåt loaåt caách giuáp chuáng töi coá thïí laâm viïåc àoá rêët dïî daâng. Buöíi töëi hoùåc höm naâo trúâi mûa gioá, Viakhi vaâ Iaz vûúåt qua söng, úã quaäng röång nhêët, ài trïn mùåt bùng êím ûúát àaä nöíi lïn. Chuáng ài cöng khai, cöë laâm cho nhûäng ngûúâi gaác chuá yá. Coân böën àûáa chuáng töi thò, lêìn lûúåt tûâng àûáa möåt, leãn sang bïn àoá. Trong khi nhûäng ngûúâi gaác àang lo ngaåi vò Iaz vaâ Viakhi, chó àïí yá

theo doäi chuáng thò chuáng töi têåp trung taåi möåt àöëng göî àaä àõnh trûúác, choån nhûäng têëm seä lêëy vïì. Röìi trong luác hai àûáa nhanh chên http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 216

àang trïu choåc nhûäng ngûúâi gaác, laâm cho hoå àuöíi theo, thò chuáng töi trúã vïì. Möîi àûáa chuáng töi coá möåt súåi dêy, àêìu buöåc möåt chiïëc àinh lúán uöën cong nhû caái moác. Chuáng töi moác àinh vaâo nhûäng têëm vaán hoùåc cöåt göî, röìi keáo ài trïn tuyïët vaâ trïn mùåt bùng. Nhûäng ngûúâi gaác hêìu nhû khöng bao giúâ tröng thêëy chuáng töi, maâ

coá thêëy cuäng khöng sao àuöíi kõp. Sau khi baán nhûäng thûá àaä lêëy, chuáng töi chia söë tiïìn thu àûúåc thaânh saáu phêìn. Möîi àûáa àûúåc nùm köpïch, àöi khi àûúåc àïën baãy köpïch. Vúái söë tiïìn àoá coá thïí

söëng möåt ngaây rêët no nï, nhûng Viakhi bõ meå noá àaánh, nïëu noá

khöng mang vïì àuã tiïìn mua cho baâ ta möåt cöëc hoùåc nûãa chai rûúåu vötka. Köxtröma daânh duåm tiïìn vò noá àang mú ài àaánh chim böì

cêu.

Meå Tsurka bõ öëm, noá ra sûác kiïëm tiïìn. Khabi cuäng gom goáp söë tiïìn, mong quay vïì caái thaânh phöë quï hûúng cuãa mònh. Baác noá

àaä àûa noá àïën Nijni, vaâ àûúåc ñt lêu thò baác noá chïët àuöëi. Khabi àaä

quïn mêët tïn thaânh phöë àoá, noá chó coân nhúá laâ thaânh phöë êëy nùçm trïn búâ söng Kama, gêìn söng Vonga. Khöng hiïíu taåi sao caái thaânh phöë êëy laâm cho chuáng töi thêëy rêët buöìn cûúâi vaâ chuáng töi thûúâng trïu chuá beá Tacta laác mùæt êëy bùçng caách haát lïn: Coá möåt thaânh phöë

Trïn söng Kama Ngay àïën chuáng ta Cuäng khöng ai biïët Chên ài biïìn biïåt Tay vúái khöng vûâa. Tòm àêu cho ra? Tòm àêu cho thêëy?

Ban àêìu Khabi caáu vúái chuáng töi, nhûng möåt höm Viakhi -bùçng möåt gioång guâ guâ nhû chim böì cêu, rêët àuáng vúái caái biïåt danh cuãa noá -baão Khabi rùçng:

- Maây laâm sao vêåy? Chùèng leä àöëi vúái baån beâ maâ cuäng caáu aâ?

Thùçng beá Tacta toã veã ngûúång nghõu, vaâ röìi chñnh noá cuäng haát caái àiïåp khuác êëy vïì "thaânh phöë trïn söng Kama". Duâ sao chuáng töi cuäng thñch ài nhùåt gieã raách vaâ xûúng hún laâ ài ùn tröåm göî. Viïåc naây àùåc biïåt thuá võ vaâo muâa xuên, khi tuyïët àaä tan hïët vaâ sau nhûäng trêån mûa àaä rûãa saåch nhûäng con àûúâng laát àaá úã khu höåi chúå hoang vùæng. úã àêy, trong khu höåi chúå naây, luác naâo cuäng coá thïí

nhùåt àûúåc trong caác cöëng raänh rêët nhiïìu àinh, maãnh sùæt vuån. Chuáng töi thûúâng nhùåt àûúåc caã tiïìn àöìng vaâ tiïìn baåc. Nhûng àïí

cho nhûäng ngûúâi gaác caác daäy quaán khoãi àuöíi vaâ khoãi tûúác mêët bõ

cuãa chuáng töi, chuáng töi hoùåc phaãi biïëu hoå vaâi àöìng köpïch, hoùåc phaãi Laåy luåc hoå rêët lêu. Noái chung, chuáng töi kiïëm àûúåc khöng phaãi dïî daâng, nhûng chuáng töi söëng vúái nhau rêët thên aái, vaâ mùåc dêìu thónh thoaãng coá caäi nhau tñ chuát, nhûng töi nhúá laâ khöng hïì coá

möåt cuöåc àaánh nhau naâo giûäa chuáng töi caã. Ngûúâi thûúâng àûáng ra http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 217

hoâa giaãi chuáng töi laâ Viakhi, noá luön luön biïët nhùçm àuáng vaâo luác maâ noái vúái chuáng töi nhûäng lúâi àùåc biïåt àún giaãn, laâm chuáng töi phaãi ngaåc nhiïn vaâ ngûúång nghõu. Chñnh Viakhi cuäng ngaåc nhiïn khi noái nhûäng lúâi àoá. Nhûäng ngoán ngöî ngûúåc cuãa Iaz khöng laâm cho Viakhi bûåc mònh, cuäng chùèng laâm noá hoaãng, noá coi nhûäng löëi chúi xêëu laâ khöng nïn coá vaâ thûúâng àaáp laåi möåt caách bònh tônh vaâ

xaác àaáng.

- Hûâ, laâm thïë àïí laâm gò cú chûá? - Noá hoãi vaâ lêåp tûác chuáng töi thêëy roä laâ àaä sai lêìm! Viakhi goåi meå noá laâ "baâ Moràvin cuãa tao", nhûng caái àoá khöng laâm cho chuáng töi buöìn cûúâi.

