VÕ QU NG

Quê n i

Chương 1

Sau ngày T ng kh i nghĩa Cách m ng tháng Tám, tôi thư ng th c d y s m. Khi th c gi c, tôi c tư ng mình như v a ch p m t, tai tôi còn nghe ti ng hô t p t v c a chú Năm Mùi:

- T t c quay bên ph i! Bên ph i là bên tay ta c m đũa, nghe chưa?

Ch Ba tôi đang t p li n h i to:

- Tôi c m đũa tay trái, tôi quay bên nào?

Chú Năm Mùi quát:

- Đây không ph i là vi c cô gi n đâu! Đây là vi c quân! – Chú qu c m t, hô đúng là to: –

Nghiêm! Quay!

Tôi n m nh l i t ng đ ng tác luy n t p c a đ i t v , ch t con gà tr ng phía nhà b p n i gáy. Ti ng nó lanh l nh. Tôi bi t đó là gà c a anh B n Linh. Con gà này có b lông mã tía, c b nh, mào h t đ u. Ti ng nó dõng d c nh t xóm. Nó thư ng làm tôi chú ý. Nó nhón chân, bư c t ng bư c oai v , c ư n ra đ ng trư c, có gan nh y lên lưng trâu Bĩnh, v cánh phành ph ch r i gáy như thét vào tai trâu. B chó V n đu i, nó b ch y. Đ t ng t nó quay l i n n cho chó V n m t đá

vào đ u r i nh y phóc lên cây rác đ ng nhìn xu ng v ph t l , n i gáy như thách th c:

- Tao không s ai h t!

Sau gà anh B n Linh, gà c a ông Ki m Lài gáy theo. Ti ng c a nó nghe khàn khàn làm tôi nh đ n ti ng rao c a ông th hàn n i khi đi qua xóm:

- Ai hàn n i không?

Con gà c a ông Ki m Lài hay b i b y. Nó có b mã khá đ p, lông tr ng, phao to, m búp chu i, mào c , hai cánh như hai v trai úp, nhưng l i hay tán t nh láo khoét. Nó đ n ch b tre m i b n gà mái theo nó đ nó đãi giun. B i đư c con giun, nó l y m k p b ra gi a đ t, kêu t c t c m i b n gà mái đ n xơi. B n này v a xô t i, nó đã nu t ch ng con giun vào b ng. Nó còn gi v ngh nh c kêu oang oác như phân bua “ a! Ch con giun đâu m t r i hè?”. B n gà mái tưng h ng, nhưng v n d tính nên b qua. Nó còn ra nương b b p b tôi b t qu tang, xuýt chó c n cho m t tr n. Chó v t m t túm lông đuôi. M t con gà tr ng b m t túm lông đuôi trông c t ng n, đ u như b chúc v đ ng trư c, nom h t s c bu n cư i. Sau gà ông Ki m Lài, gà bà Hi n n i gáy theo. Nó phóng ra ba ti ng không đ u nhau éc, e, e. Gà bà Hi n là gà tr ng tơ, lông đen, chân chì, giò

cao, c ng n. Ti ng nó gáy còn vư ng trong c , chưa ai mê đư c. M y l n tôi g p nó nh y tót lên cây rác th t cao phóng t m m t nhìn quanh như mu n m i ngư i hãy chú ý, nó s gáy m t hơi th t to, th t dài. Nó xoè cánh, ngh nh c , nhưng r t c c ch r n ra ba ti ng éc, e, e c t ng n. Nó

ngư ng quá đ chín m t, h p t p nh y xu ng đ t. Gà th y Lê H o, gà ông Tư Đàm, gà chú Năm Mùi cũng thi nhau gáy. Gà trong làng n i gáy lo n x . Tôi nghe loáng thoáng gà ông B n R bán th t chó dư i xóm, gà dư ng Hương Thư và gà ông Ho t ngoài v n Hoà Phư c cũng gáy theo. Ông Ho t và dư ng Hương Thư thuy n, nh t gà trong m t chi c l ng tre, chi c l ng treo bên m n thuy n, nom xa gi ng như qu l u đ n. M i l n dư ng Hương Thư r i thóc cho ăn, b n gà

tranh nhau phóng c ra ngoài. Cái l ng b ng nhiên m c đ y mũi nh n. Ăn xong, nh ng mũi nh n

Quê n i

1

đó l i th t đi m t. Dư ng Hương Thư m l ng, b n gà bay ra t tung, ti ng oang oác n ra inh i. Chúng bay xu ng đ u ch mé nư c, có con n i gáy dăm ba ti ng.

Ông Ho t đ u thuy n bên c nh nhô cái đ u có búi tóc ra kh i khoang, nói v i dư ng Hương:

- Gi ng gà r ng c a anh t t thi t! L n sau đi Dùi Chiêng nh mua cho m t đôi. Tôi nuôi thi n vài con ăn T t.

Th t ra gà dư ng Hương Thư không ph i gi ng gà r ng. Chúng cũng là gi ng gà nhà. Dư ng Hương thư ng mua gà trên r ng, x Dùi Chiêng, vì quê dư ng trên đó!

*

* *

Dư i nhà b p, ch Ba tôi cũng th c d y nhóm l a. Bóng ch ch p cho ng trên vách b p. Ch đang đưa tay vu t tóc. Ch Ba v a c t tóc ng n. Các ch thanh n làng tôi, sau T ng kh i nghĩa, đ u c t tóc ng n, nói là đ c t đ t v i phong ki n. Ch Ba c m đèn bư c lên nhà trên, v t cái y m thao và

khăn tr u đem nhét vào g i m tôi. Ch nói v i m là ch không dùng nh ng th l c h u đó n a. Ch đã mua thu c c o h t răng đen. Răng ch hoá tr ng nõn. M tôi kêu lên, v th t v ng: “Răng mày tr ng, tao th y như răng chó!”

Ch Ba đưa cây đèn v phía tôi, g i:

- C c ơi! Tr i sáng tr ng r i! D y đưa trâu đi ăn!

Tôi rư n ngư i nh m d y bư c ra chu ng trâu, m dây mũi đưa con Bĩnh đi g m c ngoài b sông.

Ra kh i xóm, sao Mai trên tr i đã b c th ch. Bóng t i b t đ u r i kh i cây sung đ u làng. M t con chèo b o đ ng trên nóc mi u Bà T m đ p cánh kêu m y ti ng cho t cho t! T ch sân đình vang lên ti ng hô c a đ i t v . Anh B n Linh làm đ i trư ng có ti ng hô t t l m. Đây là đ i t v nòng c t, ch n toàn nh ng trai tráng kh e m nh trong làng. Bu i sáng s m h t p nh ng đ ng tác cơ b n, sau đó còn luy n nhi u mi ng võ dân t c. Anh B n Linh d y luy n côn. Cây côn trong tay anh quay vun vút. Anh quát chúng tôi ph i tránh th t xa, nh cây côn va ph i thì đ u chúng tôi bay m t.

Tôi ng i trên lưng trâu Bĩnh, ra đ n ch cây bàng, tôi nhón ngư i, b t tay lên mi ng làm loa g i to: Hu hu, hu hu! Đó là hi u l nh c a tôi ra quân, báo cho b n chăn trâu trong xóm bi t là tôi đã

s n sàng “xu t tr n” đ chơi trò gi t lá.

V ph n lũ tr cũng ph i mau mau đưa trâu ra sông đ đánh b i b n chăn trâu xóm dư i. Chư

tư ng c a tôi v a nghe ti ng g i li n tr l i b ng hai ti ng hu, hu! Như v y có nghĩa là: Xin tuân l nh!

Sau ngày cư p chính quy n, môn chơi gi t lá quê tôi hoá th nh hành. Chơi gi t lá ph i chia làm hai phe. Ngư i tham gia gi t sau lưng m t que dâu dài ch ng b n t c. Ph i xông ra gi t cho kì

đư c que dâu c a đ i phương. Đ a nào b gi t m t que dâu thì xem như đã b ch t m t đ u, t c kh c ph i n m lăn ra, m t úp xu ng đ t không ng ngu y. Bên nào b ch t đ u nhi u nh t là bên đó b b i. Tôi đư c phong làm nguyên suý. Không ph i vì tôi đánh gi c gi i mà vì tôi thu c nhi u tích tu ng. ch Qu ng Hu , g n làng tôi, có m t r p hát tu ng. Th nh tho ng ch Ba cho tôi hai xu đ mua vé vào xem. Do đó tích tu ng tôi đ u bi t h t. Phe chúng tôi có năm đ a, tôi g i là

năm tư ng Ngũ H . Tôi t xưng là Tri u T Long. Dư i tr n này tôi chưa th y ai v a đ p v a oai như v tư ng đó. M t đ như son, m t s c như gươm, xiêm giáp r c r đ màu, sau lưng còn c m bao nhiêu cung tên c xí. Khi Tri u T Long bư c ra sân kh u, tôi choáng ng p vì v oai phong l m li t. B n đ a khác, tôi cũng phong cho m i đ a m t tên. Tư ng Trương Phi có nh ng cơn th nh n kh ng khi p. Tư ng Lưu Khánh bi t bay trên tr i như chim. Tư ng H ng Võ có s c m nh vô đ ch. Tư ng Quan Công vư t năm c a i chém sáu tư ng c a Tào Tháo. Tôi ch ng hai tay lên hông thét vào m t b n chăn trâu xóm dư i:

Quê n i

2

- H i quân Tào t c! Ta đây là Tri u T Long! Ch cái tên c a ta cũng đ làm b n bay khi p vía. Hãy mau mau gi i giáp quy hàng thì ta tha ch t!

B n chăn trâu xóm dư i r ng to không kém:

- Chúng bay là nh ng th ng đui! Chúng tao là Lía đây. Không ph i Tào t c nào c . M t th ng m t gư m gư m ch vào đ u c a mình:

- Hãy xem qu chuỳ c a tao đây! Nó n ng nghìn cân. Cho m t chuỳ là b n Ngũ H chúng bay h n v chín su i!

Th ng này chi n đ u khá l i h i. Nó tên là Thân xóm ch , có cái đ u tr c lóc. Khi xáp tr n, nó

li u m ng húc đ u vào b ng chúng tôi làm nhi u đ a ngã u ch. M t th ng khác v hai tay đánh đét, th uy:

- Còn tao là Võ Tòng, Võ Tòng đ h đây ! Tao t ng nhai h nghe rau ráu. Sá gì nh ng mèo ư t chúng bay!

Nói xong, nó nhón m t chân, quay vòng, tr môi, méo m m, đi u b phách l i đ n c c đ . Nh ng đ a khác cũng nh y ra phùng mang trơn m t t xưng mình là C t Đ t, là Thiên Lôi. Có

đ a còn xưng mình là qu Đ u Trâu, phen này chúng ph i b t cho h t b n Ngũ H đem làm g i ăn cho sư ng. Tôi c gi nhu khí:

- B n bay là l p sinh sau đ mu n, mi ng còn hôi s a, sao dám ng o m n v i các tư ng Ngũ H

chúng tao!...

Tôi nói chưa d t l i, th ng C t Đ t đã nh y x ra. Nó làm đi u b như xách chi c đèn soi vào m t chúng tôi, cư i h h đ y v khiêu khích:

- Tư ng là Tri u T Long nào, té ra mày là th ng C c! Nguy n Văn C c hái tr m i c a ông B y Hoá là mày! Mày là th ng mi ng hùm gan s a. B chó đu i, mày b ch y v p gãy m t chân. Còn m t chân tao v t h t lia chó g m. Còn th ng này, mày không ph i Quan Công Quan Ki c nào c . Mày là th ng K có cái b ng ch a to như cái c i. Mày ăn th t chó b đau b ng kinh niên, nư c da vàng như ngh . Còn mày là H ng Võ! H ng Võ b m t (1) chùm bao, chân đi cà nh c, s c không trói n i con gà. Còn mày n a – nó v a nói v a ch vào m t Trương Phi – mày là th ng h n ăn, t ng bánh bèo nóng b r ng h t răng c a.

H uy th chúng tôi xong, nó hô to:

- H i chư tư ng! Hãy xông lên chém đ u b n Ngũ H . B n chúng là phát xít Nh t đã b n vào đ ng bào ta Ái Nghĩa hôm cư p chính quy n.

Tôi l y h t gân c , c gi ng gi i:

- Ch nói bá láp! B n th ng Lía ch t t đ i tu huýt tu lai, còn b n phát xít đang s ng s s . N u chúng tao là phát xít thì làm sao đánh nhau v i th ng Lía đư c. Tôi chưa nói xong, b n chúng đã ào lên như nư c lũ. Phe tôi ph i nghênh chi n. Th tr n di n ra vô cùng ác li t. Cát b i trên b sông Thu B n tung bay mù m t. Ti ng reo hò c a ba quân d y đ t. Trương Phi g t t t c nh ng đòn chuỳ l i h i c a th ng Thân đ u tr c. Có lúc b ngã tênh hênh, m t tay ph i ôm qu n, Trương Phi b ng đ ng lên vô cùng mau l . B n gi c m t đà ngã lăn lông l c. H ng Võ đúng là m t h tư ng, bi t giương đông kích tây d n b n th ng Lía vào th bí. Nhưng H ng Võ ch m i đánh vài ba hi p, m hôi m kê đã đ ra như t m. Tôi ra hi u cho các tư ng Ngũ H v a đánh v a rút lui. Đ i đ ch xông đ n, chúng tôi r ra hai bên, ép đ ch vào gi a. B n th ng Lía không đòi h i gì hơn vì chúng s có d p c t các tư ng Ngũ H ra làm đôi. Ch t Trương Phi ngã quay lơ, chưa k p đ ng d y, cành dâu v t sau lưng đã b cư p m t. B n th ng Lía reo hò:

- Trương Phi ch t r i! Hãy l y đ u Tri u T Long. Đ ng đ nó múa mép!

Quê n i

3

Th ng Lía thét m t ti ng to, ném ngư i vào b ng tôi. Tôi chưa k p tránh, hay cánh tay c a Lía đã

móc ch t ngang hông, qu t tôi ngã xu ng đ t. Hai tay tôi gi ch t que dâu sau lưng, hai chân đ p lo n x . Ti ng reo hò l i n i lên:

- H ng Võ ngo o r i! Ch t l y th c p!

Tôi c ngoi đ u nhìn lên. C Quan Công cũng đang giãy gi a. Quan Công đang b qu Đ u Trâu đè ngang b ng, l y tay bóp c . Ch còn Lưu Khánh l ch b ch đang b ch y. Tình th r t khó

chuy n b i thành th ng. Vi c thua tr n c a phe Ngũ H đã hi n nhiên. Trong năm tư ng Ngũ H

thì Trương Phi và H ng Võ đã b m t đ u, các tư ng còn l i cũng s p b ch t m t th c p.

*

* *

Ch t không hi u vì sao th ng Lía đang vít ch t l y tôi b ng buông tôi ra. Nó đ ng ph t d y, nhìn nhìn r i ba chân b n c ng b ch y. Có ti ng kêu to:

- Chúng bay ơi! Có th ng m i bi n! Mau ra coi!

B n C t Đ t, th ng Lía, b n Thiên Lôi b ch y. Trương Phi, H ng Võ, Quan Công b ng đ ng lên. T t c ch y đ n vây quanh m t th ng m t mày nom kì d . Nó có c p m t x ch, nư c da nó

đen thui. Ch ng bao nhiêu tu i, tôi không đoán đư c. Có th mư i tu i, có th mư i hai, mư i ba tu i gì đó. Nó g y đét. Đ u nó đ i cái mũ gi ng chi c mũ n i, đ màu xanh đ t ng khoanh ghép l i. làng tôi cũng có nh ng ngư i Sài Gòn, L c T nh v . H đ i nhi u cái mũ nom r t l . Nhưng tôi chưa h th y m t chi c mũ nào l i có nhi u màu s c s c s như v y. B n tr đ ng vây quanh, đi qua đi l i – dòm dòm ngó ngó như nh ng lái mua trâu. M t đ a ch t nói to c:

- Đen quá hè!

T t c n i cư i . M t đ a h i:

- Tên mày là chi?

Th ng l m t đ ng l ng thinh. Nó hơi núng vì th y đ a nào cũng có v hung t n. Sau cu c chơi gi t lá, m t mày b n chăn trâu đang đ l a ph ng ph ng.

Ch t th ng Thân xóm ch nh y ra:

- Tên là Cù Lao đó!

Nó huơ tay ra s c gi ng gi i:

- Nó x cù lao Chàm ngoài bi n Đông. Tên nó cũng Cù Lao, tên m i d ch ! Nó v đây hôm qua. x bi n Đông có con cá Ông to l m, b ng cái đình v y! Khi giông t , ghe thuy n b chìm. Ngư i ăn có h u đã có Ông cõng vào, không ch t đâu mà s . Khi Ông ch t, tr i cũng m t mù... Thân đ u tr c còn đ nh nói dài n a, nh ng đ a khác đang nóng ru t mu n h i th ng Cù Lao.

- Ph i v y không? Có ph i tên là Cù Lao không?

Th ng l m t bư c th t lui hai bư c, quay lưng đi v phía b cây bã đ u. Nó quay l i nhìn nhìn r i co giò b ch y. B n chăn trâu n i cư i .

Thân đ u tr c nói át t t c :

- Nó dư i bi n Đông. Bi n Đông là ch m t tr i m c. đó g n m t tr i, nư c nóng l m!

- Hèn gì! M t tr i đ t nó cháy đen thui. – M t th ng v a nói v a g t gù như v a khám phá ra m t đi u bí m t.

T t c nh ng đ a khác cũng g t gù theo.

Thân đ u tr c càng qu quy t:

Quê n i

4

- Tao xem đi xem l i, th ng đó cũng là m i bi n. M i bi n là th ng nào cũng đen như đít trã. M i núi cũng đen. B n cao càng đen, vì g n m t tr i. M i cao có gi ng có đuôi. Chúng có m t th

“ng i” kinh l m!

Nó k l i m t l n đi theo cha nó lên ngu n g p m i có đuôi bi t b ng i. B b ng i là b x ! Cái b ng s phình lên, to mãi, căng mãi ra r i, đoàng! B ng n như pháo c i, ru t gan văng tung đi h t...

Nhưng chuy n b ng n như pháo c i không h p h n b ng chuy n cái đuôi. M t th ng h i:

- Nhưng tao mu n h i cái đuôi nó m c ch nào? Có ph i m c ch này không? – V a h i nó v a s vào ch mông c a th ng đ ng bên c nh . – Nó to hay nh , gi ng cái đuôi l n lăng quăng hay cái đuôi trâu? Như v y nó c c m, làm sao ng i đ ng?

Thân đ u tr c giơ ngón tay út:

- B ng cái lóng tay này nè. Gh ng i đ u ph i đ c m t cái l tr ng. M t vài đ a ti c r là lúc nãy quên xem th ng m i bi n có cái đuôi hay không. Thân đ u tr c qu quy t:

- Làm gì có đuôi! Nhưng nó bi t u ng nư c b ng l mũi, u ng đư c nư c m n!