- Höm qua baâ Moràvin cuãa tao vïì nhaâ laåi say bñ tó, - noá vui veã

kïí, hai con mùæt troân xoe maâu vaâng saáng long lanh. - Baâ êëy àêíy cûãa ra, ngöìi xuöëng ngûúäng cûãa vaâ cûá haát laãi nhaãi, y nhû möåt con gaâ

maái cuåc taác!

Thùçng Tsurka caái gò cuäng muöën biïët cùån keä, liïìn hoãi:

- Haát thïë naâo?

Viakhi àêåp tay vaâo àêìu göëi, vaâ bùçng gioång cao vuát noá bùæt chûúác haát laåi baâi haát cuãa meå noá: Coá tiïëng goä caåch caåch: Chaâng muåc àöìng dïî thûúng Goä gêåy vaâo cûãa söí, Chuáng töi chaåy ra àûúâng! Àoá laâ

chaâng Borika, Chiïìu chiïìu thûúâng thöíi saáo, Laâm caã laâng ngêín ngú, Hïët öìn aâo, huyïn naáo. Noá biïët rêët nhiïìu nhûäng baâi haát ngùæn löi cuöën nhû vêåy vaâ haát nhûäng baâi àoá rêët hay.

- ÛÂ, - noá noái tiïëp, - thïë laâ baâ ta nguã luön ngay úã ngûúäng cûãa, laâm gioá luâa vaâo phoâng laånh quaá, túá reát run lïn, suyát nûäa thò chïët coáng, nhûng löi baâ ta vaâo thò khöng àuã sûác. Saáng nay túá múái hoãi meå túá: "Meå say gò maâ khiïëp thïë?" Meå túá noái: "Khöng sao, haäy chõu khoá möåt tñ, tao sùæp chïët röìi!". Tsurka noái vúái thaái àöå nghiïm trang:

- Baâ êëy sùæp chïët thêåt àêëy, ngûúâi sûng phuâ caã lïn röìi.

- Maây coá thûúng khöng? - Töi hoãi.

- Sao laåi khöng? - Viakhi ngaåc nhiïn àaáp laåi.

- Meå tao àöëi vúái tao rêët töët. Vaâ mùåc dêìu têët caã chuáng töi àïìu biïët rùçng ngûúâi àaân baâ Moràvin êëy àaánh àêåp Viakhi nhû cúm bûäa, nhûng chuáng töi vêîn tin rùçng baâ ta laâ ngûúâi töët. Thêåm chñ coá höm khöng kiïëm àûúåc tiïìn, Tsurka coân àïì nghõ:

- Naâo, chuáng ta haäy goáp möîi àûáa möåt köpïch àïí mua rûúåu cho meå Viakhi, keão meå noá laåi àaánh noá!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 218

Trong boån coá hai àûáa biïët chûä laâ Tsurka vaâ töi. Viakhi rêët theâm muöën àûúåc nhû chuáng töi, noá lêëy tay giêåt caái tai nhoån nhû

tai chuöåt vaâ noái bùçng gioång guâ guâ:

- Bao giúâ tao chön cêët xong baâ Moràvin cuãa tao, tao cuäng seä

àïën trûúâng, tao seä thuåp xuöëng dûúái chên thêìy giaáo àïí öng ta nhêån tao vaâo hoåc. Hoåc xong, tao seä ài laâm vûúân thuï cho giaám muåc, khöng thò seä ài laâm cho chñnh Nga hoaâng!... Àïën muâa xuên thò

ngûúâi àaân baâ Moràvin cuâng vúái öng laäo vêîn ài quaáïn tiïìn cuãa àïí

xêy nhaâ thúâ, vaâ mang theo caã möåt chai rûúåu vötka nûäa, bõ àöëng cuãi àöí àeâ phaãi. Ngûúâi ta chúã baâ ta vaâo nhaâ thûúng. Thùçng Tsurka trõnh troång baão Viakhi:

- Àïën úã vúái tao, meå tao seä daåy maây hoåc... Vaâ chó ñt lêu sau, Viakhi àaä nghïín cöí àoåc nhûäng têëm biïín:

- Cûãa haâng "thûác" phêím...

Tsurka chûäa laåi:

- Cûãa haâng "thûåc" phêím, àöì ngöëc aå!

- Túá nhòn thêëy, nhûng sao "tûä" noá cûá nhaãy lung tung.

- "Chûä" chûá!

- Noá nhaãy vò noá sûúáng khi àûúåc ngûúâi ta àoåc àïën àêëy! Viakhi laâm cho têët caã chuáng töi rêët buöìn cûúâi vaâ ngaåc nhiïn vò loâng yïu cêy coã cuãa noá. Xoám nùçm raãi trïn vuâng caát nïn rêët ngheâo cêy coã, chó

raãi raác àêy àoá, trong caác sên nhaâ, lú thú vaâi ngoån baåch liïîu àêm lïn leã loi, nhûäng buåi hûúng möåc cong queo vaâ chên haâng raâo laâ

nhûäng buåi coã khö xam xaám nùçm neáp mònh nhû súå sïåt. Thaãng hoùåc coá àûáa naâo trong chuáng töi ngöìi lïn nhûäng buåi coã àoá, Viakhi liïìn caâu nhaâu bûåc böåi:

- ÖÌ, sao laåi laâm naát coã thïë? Ngöìi traánh ra chöî caát kia khöng àûúåc aâ? Trûúác mùåt noá, beã möåt nhaánh baåch liïîu, ngùæt möåt caânh hoa hûúng möåc hoùåc chùåt möåt caânh liïîu úã trïn búâ söng ska àïìu thêëy ngûúång. Noá thûúâng toã veã ngaåc nhiïn, nhuán vai vaâ dang hai tay ra:

-Sao chuáng maây baå caái gò cuäng beã thïë? Thêåt laâ luä quyã sûá! Vaâ

têët caã àïìu caãm thêëy xêëu höí trûúác veã ngaåc nhiïn cuãa noá. Cûá àïën thûá baãy laâ chuáng töi laåi töí chûác troâ vui. Chuáng töi àaä chuêín bõ suöët caã tuêìn bùçng caách ài nhùåt trïn caác àûúâng phöë nhûäng àöi giaây gai raách vaâ giêëu vaâo nhûäng xoá kñn. Chiïìu thûá baãy, khi nhûäng töëp phu böëc haâng ngûúâi Tacta rúâi bïën taâu Xibïri vïì nhaâ, chuáng töi liïìn http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 219

chiïëm lônh trêån àõa úã möåt chöî naâo àoá trïn ngaä ba àûúâng vaâ lêëy giaây gai neám vaâo hoå. Ban àêìu hoå nöíi noáng, hoå rûúåt theo chuáng töi vaâ chûãi rûãa, nhûng chùèng bao lêu chñnh hoå cuäng thñch troâ chúi naây. Hoå biïët trûúác nhûäng gò àang chúâ àúåi hoå, nïn khi xuêët trêån hoå

cuäng vuä trang bùçng vö söë giaây gai, khöng nhûäng thïë hoå coân rònh xem chuáng töi giêëu vuä khñ úã àêu vaâ àaä nhiïìu lêìn lêëy tröåm cuãa chuáng töi. Chuáng töi phaãn khaáng:

- Khöng chúi thïë!