M t th ng xóm dư i b ng n i cư i lăn cư i lóc:

- Bay nè! Tao g p nó ngoài ch . Ai đ i, hì hì! Cái “dung” đ y cái n i mà nó nói là cái vung. Cái trã nó g i là cái trách. Có trách móc ai đâu. Hì, hì! Nó nói v i bà bán n i: Bán cho tôi cái vung đ

đ y cái trách. Bà bán n i ch u ch t, không bi t nó nói cái chi chi, hì, hì! Đi “d ” nhà, nó nói đi hu nhà, hì hì! Nó u ng nhi u nư c m n nên b c ng lư i! – Nói đ n đây nó ngã lăn xu ng đ t, ôm b ng cư i rũ rư i.

M t đ a khác ph ho :

- Nó ch ng bi t m c gì c . Hôm qua tao l i ch nó. Nó l y tay đánh đ p, đ p ch t con mu i. Nó

lư m con mu i đem ra sân ng m nghía như m t con gì l . Th y ngư i ta ăn nh ng, nó s m t máu. Nó nói là ăn sâu.

M t th ng khác chép mi ng ti c r :

- Uý! Nh ng ngon v y mà không bi t ăn! Nó ăn cái chi?

- Tao th y nó mua đư ng v i m m cái.

- Uý m ơi! Kinh l m! Ăn đư ng v i m m cái ph i o ra h t!

M t vài đ a kh c nh r i nôn o như chính mình v a ăn đư ng tr n v i m m cái.

- Th y con ng ng, nó không bi t con chi. G p trâu nó tránh xa, giương m t ch. Nó nhát như cáy. G p nó, tao thét m t ti ng, nó ho ng cái chơi!

M t đ a đ y v quan tr ng:

- Tao xem th ng này d tư ng! Nó l i x bi n Đông, ch m t tr i m c. Th y Lê H o nói phát xít Nh t cũng ch đó. cùng m t ch , chúng ph i quen nhau. – Nó h th p gi ng: – Ph i coi ch ng m i đư c!

Đ n đây không khí b ng đ i khác. Đ a nào cũng hoá nghiêm ngh tư ng như m t thám Nh t đã

đ t nh p vào sông Thu B n. M t đ a nhìn kh p chung quanh:

- Ph i báo U ban b t quách!

*

* *

Quê n i

5

Trưa hôm đó, đưa trâu v nhà, tôi thu t l i v i ch Ba tôi v a g p m t th ng m i bi n. Tên nó là

Cù Lao, ngoài cù lao Chàm m i v . Th y ch Ba nghe có v chăm chú, tôi càng nh n thêm m t vài chi ti t có v gi t gân. Nào là th ng Cù Lao đó trông r t g m ghi c. Nó bi t u ng nư c b ng l mũi. C p m t nó con nh con to c l m lét. Ch Ba nghe xong xì m t ti ng:

- Làm gì có m i bi n m i núi! H cũng là ngư i như ta c . Th ng Cù Lao đó là con c a chú Hai Quân. Chú Hai Quân ngoài cù lao Chàm v đây hôm qua. Trư c kia b lý trư ng đánh, chú b làng đi m t. Chú cùng h v i nhà mình, chú c a anh B n Linh đó. Chú có đ a con trai, ch c là

th ng mày g p. Chúng mày ma cũ ăn hi p ma m i. Ch b a đ t nh ng chuy n b y b !

Cách nói c a ch Ba có m t cái gì qu quy t làm t t c nh ng đi u tôi tư ng v th ng Cù Lao b ng tan ra mây khói. Ch Ba b o tôi đi xúc ngô ra giã. Tôi xách m ng leo vào cót xúc m t m ng b p đ vào c i. Ch Ba h a s làm món l b p. Nghe v y tôi giã càng nhanh. Ch t ch Ba ra hi u b o tôi d ng chày:

- Im đ nghe th !

Hình như có ti ng ai khóc. Tôi d ng chày l ng nghe. Rõ ràng có ti ng k l t phía nhà anh B n Linh đưa l i. Ch Ba gác chày lên c i, b ch y. Tôi v t chày ch y theo. Trư c nhà anh B n Linh, b n tr con đang nh n nháo. Trong nhà có ti ng khóc và ti ng k l .

- í tr i ơi! Ch ch t đi b m t mình anh l i... s ng m t ngày dương gian b ng nghìn ngày âm ph ...

Quái! Ch B n Linh hôm qua b c m đã nh ch Năm Như cào xông. Sau đó l i làm thêm m y bát cháo hành. Không nh ch B n l i b anh B n v v i ông bà đ t ng t như v y? Tôi nhìn quanh trong nhà cũng ch ng có ai n m im đ p chi u, cũng ch ng th y có c áo quan nào c . Bác Úc ng i x p hàng trên ph n cư i t m t m. Th y Lê H o cư i hà hà. Chú Năm Mùi cư i hì hì. Ông B y Hoá cư i như ngư i ta ho kh c, kh c! Ông v a cư i v a vu t râu ra b khoan khoái l m. B râu c a ông B y v a r m v a dài to xu ng đ n r n. Xem đi u b ông vu t râu, ngư i ta tư ng ông còn mu n kéo râu ông dài đ n đ t. M t ngư i l m t, tóc hoa râm ng i c nh bác Úc. Ti ng khóc và ti ng k l n i lên:

- i ch Hai ôi! Anh Hai đã v đó mà ch đi đâu?...

Thì ra bà Hi n đang ng i khóc. Bà là ngư i khóc to nh t. Ch B y Có, ch Năm Như ng i chung quanh cũng thút thít. Tôi r t l là trong lúc các bà đang khóc lóc thì bên nam gi i l i cư i nói n ào. T nh đ n l n, tôi chưa h th y m t c nh v a cư i v a khóc như v y. Trong nh ng h i hè

đình đám t t c đ u u ng rư u, ăn th t, đ u cư i h h , không ai khóc. Tôi cũng có đi xem nh ng đám ma, nhi u đám to l m, cũng ch th y ngư i ta khóc. N u không khóc cũng làm ra v bu n, ch ng có ngư i cư i ngư i khóc bao gi c . Bà Hi n n c lên:

- Khi anh Hai b làng đi thì ch Hai cũng đi bi t tích. Ch em thương nhau t thu đ ch m. Con r n, con chí cũng c n làm đôi, không nh không thương sao đư c!

Ông B y Hoá l i vu t râu dài cư i kh c kh c:

- Ôi cái bà này! Trư c đây anh Hai b đ qu c phong ki n áp b c, c c ch ng đã ph i b làng ra đi. Nay Cách m ng lên r i. Đ t đã lành thì chim ph i bay v đ u. Anh Hai v tìm l i quê cha đ t t , bà con ta ph i m ng ch làm răng bà l i khóc? – Ông b t chư c cách nói l i c a hát tu ng – Anh Hai gi n làng ra đi, b ch Hai l i. Ra ngoài cù lao Chàm l i l y đư c m t bà khác. Bà sau sinh đư c m t c u quý t . Th t là h nh ng !

Ông B y Hoá đưa m t nhìn quanh. Ch t ông ch tay vào ch góc c t:

- Có ph i ch nó kia không?

Tôi nhìn theo ngón tay ch c a ông B y Hoá. Thì ra là th ng Cù Lao đang đ ng nép sau g c c t. Ông B y Hoá đưa tay v y v y:

Quê n i

6

- Ra đây. Mày ra đây đ bác xem cái tư ng mày ra sao? Ái chà! Trán cao, m t x ch, tai s ng, đư ng đư ng như L c Vân Tiên. L i đen thui đen th i! Uý, có cái mũ khéo đã hung! Cho bác mư n bác đ i m t chút cho sư ng. – Ông quay v phía ngư i l m t: – Nè anh Hai, đã v đ n đây, anh đ cho em nó ăn m c chi l v y? Qu n dài không ra qu n dài, qu n xà l n không ra qu n xà l n. Ph i s m cho em nó m t b đ tây, có cái ca-vát h n hoi, đ i cho nó cái mũ ph t, ngó m i đư c!

Th ng Cù Lao m c c l i th t vào sau g c c t.

Ông B y Hoá cư i to:

- Con trai sao l i th m thà th m th t làm v y! Ph i can trư ng lên ch ! L c Vân Tiên tu i v a đôi tám đã đánh đư c b n lâu la, V đây, nên dùi mài kinh s . Cách m ng đã thành công, phong vân ta đà g p h i!

Ông B y Hoá quay sang phía th y Lê H o:

- S n đây có th y Lê H o, anh Hai nên nh th y lo b đèn sách cho em nó. “Danh con đ ng r ng thì ti ng th y đ n xa” đó th y!

Anh B n Linh dư i nhà b p bư c lên nói li n theo:

- Tôi ph i lo cho nó h c t p cái đã. Chú tôi v đư c đây, ông ch ng ph i lo cái chi cho m t. M t cha còn chú. Chú cũng như cha. V ch ng tôi s lo h t cho chú. Ch hi u trung b n này gi tr n. Ông B y Hoá kh c kh c to hơn:

- V y m i ph i đ o ch ! Tôi còn mu n h i, v y cái kho n m ng anh Hai v làng, anh ch B n đ nh sao?

- Trưa nay tôi có con gà, làm b a qua loa. M i ông B y l i v i chú tôi cho vui, không m y khi hai ông g p l i. Ngoài chu ng, tôi còn con heo. Tôi b o m B n thúc cho nó béo ú ù, r i m i bà

con đ n c m... chén rư u!

Dư i nhà có ti ng gà b b t kêu oang oác.

Ch t con V n nhà anh B n Linh s a ran. Con Vàng nhà tôi cũng s a. Chó nhà bà Hi n s a r n lên. Ông Ki m Lài bên hàng xóm ch y qua, chú Năm Mùi, dư ng Hương Thư, ông B n R xóm dư i ch y đ n. Ông Ki m Lài v a bư c vào c a đã oang oang:

- À anh Hai! Anh v đó h ? Anh gi n có ngư i, ch sao l i gi n c bà con, b đi bi t tích. Sáng nay anh v ... Hèn gì con chim khách c bay qua bay l i kêu cho t cho t. Tư ng có khách l . Té ra anh Hai v .

Ông B y Hoá vê râu:

- Sáng nay tôi c h t xì, h t xì, đoán có đi m lành. Hoá ra th t!

Bác Úc cư i:

- B a nay mà ông B y còn nói chuy n mê tín. Sách c a ông B y cũng ph i đ t đi. Ông B y n a đùa n a th t:

- Th tôi xem tư ng có sai không nào? Khi anh Sáu còn b đ qu c làm tù, tôi xem tư ng bi t cái h u v n c a anh s làm ông l n. Nay nghe nói anh làm đ n ch c gì r i đó! Có đúng không nào? –

Ông quay sang phía chú Hai Quân ch vào cái c m c a chú: - Theo sách tư ng, ngư i có cái c m dài và nh n như th này thì c đ i lao kh . Nhưng đư c m t cái thư ng đình (2) b ng b ng như

anh Hai thì h u v n v sau phú quý.

Bác Úc cư i to hơn:

Quê n i

7

- Nư c nhà đ c l p, r i đây ai ch ng phú quý. Đoán như v y cũng ch ng khác chi th y bói “đoán cho m t qu trong nhà, v chú đàn bà ch ng ph i đàn ông”.

M i ngư i cùng cư i. Bà Hi n nín khóc cư i theo:

- Còn cái h u v n c a tôi nè?

- Bà h ? Bà có hai tai to, hai má b u b u. Như v y tư ng bà đúng là tư ng ph t. Tiên ph t ra đ i ph i n m đ mùi cay đ ng. Đ c Quan Âm cũng v y, ph i ch u h t oan khiên. L a th vàng gian nan th s c, sau đó m i đư c ng i trên tòa sen. Bà t nh đ n già, không nơi chui rúc. Nhưng nh cái hi u trung gi tr n nên đã đ n lúc... thái lai. Vài ngày n a bà có m t gian nhà m i, có hai trái tám c t đàng hoàng!

- Ph i ch u th y coi tư ng gi i! U ban đã c p đ tranh tre kèo c t. Đ i vài b a s có nhà m i!

Ti ng cư i như pháo n . Ai cũng mu n h i chú Hai r t nhi u chuy n, m i chú Hai v nhà mình chơi. Cho đ n lúc ch B n Linh nh c ch ng quét bàn đ d n cơm, m i ngư i m i l n lư t gi i tán.

Chú thích:

(1) Nh t. M t chùm bao: nh t làm m lâu không lành.

(2) Thư ng đình: ph n trên c a m t.

Chương 2

Chú Hai Quân là ngư i làng Hoà Phư c, n m trên b sông Thu B n, hình th gi ng như m t con rùa n m c nh b b . B dó là m t r ng dâu xanh.

Chuy n k l i r ng:

Lúc khai thiên l p đ a, tr i đ t còn h n mang, chưa có sông Thu B n. T t c ngu n nư c không ch y v phía đông mà c ch y loanh quanh phía tây, vì đó có con giao long kh ng l hút h t nư c. Thu y th n Mưa tính hay lơ đ nh, có lúc quên c nh ng vi c có th gây ra cái ch t cho c trăm loài. M t năm th n Mưa quên g i Mây tư i nư c xu ng phía đông, gây ra nh ng cơn h n hán kh ng khi p. Ao h c n nư c, cây c i khô queo. Lư i l a su t ngày c b p bùng. Loài bi t bò và loài bi t bay, loài có râu và loài không râu đ u cháy ra tro b i. H i đó trên non cao có m t v th n tên là Thư ng Ngàn. Ngài cao to khác thư ng. Ngư i đ i ph i có t m m t th t xa m i nhìn th y đư c Ngài trong ráng chi u l ng l y. Ngài hay qua l i gi a kho ng trăng sao. M t hôm nhìn v hư ng đông, bi t có cơn h n l n, Ngài v i vã đi tìm con giao long hút nư c. Ngài nh s n nhi u c m núi r i đ ng đ i. Giao long v a há m m, Ngài l p t c t ng nhi u qu núi vào h ng nó. Nó giãy lên làm núi non ào ào s p đ . M t phen đ t ch y đá bay! Giao long b qu t ch t, ngã sóng sư t, xương x u nanh vu t c a nó ch t thành núi như núi M Yên, núi L p Th ch trùng đi p và

l m ch m đ n vài mươi d m, hi n này còn th y. Nư c không b giao long hút c tràn ra. V

Thư ng Ngàn ph i ch núi, v ch ngu n Chiên Đàn, ngu n Thu B n và ngu n Ô Da. T t c ba ngu n Chiên Đàn, Thu B n, Ô Da ngài cho nh p l i thành m t con sông to. Đó là sông Thu B n ngày nay. Sông Thu B n ch y đ n Văn Ly, Ngài Thư ng Ngàn cho ch ra làm đôi như đôi tay ôm l y khu Gò N i. V Thư ng Ngàn còn v ch d c theo b b sông Trư ng Giang, sông Tam Kì, sông B u B u... Ngang d c ch nào cũng có sông, có nư c, đ cho dân cư n y n . Nhưng vi c m i l i đ ra.

Dân cư trên sông Thu B n hoá đông đúc. S ngư i đ ra nhi u thì s ngư i ch t không ít. Nhà

c a dư i âm ph ngày càng th y thi u, m i vi c tr nên phi n ph c. Vua Diêm Vương th y c n thi t ph i xây d ng thêm nhà c a và cung đi n. Ngài sai b n Hà Bá mang theo b n Thu ng Lu ng, B ch Tu c lên ngu n đ n g . Chúng ngư c sông Thu B n, hô mưa g i gió gây ra nh ng bão táp d d i, v t h t g t t. V Thư ng Ngàn ph i đánh tr . Ngài nh nh ng núi to ném xu ng. B n thu quái ch t có hàng tri u, thây đ c c nư c. Núi rơi lo n x c m xu ng đ t, có hòn cao

Quê n i

8

ng t như Núi Chúa, núi Cu Đê, núi Phò Nam. Có hòn làm thành nh ng hình thù kì quái: Hòn Nghê gi ng như sư t đ ng ch m ra bi n, c m Ngũ Hành Sơn gi ng như năm ng n tháp ch c tr i xanh, núi Qu p gi ng như m t cái vu t h , dãy Phò Nam gi ng như đàn cá kình vùng v y... Như v y sau nh ng cu c chi n đ u ác li t, núi cũng như sông quê n i c a th ng Cù Lao đã hình thành, hi n nay còn nguyên như cũ.

*

* *

Câu chuy n v n ti p t c.

Nh nh ng tr n đánh tr quy t li t c a v Thư ng Ngàn, nhân dân đã s ng sót. Nhưng sau tr n l t bão, n n d ch t l i hoành hành.M t năm b nh đ u mùa làm ngư i ch t như r . Viên quan dư i âm ph lo v nhân th b không ghi h t danh sách. M t s cô h n ph i l i tr n gian. Chúng n i lên phá phách, b t m i ngư i ph i cúng l . M t s thay đ i hình d ng. Có lúc chúng bi n thành chim, thành cá ho c thành nh ng ông già, ho c nh ng ngư i b n thân thi t. Có ngư i đang ng i nói chuy n v i m t ngư i b n, ch t ngư i b n đó hoá thành hai, gi ng nhau như đúc. Ngư i nào cũng cho mình là b n th t, làm không bi t đâu là th t, đâu là gi . B n ma qu gieo r c hoang mang gi a b n bè, anh em, cha con. Cu c s ng b đ o l n. V a lúc đó có m t v đ o sĩ ra đ i. Ngài bi t con đư ng đi vào trăng sao và con đư ng đi vào lòng ngư i. Do đó th t hư ngài đ u hi u rõ. Ngài c m chi c qu t nan, m c áo v i, đi chân đ t, nhưng đ n đâu b n ma qu đ u khi p s . V đ o sĩ dùng bùa chú, t p h p các lo i âm h n gi ng gi i:

- Ta không hi u sao các ngươi c làm t n h i đ n sinh linh. N u ngư i s ng còn l i ít thì t t nhiên vi c l bái cũng s ít đi. S ch t đi bi n thành ma qu ngày càng đông, thì cái ăn c a các ngư i càng b thi u. Cái ăn càng thi u thì d sinh làm b y. Ta khuyên các ngươi nên t p h p l i, làm gi y khai v i Diêm Vương đ xin hoá ki p. K vì vi c nghĩa ph i ch t, đ u thai làm b c thánh hi n ho c làm thành cây tùng cây bách đùa reo v i gió. K vô t i s hoá ki p làm ngư i đi cày đi c y. K ph m t i s đ u thai vào muôn loài đi u thú, t tìm l y mà ăn, ung dung ngày tháng. Có

c n gì ph i làm đi u phi nghĩa. Ta có th tâu v i Nam Tào giúp các ngươi làm vi c đó. N u các ngươi trù tr , s mang l y ho !