Khi àoá hoå beân àem chia laåi cho chuáng töi möåt nûãa söë giaây gai, vaâ cuöåc chiïën àêëu bùæt àêìu. Thûúâng thò hoå daân quên úã möåt chöî

tröëng, chuáng töi vûâa heát vûâa chaåy xung quanh, lêëy giaây gai neám vaâo hoå. Hoå cuäng la heát vaâ cûúâi hö höë möîi khi coá àûáa naâo trong boån chuáng töi àang chaåy maâ ngaä chuái àêìu xuöëng caát vò bõ giaây neám àuáng vaâo chên. Cuöåc chúi söi nöíi keáo daâi rêët lêu, coá khi àïën töëi mõt. Nhên dên keáo ra xem, hoå nêëp vaâo caác xoá vaâ nhòn ra, miïång caâu nhaâu lêëy lïå. Nhûäng chiïëc giaây àêìy buåi, xaám xõt bay trong khöng khñ nhû nhûäng con quaå, thónh thoaãng möåt àûáa trong chuáng töi bõ neám rêët àau, nhûng vêîn thñch thuá hún laâ àau àúán vaâ tûác giêån. Nhûäng ngûúâi Tacta cuäng hùng khöng keám chuáng töi. Thûúâng cûá àaánh nhau xong laâ chuáng töi cuâng ài vúái hoå vïì acten, hoå thûúâng thïët chuáng töi moán thõt ngûåa nêëu ngoåt vaâ möåt moán canh rau rêët laå

miïång. ùn töëi xong chuáng töi uöëng nûúác traâ àùåc vaâ ùn baánh ngoåt laâm bùçng böåt tröån bú viïn thaânh nhûäng viïn nhoã. Chuáng töi rêët mïën nhûäng con ngûúâi cao lúán àoá, têët caã àïìu nhû nhûäng nhaâ àaåi lûåc sô. Hoå coá möåt caái gò rêët giöëng treã con, rêët dïî hiïíu. Àiïìu laâm cho töi hïët sûác ngaåc nhiïn laâ tñnh tònh höìn nhiïn, baãn chêët hiïìn laânh khöng thay àöíi vaâ thaái àöå àûáng àùæn, ên cêìn àöëi vúái nhau cuãa hoå. Têët caã moåi ngûúâi trong boån hoå àïìu hay cûúâi rêët say sûa, cûúâi sùåc suåa àïën chaãy nûúác mùæt. Trong boån hoå coá möåt anh ngûúâi úã

Kaximöp, muäi gaäy, möåt mujich coá sûác maånh kyâ diïåu. Coá lêìn anh ta vaác tûâ dûúái saâ-lan lïn búâ söng rêët cao möåt quaã chuöng nùång hai mûúi baãy put, anh vûâa cûúâi vûâa la heát om soâm:

- Ha, ha! Lúâi noái laâ coã raác, laâ àöìng xu sûát maâ cuäng laâ baåc vaâng àêëy nheá!

Coá lêìn anh àïí Viakhi ngöìi lïn baân tay röìi nêng böíng noá lïn cao vaâ noái:

- Àoá, cêåu beá nhaâ Trúâi phaãi söëng cao nhû thïë naây naây!

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 220

Vaâo nhûäng höm mûa gioá chuáng töi tuå têåp laåi nhaâ Iaz úã nghôa àõa, trong choâi canh cuãa böë noá. Böë noá laâ möåt ngûúâi coá böå xûúng xöåc xïåch, hai tay daâi, mònh mêíy bêín thóu. Trïn caái àêìu beá tñ vaâ böå mùåt àen saåm cuãa baác ta coá nhûäng àaám toác vaâ löng xam xaám. Àêìu baác ta nom tûåa nhû möåt quaã ngûu baâng khö, coân caái cöí nhoã vaâ daâi thò

giöëng nhû caái cuöëng. Baác lim dim cùåp mùæt vaâng ïånh veã thñch thuá

vaâ noái lñ nhñ rêët nhanh:

- Öi, Laåy Chuáa àûâng laâm con mêët nguã!

Chuáng töi mua ba jölötnich traâ, nùm mûúi gam àûúâng, möåt ñt baánh mò, vaâ nhêët thiïët phaãi coá möåt cöëc rûúåu vötka cho böë cuãa Iaz. Bùçng möåt gioång nghiïm nghõ, Tsurka ra lïånh cho baác ta:

- Laäo Mujich vö duång kia, ài àùåt êëm xamöva!

Laäo "Mujich" móm cûúâi vaâ nhoám caái êëm xamöva bùçng sùæt têy. Trong luác àúåi nûúác traâ, chuáng töi baân luêån vïì cöng viïåc cuãa mònh, böë Iaz thûúâng khuyïn chuáng töi nhûäng àiïìu chñ lyá:

- Naây, ngaây kia nhaâ Truxöp seä laâm lïî böën mûúi ngaây àêëy, coá

cöî to lùæm, chuáng maây àïën àêëy thò tha höì maâ nhùåt xûúng nheá!

- Xûúng úã nhaâ Truxöp àaä coá muå bïëp nhùåt röìi, - thùçng Tsurka loåc loäi noái.

Viakhi nhòn qua cûãa söí ra nghôa àõa, mong moãi:

- Öi, chuáng ta sùæp àûúåc vaâo rûâng röìi!

Iaz bao giúâ cuäng lùång thinh, noá ngùæm nghña têët caã moåi ngûúâi rêët chùm chuá bùçng cùåp mùæt buöìn baä. Noá im lùång caã khi àûa cho chuáng töi xem nhûäng àöì chúi cuãa noá: nhûäng ngûúâi lñnh bùçng göî

nhùåt àûúåc úã caác höë raác, nhûäng con ngûåa gêîy chên, nhûäng maãnh àöìng vuån, nhûäng chiïëc cuác aáo. Öng böë Iaz baây lïn baân àuã thûá cöëc cheán linh tinh vaâ àùåt êëm xamöva lïn. Köxtröma ngöìi roát traâ ra cheán, coân böë Iaz thò sau khi nöëc caån cöëc rûúåu liïìn leo lïn loâ sûúãi, vûún caái cöí daâi ngoùéng tûâ trïn êëy xuöëng, nhòn chuáng töi bùçng cùåp mùæt cuá voå vaâ caâu nhaâu:

- Chïët meå chuáng maây ài! Chuáng bay coá phaãi treã con nûäa àêu, hûã?

- Hûâ, quên ùn cùæp, Laåy Chuáa àûâng laâm con mêët nguã!

Viakhi baão baác ta:

- Chuáng chaáu khöng phaãi laâ quên ùn cùæp möåt tñ naâo!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 221

- Chao öi, thò laâ luä ùn cùæp vùåt vêåy...

Khi naâo baác ta laâm chuáng töi chaán ngêëy quaá Tsurka liïìn quaát baác ta bùçng möåt gioång caáu kónh:

- Thöi ài, laäo Mujich vö duång kia!

Töi, Viakhi vaâ Tsurka rêët khöng muöën nghe baác ta giúã gioång kïí lïí nhaâ naâo àang coá ngûúâi öëm, trong xoám coá ai sùæp chïët. Baác ta kïí lïí vúái veã thñch thuá vaâ nhêîn têm. Khi thêëy chuáng töi khöng thñch nghe chuyïån cuãa baác, baác liïìn cöë yá choåc tûác vaâ thaách thûác chuáng töi:

- Hûâ, súå aâ, luä quyã con? Thò ra thïë! Sùæp coá möåt laäo beáo phõ chïët àêëy! Chaâ, chùæc phaãi lêu lùæm múái rûäa hïët!

Chuáng töi baão baác im ài, nhûng baác vêîn khöng chõu thöi:

- Röìi chuáng bay cuäng seä phaãi chïët kia maâ, quanh quêín úã mêëy caái höë raác thò chùèng söëng lêu àêu!

- Kïå, chïët thò chïët, - Viakhi noái, - chïët laåi àûúåc laâm thiïn thêìn...

- Chuáng maây êëy aâ? - Böë Iaz nñn thúã vò ngaåc nhiïn.

- Chuáng maây maâ àoâi laâm thiïn thêìn û? Baác ta cûúâi hö höë vaâ

laåi kïí àuã thûá chuyïån ghï túãm vïì ngûúâi chïët àïí choåc tûác chuáng töi. Nhûng cuäng coá khi con ngûúâi êëy böîng haå gioång thuã thó kïí möåt chuyïån laå luâng:

- Nghe àêy, boån nhaäi ranh! Gûúåm tñ naâo! Höm kia ngûúâi ta chön möåt ngûúâi àaân baâ, tao àaä hoãi lai lõch muå ta, chuáng maây aå! Tao hoãi muå ta laâ ai?

Baác ta rêët hay noái àïën phuå nûä, vaâ noái rùåt nhûäng chuyïån tuåc tôu. Nhûng nhûäng cêu chuyïån baác ta kïí vêîn chûáa àûång möåt àiïìu gò

nhû thùæc mùæc, ai oaán; baác nhû muöën múâi chuáng töi cuâng suy nghô

vúái baác, vaâ chuáng töi thûúâng chùm chuá nghe chuyïån cuãa baác. Baác ta noái khöng àûúåc kheáo, khöng coá maåch laåc, laåi thûúâng chen vaâo giûäa cêu chuyïån nhûäng cêu hoãi, nhûng nhûäng cêu chuyïån cuãa baác thûúâng àïí laåi trong têm trñ moåi ngûúâi nhûäng chi tiïët khiïën ngûúâi ta phaãi bùn khoùn:

- Ngûúâi ta hoãi muå: "Ai àöët? "

- "Töi àöët àêëy!"

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 222

- Thïë laâ thïë naâo, muå àêìn àöån kia? Àïm höm àoá muå coá úã nhaâ

àêu, muå nùçm úã nhaâ thûúng kia maâ!"

- "Töi àöët àêëy!" Muå ta noái nhû thïë àïí laâm gò cú chûá! Öi, Laåy Chuáa àûâng laâm con mêët nguã!

Baác ta biïët roä lai lõch cuãa hêìu hïët nhûäng ngûúâi trong xoám maâ

baác àaä chön trong àöëng caát cuãa caái nghôa àõa buöìn thaãm vaâ trú truåi êëy. Dûúâng nhû baác àaä múã ra trûúác chuáng töi nhûäng caánh cûãa cuãa caác ngöi nhaâ, vaâ chuáng töi bûúác vaâo, thêëy moåi ngûúâi söëng nhû thïë

naâo; chuáng töi caãm thêëy trong cêu chuyïån cuãa baác coá möåt caái gò

trang nghiïm vaâ quan troång. Coá leä baác coá thïí noái àêìu höm suöët saáng, nhûng cûá àïën luác cûãa söí choâi gaác múâ trong aánh nhaá nhem laâ

Tsurka laåi dõch ghïë àûáng lïn:

- Túá phaãi vïì keão möåt mònh meå túá súå. Coá cêåu naâo ài vúái túá

khöng?

Caã boån àïìu ra vïì. Iaz tiïîn chuáng töi ra túái haâng raâo, àoáng cöíng laåi röìi aáp böå mùåt àen saåm, xûúng xêíu vaâo chêën song cûãa vaâ

noái bùçng gioång khaân khaân:

- Taåm biïåt! Chuáng töi cuäng kïu to: "Taåm biïåt". Bao giúâ chuáng töi cuäng thêëy khöng yïn loâng khi àïí noá úã laåi trong nghôa àõa. Coá lêìn Köxtröma ngoaái laåi nhòn röìi noái:

- Naây, möåt ngaây kia chuáng mònh nguã dêåy thêëy noá chïët röìi cuäng chûa biïët chûâng àêëy nheá!