B n ma qu n i lên hú hí om sòm. R t c c chúng chia làm hai phe: m t phe đi đ u thai hoá ki p, m t phe ch ng nào t t y c phá phách trong nhân dân. V đ o sĩ luy n tay n, dùng bùa phép d n chúng l i nh ng nơi hoang v ng. quê tôi, b n c ng đ u c ng c đó b nh t l i chòm đa Lí. Đó là m t m nh đ t hoang có nhi u cây đa âm u cao vút. G c đa xù xì đ y hang h c, cành đa cao to, lông lá chéo nhau thành m t vòm kín mít. Ch c ch c vài qu đa rơi l p đ p. Có ti ng rào rào như có ai đang nh y nhót trên cao, k b o d n nh t qua đây cũng ph i co giò b ch y. Vào lúc tr i h ng sáng ho c lúc có mưa lâm thâm, có ngư i đã th y b n qu B ch Th Năm Nanh ng i đu đưa trên cành cây v a ru con v a ch i ch y, tóc xoã dài t i đ t. Ai ch ng may nhìn th y chúng đ u b n m t ho c ph i h c máu trào cơm. Trư c ngày T ng kh i nghĩa, đêm đêm nh ng ng n l a đó c ch p ch n, lúc ph t t t như ma trơi trông r t ghê s !

V đ o sĩ d p xong b n ma qu , nhân dân yên n làm ăn. Lúc đ u h ch bi t tr ng ngô và c y lúa. M t hôm có v tiên n tên là Tây Lăng đang đi du sơn du thu , ch t th y trư c m t phong c nh h u tình. Đó là con sông Thu B n gi ng như d i th t lưng c a tiên nga múa lư n. Hoa màu tr i ra như g m vóc. Nh đ n c nh nh ng nàng tiên ng i quay tơ ca hát, bà Tây Lăng nghĩ nên bày cho nhân dân đ y tr ng dâu và nuôi t m. Nh bà Tây Lăng, bãi dâu d c sông Thu B n tr i ra xanh nghít. Ti ng thoi reo vui, l a phơi óng ánh. Dân vùng tôi l p mi u th bà. Hai ch Tây Lăng hơi khó nh nên m i ngư i đ u g i là Bà T m. Hôm nào cúng t , mi u Bà T m m c a. L

làng c ba năm m t l i t ch c hát h i đ t bà. Đó là nh ng ngày h i l n, không có vui nào sánh v i cái vui đó đư c!

*

* *

Quê n i

9

Khi chú Hai Quân ra đ i r i l n lên, chú th y đã có mi u Bà T m d ng lên thu nào không bi t. Cũng đã có sông Thu B n, có chòm đa Lí. Tr i đ t b n mùa v n thay đ i. Mùa xuân dâu nõn xanh mư t. Cũng là mùa t m tơ r n r p. Mùa hè bãi dâu chuy n sang màu xanh đ m. N ng to. Đ t n t. Đ n . V ng n . Cho đ n tháng chín tr i b ng âm u, r i nh ng cơn mưa t i đ t. Con sông Thu B n duyên dáng b ng ph nh to vùng lên gào thét, gi ng như con b ch tu c giương nh ng vòi dài vào các làng xóm, dìm t t c xu ng nư c. Gi a dòng nư c cu n cu n đ c ng u, nh ng cây to b v t, k t bè trôi xuôi vun vút. Chú Hai tin đó là Diêm Vương sai b n Hà Bá lên ngu n v t g đem v làm cung đi n. Chú Hai l n lên, bi t tr ng dâu nuôi t m. Chú Hai tin là trên tr i, ch xanh xanh kia, có các v Thư ng Đ đã đ nh trư c s m nh cho con ngư i. Chú Hai l n lên l y v . Hai năm sau chú sinh đư c m t bé gái đ u lòng. Và sau khi m t tr i m c phương đông và

l n phương tây ba trăm sáu mươi l n thì bé gái c a chú cũng v a tròn m t tu i. V a lúc đó làng tôi có t ch c hát b i mi u Bà T m. C làng b ng r n lên, cái vui không bi t đ ch nào cho h t. Tr con đ a nào cũng hoá nhanh nh n. Ngư i l n đ ng viên:

- Làm cho gi i đi! Tao cho đi xem hát b i!

Nh ng đ a lì l m nh t cũng hoá nhanh chân nhanh tay, m i khó khăn đ u vư t đư c tu t. M t thiên đàng s p m c a.

Chó s a gâu gâu như đoán bi t m t ngày h i to s m . L n đang ng trong chu ng b ng b g y th c vào b ng b t đ ng d y đ xem đư c bao nhiêu m . Trâu cũng nh n nhác lo cho s ph n c a mình. Quán th t chó b t đ u d ng. B n c b c mang thùng mang đĩa kéo đ n. Ngoài đình ti ng l n r ng, ti ng trâu bò b ch c ti t m ò. Dao mác ch t xương nghe l c c c. Đ n lúc đào kép t t u thì cái vui lên đ n c c đ .

Chú Hai Quân cũng háo h c như m i ngư i. Chú thu c vào h ng giáp phe trong làng, nên càng ph i làm vi c t i t p trong ngày l h i. Ông xã g i, ông hương kêu, ch d d vâng vâng cũng không k p. Ông b o đ ng này, ông sai đ ng n , m i vi c càng thêm r c r i. Đêm đ u, làng hát tu ng Ngũ H bình Liêu, hôm sau hát tu ng Sơn H u. Chú Hai ng i băm th t, b ng d c đ đâu đâu. Ngư i qua ngư i l i luôn luôn tán thư ng:

- i chà chà! Vai Đ ng Kim Lân hay n tr i n đ t!

- Th ng Côi tài quá! Tuy t di u! Tuy t di u!

Tr ng ch u gi c giã. Loáng thoáng m t vài câu hát nam hát khách t r p đưa sang. Chú Hai bi t đó là l p Đ ng Kim Lân và Khương Linh Tá th lòng trung nghĩa c a T Trình. Đó là l p Đ ng Kim Lân chém tên cai ng c đ đưa bà Phi b con ch y thoát.

Ti ng tr ng ch u càng d n d p. Ph t đang ng i trên bàn cũng ph i nh y xu ng đi xem. Chú Hai ch u không đư c n a, buông con dao ch y sang r p hát lúc nào không bi t. Ngư i xem không chen l t. Chú Hai trèo lên m t cành cây th ngư i xu ng mái r p, v ch tranh dòm xu ng. Trên sân kh u, m t tư ng m t đ . m t s c, đ u đ i mũ văn có c m hoa đ , m c áo có

r ng thêu, chân đi hia, tay c m giáo đ y v uy nghiêm. Đó là Đ ng Kim Lân đang phò bà Phi ch y tr n. Bà Phi trong b đ tang màu tr ng, tay m hoàng t v a l t lòng m . Đ ng Kim Lân gi c:

- Xin bà d i ch ch t, mà lên ng a cho mau!

Đ ng Kim Lân đ l y hoàng t , m hoàng t vào lòng, trao cho bà Phi cây ki m. Đ ng Kim Lân m i bà Phi lên ng a:

- Ch khi nguy bi n, ngăn b n t c binh, bà kíp thư ng trình, đêm th i đã đ n!

Đ ng Kim Lân cũng lên ng a r i hát câu nam ch y:

- Đêm đ n mau mau t n n. Nát gan vàng đòi đo n chua cay!

Bà Phi hát ti p:

Quê n i

10

- M y phen tr i đ t đ i thay! Càng cao danh v ng càng dày gian nan. C r p rào rào. Ti ng tr ng ch u d n d p.

Đ ng Kim Lân vư t qua i. Đêm t i ch p trùng. Ch t bà Phi b l c m t. Khương Linh Tá, b n s ng ch t c a Đ ng Kim Lân v a sa cơ b gi c gi t. Trên tay Đ ng Kim Lân, hoàng t khát s a n i khóc. B n gi c hò hét đu i sát sau lưng. Đ ng Kim Lân b l c gi a r ng sâu, đêm t i m t mùng không tìm ra phương hư ng. B ng m t cơn gió th i, r i m t ng n đèn b ng ch p ch n bên khe núi. Đó là h n c a Khương Linh Tá v a hi n lên:

- Em đây là Khương Linh Tá!

Xưng tên xong, Khương Linh Tá ch v phía trư c:

- Không quên l i th ư c, chân tr i góc b ph i có nhau. Gi c đang đu i g p. Nh m thành Sơn H u khá đi mau!

Đ ng Kim Lân bàng hoàng h i:

- Tôi v a chôn anh đó, v y tr n gian âm ph xa cách th nào?

Chú Hai b hút theo Đ ng Kim Lân đang gh p gh nh bư c theo bóng ma c a Khương Linh Tá. Đ ng Kim Lân hát:

- Vin cây, leo đá ng i gì. Đèn soi chính nghĩa, non ghi c nh tình!

*

* *

Ch t chú Hai Quân nghe có ai n m chân kéo. Chú v i tay không k p, ngã quay xu ng đ t. Chú

n i quát:

- Chơi cái m t bay h ?

Chú chưa d t l i thì hai cái b t tai n y l a văng vào m t chú. Chú Hai nhào s p xu ng đ t, la to:

- B làng! B làng! Du côn đánh tôi!

Đ p, đ p! Nh ng cái b t tai khác nên vào m t, vào tai túi b i:

- Á! Tao là du côn h ! Mày ch i tao là ch i tiên sư làng này.

Chú Hai c m m t. Th ng lí trư ng m t đ như l a, quát:

- Vi c cúng t , vi c trên đ u trên c . Mâm cúng chưa xong, mày dám đi m t. G i mày xu ng mày ch i. Dân đâu! Trói nó l i! Căng nó ra gi a đình cho tao!

Nó ch vào b n th h , g m lên:

- Trù tr gì? Mau lên!

B n th h xông vào. Chú Hai la làng inh i:

- B làng! Xã C ng gi t tôi! B làng...

Chú v a thét v a đ m đá, giãy gi a. B n anh em xã C ng p l i v t chú ngã xu ng, đè lên ngư i, c i dây th t lưng trói qu t hai cánh tay và hai chân chú l i.

- B làng b xóm! C u tôi v i! Nó gi t tôi r i! T cha mày!

Th ng xã C ng ch y rút chi c roi mây, qu t t i t p:

- Ch i này! Ch i này! Ph n này! Ngh ch này!

Chi c roi trên tay xã C ng đã nát. Qu n áo chú Hai rách bươm, kh p ngư i r m máu. Xã C ng v t roi, đi th ng vào r p hát, c m dùi đánh ch u b o c ti p t c hát.

Quê n i

11

Kh p sân đình ngư i đ ra đông như ki n. H d n dác g i nhau, chen l n, xô đ y, c xem t n m t ngư i b đánh:

- Bà con ơi! Có ngư i b gi t!

- làng nư c ơi! Có k gi t ngư i!

- Nó s p ch t r i! Có án m ng r i!

- Nó phá làng không cho hát!

- M t mày nó hung ác l m!

- Nó là th ng Hai Quân, du côn làng này đó!

Có ngư i b đ y ngã p lên trên chú Hai.

Chú Hai b trói phơi gi a sân đình. Đ n chi u ti ng rên r c a chú y u d n, c p m t chú c nh m l i. Thím Hai ho ng s ch y lên ch y xu ng kêu khóc m ĩ. Vi c đã kh n c p. Có ngư i bày cho thím Hai đ t m t khay tr u cau đ n xin xã C ng tha cho chú. B n hào lí bàn ra bàn vào cho là k quân t không nên ch p đ a ti u nhân. Thím Hai ph i l y m y l y, xã C ng ch u cho chú Hai c i trói.

Bà con cõng chú Hai v nhà, tìm ng i c u d m v i rư u đ p vào nh ng ch to c máu. Mư i lăm hôm sau chú Hai ng i d y đư c. Ngoài làng, c t c d ng gi a sân đình đã h xu ng, r p hát t lâu đã d đi, cu c s ng đã tr l i như cũ. M i bu i s m, v n b n b chao hú g i ngoài b tre làng. Chi u t i, v n ti ng tr ng thu không kh c kho i. M i v t đâu đó v n y nguyên. Nhưng trong lòng chú Hai đã có cái gì r n v . Chú không còn cái vui làm l ng đ nuôi v nuôi con. Chú d ng dưng v i n cư i c a bé gái. Thím Hai nói đ ng gì là chú n i lên quát m ng. Cu c s ng chung quanh tr nên b c b i. Nh ng c nh áp b c b xoá m nay l i hi n lên. Chú nh l i có l n chú đi khiêng đám ma, chú khiêng ch ng đòn vì ngư i chú cao. Ngư i chú cao hay th p, cái đó do bà m n n ra, nhưng chú b b n lí hương quát m ng. Chú nh l i tháng nào trong làng cũng có ti ng tr ng mõ báo đ ng, vi c đ t nhà tr m trâu x y ra liên ti p. Ngư i b cùm k p đi m canh gào khóc trong mùa sưu thu . K b t c mò cua lùng s c trong ao sình vào nh ng ngày tháng đói. Nh ng ma đ u mùa d ch t gào r ng. Chú Hai không hi u vì sao m t khi con ngư i sinh ra ph i ch u bao nhiêu tai ho . Chú nh đ n Đ ng Kim Lân, tai ho c d n d p kéo đ n. Đ ng Kim Lân còn đư c h n Khương Linh Tá hi n lên soi đư ng. Còn thân ph n c a chú!... Khi nh l i mình b c t sân đình dư i c p m t chê cư i c a thiên h , chú nghe ho ng h t. M t ti ng gà gáy. Chú Hai gi t mình bi t su t đêm chưa ng . Ch t m t ý nghĩ b t sáng:

- Ph i b làng ra đi!

Cái ý nghĩ đó c bám ri t l y chú.

*

* *

Chú Hai hoá l m lì. M t hôm chú c m c i l t lá mía đem gi t l ch d t trên mái nhà, che l i t m phên đ gió kh i l t, s a l i cái vành nôi c a con bé. Chi u đó, chú b thêm g o vào n i. Ăn xong còn gói m t gói, nói là s m mai vào r ng đ n c i. T i, chú đi n m s m. M t ch c sau quanh làng đã im l ng. Chú Hai khe kh ng i d y, chú c t mo cơm trên cây đòn xóc, đ y c a bư c ra. Bên ngoài, tr i t i như m c. Trên tr i không m t vì sao. Vài con đom đóm kéo nh ng v t sáng nhì

nh ng. Cơn mưa đã t nh, nhưng ti ng đ ng c vang l i t xa. Chú Hai ra kh i làng. Chú v a đi v a ch y. Đi đâu chú cũng chưa bi t, ch bi t c n xa làng, xa cu c s ng chung quanh cái đã. Có

th đ n m t ngư i bà con cũng b làng ra đi, hi n nay đang làm ngh tr ng chè đâu vùng núi Trư ng Đ nh, Phò Nam bên kia núi Chúa. Đ n đó cái đã, đi đâu hãy hay. Chú tránh nh ng con đư ng l n. Trên nh ng con đư ng đó có vô s đi m canh. Ra kh i làng không có gi y căn cư c s b b t. Chú men theo nh ng con đư ng nh , vư t qua cánh đ ng đ y ti ng ch nhái van v . Chú

xu ng m t cái d c, vư t qua m t bãi dâu. M t con sông hi n ra trư c m t. Gi a khuya, sông

Quê n i

12

không có đò. Tr i b t đ u sáng. Chú Hai chui vào gi a m t bãi mía ng i ngh . Nh ng xúc đ ng làm chú m t nhoài. Chú ch p m t ng lúc nào không bi t. Khi t nh gi c, tr i đã x chi u. Ti ng con bìm b p nghe r i r c. Trên tr i, m t vài con dơi đen bay ch p ch i. Chú Hai chui ra kh i đám mía, l i ti p t c đi. Ngư i ta b o Trư ng Đ nh, Phò Nam bên kia núi Chúa. Đi h t đêm th ba, chú d ng trư c m t con sông. Tr i v a sáng, đò bên kia sông v a sang. Chú ng i nép sau m t búi d a, có ti ng ngư i b o nhau đây là đò Ái Nghĩa. Chú ng c nhiên, đ ng nhìn lên. Đúng bên kia sông là Gò Mùn, trư c m t là sông Ái Nghĩa. Thì ra trong đêm t i chú đã l c đư ng, đi quay tr l i. Sang bên kia đò, đi sáu cây s l i tr v thôn cũ. đ y thím Hai và bé gái đang đ i. M t ý

nghĩ v t ra: Hay là ta quay v v i v con! Chú bư c ra kh i b i d a, toan g i đò. Nhưng chi c đò

đã xô ra kh i b n. Chú đã l đò! Chú Hai tin l đò là đi m không t t. Chú lư ng l r i quay gót đi luôn, đi m t m ch không nhìn l i.

Chú Hai nh m hư ng m t tr i l n đi th ng. Chú đi mãi đ n sát nh ng dãy núi phía tây. Đi l n vào nh ng nơi có cây c i r m r p. G p r y s n r y khoai, chú d ng l i moi m y c ăn đ đ đói. N a tháng sau, chú Hai bi t mình đã bên kia núi Chúa. Vì khi nhà, ánh đi n ban đêm c a x Hàn v phía b c. Nay cũng ánh sáng đó đã n m v phía đông nam. Như v y Phò Nam, Trư ng Đ nh, nơi có ngư i bà con tr ng chè cũng không còn xa n a.

Trư c m t là m t cánh r ng. Vư t qua cánh r ng, chú Hai s men theo nh ng sư n đ i thoai tho i đi xu ng phía đông. Nơi đây đã xa nhà, không còn lo s có ngư i rư t theo đu i b t. Bu i s m sương xu ng dày đ c, đ ng mãi đ n n a bu i chưa tan. Chú Hai nh mình đi đã lâu nhưng b i b gai góc c tr i ra như không bao gi h t. Ch t r ng núi chung quanh tr t i m t. Gió th i ào ào. M t tia ch p sáng loá. S m n ! Mưa! M t tr n mưa to chưa t ng th y, tư ng như có hàng v n chi c chum đang trút nư c trên cao! Đói rét và gió mưa đã làm chú Hai ki t s c. Chân tay tê

cóng, chú Hai bư c ch p cho ng. Ch t chú có c m giác như mình v a b rơi vào m t ch nào đó, sâu l m, sau đó không còn bi t gì n a!

*

* *

Chú Hai b ng m t, th y mình đang n m trong m t căn nhà nh . Kh p nhà v ng tanh, xa xa m t bóng đèn leo l t. Có ti ng h i:

- Đã t nh chưa?

Chú Hai m m t th y m t ông già. Ông già h i:

- Có bi t tôi là ai không?