- Thùçng Iaz söëng khöí hún caã

- Tsurka thûúâng noái nhû vêåy, nhûng Viakhi luön luön phaãn àöëi:

- Chuáng ta chùèng khöí tñ naâo...

Vaâ theo töi, thò chuáng töi söëng cuäng chùèng khöí. Töi rêët thñch caái cuöåc söëng àöåc lêåp, tûå do úã àêìu àûúâng xoá chúå naây, töi cuäng rêët thñch nhûäng thùçng baån cuãa töi. Chuáng àaä gêy cho töi möåt tònh caãm sêu sùæc, vaâ bao giúâ töi cuäng caãm thêëy bûát rûát muöën laâm àûúåc möåt àiïìu gò töët àeåp cho chuáng. úã trûúâng, töi laåi gùåp phaãi chuyïån bûåc mònh. Boån hoåc troâ thûúâng chïë giïîu töi laâ thùçng ài nhùåt gieã raách, thùçng ùn xin. Coá lêìn, sau möåt trêån caäi nhau, chuáng thûa vúái thêìy giaáo laâ ngûúâi töi coá muâi höë raác vaâ chuáng khöng thïí ngöìi caånh töi àûúåc. Töi coân nhúá luác êëy töi àaä xoát xa nhû thïë naâo khi nghe thêëy lúâi thûa àoá vaâ sau töi àaä khöí súã ra sao möîi khi àïën trûúâng. Lúâi http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 223

phaân naân àûúåc bõa ra do aác yá: saáng naâo töi cuäng tùæm rûãa kyä caâng vaâ khöng bao giúâ àïën trûúâng trong böå quêìn aáo vêîn mùåc àïí ài nhùåt gieã raách. Nhûng röìi cuöëi cuâng töi cuäng lïn àûúåc lúáp ba. Töi àûúåc thûúãng möåt cuöën saách Phuác êm, möåt têåp thú nguå ngön cuãa Krûlöp àoáng bòa cûáng vaâ möåt cuöën saách nhoã khöng bòa vúái caái nhan àïì khoá

hiïíu: "Fata

- Morgana"; töi coân àûúåc möåt caái bùçng khen nûäa. Khi töi àem nhûäng phêìn thûúãng àoá vïì nhaâ, öng töi rêët mûâng rúä vaâ xuác àöång, tuyïn böë rùçng têët caã nhûäng thûá àoá àïìu phaãi giûä gòn cêín thêån, vaâ öng töi seä àem cêët nhûäng cuöën saách vaâo trong chiïëc hoâm nhoã cuãa öng. Baâ töi öëm àaä mêëy höm, khöng coá tiïìn; öng töi rïn ró vaâ la heát:

- Baâ rûúåu cheâ hïët caã cuãa caãi cuãa töi, baâ boân ruát töi àïën xûúng tuãy! Chao öi, luä chuáng bay... y... y thêåt laâ... Töi àem mêëy cuöën saách àïën cûãa haâng baán àûúåc nùm mûúi lùm köpïch vïì àûa cho baâ töi, coân caái bùçng khen thò töi böi nguïåch ngoaåc vaâ giao luön cho öng töi. Öng töi àem cêët thêåt cêín thêån, vò

khöng giúã ra nïn öng cuäng khöng tröng thêëy troâ nghõch ngúåm cuãa töi. Sau khi tûâ giaä nhaâ trûúâng, töi laåi bùæt àêìu cuöåc söëng àêìu àûúâng xoá chúå, maâ töi caâng thñch thuá hún trûúác. Giûäa muâa xuên, coá thïí

kiïëm àûúåc nhiïìu tiïìn. Cûá àïën chuã nhêåt laâ boån chuáng töi tûâ saáng súám laåi keáo nhau ra caánh àöìng, vaâo rûâng thöng, vaâ maäi àïën töëi mõt múái vïì àïën xoám, ngûúâi moãi mïåt möåt caách khoan khoaái vaâ laåi caâng gùæn boá vúái nhau hún. Nhûng cuöåc söëng àoá keáo daâi khöng lêu: böë

dûúång töi bõ thaãi vaâ laåi biïën ài àêu mêët. Meå töi cuâng vúái àûáa em trai nhoã cuãa töi laâ Nikölai àïën úã vúái öng töi, vaâ thïë laâ caái traách nhiïåm vuá em àûúåc àùåt lïn vai töi. Baâ töi boã ra thaânh phöë vaâ àïën úã

nhaâ möåt thûúng gia giaâu coá laâm nghïì thïu khùn thaánh. Ngûúâi meå

lùång leä, höëc haác cuãa töi thûúâng keáo lï àöi chên khoá Khùn coá thïu hònh Chuáa Giïsu nùçm trong quan taâi vaâ nhòn moåi vêåt bùçng cùåp mùæt àaáng súå, thùçng em trai töi thò bõ taång lao, loeát úã mùæt caá chên. Noá yïëu àïën nöîi khoác cuäng khöng ra tiïëng, nïëu àoái thò chó rïn laåc caã

gioång ài, coân nïëu no thò thiu thiu nguã, àang nguã noá cuäng thúã daâi àïën laâ laå, laåi coân kïu hûâ hûâ y hïåt möåt con meâo con. Öng töi súâ nùæn noá höìi lêu röìi baão:

- Àuáng ra thò phaãi têím böí cho noá möåt chuát, nhûng tao àaâo àêu ra thûác ùn cho caã luä chuáng maây...

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 224

Meå töi ngöìi trïn chiïëc giûúâng kï úã goác nhaâ, thúã daâi, noái bùçng gioång khaân khaân:

- Noá chó cêìn ñt thöi...

- Àûáa naây möåt ñt, àûáa kia möåt ñt, cöång laåi seä thaânh to. Öng töi phêíy tay vaâ baão töi:

- Nïn cho thùçng Nikölai ra ngoaâi trúâi, cho noá ra nùæng, chöî coá

caát êëy.

Töi löi vïì möåt bao caát khö vaâ saåch, àöí thaânh àöëng úã dûúái cûãa söí, chöî coá nhiïìu nùæng, vaâ vuâi àûáa em vaâo trong caát cho ngêåp àïën cöí

nhû öng töi baão. Thùçng beá thñch ngöìi trong caát, noá lim dim ra veã

thñch thuá vaâ nhòn töi bùçng cùåp mùæt khaác thûúâng, khöng coá loâng trùæng, chó thêëy hai con ngûúi maâu xanh nùçm giûäa nhûäng voâng troân nhoã maâu saáng bao quanh. Ngay tûâ mêëy ngaây àêìu, töi àaä gùæn boá vúái em töi. Töi coá caãm tûúãng rùçng noá hiïíu hïët têët caã nhûäng àiïìu töi suy nghô, khi töi nùçm vúái noá trïn àöëng caát gêìn cûãa söí; tûâ trong cûãa söí vùèng àïën bïn tai chuáng töi gioång noái rin rñt cuãa öng töi:

- Chïët thò coá gò laâ khoá khùn, maây maâ biïët söëng cho ra söëng múái laâ taâi! Meå töi ho tûâng cún daâi...

Kölaáa ruát tay lïn, chòa vïì phña töi, luác lùæc caái àêìu nho nhoã toác nêu. Toác noá thûa, long lanh aánh baåc, böå mùåt noá tröng nghiïm nghõ

nhû möåt öng cuå non. Möîi khi coá con gaâ hay con meâo àïën gêìn chöî

chuáng töi, Kölaáa chùm chuá nhòn chuáng rêët lêu, röìi nhòn töi vaâ

thoaáng móm cûúâi. Nuå cûúâi àoá thûúâng laâm töi böëi röëi, khöng hiïíu noá

coá caãm thêëy rùçng töi chaán giûä noá lùæm vaâ chó muöën boã noá àêëy maâ

chaåy ra àûúâng hay khöng? Sên nhaâ chuáng töi thêåt chêåt heåp vaâ raác rûúãi. Tûâ cöíng ài vaâo laâ möåt daäy nhaâ kho beá tñ, nhaâ àïí cuãi vaâ nhaâ

hêìm laâm bùçng vaán chûa löåt voã; ài möåt quaäng chuáng quùåt sang bïn vaâ trong cuâng laâ nhaâ tùæm. Trïn maái chêët àêìy nhûäng maãnh vaán thuyïìn, göî cuãi, göî xeã vaâ nhûäng voã baâo coân tûúi. Têët caã àïìu laâ

nhûäng thûá maâ nhûäng ngûúâi dên ngheâo àaä vúát àûúåc trïn söng ska trong luác bùng tan vaâ trong khi nûúác to. Khùæp sên cuäng àêìy nhûäng àöëng göî linh tinh nom rêët bêín, nhûäng àöëng göî ûá nûúác, bõ nùæng mûa laâm muåc naát, toãa ra muâi göî muåc. Caånh nhaâ laâ möåt caái loâ saát sinh chuyïn giïët gia suác nhoã. Hêìu nhû saáng naâo bïn àoá cuäng vang lïn tiïëng bï röëng, tiïëng cûâu kïu be be. Muâi maáu xöng lïn nöìng nùåc àïën nöîi àöi khi töi coá caãm tûúãng rùçng noá rung àöång trong bêìu khöng khñ buåi bùåm nhû möåt caái maâng lûúái àoã trong suöët... Cûá nghe http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 225

thêëy tiïëng nhûäng con vêåt röëng lïn khi bõ buáa böí vaâo khoaãng giûäa hai sûâng laâ Kölaáa laåi nheo mùæt laåi vaâ phöìng möi lïn, chùæc muöën bùæt chûúác tiïëng röëng, nhûng noá chó thöíi ra àûúåc chuát húi:

- Ph... phuâ...

Giûäa trûa, öng töi thoâ àêìu ra ngoaâi cûãa söí, goåi:

- ÙÆn trûa!

Öng töi tûå tay boán cho thùçng beá, giûä noá trïn àêìu göëi mònh, nhai ñt khoai, baánh mò röìi lêëy ngoán tay khoâng khoâng nheát vaâo caái miïång nhoã xñu cuãa Kölaáa, laâm nhoe nhoeát caã ra cùåp möi moãng vaâ

caái cùçm nhoån cuãa noá. Múái cho ùn àûúåc mêëy miïëng, öng töi àaä veán aáo thùçng beá lïn, êën ngoán tay vaâo caái buång oãng cuãa noá vaâ noái:

- No röìi chûá? Hay coân muöën ùn nûäa?

Tûâ trong möåt goác töëi om caånh cûãa tiïëng meå töi cêët lïn:

- Böë cuäng thêëy laâ noá àang giú tay vïì phña miïëng baánh àêëy thöi!

- Beá daåi nhû noá thò biïët gò! Noá laâm thïë naâo biïët àûúåc laâ ùn bao nhiïu thò vûâa...

Vaâ öng töi laåi nheát vaâo möìm Kölaáa miïëng baánh àaä nhai... Nhòn caãnh cho ùn àoá töi thêëy xêëu höí àïën àau xoát, töi caãm thêëy ngheåt thúã vaâ buöìn nön.

- Thöi àûúåc röìi! - Cuöëi cuâng öng töi noái.

- Naây, bïë noá laåi cho meå maây!

Töi àúä lêëy Kölaáa, noá rïn ró vaâ vûún ngûúâi vïì phña baân. Meå töi thúã khoâ kheâ, ngöìi dêåy giú hai caánh tay khö àeát chó coân da boåc xûúng ra àoán lêëy Kölaáa. Meå töi nom daâi àuöìn àuöîn vaâ maãnh khaãnh nhû möåt cêy thöng chó coân trú laåi mêëy caái caânh àaä bõ tóa hïët laá. Khöng coân nghe thêëy tiïëng noái söi nöíi cuãa meå töi nûäa, suöët ngaây meå töi cûá nùçm im trong möåt xoá. Meå töi seä chïët - töi caãm thêëy thïë vaâ biïët roä thïë. Vaâ chñnh öng töi cuäng cûá laãi nhaãi luön möìm vïì

caái chïët, nhêët laâ vaâo buöíi chiïìu, luác ngoaâi sên àaä töëi vaâ muâi göîi muåc ngêìy ngêåy, nöìng nöìng nhû muâi da cûâu luöìn qua cûãa söí vaâo trong nhaâ. Giûúâng öng töi kï úã goác ngoaâi, gêìn ngay dûúái caác tûúång thaánh. Öng töi nùçm quay àêìu vïì phña caác tûúång vaâ chiïëc cûãa söí

con. Öng töi lïn giûúâng nùçm vaâ laâu baâu möåt luác lêu trong boáng töëi: http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 226

- Giúâ chïët àaä àiïím röìi àêëy. Chuáng ta seä àûáng trûúác Chuáa vúái mùåt muäi nhû thïë naâo? Chuáng ta seä noái gò? Duâ sao chuáng ta cuäng àaä lùn loác suöët caã möåt àúâi, àaä laâm viïåc noå viïåc kia... Thïë röìi chuáng ta àaä àaåt àûúåc nhûäng gò?...