Chú Hai nhìn chăm chăm r i l c đ u. Ông giá bư c t i c m tay chú. Ông l y ngón tay tr và ngón tay gi a b m vào c tay chú Hai xem m ch. Chú Hai d n d n nh l i nh ng vi c đã x y ra. M t v qu cay cay đ ng l i trong m m. Ông già l y cháo loãng đút cho chú m y thìa, chú Hai t nh h n l i. Ông già nói rõ t ng ti ng:

- Cha m hi n thì con cháu g p lành, Làm đi u ác thì ác báo, làm đi u thi n thì thi n báo. Tôi đi v i m y ngư i tìm cây tìm lá, tư ng đã g p ngư i nào b h tha. Khi đ n g n thì ra g p chú, mình m y th y v n còn nguyên, ng c nghe còn âm m. Tôi nói v i anh em nên c u ngư i đ lưu cái phư c cho con cháu. H cõng chú v đây, may chú s ng đư c!

Ông già h i chú Hai đâu đ n và đ n đây có vi c gì. Chú k d n đ u đuôi câu chuy n. Ông già

th phào:

- Th thì Trư ng Đ nh cũng g n đây thôi. đây nhi u chè. Ngư i bà con tr ng chè đâu không bi t.

Ông già khuyên chú Hai nên l i v i ông, đ i ít lâu, th nào chú cũng g p đư c ngư i bà con c a chú.

Quê n i

13

Chú Hai đã l i v i ông già. Chú Hai tính v n ch u khó, chú c t tranh l p l i mái nhà, đ t r y tr ng khoai, đan thúng m ng. Chú tìm đá đ c đư c m t cái c i giã g o. Ông già r t m n. Ông già cho bi t tên mình là Tùng Sơn. Bác Tùng Sơn nguyên là ngư i dư i xuôi lên đây làm r y. M t ngư i cháu trai lên đây v i bác, nhưng ngư i đó đã b v làng vì không ch u n i cái bu n r ng núi. Khi trò chuy n, bác Tùng Sơn hay d n nhi u ch nho. Bác t ng thi đ tam trư ng gì đó, sau v làm ru ng. Bác thu c làu các sách s . Nh ng đêm trăng, gi a ti ng cây lá rì rào, bác k chuy n đ i Xuân thu Chi n qu c, chuy n tư ng này đánh v i tư ng khác, vua này đánh v i vua khác, đánh đâu, vì l gì, ai th ng, ai b i, bác đ u nh h t. Bác Tùng Sơn gi ng gi i:

- Đ i nào cũng có anh hùng. Đ i nay cũng không thi u. H thư ng n núp ch n núi non. Chú Hai đánh b o:

- G p đư c h , ta đi làm gi c coi cũng sư ng! Nghi t n i ta không có súng!

- Không có súng là t i ta! Ta h c hành lèm nhèm quá. N u ta bi t h t đư c nh ng l huy n vi trong kinh đi n, ta cũng đúc đư c súng. Như trong Kinh D ch, phép đúc súng, đúc máy bay đ u có d y. L i l thánh hi n thư ng khó hi u, không th bi t đư c!

Bác Tùng Sơn còn thu c vô s nh ng bài thơ c . Bác thu c làu làu, không ch bi t tên tác gi mà

còn bi t tên ngư i chú thích. Nhi u câu hát tu ng, chú Hai chưa hi u nghĩa, bác Tùng Sơn gi ng gi i cho chú nghe r t rõ ràng. Chú Hai h i:

- Bác nh nhi u làm chi cho n ng b ng?

- Có mu n v y đâu. Nhưng đ c đâu nh đó, c y không ra n a. M t l n tôi đi thi, quan ch kh o ra bài phú có ch “lãng”, nghĩa nó là sóng. Tôi thu c t đi n v n, bi t đó là ch “lang” ch không ph i ch “lãng”. Khi làm bài tôi gieo v n theo v n lang. B n ch m thi là đ ngu d t. Tôi b đánh h ng.

Chú Hai cư i:

- Sao bác không làm ông kí ông thông cho sư ng? Lên r ng làm r y chi cho m t!

- C c ch ng đã tôi ph i b làng!

Chú Hai ng bác Tùng Sơn cũng t ng ch m trán v i lí trư ng:

- B n lí trư ng đánh ngư i.

Bác Tùng Sơn li n nghiêm nét m t:

- Chúng không dám đ ng đ n cái lông chân tôi đâu! B n quan trên cũng ph i n m t... Thì ra không ch nh ng ngư i b đánh đ p m i b làng ra đi. C nh ng ngư i h c gi i, thông minh, đư c v n cũng ph i b làng đi lên núi.

Bác Tùng Sơn như ôn chuy n cũ:

- Tôi như ngh t th ! Đ n đâu cũng g p nh ng trò chư ng tai gai m t. Nhân tâm thay đ i, th s đ o đi n. B n ti u nhân g p th i đ c chí lên m t. K quân t b tai ho gông cùm. B n gian n nh vinh thân phì gia. Ngư i nghĩa sĩ m c vòng ho n n n. H a Do ngày xưa vì nghe m t l i vô đ o ph i ra su i r a tai. Bá Di, Thúc T ph i lên núi ăn rau mà s ng... Bác Tùng Sơn ng ng m t lúc l i ti p:

- Chung quy cũng vì ta m t nư c. Nư c m t thì nhà tan. Tôi b làng ra đi... K quân t lúc th i lo n ph i thích r ng núi. Tôi cũng mu n g p m t ngư i “chơn nhơn” nhưng chưa g p đư c!

Bác Tùng Sơn còn bi t r t nhi u cây lá dùng đ ch a b nh. Bác hái v , ch tên t ng lo i, bày cho chú Hai cách sao ch dùng đ h thân và đ c u ngư i. Bác đem ti n lo lót lí trư ng trong làng mua cho chú m t th thu thân có dóng d u và có ch kí h n hoi. Nh đó chú đi kh p vùng

Quê n i

14

Trư ng Đ nh h i thăm tông tích ngư i bà con tr ng chè. Có lúc chú gánh m t gánh chè xu ng t n vùng xuôi đ bán. Th nh tho ng bác Tùng Sơn cũng “xuôi” m t chuy n, có khi n a tháng m i v . M t chuy n bác Tùng Sơn v thăm làng, mãi không th y quay l i. M t tháng, hai tháng... Bác Tùng Sơn đi bi t. Quê bác đâu, chú Hai không rõ.

V ng bác Tùng Sơn, chú Hai quay ra quay vào cũng ch m t thân m t bóng. R ng núi càng hoá

qu nh hiu. Su t đêm vư n hú. Chú Hai tr n tr c nh nhà. M t ti ng đ ng r t kh . Chú Hai nhìn ra ngoài th y m t vành trăng như g n l m. Ch t chú th y thím Hai bư c vào. Thím m c chi c áo m i. Chú Hai ng ng h i thím đi đư ng nào. Thím Hai b o thím đi đư ng th ng, đi theo đư ng chim bay thì g n.

Chú Hai h i:

- Th làng ra sao?

- Ngư i đói r t nhi u. Mình b làng ra đi là ph i. Còn tôi, tôi đã v r i!

Thím Hai khóc thút thít.

Chú Hai b ng m t. Thì ra chú v a n m mơ. Bên ngoài gió b m t cành cây kêu răng r c. Chú Hai nghe bàng hoàng, bi t là thím đã v báo m ng. Chú nh câu thím Hai v a nói “Tôi đã v r i!”. Xưa kia thánh hi n đã nói “S ng ch là t m, ch t m i th t là tr v ”. Như v y thím Hai đã ch t!

Mưa đ ào ào. Mùa mưa đã đ n. Nh đ n thím Hai, nh đ n con d i, chú Hai nghe đau như c t. Ròng rã hai tháng, r ng núi như tr i qua m t cơn điên lo n. T t c đ u ng p ng a, cây lá ng n ngang. C nh hoang tàn bày ra kh ng khi p. Chú Hai th y mình đã l c vào m t th gi i xa l , C m giác đó l n d n làm chú ho ng s , chú th y rõ không th l i...

*

* *

Mưa chưa d t h n, chú Hai đã chu n b đi bán chè. Chú Hai còn mang theo cây lá ch a b nh và

m y li n tr u ngu n đ bi u nh ng nhà quen bi t. Chú Hai bán lo i chè ngon. U ng m t bát, ai cũng khen đúng là chè ngu n, v a thơm v a ng t. Có ai đau đ u s mũi, chú bi u cho vài v thu c, trong u ng ngoài xoa, bách b nh tiêu tr , hi u nghi m như th n như thánh. M t vài bà

Năm Ô nh n th y m t vi c l . Ngư i nào v Nam Ô cũng ph i mua m t chai nư c m m ngon v cho cho v . Đ ng này ch ng th y chú Hai làm vi c đó. Có bà dò h i:

- Này anh Hai, ph i mua cái chi cho ch Hai ch ?

Chú Hai v m t r u r u:

- Nó b tôi r i!

- Th cô ta l i có m t nơi mô r i h ?

- Nó ch t, tôi m i ti c ch !

- Uý, lâu chưa?

- B n năm!

- V n v y?

- Ch v i ai?

- T i nghi p chưa! Nhưng r i cũng ph i ki m nơi mô ch !

- Chưa dám.

- H ! T i sao?

- Chưa có ai nh đ m t tay.

Quê n i

15

Các bà n i cư i:

- Vì mình chưa nh đó thôi! M t cô chưa ch ng làng này có th l y m t ông chưa v xã khác ch !

- Nhưng đi theo tôi thì ph i rúc núi! H có s hùm beo hay không?

- , đàn bà x này s hùm l m. Hay là cư i xong anh quách dư i ni. Th gian cũng l m ngư i theo quê v .

Các bà qu quy t:

- V dư i ni, hay đó! Vư t su i băng ngàn chi cho m t! V dư i ni, ra khơi, m t chuy n đư c ông bà phù h , c a ti n không đ đâu cho h t. Không ra khơi thì mu i m m, đóng b ng đóng thùng. Thi u chi vi c. B t m ch b c thu c cũng đư c...

Nói v y cho vui ch thâm tâm chú Hai không dám nghĩ đ n nh ng chuy n đó. Chú là m t th ng tr n làng, quan trên b t đư c không thoát tù t i. Chú nghĩ còn ph i bay xa. Cây cung còn đang ch chú. Chú nói cho qua chuy n:

- Muôn s r i đây ph i nh cô bác...

M i l n v Nam Ô bán chè, chú Hai th y nhi u thuy n đánh cá ra khơi. Chú Hai th y nhi u thuy n đánh cá ra khơi. Chú nghĩ: N u mình đư c vư t bi n đ n m t nơi xa l ! Gi a m t đ o v ng, tr i bi n mênh mông, còn ai bi t đư c M t chuy n xu ng Nam Ô, chú Hai g i chuy n v i các bà quen bi t, mu n ra ngoài đ o m t chuy n đ ki m đ ng l i. Bà Hương Quý buôn tr u cho bi t bà s đi cù lao Chàm thăm ngư i bà con ngoài đó. Chú Hai mu n đi, s theo thuy n đánh cá

cùng đi.

- Ch em mình ra ngoài n thăm chơi. Ngoài n , tôi có con cháu g i tôi b ng dì. Nó đ p n t, siêng làm, ch ph i cái hay kén ch n. Nói đ n ch ng con là nó c giãy n y. Chú Hai n a đùa n a th t:

- Th ph i nh m i lái th t gi i. Bà ch ph i ra tay, m i vi c m i xong đư c.

*

* *

M t con thuy n ra khơi đánh cá, nhân ti n đưa bà Hương Quý và chú Hai ra cù lao Chàm. Tr i b mênh mông, chi c thuy n như nô đùa trên sóng. Chú Hai đang vư t trùng dương đ đi bi t tích đ n m t nơi xa l . T lúc b làng ra đi, chú chưa bao gi th y m t c m giác bình tĩnh d ch u như

lúc dó.

Bà Hương Quý gi i thi u v i m i ngư i bà có ngư i em bên ch ng ra thăm bà con đ o. Nhân ti n em ch ng c a bà có mang theo nhi u “linh đơn” đ c u nhân đ th . Bà m đôi b u, l y ra t ng v thu c. Ai cũng xúm l i k mũi hít hít. Nó thơm tho, không gi ng nh ng r cây đa cây đ

c a nh ng ông lang dư i bi n. Chú Hai t ng cho bà con m i ngư i m t th . U ng lành đư c b nh, sau này hãy mua, nay chú không l y ti n, đ ng đưa vô ích. Hôm đó, có m t đ a bé c kêu đau trong c , nư c b t c trào ra. Chú Hai l y n m lá r qu t tán nh đem rà vào h ng cho nó. Hôm sau, đ a bé đã lành. Chú Hai không ng thuôc mình l i hi u nghi m đ n th . Bà Hương Quý

đưa chú đ n g p cô cháu gái. Cô không đ p l i b gù lưng. Chú Hai nghĩ chưa ph i cô chê ch ng mà cô b ch ng chê. Chú Hai b ng m ng vì cô có gù lưng thì dì c a cô là bà Hương Quý m i h t lòng giúp đ nên đôi nên l a. Chú Hai b o sau này s cho cô vài lá cao là cái lưng gù s bi n m t. Bà Hương Quý đang lo có th t chú Hai goá v hay không? Bà h i l i kĩ. Chú Hai nói chú s s p x p v quê v , như v y đ bà con hi u rõ b ng chú.

Chú Hai cóp nh t đư c s ti n đem đưa cho bà Hương Quý nh bà lo vi c cư i xin. Nh bà

Hương Quý, m i l nghi đ u đư c mi n gi m. Bên nhà trai ch ông Hương Quý v d .

Quê n i

16

Chú Hai đã ra gi u tông tích cù lao Chàm. Nh ng hôm t nh tr i chú nhìn ra xa, r t xa v phía đ t li n, lòng chú nao nao, bao n i nh thương dâng lên cu n cu n. Hơn m t năm sau, th ng Cù Lao ra đ i. Ti ng khóc c a nó hoà l n v i ti ng sóng đ i dương. Nó

l n lên gi a bao la tr i bi n. Lên ba, m nó m t gi a m t đêm giông bão. H i đó nó đã bi t ch y chơi trên bãi cát tr ng. Năm tu i, nó t p đùa ngh ch v i sóng. Tám tu i, nó t p đi khơi. M t tr i và nư c bi n làm da nó đen k t, th t xương nó quánh l i. Đã mư i hai tu i nhưng ngư i nó bé tí

t o như đưa lên chín lên mư i. Kho ng r ng đã làm đôi m t nó hoá tinh. Nó nhìn th y m t đàn chim én bay l n trong mây không ai th y đư c. Cho đ n T ng kh i nghĩa! ngoài cù lao Chàm, c đ sao vàng bay ph p ph i. Các u ban đư c thành l p. Chú Hai nh n ra m t vi c kì di u: bi n c không còn là nơi cách bi t. Con đư ng v làng t lâu b c t đ t b ng nhiên n i l i. Con sông Thu B n, b ng th y g n đâu đây. Chú Hai bi t rõ cơn bão táp d d i đã quét s ch mây mù quê. Đ t đã lành, chim bay v t cũ. Chú Hai d t th ng Cù Lao lên thuy n. Thuy n r sóng bay v C a Đ i. Chú lên ph H i An r i v i vã thuê đò v ngay Hoà Phư c.

*

* *

Chú Hai Quân và th ng Cù Lao đã v v i anh ch B n Linh. Nhà tôi v i nhà anh B n Linh ch cách nhau m t cái vư n. Ng i nhà tôi th y đàn gà đang b i nhà anh B n. Ra vào, tôi thư ng g p th ng Cù Lao. Tôi bi t nó mu n làm thân v i tôi. Th t b ng tôi không thích chơi v i nó. Không ph i tôi mu n đòi h i gì, nhưng nom nó bu n cư i quá. Ch cái mũ nhi u màu và cái qu n có quai c a nó cũng đã làm cho b n tr cư i bò. L i còn ti ng nói c a nó tr tr , đ u nó l i tr c lóc, thì b o đ a nào mu n g n nó?

Nh ng vi c tôi làm d như chơi, th ng Cù Lao xem như vi c phi thư ng dư i tr n này ch có tôi m i làm n i. Đư c nó thán ph c, tôi càng ra m t tài gi i. Thư ng lúc lên lưng trâu, tôi trèo đ ng hông, hai tay c bíu vào s ng lưng trâu, m t chân đ t vào khu u chân trâu, l y đà trèo lên. Nhưng khi có th ng Cù Lao, tôi l i lên đ ng đ u. Tôi nh y lên ng i trên đ u trâu Bĩnh gi a hai cái s ng nh n ho t, sau tôi m i nh y lên lưng trâu. Th ng Cù Lao nhìn tôi, l c đ u ph c lăn ph c lóc:

- Tui không làm n i!

Tôi h i:

- Th sao tao làm đư c?

Nó c tr m tr là đây ai cũng giàu, cũng nhi u đ dùng, nhi u c a. Cái gì nom cũng l , khác ch nó , ch th y lư i v i thuy n. Thuy n nào cũng gi ng như nhau c . Ông Ki m Lài làm ngh tráng bánh đa, nghèo xơ xác, nó cũng cho là giàu, vì ông có nào c i xay b t, n i tráng bánh, cái s y b ng tre, mành b ng nan. Nó cho anh B n là ngư i giàu nh t, vì anh có đ n hai mươi cái nong, b y cái nia, m t cái đu i đ t m. Ngoài hè còn nào là cây ch ng, n p tre. Gi tre cái nào cũng to b ng v i mu i m m. C bà Hi n nghèo cháy g p nó cũng khen nhà bà có l m cái đ p. Bà

có m t t tranh in hình hai ông Tây. M t ông có râu, m t ông không râu, hai ngư i đang c m li rư u m i nhau u ng. Xung quanh nhà bà có vô s nh ng chum v , l v , ng bơ, nh ng đ ngư i ta v t đi, bà Hi n nh t v , th ng Cù Lao nhìn nhìn ra v thích thú. M t hôm nó ch y v th h n h n. Nó cho bi t nó v a th y hai cái che ép mía nhà ông Tư Trai.

- Th mày th y cái ph đ t trên đ u ông che chưa?

Nó l i ch y sang nhà ông Tư Trai h i cái ph . B n chó th y nó đ i cái mũ l l xông ra đu i c n. Tôi hùa theo b n chăn trâu trêu nó:

- Này Cù Lao, b n chăn trâu nói mày là m i có đuôi đó!

Nó cư i th n nhiên:

Quê n i

17

- , có m t cái đuôi thì tôi thi t thích! Đư c m t cái đuôi dài như đuôi ng a, ph t qua ph t l i mà

hay!

Nói xong nó cư i hì hì ra v khoái trá.

Tôi nói th ng:

- Chúng cho mày là dân dã man u ng nư c b ng l mũi đó.

- U ng nư c b ng l mũi! Ph i t p lâu m i u ng đư c ch ! U ng đư c b ng l mũi thì đư c vào làm xi c, sang tr ng l m!

Tôi ng ng th y th ng Cù Lao nói có lí. Gi s tôi có m t cái đuôi và u ng nư c b ng l mũi thì

s đư c m i ngư i tr m tr , ch ng có gì dã man c .

Chương 3

Hôm chú Hai Quân và th ng Cù Lao v a v , anh B n Linh h a v i ông B y Hoá s gi t l n cúng m ng. Tư ng anh nói chơi, té ra anh làm th t. Anh B n có m t con l n. Lúc m i mua v , nó b ng b p chân, g y giơ xương, n m ép trong m t cái r . Th c ăn th a, ch B n d n h t cho nó. Cách bi t đãi như v y đã làm chó V n t c l n ru t. Nó đ ng nhìn l n ăn, c p m t n y l a. H g p ch B n đâu con l n cũng kêu t t, cái đuôi gi ng con giun càng ngúc ngo c. Nó theo ch B n đi vào bu ng, lên nhà trên. Nó còn c gan đi ngang trư c bàn th . H ch B n s đ n, nó li n n m du i chân, m t nh m l i. Ch B n l y ngón chân ch c vào hông nó. Nó b o:

- Ch ch c, ch ch c!

Nó l n lên như th i. Sau nó đ đ n không gi v sinh. Ch B n ph i t ng nó vào chu ng. Anh B n b o nhân d p chú Hai v làng, nên bày ti c m ng, m i bà con nh u m t b a:

- M y lâu này mình vác mi ng đi ăn c a nhà khác cũng nhi u! Ai ch ban ch huy dân quân ph i m i h t, vì mình cũng là ch huy.

Ch B n tuy lòng d r ng như bi n, nhưng giá làm th t con l n nh b ng n a con l n nhà thì v n hơn. G p bác Úc, bác Úc mách nư c:

- H Nguy n nhà mình trư c đây lép v quá! Nay đã m mày m m t. Anh Sáu đã làm nên. Trong h , có đ a làm c p huy n, c p xã, nay chú Hai v , làm ti c cũng ph i. Nhưng làm v a v a, ph i luôn luôn gi ch c n, ch ki m. Đem bán quách con l n cho b n hàng th t, ta chia l i n a. V y cũng đ . Nhà tao và nhà con Ba làm vài th bánh. T t l m r i!

Bác Úc còn d n:

- Ch ng nên nói cúng m ng cúng mi c gì c . Nói có đám gi m i bà con đ n u ng rư u, v y thôi!

*

* *

Ch B n l y n p ra hông. Anh B n đi t p t v v nhà chưa k p đ t cây côn đã vác búa ra sân b a c i. Nhà c a quét d n s ch s , bàn th lau chùi s ch bóng. C i chày n i niêu nhà tôi và nhà ch B n c l ch k ch l c c c. Tôi nói v i th ng Cù Lao:

- Mày v làng sư ng chưa? Đư c ti p như vua B o Đ i!

Tôi đang ch đ i m t s ki n l n x y ra. Nhà tôi đóng góp vào b a ti c m t khay xôi ng t. Tôi đư c ch Ba giao vi c giã n p. Tôi giã hăng đ n n i ch Ba ph i gi t chày b t thôi, vì n p đã tr ng quá. Ch Ba vu t n p, hông xôi, n u đ , tr n vào nhau, xéo v i đư ng làm món xôi ng t. Ch Ba b i t t c vào m t cái khay, ép xôi l i, r c v ng. Mùi thơm c a xôi bay ra, tư ng không có mùi thơm nào thơm hơn đư c. Tôi ng i nhìn. Ch t tôi g i ch Ba khe kh :

- Ch Ba! Ch coi có mi ng cháy...

Quê n i

18

Ch Ba qu c m t:

- Đ đ cúng mà mày đ nh ăn trư c h ?

- M t mi ng cháy nho nh thôi.

Ch Ba càng la to:

- Không có mi ng cháy nào c !

Làm món xôi ng t xong, ch Ba còn làm giúp bác Úc món bánh giò. Ch vu t n p, hông đ , l y lá

dong gói thành nh ng chi c bánh vuông v c to b ng đ u g i. Ch B n l y ra m t bó v i s i, vác thang ra vư n ch t ba trái mít, đem đi ch bán đ s m hương đèn m m mu i. Tôi cùng đi ch đ

gánh giúp cho ch B n. Anh B n cho th ng Cù Lao cùng đi theo.

Tôi v i ch B n m i ngư i gánh m t gánh nh đi trư c. Th ng Cù Lao theo sau. Ra kh i b keo vư n bác Úc, con đư ng hoá thênh thang. Bên trái là bãi dâu tr i ra l p l p. D c đư ng, ch c ch c m t h nư c hi n ra như m t t m gương sáng qu c. Quanh h , nh ng b i tre xanh nghiêng nghiêng trên nư c. Đư ng vào ch càng r n r p. G p nhau ai cũng h i han chào đón. Ch B n khen:

- Đ rày đi ch sư ng l m! Ăn mày, ăn c p b ngh đi đâu m t!

Ch B n lo bán v i s i trư c. B n hàng t B o An lên mua s i đi m t hàng dài. Ngư i nào cũng có m t cái cân móc trên khuy áo trư c ng c, trên vai v t m t khăn vuông to. Cu n s i nào cũng đư c ngư i mua s bóp, đư c v ch ra xem r i b chê là s i chưa nh chưa đ u. Cái khăn v i v t vai c a ngư i mua ph ng d n to b ng qu bư i, sau to b ng cái c i. Bán v i xong, ch B n r sang hàng hoa qu . Mít ch t thành đ ng, có trái to b ng cái lu. Ngư i mua l y tay v v . Bà hàng mít c m con dao to, c t ph m ph p thành t ng mi ng hình lư i búa. Mít ngh múi vàng hư m. Mít d a múi tr ng b ch. Mít dai hay mít m t mùi thơm đ u thơm ngát. Bí v i dưa gang gánh đ n hàng gi . Bà bán hoa qu th y th ng Cù Lao đ i cái mũ n i l l , li n nh t đưa cho nó hai qu i n p, h i thăm có ph i nó L c T nh v không. Ai cũng t t b ng, cũng mu n cho ngư i khác m t v t gì. M i ngư i trong ch đ u vui v . Ngay c m Búp, m Xù trư c đây hay gay g , chuyên ngh đánh c p th t cá, cũng tr nên hoà nhã hi n lành.

- Mình là dân nư c đ c l p, Cách m ng lên r i, “x ” th t cá c a bà con chi n a!

Ch B n đ ng trư c đ ng d a Chiên Đàn ng t n i ti ng. C m lòng không đ u, ch mua ch c qu v b m m. Ch mua cho th ng Cù Lao m t chùm lòn bon ăn cho bi t. Lòn bon r t quý, trư c Cách m ng ch đ dâng vua. Ch có ch bán tranh tre, than c i. Các bà bán than m t mày đen thui. Nh ng chú bán tre chân tay b gai cào xây xát. Dây d a khoanh thành khoanh. D u rái đ ng thành gàu. Chè tươi bó thành bó. Ngô khoai v ng đ phơi đ màu s c. Th ng Cù Lao d ng trư c hàng cá bi n, nhìn ch m ch m, mi ng há h c. Không ng nh ng loài v t nó thư ng v c, thư ng b k p, đây đ u có đ . T nh ng con cua l n tuy b trói ch t nhưng v n ngo ngoe, nh ng con tôm hùm l m râu l m càng, cho đ n các lo i cá cơm, cá nhám, cá chim, cá sòng s p đ y m t đ y r . Th ng Cù Lao tư ng th y l i mùa cá bi n. Chúng tôi kéo sang hàng bán bánh đ y h p d n. Bánh n m b t m n, nhân tôm s p thành ch ng. Bánh ú, bánh gio gói lá dong bu c thành chùm. Bánh bèo đ trên bát, bát nào cũng nh y m , r c đ y nhân th t v i tôm. Bà bán bánh xèo đ b t vào ch o ch c ch c nghe “xèo”. Bà bán bánh đa phe ph y chi c qu t tre, tr cán qu t ép bánh vào n i l a, bánh ph ng giòn tan. Các cô hàng xén đ n ch ch gánh m t gánh trên vai. Gánh đ t xu ng bi n thành c m t qu y hàng, hai đ u gánh l p không bi t bao nhiêu là m ng, cái nh l p trong cái l n, đ ng đ các th trên đ i, t cây kim s i ch , bánh xà phòng, m b k t, cho đ n tiêu, hành, t i, t, hương, đèn, gi y mã, không sót th gì. Dù ai đã đi kh p thiên h , đ c h t sách v , nhưng n u chưa đ n thăm ch Qu ng Hu thì trình đ v n hi u bi t v n còn th p. Chj B n mua m m mu i, d u l c, d u d a, th nào cũng ch đùm trong lá chu i hơ l a, không bi t bao nhiêu là đùm to nh , ch ng c n ph i chai l l nh k nh phi n ph c.

Quê n i

19

Tôi và th ng Cù Lao d o chơi quanh ch . góc ch là hi u thu c b c. Tôi ch cho th ng Cù Lao th y b c tranh v m t ngư i tr n tru ng b hàng trăm cây kim đâm vào đ u, vào tim, vào b ng. Th ng Cù Lao không hi u ngư i đó b t i gì mà ph i ch u m t nh c hình ghê s v y. Tôi gi ng cho nó bi t, đó là hình v nh ng huy t trong thân th ngư i ta. Ai cũng có trăm th b nh, ch c n l y kim chích vào nh ng huy t đó thì bách b nh s tiêu tan. Trên m t cái t đ y nh ng h c, tôi ch cho th ng Cù Lao th y ba ông phúc, l c, th làm b ng s . Ông nào trông cũng phương phi, cũng có v th n nhiên ph t l . Đ i v i h , ch Qu ng Hu đông hay không đông, th ng Cù Lao có đ i mũ n i hay không đ i mũ n i là đi u không c n bi t đ n. Tôi d n th ng Cù Lao lư n qua ch bán chi u, ch bán n i đ t, các quán bán mì qu ng, nhìn ngang nhìn ng a c t đ khoe v i th ng Cù Lao cái hay cái l bày trong ch .

*

* *

Lúc quay v nhà, tr i đã x . Đ n t i, l n đã m xong. Bà con đ n giúp vi c n u nư ng đ u có

m t. T t c n i niêu bát đĩa nhà tôi và nhà bác Úc đ u đư c đem ra, gánh v nhà anh B n. Ti ng giã giò l p b p. Ti ng băm th t l c c c su t đêm. L a b p sáng t n ngoài b tre. Ch Ba, ch B n h t h i món này đã giã hành chưa, món n đã r c tiêu chưa, l i g i tôi và th ng Cù Lao sai múc nư c, l y c i, khêu đèn, đánh chó. Các ch thò đũa vào n i đ khu y. H t khu y l i ng i, l i n m. Lúc tr i sáng, anh B n giao tôi đi m i khách trong làng. Anh B n mư n s n cho tôi cái áo dài đen. Cách đi đ ng c a tôi hoá khác. B n chó th y tôi ăn m c l l n i s a r t d . Tôi d t th ng Cù

Lao đi theo. H g p khách ph i m i, tôi khoanh tay trư c ng c l p l i l i anh B n d n:

- Hôm nay nhà anh B n Linh tôi có gi , nhân cũng đ m ng chú Hai tôi v làng, m i bác đúng gi ng l i nh u rư u!

Đi h t xóm trên, tôi ra ngoài v n đ m i ông Ho t. Ông Ho t đang ng i trong thuy n. Tôi không th đ ng khoanh tay, ph i chui vào thuy n, ph i ng i x p l i nên g p nhi u lúng túng. Ông Ho t đang nói chuy n v i ông Mư i Ý. Ông Mư i Ý h i to:

- Mày m i ông Ho t, th có m i tao không?

Tôi không bi t nên gi i quy t th nào. Nh rõ anh B n không d n m i ông Mư i Ý, tôi nói d t khoát:

- Không m i.

C thuy n cư i .

Chui ra kh i thuy n ông Ho t, tôi đ n xóm gi a đ m i ông B y Hoá. Tôi s c nh ông B y v a mua đâu v m t con chó mun r t d . Phen này th y tôi xúng xính trong chi c áo dài, ch c nó không tha. Tôi s chó c n, cái s tăng d n. Tôi quay l i g th ng Cù Lao:

- Mày bi t ông B y Hoá không?

Nó tr l i li n tho ng:

- Ngày b a gì, ông B y Hoá có m t v t s o trong mông.

Nghe nói chuy n l v y, tôi b c mình nói x ng:

- Cái v t s o đó có tr i bi t! Tao bi t ông B y Hoá có râu thôi. Nhưng nghĩ đ n con chó d c a ông B y Hoá, tôi d u gi ng:

- Thôi đư c. Áo dài đây, cho mày m i ông B y m t cái cho sư ng!

Tôi v a nói v a c i áo dài đưa cho th ng Cù Lao. Nó sư ng ra m t vì nó cũng thích đư c đi m i như tôi.

Quê n i

20

Th ng Cù Lao vào nhà ông B y. Tôi ng i đ i ngoài ngõ. Đ i mãi ch ng th y nó quay ra, tôi bu c ph i g i to. Con chó mun c a ông B y ch y v t ra, th y tôi th p thò, nó xông vào đu i c n. Tôi ph i v a bư c th t lùi v a ch ng đ . M t lúc sau th ng Cù Lao m i ch u hi n ra. Nó còn khoe v i tôi là nó đư c ông B y đãi mít. Sau khi ăn mít, nó còn đư c xem tranh v Th p Đi n Diêm Vương trên bàn th th n trong nhà ông B y.

*

* *

Khi tôi và th ng Cù Lao quay v đ n nhà, c bàn đã d n s n. Khách kh a đ n đông đ . Anh B n Linh, khăn áo ch nh t , th p hương đèn b t đ u làm l . Tôi đang ch anh B n bái hai bái r i th p xu ng l y như m i khi. Nhưng anh B n đ ng yên, hai tay buông thõng, cúi đ u nh m m t. Ch t anh ng ng lên nói oang oang:

- Thưa bà con cô bác, thôn Hoà Phư c chúng ta thi t đáng t hào! Xưa kia có ông Bùi Ki t theo đ ng C n Vương b nhà ra đi mưu đ vi c l n. Ai cũng tư ng ông b Tây gi t. V a r i m i bi t ông thoát lên núi. Con cháu c a ông còn s ng Dùi Chiêng. Sau hôm cư p chính quy n, cháu n i c a ông là ông H i Hi t v đây tìm l i h hàng tông tích. Như v y cách m ng đã tr l i làng xóm t tiên... Chú Hai Quân chúng tôi trư c đây không ch u áp b c, b làng ra đi, b ng d luôn luôn hư ng v cách m ng. Nay nư c nhà đ c l p. Đ t lành chim bay v đ u. V đây chú th y bà con ai cũng tham gia cách m ng, vui đó không chi sánh k p. Hôm nay nhà có gi , l i có chú Hai chúng tôi v , m i bà con đ n c m chén rư u nh t...

Ch t anh B n Linh vung cao n m đ m hô to:

- Cách m ng muôn năm!

Ti ng hô b t ng , ch th y Lê H o hô theo.

Trên bàn th , hai ng n n n run run. Như v y, theo m tôi, là vong linh ông bà đã v hư ng. Tôi đ i anh B n t t đèn, cho h c bàn. Anh B n v n nghiêm trang:

- Xin m i chú Hai phát bi u ý ki n.

Chú Hai b g i b t ng , gi t thót. Chú đ ng lên d ng h ng đã m y l n nhưng ch lí nhí đư c m y ti ng:

- Chúc bà con hai ch khương ninh.

Anh B n Linh sai d n c , m i khách ng i vào mâm, b t đ u rót rư u. Ti ng so đũa, ti ng m i nhau r n lên. Ông Tư Trai ng i mâm trên h i to:

- Anh Hai và cháu nh đâu r i? M i ng i lên mâm trên n y.

Chú Hai xin t ch i, li n b m i ngư i ph n đ i. Th ng Cù Lao cũng b đ y ng i lên mâm trên. Nó đưa tay v y tôi lên, nhưng đ i mãi ch ng có ai m i tôi lên c . Ông B y Hoá thò đũa g p m t c c ch giò to tư ng, ch m nư c m m, b g n vào m m. C b râu dài c a ông B y nh y nhót theo nh p quai hàm đang làm vi c kh n c p. Chưa nu t xong, ông l i đưa đũa k p luôn c hai khoanh ch giò n a, đưa ra trư c m t nhìn như xem th nó có quá to không. Ch t ông th g n c c ch vào bát th ng Cù Lao. Ông Tư Trai càng t ra cương quy t. Ông bưng c bát chân giò l y đũa b i tìm mi ng to nh t, ch m nư c m m c n th n, b vào bát c a th ng Cù Lao. Đ n lư t th y Lê H o cũng g p b cho nó n a cái bánh giò. Dư ng Hương Thư

dành cho nó c m t đĩa xôi ng t. Th ng Cù Lao v a nhai v a nu t, c p m t sáng r c. Thanh toán xong món ch và chân giò, nó còn ăn thêm c n a bát m c. Nó ra tay bóc bánh và ăn xôi ng t. Qu là th ng ng c, không bi t tính toán gì c . C đ b ng ăn cho h t các món xào n u trong mâm cái đã. Còn bánh giò và xôi ng t c gi l i r i làm m t ti c n a có sư ng không? Tôi nháy m t b o nó khoan đã, nhưng nó c nu t. Th nh tho ng anh B n g i:

Quê n i

21

- Thêm đây m t đĩa bánh, nghe!

- Thêm m t đĩa th t đây, nghe!

nhà dư i, ch B n cũng d to không kém. Ph i d to đ đư c rôm r . Khách kh a cư i nói vui v . Câu chuy n xoay quanh nh ng vi c hôm cư p chính quy n. Làm sao ta c m đư c cây c đ sao vàng trên ng n cây sung chót vót? Vì sao ai n y cũng đ u răm r p? Ai cũng mu n bi t vi c cư p chính quy n ngoài bi n ra sao.

- Ngoài n cũng d như trong ni ch ?

- Cũng kinh thiên đ ng đ a v y!

Câu chuy n chuy n sang vi c ông H i Hi t, cháu c a ông Bùi Ki t Dùi Chiêng v tìm t tiên Hoà Phư c. Trư c đây khi b n Pháp đưa ông Bùi Ki t đi gi t, ông xin m t vuông v i đ . Ông c m vuông v i ni m câu th n chú. Vuông v i b ng bi n thành con r ng. R ng bay mang ông v núi.

Ông Ki m Lài v a nhai v a nói:

- Con trai ông Ki t là ông Bá Hoành. Con trai c a Bá Hoành là H i Hi t săn c p tài l m!

Ông Ki m rút khăn lau m hôi trán, d ng l i th , nói ti p:

- Ông H i Hi t hôm v làng có bi u bà con m y chai rư u h c t, tr b nh đau xương như th n. Ông nói dư i ni ít g . Ta làm trư ng h c thì c lên Dùi Chiêng l y g . Có ph i v y không anh Hương Thư? Anh trên n ch c rõ.