Töi nguã úã khoaãng giûäa loâ sûúãi vaâ cûãa söí, ngay trïn saân nhaâ. Chöî nùçm ngùæn quaá, töi phaãi cho chên vaâo gêìm loâ, giaán àïën boâ vaâo chên laâm töi buöìn nhû bõ cuâ. Caái xoá bïëp naây àaä àûa àïën cho töi nhiïìu niïìm vui quaái aác. Trong luác laâm bïëp, öng töi hay laâm àuång àêìu chiïëc gêåy thöng loâ vaâ gêåy keáo nöìi vaâo cûãa söí laâm vúä kñnh. Thêåt laâ buöìn cûúâi vaâ kyâ laå: möåt ngûúâi thöng minh nhû öng töi maâ khöng nghô ra caách cûa búát àêìu gêåy ài. Coá lêìn khöng hiïíu coá caái nöìi gò àaä

söi quaá lêu, öng töi hêëp têëp duâng gêåy keáo nöìi giêåt maånh caái nöìi laâm bùæn tung chiïëc thanh ngang trïn khung cûãa söí ra cuâng vúái hai miïëng kñnh, coân chiïëc nöìi trïn bïëp thò bõ lêåt vaâ vúä tan. Chuyïån ruãi àoá laâm cho öng giaâ àau khöí àïën nöîi öng ngöìi xïåp ngay xuöëng saân nhaâ vaâ khoác:

- Trúâi úi laâ trúâi úi...

Ban ngaây, luác öng töi vùæng nhaâ, töi lêëy con dao cùæt baánh mò

chùåt ngùæn búát chiïëc gêåy keáo nöìi ài àöå möåt phêìn tû. Nhûng luác thêëy thïë, öng töi liïìn mùæng:

- Thùçng quyã tha ma bùæt kia! Phaãi lêëy caái cûa maâ cûa. Nhûäng caái àêìu gêåy êëy coân coá thïí baán cho ngûúâi ta laâm truåc lùn àûúåc àêëy, àöì quyã sûá!

Öng phêíy tay chaåy ra phoâng ngoaâi:

- Maây nhuáng vaâo laâm gò?... - Meå töi noái.

Meå töi chïët, vaâo möåt ngaây chuã nhêåt thaáng taám, khoaãng gêìn trûa. Böë dûúång töi vûâa múái trúã vïì sau möåt chuyïën ài vaâ àaä laåi tòm àûúåc viïåc laâm. Baâ töi cuâng vúái Kölaáa àaä àïën úã vúái böë dûúång töi trong möåt cùn nhaâ saåch seä úã gêìn ga, vaâ àang àõnh vaâi höm nûäa seä

àûa caã meå töi àïën àêëy. Vaâo buöíi saáng höm meå töi mêët, meå töi noái vúái töi bùçng möåt gioång khe kheä, nhûng roä raâng vaâ nheå nhaâng hún thûúâng lïå:

- Con àïën tòm Epgïni Vaxiliïvitaå, baão rùçng meå múâi böë laåi ngay!

Meå töi nhöím dêåy, chöëng tay vaâo tûúâng vaâ ngöìi lïn, noái thïm:

- Chaåy nhanh lïn!

http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 227

Töi caãm thêëy hònh nhû meå töi móm cûúâi, vaâ coá möåt caái gò múái meã aánh lïn trong cùåp mùæt cuãa ngûúâi. Böë dûúång töi coân àang laâm lïî

úã nhaâ thúâ, baâ töi beân sai töi ài mua thuöëc laá cuãa ngûúâi àaân baâ Do Thaái laâm nghïì gaác chùæn xe lûãa. Thuöëc laá thaái sùén khöng coá, töi phaãi àúåi baâ ta thaái xong múái coá thuöëc àem vïì cho baâ töi. Khi töi vïì

àïën nhaâ öng töi thò meå töi àang ngöìi úã baân mùåc chiïëc aáo daâi tñm saåch seä, toác chaãi goån gaâng, veã àoan trang nhû trûúác àêy.

- Meå àúä röìi aâ?

Töi hoãi, khöng hiïíu taåi sao caãm thêëy súâ súå. Meå töi quùæc mùæt nhòn töi:

- Laåi àêy! Maây la caâ úã àêu, haã?

Töi chûa kõp traã lúâi thò meå töi àaä tuám lêëy toác töi, tay kia vúá

lêëy möåt con dao daâi, deão, laâm bùçng lûúäi cûa, vaâ quêåt luön mêëy caái vaâo ngûúâi töi. Con dao tuöåt khoãi tay meå töi.

- Nhùåt lïn! Àûa àêy...

Töi nhùåt con dao neám lïn mùåt baân. Meå töi àêíy töi ra. Töi ngöìi xuöëng loâ sûúãi, súå haäi theo doäi meå töi. Meå töi rúâi baân àûáng dêåy, men túái goác nhaâ, nùçm xuöëng giûúâng vaâ lêëy khùn tay lau mùåt àêìm àòa möì höi. Tay meå töi cûã àöång chïåch choaåc, hai lêìn sûúåt qua mùåt rúi xuöëng göëi, keáo chiïëc khùn tay lûúát trïn mùåt göëi.

- Cho tao cheán nûúác...

Töi muác úã trong thuâng möåt cheán nûúác. Meå töi ngoác àêìu lïn veã

khoá nhoåc, nhêëp möåt tñ nûúác röìi àûa baân tay laånh toaát êíy tay töi ra vaâ thúã döëc. Sau àoá meå töi ngûúác nhòn caác tûúång thaánh úã goác nhaâ, röìi àûa mùæt nhòn töi, àöi möi mêëp maáy nhû móm cûúâi vaâ tûâ tûâ

buöng hai haâng mi daâi xuöëng mùæt. Hai khuyãu tay meå töi kheáp chùåt vaâo sûúân, vaâ hai baân tay vûâa kheä àöång àêåy caác ngoán, vûâa lêìn lïn ngûåc, nhñch àïën gêìn cöí hoång. Möåt boáng àen lûúát trïn khuön mùåt meå töi, nhû ùn sêu vaâo khuön mùåt, laâm cho lêìn da vaâng cùng lïn vaâ caái muäi thïm nhoån. Möìm meå töi haá ra nhû toã veã ngaåc nhiïn, nhûng húi thúã thò khöng coân nghe thêëy nûäa. Töi àûáng yïn rêët lêu vúái chiïëc cheán trong tay bïn giûúâng meå töi, nhòn khuön mùåt meå töi àang àúâ ra vaâ xaám laåi. Öng töi bûúác vaâo, töi baão öng töi:

- Meå chaáu chïët röìi!