Dư ng Hương Thư ng ng g p:

- D , thi t v y! Chú H i Hi t có bè g t t.

Rư u v i tiêu t đã làm m t mày th y Lê H o đ như g c. Th y ph i ngh g p đ k p đưa ý ki n c a mình:

- Nghe nói đ n làm trư ng là tôi lo ngày ng y! Tôi ph i đi Đà N ng m t chuy n. Ra ngoài n mư n anh Sáu quy n sách c a ông Lê-nin. Tôi ph i xem cho rõ đo n ông bày v cách d y d tr con th nào. N u anh Sáu không có sách c a Lê-nin thì ph i mư n cu n c a ông Mác. Các v cũng là b c thánh c .

- Nên mư n lâu lâu – Ông B y Hoá v a nói v a đ t đũa đ vu t râu – Đ này c p m t tôi nó lem hem quá, th y m t bông đèn hoá hai bông đèn. Tôi cũng đ c đ bi t t i sao ông Lê-nin nói gì là t x làm theo h t th y.

Ông Tư Trai ti p theo:

- Th y Lê H o cho tôi mư n đ c vài hôm. Tôi mu n xem ch ông Lê-nin gi ng gi i vì sao tôi v i ông Thi p c ki n nhau. Sau Cách m ng, tôi như t nh l i. Nhà có con heo, ph i x th t, m i bà con nh u, tôi b cái trò ki n t ng.

C nhà cư i . M i ngư i đ u nói n lên, không còn nghe rõ đư c gì n a.

Chương 4

Chú Hai Quân đi thăm bà con trong làng. T hôm v quê ch mình th ng Cù Lao đ n chơi quanh xóm. Nó đ ý xem xét t ng nhà. Nhà c a trong ni r t khác ngoài n . Nhà nào cũng có l m c t, phía trư c có ba c a ch ng. C a ch ng lên làm thành m t hàng hiên che n ng. Tr con khiêng chõng ra hiên n m mát, ngư i l n ng i tr y ngô hay quay thao kéo s i. Nhà anh B n Linh có cái giư ng thùng, nó chi m non n a gian nhà. Đó v a là cái giư ng v a là cái thùng... vĩ đ i. T t c đ đ c c a anh B n Linh đ u ném vào giư ng thùng. Anh leo lên đó n m ng . B n tr m ch còn

Quê n i

22

cách dùng búa b a giư ng may ra m i cư p đư c c a. Sau ngày cư p chính quy n, anh B n ch ng c n n m trên giư ng thùng n a. Anh nói:

- Trôm cư p h t r i! Ra n m ngoài này cho mát!

Anh xách chi u ra n m trên chõng tre đ t ngoài hiên, ng th c a. Ban đêm không c n vác côn ch y đi đu i tr m.

Nhà nào cũng có vư n, cũng có hàng cây keo quanh nhà kín mít. T nhà này mu n sang chơi nhà

khác ph i đi ra ngõ, ngõ có c ng đóng. ngoài bi n không v y. Th ng Cù Lao có th ch y thông th ng t nhà này đ n nhà khác, không ph i qua ngõ qua ngách nào c . ngoài đó, nhà ông D u li n phía sau b p. Nhà anh Hư ng sát phía trư c, có rào gi u gì đâu! Ông D u ăn gì nó đ u bi t h t, nói gì nó đ u nghe h t. đây, nhà nào cũng l m th chu ng: chu ng trâu, chu ng l n, chu ng gà. Nhà anh B n Linh có m t cây rác cao b ng cái c t bu m, ch t toàn c i mía và rác mía. Ch B n rút c i đun là cây rác có m t l tò vò, con trâu rúc l t. Riêng nhà bác Úc có m t b i bông trang, có bư m đ màu lăng xăng đ n đ u. Kh p vư n tràn đ y ti ng đ ng. Không ch ti ng chó s a, heo kêu, gà gáy, chim hót, ti ng tr nô đùa, mà còn nhi u ti ng l khác : ti ng lách cách thoi đưa d t c i nhà ông C u Sang, ti ng mõ l c c c c a b n tr đu i v t ngoài đ ng. Chi u xu ng, kh p vư n ve ran, c cây hoa lá s t so t n xoè. Th ng Cù Lao th y r t bu n cư i là

Hoà Phư c, ngư i ta không g i l n b ng ba ti ng c, c, c mà l i g i t, t. Ngư i ta không g i gà: cúc cù, cúc cù, mà l i g i là cúc, cù cù. H nghe g i cúc, cù cù là b n gà qué ch y văng te lãnh ph n ngô thóc. Nó cho chính Hoà Phư c bà con nói tr tr r t khó nghe, còn dân ngoài cù

lao Chàm nói gì nghe cũng rõ ràng rành m ch.

*

* *

Chú Hai Quân d t tôi và th ng Cù Lao đi qua làng. Ngư i g p th ng Cù Lao c nhìn nhìn. H

không bi t chú Hai là ai c . Chú Hai th y cây sung đ u làng v n như cũ. Cây d u l i m c bên c nh th y cao hơn. Cái th t đá đ t trên đ u d c gi a con đư ng ra sông v n n m nguyên ch cũ. Trư c kia, khi đi ra đ ng, chú Hai thư ng mài lư i mác đ y. Con đư ng đ t ch y qua làng m c đ y c ch v i c may, r i rác đó đây có dăm b i du i, vài cây b m b p. Chú Hai t ng qua l i có

v n l n trên con đư ng đó. Xưa kia, chú gánh gánh dâu đi trư c, thím Hai tay k p chi c nón ch y theo sau. Cũng v n ngôi đình cũ n ng n và meo m c. Cũng v n cái mi u Bà T m l ng l . Cũng v n cây đa đ ng c nh mi u như chi c l ng che. Cũng v n cái bình phong có đ p con h v n v n, c p m t thao láo. Chú Hai c m th y r t rõ khi con ngư i đi qua thì mái đình, cây đa v n còn l i. Con ngư i ch t đi, nhưng bãi dâu, con sông, đ ng ru ng không bao gi m t. L p ngư i này m t đi, l p ngư i khác thay th , nh ng núi Chúa, hòn Cà Tang v n y nguyên. Chú Hai m m nh n th y ý nghĩa ch đ t nư c và sông núi. T i sao ch m t làn mưa thưa m m t trên ngàn dâu, m t làn khói lam ph trên mái r , m t bóng đa mát, m t hòn đá mài, khi đi xa chú Hai c nh day d t. Có lúc chú th c gi c bàng hoàng như v a nghe ti ng tre kĩu k t ho c m t gi ng hát ru con sau cơn mưa chi u t nh. Chú Hai nghe đ t gan d t ru t. Chi u xu ng v n huy hoàng như mư i lăm năm v trư c. M t làn sương ph nh trên m t sông. Núi Cà Tang và núi Chúa m m xa. M t m nh trăng r i r i móc vào cành tre đung đưa theo gió n m t phía bi n th i t i. Chú Hai t t vào thăm ông B y Hoá. Ông B y v a th y chú bư c vào đã kêu lên:

- Ái chà chà! Chà chà!

Như v y có nghĩa là “Ôi sung sư ng quá! Sung sư ng quá!”

Ông v i vã nh c b ng chi c giư ng tre trong nhà đem đ t ra ngoài sân đ ng i chơi cho mát. Chú Hai nói là v đư c m y hôm, nhưng hôm nay m i đ n thăm ông B y đư c. Ông B y v a cư i v a nói:

- M i v c ngh cái đã. V i v i vàng vàng làm chi cho m t! Ph i dư ng s c cho kh e, ông v i tôi s đi quy n và chơi đ y cây như lúc nh . Ông đi v ng, làm tôi thi u ngư i v t l n.

Quê n i

23

Tôi và th ng Cù Lao c thích nhìn. Nhà ông B y có đ n ba cái bàn th . Ông B y th Ph t. Ngày r m, ngày m ng m t ông không ăn m n vì s sát sinh. Trên bàn th gi a, có tranh đ c Ph t t ng i trên toà sen m t nhìn xu ng r n. Trư c m t Ph t t đ t m t cái chuông và m t cái mõ mi ng r ng như mi ng cóc, bên trên treo nh ng con long, con lân b ng g c tre. Ông tìm đâu ra nh ng g c tre v n v o đ y lông lá, ch p thêm nh ng tóc, nh ng râu thành nh ng con v t kì quái. Bàn bên t th Th p Đi n Diêm Vương. Quanh bàn treo nh ng b c tranh v nh ng c nh rùng r n âm ti. Trong nh ng tranh này, tuy ngư i ch t đã chôn xong nhưng h s ng l i, bư c ra kh i m , đ n mư i c a đi n Diêm Vương đ ch u nh ng c c hình ghê s . Tranh th nh t v m t b p l a h ng h c. Trên b p l a, m t v c d u đang sôi. Hai con qu m t tr ng nanh dài dìm m t ngư i b t i vào ch o d u sôi. Trư c đây, ông B y cho tôi bi t k b t i đó đã t ng nói láo trong lúc còn s ng trên dương gian. Nói láo ch m t l n cũng b đem đun như v y. Th t quá kh ng khi p! Có

l n tôi đã nói láo v i ch Ba là tôi đưa con trâu Bĩnh đi g m c , kì th t tôi đã r lũ chăn trâu đi chơi gi t lá. N u v y, Diêm Vương s t ng cho tôi m t v c d u sôi. Còn như ông Tư Đàm làng tôi nói láo có sách thì ph i dìm m y l n vào d u sôi như v y!

Tranh th hai v c nh m t con qu đ y lông lá đè c m t ngư i đang giãy gi a. M t con qu khác dùng m t cái cưa cưa ngư i b t i ra làm hai. Ông B y cho tôi bi t, ngư i b cưa như v y vì lúc s ng trên tr n th đã vào vư n hái tr m hoa qu c a ngư i khác. Vư n nhà ông B y có m t cây i qu chín nh b ng ngón chân nhưng hương thơm ngào ng t. Ru t i tr ng phau, đã ăn m t qu thì d u tiên ph t cũng mu n ăn thêm qu n a. Chính tôi là

ngư i đã vào vư n ông B y hái i, l i còn đem cho các b n. Đã b n u d u, nay tôi l i b cưa làm đôi m t l n n a.

Đ n b c tranh th ba. Ngư i ph m t i ng i trên m t mi ng s t nung đ , mông đít đ h , l a b c làm tóc trên đ u qu n qu i mu n cháy. Ông B y b o t i đó là t i sát sinh trong nh ng ngày r m, ngày m ng m t. K gi t r n r p cũng b khép vào t i này. Nh t đ nh m tôi và ch Ba s ph i b nung trên s t. Vì b t k ngày nào, b t đư c con cá là h n i l a kho nư ng. Tranh th tư v b n qu s tay c m kìm xông vào móc lư i m t ngư i đang b trói. Lư i k ph m tôi b b n qu s kéo ra kh i m m đ n m t t c. Ông B y b o đó là ngư i đã t ng ch i Tr i ch i Ph t. N u v y thì m i ngư i trong xóm s b rút lư i vì h đ u có ch i Tr i, nh t là lúc n ng lâu hay mưa lâu quá:

- M cha th ng Tr i không mưa xu ng! Ph i vác sào đâm nó l ng b ng!

Anh B n Linh càng không tin có Tr i có Ph t mà ch có s c mình. Th thì rút m y lư i c a anh cho đ . Nh ng nh c hình khác như moi m t, moi gan, v t ngư i cho c p nhai, voi xé rùng r n, không k xi t. Th ng Cù Lao xem tranh Th p Đi n, thú nh n là nó có t i tày tr i. Lúc còn ngoài bi n, ngày nào nó cũng b t cá. Nó còn nói láo v i cha nó đ đư c đi chơi. Vi c ch i Tr i, ít nh t nó ph m đ n năm mư i lư t.

Nh ng hôm đ u xem tranh Th p Đi n, tôi hơi khi p. Sau tôi hoá dày d n, hoá chai, không s n a. Có lúc đ n chơi nhà ông B y, tôi đem cho ông vài h t đ đũa ho c vài h t mư p làm gi ng. Ông B y cho nh ng đ a tr t t b ng như tôi thì Tr i Ph t s xét l i, nh ng t i l i s đư c mi n gi m. Và n u tôi khen ông B y m t vi c gì đó thì tôi có th trèo lên cây i c a ông, hái m t b đ y cũng đư c!

*

* *

Ông B y v a s c nh có tôi và th ng Cù Lao cùng đ n v i chú Hai Quân. Ông đưa chúng tôi ra sau b p. Ông rút n m c i mía, nh s c m t n i nư c chè. Chú Hai ngăn l i:

- Đ ng có m t. Không u ng đâu!

Ông B y ng i xu ng:

Quê n i

24

- Tôi m t mình đơn chi c cái am này. Con v tôi b b nh phù, sau đó nó ngo o. Còn th ng con, nó vô làm hãng Ba Son, Ba Si c chi đó, r i cũng bi t tích, không bi t ch t đàng ch t sá ch mô!

Ông B y kéo th ng Cù Lao đ ng sát bên c nh. Ông xì mũi, h i chú Hai Quân:

- Làm ăn ngoài n ra răng? Nghe nói ngoài n có món y n sào ngon l m. Sao không mang vài ch c cân v đãi bà con?

- ngoài n c nh nhà đêm không ng đư c! Làm ăn b a đói b a no, ch ng hơn chi x mình c .

- V y hè! Tôi cũng b t chư c b làng đi t n Phan Rang, Phan Thi t, mò t i t n Đ ng Nai. Đ t nư c ông bà th t là mênh mông chi đ a, nhưng ch nào cũng chen chân không l t. Ki m đư c cái chi đ b b ng thi t kh n kh !

- Nghe đâu làng ta có năm đói l m?

- Năm đói m con bà Hai Quân cũng b đi bi t tích!

Chú Hai ng i l ng m t h i lâu, ch t như t nh l i. Ti ng ông B y nghe loáng thoáng:

- Khi con cá con tôm, cái rau cái rác đã ki t, tôi cũng b làng đi ki m ăn x khác.

- Làm ngh chi?

- M t trăm th ngh . Bá ngh là bá láp. G p chi làm n y. Bán thu c cao, gi chó, gi t áo qu n, làm thu c nam, cúng phù thu . Khi đói đ u g i hay bò, cái chân hay ch y, cái giò hay đi... là v y!

- Th ai bày ông cúng phù thu ?

- Cái đói nó bày. Ch nhà tôi b đau th t ch b ng. Lão tin là b đ ng m đ ng m , c n có th y cúng. Tôi tìm vi c không ra, li n t nh n là th y cúng vào lo i cao tay n. Tôi b t ch nhà s m bút m c, gi y đ , gi y vàng. Tôi v ngu ch ngo c nh ng đ u trâu m t ng a. V ngư i ta m i khó, v ma qu có khó chi đâu! Khi l v t đã bày lên bàn, tôi b t ch nhà n m ph c xu ng đ t. Tôi n i thét “ y phà! y phà! Úm ba la!” Xong đó, tôi n i lên ê a: “Này ta đ n c a Nam Phương có

chàng Ba Long Vương. Này ta đ n c a B c Phương, có chàng Tư Long Vương...” . H t ê a, tôi n i lên g i toàn nh ng ti ng r t bí hi m “Úm! Ôi! Đà ha, ma ha, tác, tác!”. Cũng may! Sau đó, ch nhà đ đau. Nhi u ngư i khác m i cúng. Ngh d y ngh , tôi h c thêm nh ng bài t u, bài nhương. Tôi h c v bùa, làm đ mã. Sau đó tôi đ râu. M t b râu dài r t c n cho ông th y cúng. B râu dài làm cho tôi có c t tiên c t Ph t, tr đư c b n qu d . Ông B y có m t b râu dài đ n r n, nó m c quanh mép dư i c m, thong dong như râu các v quan văn trong tu ng hát b i. Khi nào đ n chơi nhà ông B y, tôi cũng b t g p ông đang t a tót vu t ve, ra dáng hãnh di n v b râu đó l m.

- Móng tay tôi cũng đ dài ra!

- Úy! – Chú Hai nói nhanh – Cách m ng lên r i! Ph i c t b t th đó đi! Cách m ng có ph i chuy n chơi đâu!

- Tôi cũng nghĩ như ông. Trư c đây vì túng thi u... Nay nghe th ng B n Linh nói, mình th y th n.

- Nh ng th v Th p Đi n Diêm Vương ph i đem đ t h t!

- Ph i! Vì còn có ai cung kính chi đâu! B n thanh niên không tin qu th n n a. Chúng b o nhau ph i quét h t ma qu , ma qu làm cho ngư i ta c nơm n p lo s .

*

* *

Tôi và th ng Cù Lao n u niêu nư c chè đã sôi. Ông B y múc hai bát nư c l nh, l y k p tre c p niêu nư c chè rót vào hai bát. Nư c chè n i b t trông th t ngon lành. Chú Hai u ng m t m ch.

Quê n i

25

Hai ngư i im l ng. Quanh làng đã yên tĩnh. Ch vài ti ng chó s a lơ mơ. Mơ h phía ngoài sông có ti ng rao đò: “Ai đi đò!”. Chú Hai nói như v a t nh gi c:

- M i mà mau th t! Tôi c nh ông bày cho tôi cái k đ đư c ăn cá nhám! Tôi nhai c tr n v i cơm nh vào trã cá nhám. Ch nhà tư ng mèo nôn mu n đ . Th là, hà hà, tôi x c h t. V i k l như v y, tôi tư ng ông đã thành Trương Lương, Hàn Tín mang n công h u. Không ng mang v ngh th y cúng.

- y ch t! Ông không bi t công h u là phong ki n g c đó h ? Cách m ng đánh đ đ qu c phong ki n. Tôi mang cái th đó v h i bà con h ? Trư c đây tôi tìm không ra cách m ng. Bây gi cách m ng đã có r i...

- Tôi nghĩ ph i g p anh Sáu ho c h i th ng B n Linh nh n m t công tác. B a nay, mình đ ng ngoài, th y khó khó...

Chú Hai h i nh ng chuy n x y ra trong làng trong lúc chú đi v ng. Ông B y thu t l i n n m t mùa, n n đói, chuy n Tây đ n d ng nhà máy ươm trong t ng, chuy n quan trên b t d ng v ng lâu và vào làng b t c ng s n, chuy n đ t nhà, tr m trâu. Chuy n đói kém là chuy n ông B y nh nhi u nh t.

- Con ngư i ta sinh ra đ i ai cũng có cái vui, cái bu n, cái lo, cái ghét. Nhưng nghĩ cho kĩ, thì

cái s là nhi u nh t. Trong các cái s , có cái s đói là ghê g m nh t. T lúc cha sinh m đ cho đ n lúc ch t, ngư i ta ch lo m t vi c. Đó là lo đói. Lo ngày lo đêm, d n h t s c mình tài mình vào cái đói, th mà v n đói. Tróc nã cho đư c mi ng ăn th t là kh n kh . Làng ta b đi tha phương c u th c cũng nhi u. Ban đ u có ngư i đánh thư v nhà, nhưng sau không còn th y tăm hơi đâu n a.

Chú Hai h i:

- V y sau s đói là s cái chi?

- Là s ma. Ma đ lo i. Ma rà dìm ngư i xu ng nư c. Ma le cõng ngư i nhét gi a b i tre. Ma trơi ch p cho ng. Ma đu c l p loè. Ma đ u, ma xó, ma h i, ma trâu, ma l n... Kh p b kh p b i dày đ c nh ng ma. Riêng quanh vư n đã có mư i lo i cô h n như ta thư ng vái. Còn qu thì ch nào không có. Hoà Phư c có hai bãi tha ma đ y ma qu . Ông có nh năm ma đ u hoành hành, ngư i ch t như r . K nào làm cho h t ma, tôi cho là thánh sư b tát. M t ng n gió t phía sông p vào vư n, rung nh ng tàu lá chu i nghe l p đ p như mưa. Có ti ng g i đò, ti ng vang xa như t m t nơi xa xôi nào d i l i. Bên kia sông, m t ng n l a b t sáng. Ông B y ch t nói:

- Tôi nghĩ đi nghĩ l i, ông tr i th mà có m t! Ông v đư c đây, còn mang theo th ng nh đ làm v n li ng!

Ông B y kéo th ng Cù Lao ng i sát bên c nh.

*

* *

Tôi và th ng Cù Lao đ n chơi nhà bà Hi n. Bà đang ng i kéo v i, cái xa kéo c quay rè rè. M t s i ch như t đ u trong con cúi c tòi ra mãi. Ban c u t s d ng cho bà m t ngôi nhà m i. Không bi t ngôi nhà m i s th nào. Qu th t tôi thích cái nhà cũ c a bà hơn, vì nó v a th p v a t i. M i khi đ n nhà bà, tôi đư c cái thú khom ngư i chui dư i mái tranh như chui vào m t cái hang l . D c phên, bà Hi n treo nh ng ch i cùn b ng tre, b ng rơm, dài ng n đ c . Bà r t giàu v các lo i chai v , hũ v , n i v , đ t thành m t hàng dài trông r t l m t. Nhà bà gi ng như m t cái hang ch a ch t đ c . Th ng Cù Lao khen nh ng nhãn pháo, nhãn chè dán trên c t, v hình h báo v n v n, nh ng tư ng râu ria c m chuỳ, c m xà mâu đ ng múa. Trư c đây, lúc r nh tôi hay đ n chơi đ ng bà. Bà cho bi t ngay trong xóm có m t con rùa vàng. Có lúc rùa vàng bò lên m t đ t đi ăn. H g p rùa vàng, ta ph i l y cái khăn có trát máu chó ch p ngay lên mình nó. Máu chó

Quê n i

26

làm rùa không th bi n m t. B t đư c rùa vàng, bà s giàu sang sung sư ng. Bà s làm m t cái nhà toàn b ng g lim. Bà s s m ki ng vàng, vòng vàng. Bà m c toàn g m vóc. Ch nào có đói, bà s đem g o, đem ti n đ n phát. Bà s đư c m i ngư i chi u chu ng. Bà Hi n k cho tôi nghe chuy n nàng Ph n Đi p:

- Nàng Ph n Đi p xưa kia đ p như H ng Nga. Vi c bánh trái thêu thùa không ai bì k p. Nàng còn bi t đánh đàn. Ti ng đàn c a nàng nghe réo r t như gió tho ng mây bay, lúc reo vui, lúc xót thương, t i h .

Tôi b t b :

- B a trư c, bà nói nàng đ p như Tây Thi, b a nay bà l i nói đ p như H ng Nga. Cũng nàng đó

hay nàng nào?

- Cũng nàng đó.

Bà k ti p:

- Cách ăn c a nàng làm ai n y đ u m n ph c. M t hôm có m t ngư i sang tr ng đ n xin g p nàng. Trong lúc trò chuy n, ngư i đó gi b vô ý đưa tay ch m vào trán nàng. Ch ch m đó tr thành m t cái v t. V t đen đó loang ra kh p m t, loang kh p mình m y chân tay. V a lúc đó cha m anh em c a nàng đ u ch t h t. Nàng bơ vơ không nơi nương t a. Nh ng ngư i trư c kia mu n g n nàng bao nhiêu thì nay l i tránh nàng b y nhiêu. Cu i cùng nàng ch t xó ch gi a đêm mưa gió.

K đ n đây bà Hi n khóc thút thít. Đó là chuy n nàng Ph n Đi p bà Hi n k tôi nghe trư c T ng kh i nghĩa. Khi tôi và th ng Cù Lao đ n chơi, bà k thêm:

- V cái ch t c a nàng Ph n Đi p, bà đã k sai. Nàng v n còn s ng. Chính trong cái đêm mưa gió

nàng s p ch t li n có m t ngư i hi n ra. Ngư i đó l y ngón tay ch m vào trán nàng. Cái ch m đ

tr ng d n, lan ra d n. Lan ra đ n đâu, da d c a nàng tr l i tr ng tr o h ng hào đ n đó. Ph n Đi p tr l i xinh đ p như xưa. Ti ng đàn c a nàng tr l i réo r t. Nàng l i đư c m i ngư i tôn tr ng, quý m n.

Tôi thúc vào hông th ng Cù Lao:

- May phư c, không thì b m !

Theo bà Hi n thì chuy n Ph n Đi p không ph i là chuy n b a vì nàng Ph n Đi p có th c. Nàng đã

t ng ăn xin trư c đây ch , chính bà Hi n có trông th y. Sau khi tr l i tr ng da dài tóc, nàng không già mà c tr mãi, cho đ n m t lúc nàng hoá thành m t con bư m tr ng r i nh nhàng bay đi đâu m t.

*

* *

Tôi và th ng Cù Lao th y r t rõ bà Hi n c n chúng tôi đ n chơi đ bà k chuy n Ph n Đi p. Vì

v y chúng tôi thư ng đ n chơi nhà bà. Tôi đ ng sau nhà bà g i to:

- Bà Hi n ơi!

- Đ a nào đó?

- Tôi đây. Chúng tôi đ n đã bà k chuy n Ph n Đi p đây. Ph i m c a mau mau ra đón. G p th ng Cù Lao bà nói:

- Tao nh đ n th ng con c a tao. Nó cũng tư ng đói như mày.

Bà thò tay lên cái gáo trên giàn. B n qu b quân theo tay bà xu ng n m trên cái bát. Bà b c hai qu đưa cho tôi. Tôi l c đ u không ăn. Ch Ba đã d n không đư c ăn b quân c a bà. Ch Ba gi ng gi i:

Quê n i

27

- Bà Hi n không ch t là nh cây b quân. Bà hái b quân đi đ i g o. Mày ăn b quân c a bà thì

bà ch t đói.

- Ăn m t vài qu thì ra răng?

- M t qu cũng không đư c ăn. Bà nghèo l m!

Bà Hi n b c hai qu đưa cho th ng Cù Lao.

Tôi nháy m t ra hi u cho nó đ ng ăn. Nhưng nó đã b m t qu vào m m. Tôi tr n m t ra hi u rõ

hơn. Th ng Cù Lao b n t qu th hai vào m m nhai rau ráu, nu t nghe ng c, ăn nhanh như

c p đói. Bà Hi n l y thêm cho nó năm qu . L n này, tôi ph i ra hi u b ng cách l c đ u, d m chân. Nhưng ch trong nháy m t, t t c b quân đã bi n m t. Lúc v , tôi th y c n ph i cho th ng Cù Lao m t bài h c:

- Nè Cù Lao! Mày làm bà Hi n ch t đói r i!

Nó m tròn m t:

- Răng?

- Bà ch t đói ch răng n a? Mày ăn h t b quân c a bà. Bà ch ng còn gì đ đ i g o. Bà ch t đói là t i mày!

- Th tui đã l thì răng?

- Mày ph i mua b quân đem tr l i bà. T rày không đư c ăn cái gì c a bà, nghe không? đây ngư i ta b o “ăn ph i coi n i” là v y đó. Tuy b ng mình đói meo, nhưng ph i nói: “Tôi no quá, ăn không đư c n a”. Có mu n ăn cũng ph i thong th . B ng có c n cào cũng ph i đ i ngư i ta m i năm l n b y lư t m i c m đũa. Khi c m đũa ph i g p ít ít, không đư c luôn luôn thò vào món ngon. Đó là l nghĩa, ch Ba d y v y, nghe chưa?

Th ng Cù Lao v nh tai nghe. Nó đ ng ý là v làng, nó ph i gi l nghĩa. Lúc còn ngoài cù lao, cha nó đã t ng d n: Tuy v quê cũ, nhưng cũng như l i sông, ch có láu táu, ngư i ta chê cư i cho đó!

*

* *

Ban c u t cũng đã d ng xong cho bà Hi n m t cái nhà m t gian hai chái. Cái nhà m i c a bà

trông b th nhưng ch ng có gì h p d n đ i v i tôi. Nó gi ng như m i nhà khác trong làng. Tôi ng i chéo chân ch lên nóc nhà:

- Nhà m i này ch ng thích đâu. B o làng làm l i cái nhà như nhà cũ. Cái nhà cũ thích hơn. Tôi ch lên gian gi a:

- Sao không đem nhãn chè, nhãn chai dán lên như cũ?...

- Ch đó tao s dán nh m t ngư i...

- Ngư i nào?

- Ngư i đã c u nàng Ph n Đi p.

Th ng Cù Lao r t thích đ n chơi nhà bà Hi n. Đ n đây nó đư c ăn nói t do. Nó nói th ng v i bà

là t này tr đi nó không ăn gì c a bà n a, dù ch m t trái b quân. Ăn như v y, bà s lăn đùng ra ch t đói, nó ph i v lây. T t nh t là đ ng ăn. Bà Hi n b o nó c ăn, bà không ch t đâu mà s . Xưa kia nhi u l n bà mu n ch t, nhưng bây gi bà mu n s ng. Th ng Cù Lao h i lúc bà mu n ch t có ph i là lúc bà b cái ch m đen lan d n hay không? Nó còn bi t xưa kia bà Hi n r t đ p. Bà

cũng gi i ngh canh c i vá may. Có lúc nhà giàu đã thuê bà khóc mư n. Nó h i nh bà:

- Có ph i ngư i ta thuê bà đi khóc mư n không?

Quê n i

28

Bà cư i héo h t:

- Mày cù lao Chàm làm răng bi t đư c? đây nhà giàu khi ch t đưa ma to l m. H thuê b n con gái di n b nh theo sau linh c u đ khóc lóc. Tao đã khóc như khóc cha m mình ch t v y!...

- Th còn ông Hi n đánh bà th nào?

- Ông c t tao vào chân giư ng, đánh n i l n kh p mình m y. Trư c kia ông r t hi n lành, ăn ph i đ o. Sau đó ông b làng đi. Ông nói s mang ti n v làm toà ngang dãy d c. Nhưng ông v v i m t hình ma tư ng cóc. Tao ph i nuôi cho đ n khi ông ch t.

- Th khi ông ch t, bà có khóc không?

- Tao khóc mãi. Ông b tao! Tao nh , tao thương ông l m!

Nói đ n đây, bà Hi n l i khóc thút thít.

Chương 5

B n chăn trâu đ n th ng Cù Lao là th ng ng c. Tôi cho là đúng. Chú Hai sai nó quét nhà. Nó

không làm như tôi ch xách ch i quét qua quýt là xong. Đ ng này nó d p t t c gh bàn v m t phía, múc nư c phun kh p nhà. Nó bò như cóc chui xu ng các g m giư ng quét s ch tàn thu c lá, quét không sót m t s i lông tơ. T t c rác rư i nó d n l i m t đ ng góc sân, nhóm l a lên đ t. Th ng Cù Lao phí công vô ích. Ch n i ngày mai đâu l i vào đ y, nhà s dơ l i như cũ. Nhưng anh B n l i khen nó quét s ch, không như tôi hay làm d i. Ch B n còn b o quét nhà như v y s tr thành m t tay nuôi t m gi i. Ch B n đưa cho nó cái ch i nh nó quét bu ng t m. Nó gi mành lách vào bu ng, quét không sót m t ch . Nó moi đư c m t con cóc xách ném ra sân, tìm ra đư c m t con ru i l y ch i đ p ch t. Nó b o cóc thích ăn t m, ru i s làm t m đ b nh. ngoài cù lao Chàm, không ai nuôi t m, nhưng không hi u sao, nó t ra r t thông th o. Ch B n còn nh nó xem t m. Ai nuôi t m cũng ph i nh các th y t m xem t m t t x u. H b c m t nhúm t m b trên chi c mo cau đưa ra ngoài sáng, tr nh tr ng xem xét t ng con, l t t m chia ra t ng nhóm. Sau khi xem kĩ, th y t m phán con nào b b nh quăn, b b nh đ đ u. Ph i nhi u kinh nghi m m i làm đư c vi c đó. Ch B n b c m t n m t m g i th ng Cù Lao:

- Cù Lao ơi! L i đây xem t m giúp ch .

Nó b t chư c ngư i l n, cũng r t t m, cũng phân ra t ng lo i. Nó b o con này l n, con kia nh , con này dài m , r i k t lu n:

- T m ch t t l m!

Ch B n r t thích, khen nó xem t m khá l m.

Tôi phì cư i:

- Mày bi n, bi t đư c cá song, cá trích, ch làm chi bi t đư c t m t t t m x u?

Nhưng ch B n c bênh nó, cho nó có c p m t tinh. H có c p m t tinh thì xem t m không sai. V i l i nó sáng d . Đ a sáng d cái gì cũng bi t. Ch m m cư i:

- Th mà anh B n mày c b t tao ph i đem đ . Tao ti c quá, c gi l i. Th ng Cù Lao nói như m t ông th y t m lão luy n:

- T m v y mà đ đi, r t u ng!

- Anh B n b o công tác c a anh lu bù, bão l t đã đ n... T t nh t đem đ quách!

- y! Ai l i làm như r a! Ph i g t dâu rư i cho t m m t nư c. T m qua ăn m t, lên ăn hai... ng l n lên. T m s tin, s ch , s l n, ph i làm b a cho t m rúc, t m v y ch !

Tôi ôm b ng cư i lăn lóc, không hi u nó h c đư c nh ng ti ng lóng đó đâu, nói nghe như v t.

Quê n i

29

*

* *

C p m t th ng Cù Lao th t tinh. Bu i chi u th trâu ăn ngoài bãi, nó ch cho tôi th y nh ng đ m sáng th t xa:

- Kìa, có ai n i l a bên kia sông kia kìa!

Tôi nhìn mãi m i th y. Chúng tôi n m ng a nhìn lên tr i. Nhi u chòm sao thưa hi n ra, nó ch cho tôi th y trư c. Nó ch h t chòm sao này đ n chòm khác, đ n m t lúc tôi th y tr i đã đ y sao. Con trâu Bĩnh bư c g p gh nh trong sao đưa chúng tôi v nhà. Ch c ch c nó g i to:

- Tránh m t bên! Có trâu đu i!

C p m t th ng Cù Lao nhìn xuyên qua bóng t i. Nhưng c p m t c a nó đã làm tôi ngài ng i. Rõ

ràng đôi m t c a nó thu c v lo i “lư ng nhãn b t đ ng”, con to con nh . Ông B y Hoá là th y xem tư ng, đã b o: k b c p m t “lư ng nhãn b t đ ng” là k ăn gian nói d i, l a th y ph n b n. Chơi v i nó, nh nó đ t đi u nói x u tôi ăn v ng... Tôi l i hay đi t m ngoài sông, nh cái “ph n b n” c a nó n i lên, nó dìm tôi xu ng nư c thì sao? Tôi nghĩ v y nhưng tôi v n... thích chơi v i nó. V ng nó, tôi c th y thi u. Nó cũng hay hay, tôi b o gì nó đ u vâng theo răm r p. Công vi c c a tôi là chăn con Bĩnh. Chăn nó có m t hơn trư c nhi u. Sau ngày cư p chính quy n, cha tôi đi v ng, không ai đưa con Bĩnh đi cày. Nó có béo ra nhưng hoá đ đ n. Tính t do quá tr n n i lên. H ra kh i nhà là nó đâm đ u ch y. Ra đ n sông, nó ngh nh c thách nh ng trâu khác húc l n. Tôi b t th ng Cù Lao b roi dâu xông vào đánh th ng cánh, Trâu húc ph i buông nhau ra. H th ng Cù Lao gi con Bĩnh không ch y b y, thì lúc v tôi cho nó lên ng i trên lưng trâu. Tôi thúc con Bĩnh ch y. Th ng Cù Lao ng i sau lưng tôi n i kêu é é, hai tay ôm ch t b ng tôi. H hai đ a không b ngã, tôi cho tôi có tài đánh trâu ch y như ng a. N u hai đ a b ngã, tôi kêu m là nó

đã làm tôi gãy xương s ng. Đi chăn trâu v , m i đ a thư ng mang theo c c u. Nh ng c c u đó

càng ngày càng nhi u. Ch Ba b o tôi lêu l ng ngoài sông, chơi nh ng trò chơi c a phong ki n. N u tôi không ch a, ch s vi t thư mách cha tôi. Cha tôi s thư ng cho tôi vài ch c roi đ tôi h t lêu l ng và th ng Cù Lao h t b nh ng c c u trên trán.

*

* *

S lư ng nh ng c c u trên trán c a tôi và th ng Cù Lao c tăng d n đ n m c báo đ ng! Anh B n Linh nh n th y chúng tôi ph i c p t c đi h c. Tôi đã đi h c m t l n, nay ph i h c l i. Bác Úc cho r ng nư c nhà đ c l p, không th làm anh dân ngu khu đen, mà ph i... khai thông dân trí, m mày m m t v i kh p thiên h . Ch Ba b o tôi và th ng Cù Lao th nào cũng ph i làm cán b . Cán b mà d t đ c thì làm gì! Trong lúc ch đ i trư ng m i, tôi và th ng Cù Lao đ n h c th y Lê H o. Th y xóm dư i, cũng g n. Ti n h c tr bao nhiêu cũng xong.

Anh B n Linh bàn v i ch B n:

- Th ng Cù Lao đi h c thì ph i đ t cho nó m t tên khác. Có đư c cái tên cho th t hay thì làm ăn m i nên n i.