Öng töi ngoá lïn giûúâng:

- Maây noái nhùçng caái gò thïë?

http://ebooks.vdcmedia.com

Macxim Gorki 228

Öng töi àïën bïn bïëp loâ vaâ lêëy baánh nûúáng ra; tiïëng miïëng sùæt nùæp loâ vaâ vó nûúáng baánh vang lïn àinh tai. Töi nhòn öng töi; biïët chùæc laâ meå töi àaä chïët, töi cûá chúâ xem àïën bao giúâ öng töi múái biïët àiïìu àoá. Böë dûúång töi àïën, mùåc chiïëc aáo veát-töng bùçng vaãi thö, àöåi muä lûúäi trai trùæng. Öng ta kheä nhêëc möåt chiïëc ghïë àïën àùåt xuöëng caånh giûúâng meå töi, nhûng àöåt nhiïn öng ta dêån chiïëc ghïë xuöëng saân, kïu to nhû tiïëng keân àöìng:

- Nhûng, meå noá chïët röìi, tröng kòa...

Öng töi troân xoe mùæt, tûâ tûâ rúâi khoãi bïëp vúái maãnh sùæt nùæp loâ

trong tay, bûúác loaång choaång nhû ngûúâi muâ. Khi chiïëc quan taâi cuãa meå töi àaä àûúåc chön xuöëng dûúái lúáp caát khö, baâ töi tha thêín giûäa nhûäng ngöi möå nhû möåt ngûúâi muâ; baâ töi vêëp phaãi möåt cêy thaánh giaá vaâ bõ raách toaåc caã mùåt. Öng böë Iaz dêîn baâ töi vaâo choâi gaác, vaâ trong khi baâ töi rûãa mùåt, thò baác ta kheä noái vúái töi nhûäng lúâi an uãi:

- Öi, chaáu cuãa baác! Chaáu laâm sao vêåy? Laåy Chuáa àûâng laâm con mêët nguã! Sûå àúâi laâ thïë thöi... Töi noái coá phaãi khöng, cuå? Giaâu ngheâo thò cuäng àïën ra nghôa àõa caã thöi. Coá phaãi thïë khöng cuå?

Baác nhòn ra cûãa söí vaâ böîng nhaãy ra khoãi choâi canh, nhûng ngay sau àoá baác quay trúã laåi cuâng vúái Viakhi, mùåt maây tûúi tónh, húán húã.

- Naây, tröng kòa! - Baác noái vaâ chòa cho töi xem chiïëc àinh thuác ngûåa àaä gêîy.

- Nhòn xem, tuyïåt quaá àêëy! Àoá laâ quaâ cuãa baác vaâ Viakhi tùång chaáu àêëy. Chaáu tröng xem, chiïëc baánh xe nhoã àêy naây, phaãi khöng? Nhêët àõnh àêy laâ cuãa möåt ngûúâi Közùc naâo àaánh mêët àêy... Baác àõnh mua laåi cuãa Viakhi vêåt naây, baác traã baãy köpïch...

- Baác chó noái àiïu!

Viakhi noái nhoã, nhûng gioång àûúåm veã caáu kónh, coân böë Iaz thò nhaãy lïn trûúác mùåt töi, nhaáy mùæt laâm hiïåu vïì phña Viakhi vaâ

noái:

- Tröng Viakhi kòa. Nghiïm gúám laâ nghiïm! Thöi àûúåc, khöng phaãi cuãa baác tùång maâ laâ cuãa noá tùång chaáu àêëy, noá... Baâ töi rûãa mùåt xong, truâm chiïëc khùn vuöng lïn khuön mùåt sûng huáp, tñm bêìm vaâ goåi töi ra vïì. Töi khöng vïì vò biïët rùçng trong bûäa cöî tang úã nhaâ moåi ngûúâi seä uöëng rûúåu vötka vaâ caäi nhau. Ngay http://ebooks.vdcmedia.com

THÚÂI THÚ ÊËU 229

tûâ luác coân úã nhaâ thúâ, cêåu Mikhain àaä vûâa thúã daâi vûâa baão vúái cêåu Iaköp:

- Höm nay chuáng ta seä àûúåc bûäa say tuáy luáy, haã?

Viakhi cöë laâm cho töi phaãi vui: noá cùåp chiïëc àinh thuác ngûåa vaâo cùçm vaâ cöë theâ lûúäi xuöëng chiïëc baánh xe, coân böë Iaz thò cöë yá cûúâi vang vaâ heát:

- Tröng kòa, chaáu tröng, noá laâm caái gò kia kòa!

Nhûng nhêån thêëy têët caã nhûäng troâ àoá àïìu khöng laâm cho töi vui lïn àûúåc, baác liïìn cêët gioång nghiïm trang:

- Naây thöi ài, chaáu àûâng nghô ngúåi gò nûäa! Têët caã chuáng ta àïìu seä chïët; ngay chim choác röìi cuäng chïët kia maâ! Thöi, thïë naây vêåy, baác tröìng coã lïn möå meå chaáu nhaá, àûúåc khöng? Bêy giúâ chaáu, Viakhi vaâ baác, mêëy baác chaáu ta ra ruöång ài. Caã thùçng Xanka cuãa baác cuäng cuâng ài. Baác chaáu ta seä àem coã vïì àùæp lïn möå, nhû vêåy rêët töët!

YÁ kiïën àoá laâm töi rêët thñch, vaâ chuáng töi ài ra ruöång. Sau khi chön cêët meå töi àûúåc vaâi ngaây, öng töi baão töi:

- Naây, Lïcxêy maây khöng phaãi laâ caái mïì-àay, maây khöng thïí

luãng lùèng maäi trïn cöí tao, maây haäy ài vaâo àúâi maâ kiïëm söëng... Vaâ

thïë laâ töi bûúác vaâo àúâi.

Hïët

http://ebooks.vdcmedia.com