Ch B n cũng nh n ra cái tên Cù Lao nghe là l , vì cù lao là cái c c nhô lên đáy chai. Ph i đ t cho nó m t cái tên có ch lót h n hoi. Anh B n b o cái tên c a nó ph i nghe cho oai cái đã. Tên nó s là Nguy n Tu n Ki t hay Nguy n Cao Hùng ho c Nguy n Đông H i ch ng h n. Chú Hai cho bi t tên nó là Nguy n Bi n. Không hi u sao khi v đây ai cũng g i nó là th ng Cù Lao. Bác Úc cho bi t cái tên Cù Lao nghe cũng hay. Cù Lao không ph i là cái đáy chai, mà là m t hòn đ o gi a bi n. Nó g i cho th ng Cù Lao nh l i nơi nó sinh ra. Và trong sách cũng có câu “chín ch cù lao” đ ch công ơn nuôi dư ng c a cha m . M i ngư i trao qua đ i l i không ngã ngũ ra sao c . Cu i cùng cái tên Cù Lao l i v i nó.

*

Quê n i

30

* *

Vào m t bu i sáng đ p nh t, tôi và th ng Cù Lao đ n h c nhà th y Lê H o. Th ng Cù Lao v n gi cái qu n treo. Nó cũng không ch u t giã cái mũ n i quý hoá, b o đó là chi c mũ c a khách quý trên m t chi c tàu đánh rơi ngoài bi n, Nó nh t đư c trong chuy n đi khơi. Hôm đ u nó đ n l p, b n tr con c xì xào. Có đ a dòm vào mũi nó, xem th bên trong có cái vòi hay không. Chúng còn đ i xem th ng Cù Lao đi u ng nư c đ bi t rõ nó u ng nư c cách th nào. Th y Lê H o d y cho th ng Cù Lao h c ch a r i đ n ch b. Sau đó nó h c ch o, ch ô. B ghép v i a thành ba, b ghép v i o thành bo, thêm d u h i thành b . B ghép v i ê thành bê, thêm d u h i thành b . Th y b o đ c: Ba ba b b . Th y Lê H o b o tôi:

- Trư c đây, mày h c đ n v n tr. Tr ghép v i ê thành trê. Mày đã h c v n ph. Ph ghép v i a thành pha, thêm d u s c thành phá.

Th y b o đ c: Cá trê phá nhà.

Th ng Cù Lao đ c tr tr , ba ba b b nghe như ba ba bò b . C l p cư i . Th y Lê H o quát:

- Cư i cái gì! Đ c to lên đi!

T t c chúng tôi n i r ng như nh ương. Mi ng đ c nhưng m t v n li c v phía th ng Cù Lao. Ra v , th ng Cù Lao b o nó chưa h th y ngư i nào b t đư c con ba ba l i đem th xu ng b . H b t đư c ba ba, là ph i làm th t đ chén. Ba ba n u v i l c ăn r t ngon. Tôi hi u câu “ba ba b b ” có

m t nghĩa khác. Nghĩa là ba ba khi rơi xu ng đ t ph i nát ra t ng m nh. B có nghĩa là nát, là v ra. Th ng Cù Lao có v chưa thông vì nó bi t cái mai c a ba ba r n l m. Tôi ti p luôn:

- N u th r t không b , thì ph i ném th t m nh. Mai nó ph i b toang ra ch !

Th ng Cù Lao còn qu quy t là nó bi t t t c nh ng loài bơi l i dư i nư c. Cá trê không bao gi phá nhà c . Tôi phân tích cho nó th y gi ng cá trê thư ng thích chui rúc trong hang. Lúc l t to, cá

trê s chui vào các l c t. C t nhà b long, nhà ph i ng . Cách gi i thích c a tôi cũng chưa tho đáng. R t c c chúng tôi ph i tư ng tư ng m t con cá trê to b ng cái đình làng, có đôi ng nh to b ng cây c t. Nó lách đ n đâu thì nhà c a s p đ đ n đó. Có m t con cá trê như v y nom cũng r t l . D n d n chúng tôi tin nh t đ nh ph i có m t con cá trê to như v y. Câu chuy n đ n tai ch Ba. Ch Ba gi ng gi i:

- Ba ba là ba ba. B b là b b . Đó là nh ng ch riêng r không dính dáng chi nhau c . Cũng như

cá trê là cá trê, phá nhà là phá nhà. Nh ng ch đó không ghép thành câu mà ch đ đánh v n. Ch đã h c nh ng ch đó trong quy n qu c văn l p đ ng u.

Nghe ch Ba gi i thích xong, chuy n ba ba, cá trê ch ng còn thú v gì n a. Cách gi i thích c a ch Ba đã quét s ch cái màn sương kỳ di u bao ph chung quanh cái kỳ l . Nh ng ch “ba ba b b ”,

“cá trê phá nhà” b ng ch c hoá trơ tr i, khô héo, không có ý nghĩa gì n a.

*

* *

Ch t m t hôm, th y Lê H o c i cách hoàn toàn n i dung gi ng d y. Th y tuyên b v i c l p nh ng chuy n “ba ba”, “cá trê” là nh ng chuy n c a sách th i đ qu c phong ki n. T nay tr đi, t t c h c trò s h c nh ng bài hoàn toàn m i. Th y b o c l p n p v x p vào thành m t ch ng đ th y chép bài thơ hay. Nh ng đ a chưa bi t đánh v n cũng ph i h c thu c bài thơ cái đã. Thu c thơ trư c, đánh v n sau. M t s bài thơ yêu nư c c a các nhà chí sĩ đư c th y Lê H o d y, chúng tôi đ c to kh p làng xóm:

Ng i ng m chuy n năm châu trên trái đ t

Sóng văn minh d n d p c phong trào

Kìa như ai, s c thì m nh, c a thì nhi u

Quê n i

31

Tr i há l riêng yêu chi m t cõi

Sao ta c dã man quen thói...

...............................................

Á t á năm châu là b c nh t

Ngư i nhi u hơ n mà đ t cũ ng r ng hơ n Cu c đ i m h i doanh hoàn

Anh hùng b n b giang san m t nhà...

Đ i đ bài nào cũng có nh ng năm châu, b n b , có sóng, có bão táp, phong ba. Cái đó th ng Cù

Lao r t thích, vì nó t ng th y cù lao Chàm. Nó đ c th t to, kh p xóm đ u nghe rõ. Tôi và th ng Cù Lao th y mình như đang lư n quanh b n b , gi a mưa Âu gió Á. Ai cũng khen th y Lê H o cho ra nhưng bài h c nghe réo r t, qu là hay! Ch B n, ch Ba nghe qua là thu c như cháo, b o tôi xin th y chép thêm nhi u bài n a.

M tôi cũng khen:

- , nghe thi t là hay!

Th ng Cù Lao thích thú th h t gi ng, r ng v nhà v c a.

M tôi còn d n ch Ba, ch B n:

- Chúng nó đã là h c trò. T rày ch sai chúng nó n u cơm r a bát. Đó là chuy n c a con gái đàn bà. Đ ng đ cái “tâm” c a chúng b m vì khói và b hóng nhà b p. Ph i gi cho h c trò sáng d đ h c trò h c cho hay ch , cái đó không chi b ng.

*

* *

l p h c chúng tôi thi nhau r ng như nh ương:

Sao ta c dã man quen thói

Khom thân nô mà lu n cúi dư i cư ng quy n?

Th y Lê H o bày ti p:

Hú h n các chú thi u niên...

Ch t th y vùng d y kêu th t thanh:

- Uý thôi r i! Các trò ơi! Con heo c a tôi nh y chu ng!

Nghe ti ng g i ho ng h t, chúng tôi b t lò xo, v t sách v phóc ra sân. Th ng Cù Lao phóng ra trư c. Ti ng kêu la m ĩ tư ng có hùm v a x ng cũi. Đ a nào cũng s n sàng hi sinh tính m ng b t cho kì đư c con l n c a th y.

Con l n đang ung dung bư c đ n ch hàng rào. Th y chư i:

- M cha mày! Phen ni ph i m i cho đư c lão bán th t. Khôn vong thì quay v , không tao xu t chó c n ch t!

Con l n quay l i nheo m t nhìn như mu n xem h c trò có bao nhiêu đ a, và có đ a nào ch y gi i không. Nhìn xong, nó ung dung ngo t đuôi rúc rào chui sang vư n bên c nh. Chúng tôi g i nhau ch y vòng ra phía trư c. Con l n như đoán đư c ý đ c a chúng tôi, li n chui m t m ch ra bãi dâu. Chúng tôi v a hét v a rư t theo. Con l n c ch y loanh quanh trên bãi cát. Có lúc nó đ i hư ng b t ng làm nhi u đ a ngã u ch. Ch y đư c m t lúc, đ a nào nghe cũng đu i s c. Có đ a m t quá đã n m dài. Chân tay du i th ng, mi ng th h ng h c. Th ng Cù Lao

Quê n i

32

c phóng lên đón đ u. Ch t nó nhào v phía trư c. Con l n đã dính ch t trong tay nó, đang vùng v y la thét. Th ng Cù Lao hô to:

- Mau mau, n m chân trư c!

Chúng tôi c nh n nháo ch y chung quanh vì con l n v a thét v a l ng l n khi p quá!

Th y Lê H o ch y đ n đè lên đ u l n r i trói l n l i. Trói xong, chúng tôi m i dám ra tay. Vi c b t l n đã đánh d u m t giai đo n chuy n bi n c a b n tr . Chúng x m xì:

- Th ng Cù Lao ch y tài quá!

- Nó m nh thi t, bay nè!

- Thôi ch có ch c nó. Nó mà ch p đư c thì không thoát đư c đâu!

Chúng tôi r t mong cho l n c a th y Lê H o vài hôm l i nh y chu ng m t l n đ có d p đư c ch y nh y b t l n. Nhưng r t ti c t hôm g p ph i tay th ng Cù Lao, con l n đã bi t rút kinh nghi m. Ăn xong nó c ng ngoan ngoãn trong chu ng, không thích nh y cao và ch y vi t dã

n a.

Th ng Cù Lao ch u đ i chi c mũ n i đ l y m t đôi chim s . Nó đ n l p, đ đ u tr n. M t chi c mũ n i b ng nhiên b n tr th y nó ch ng có gì khác nhưng đ a nh trong làng. Ng i áo qu n cũng ch ng còn cái mùi khét khét c a lính Nh t. Chúng b o nhau:

- Th ng Cù Lao không ph i m i bi n. Nhưng không hi u sao nó ngoài bi n mà l i bi t đư c trong mông ông B y có m t cái s o. Nh ng bí m t đâu đâu nó cũng bi t đư c. Ngh t m tơ, ngh đư ng mía nó thu c làu.

Nó nói như m t th n u đư ng:

- Nư c mía lu c xong ph i lên lóng. Sau đó rút n đ xu ng lóng. U ng m t bát nư c “chè hai” là

kho ra ngay.

Nó gi ng thêm:

- Chè hai không ph i là nư c chè đâu. Nó là nư c mía đã lu c múc đ vào thùng lóng đ xu ng lóng đó.

Nó ch lên cây sung, nói v i b n chăn trâu:

- Trên kia kìa, có cái h c to l m!

B n tr h i l i chú Năm Mùi và anh B n Linh. Qu th t ch ch c ba trên cây sung có m t cái h c r t to.

Nó đi ch Qu ng Hu v , b n chăn trâu h i:

- Ch Qu ng Hu ra răng? Có to không?

Nó làm như m t c già t ng s ng lâu năm quê đang k l i chuy n xưa trư c m t con cháu:

- Ch Qu ng Hu to và đ p hơn trư c nhi u. Ngày trư c đó là ch phát ch n. Trư c đây lúc tr i nhá nhem, thôn mình có ti ng phèng la, r i có ti ng rao inh i: “Ngày mai quan trên v phát ch n t i ch Qu ng Hu . Ai đói lên ch Qu ng Hu lãnh ch n!”. Dân làng lôi qu n áo rách ra tròng vào. Ngư i chưa ch t đói cũng làm ra b ch t đói. Nhi u hình ma tư ng cóc trông t i nghi p l m! H chen chúc dư i roi v t đ l t qua đư c cái c ng tre vào lãnh ch n. Ngư i xét đư c lãnh ph i nh n m t v t nh n i trên trán. Có đư c v t nh n i, s lãnh đư c m t bát g o. T t c b n tr reo lên:

- i! Nó làm như nó t ng lãnh ch n h i trư c!

Ban đ u chúng tôi chưa tin. Sau h i l i ngư i l n, nh ng đi u nó nói đ u có th t c .

Quê n i

33

*

* *

L p h c th y Lê H o càng ngày càng đông. H c trò ph i tr i chi u ng i t n ngoài hiên. H c h t nh ng bài thơ yêu nư c, th y Lê H o chép nh ng bài hát cách m ng cho h c thu c lòng. Đ a nào bi t hát thì hát, đ a không bi t hát c ê a v n đư c:

Đoàn quân thi u niên ti n phong chúng ta

Quy t đem xươ ng máu đ r a thù xư a

Mau ! Mau! Mau! Theo c đ sao vàng

Rút gươ m, ta th gi t quân tham tàn.. .

Không khí trong l p càng sôi n i. B n chăn trâu nhi u đ a xin đư c vào h c. C l p ti n b trông th y. Th y Lê H o nghiêm nét m t:

- Tôi d y các trò theo phép thánh hi n. Trư c h c l sau m i h c văn. Các trò ph i h c l nghĩa trư c, t c là ph i h c cái tinh th n cách m ng trư c. Hi u cái tinh th n cách m ng trư c, sau h c đánh v n thì t t hơn.

Nói xong, th y v a ngâm v a hát:

Anh em ta mau b ng súng ti n ra sa trư ng

Khúc hát hành quân đang vang l ng trong b n phươ ng. Chúng tôi v a nh y v a hát theo. Đ a t i d thu c càng nhanh. H c xong có th xin v trư c. Đ a nào cũng có nh ng vi c nhà: gánh nư c, mót c i, chăn trâu. Thư ng đ n n a bu i, tôi đ ng d y bư c đ n trư c m t th y, vòng tay lên ng c:

- Thưa th y, cho tôi v đưa trâu đi u ng nư c.

Th y nhìn lên:

- , cho trò v .

Tôi ra hi u cho th ng Cù Lao. Nó cũng đ ng d y đ n trư c m t thày ch p hai tay trên b ng:

- Thưa th y, cho tôi v d t trâu đi u ng nư c.

- , cho trò v .

Tôi đi trư c, th ng Cù Lao theo sau. Nó h i:

- Cu c ơi! Có đưa trâu ra bài không?

Tôi x ng gi ng:

- Cu c, Cu c cái chi! Tên tao là C c, không ph i là Cu c. V đã hơn tháng nay mà c tr tr . Ra bãi ph i nói ra bãi, ch không ph i ra bài.

Tôi b t nó nói đúng theo gi ng tôi. V đ n nhà, tôi b o nó ra chu ng m dây mũi cho trâu Bĩnh. Trâu Bĩnh đ này thích th ng Cù Lao l m. Khi th ng Cù Lao đ n g n, nó không kh t, l i còn thè

lư i li m vào c nó. Th ng Cù Lao vu t vu t lưng trâu khen:

- Cái lưng mày láng quá! Mày hoàn toàn quá!

Ngư i ta b o ng c như trâu mà nó l i khen trâu là “hoàn toàn”. Ch t ch Ba trên nhà nói xu ng:

- Thôi đ ng cho trâu đi u ng nư c n a! Tao cho nó u ng gi ng r i. Mày ch r th ng Cù Lao ra sông đánh đá v i b n chăn trâu xóm dư i...

*

* *

Quê n i

34

T hôm tôi và th ng Cù Lao b m y c c u trên trán, ch Ba t ra nghiêm kh c. Th ng Cù Lao nghe ch Ba m ng, đã l ng l b đi. Tôi lên nhà trên th y ch đang đ m ti n. B c gi y nhi u l m. Ch Ba như đoán đư c ý nghĩ c a tôi:

- Ti n đ c u t đ ng bào b đói. Không ph i xin năm mư i xu đư c đâu! Cha đi v ng, mày đ

trâu Bĩnh giơ xương!

Tôi tr l i rành m ch:

- Ph i bán con Bĩnh đi ch ! Đ làm chi n a!

Ý ki n c a tôi hơi đ t ng t, làm ch Ba quay l i:

- Mày không thích gi trâu n a h ?

- Có thích hay không thích cũng ph i bán. Ngày mai ngày kia, máy cày máy g t s v . Không cày b a b ng trâu đâu.

- Ai nói th ?

- Không ph i bán trâu mà thôi! Còn ph i d nhà cho mau n a!

Ch Ba m tròn m t:

- L hè!

- Th ch Ba không bi t chi h t h ?

- Ch ng bi t.

- Ph i d nhà cho mau đ có ch xây d ng ph xá, ki n thi t lâu dài. Ch Ba tính, nh ng ngôi nhà

cao mư i t ng, nh ng lâu đài, nh ng trư ng h c đ s ! Nhà cao như v y, làm sao leo lên leo xu ng, ch Ba h !

- Th r i chi n a?

- Ch Ba b cái ngh kéo thao l y nư c nh ng cho heo đi. Ch ph i đi h c đ tr thành bác sĩ, kĩ

sư, kh i ph i th c khuya d y s m, kh i vi c rau heo cám chó.

- Sư ng quá hè!

- Cũng ch ngày mai ngày kia thôi, ru ng đ t s tr v tay nông dân, nhà máy, h m m v tay công nhân. Nhà ta kh i ph i ăn cơm g o b p. Ch Ba ăn cái gì ch Ba thích, c n xài bao nhiêu cũng đư c. Ăn tiêu tuỳ c n, làm vi c tuỳ s c. Làm vi c vài gi m t ngày cũng đ sư ng l m! Ch kh i ng g t.

- À tao hi u r i! Cái đó còn lâu kia, khi vào xã h i c ng s n kia. T đây đ n đó còn ph i gian kh , còn ph i nhi u năm, không ph i ngày mai ngày kia mà đư c. Nhưng ch h i mày h c l m đâu đó?

- Thèm h c l m! Tôi ng i ch cây c t nghe đàng hoàng anh cán b t nh v nói. Có anh B n Linh d n a. Anh cán b oai l m, có đeo súng l c. Tôi nghe rõ anh nói: Ngày mai đâu, chúng ta s như

th này, chúng ta s như th kia, ch nay mai thôi!

Ch Ba quay sang phía m tôi:

- Làm chi ch nay mai, m nh ! Làm chi có anh cán b c đeo súng l c l i nói như r a? Cán b như r a ph i nói đúng t ng li t ng tí. Con đi d l p hu n luy n, anh cán b thu c sách làu làu còn ph i gi sách ra xem, coi đi coi l i t ng ch ch m !

- Anh cán b nói là ngày mai thôi....

- Ai nói v y? Có mày ph a ra thì có!

- Có ch ph a thì có!

Quê n i

35

- Đ rày cha đi v ng, mày đi đánh l n ngoài sông, h t xưng là Tri u T Long, là H ng Võ, bây gi l i h c thêm sách c a ông Tư Đàm chuyên nói láo.

Ông Tư Đàm làng tôi n i danh v tài nói láo. Tên c a ông đã vư t ranh gi i c a xã, lên đ n t ng và huy n. Ch Ba v a cư i v a k chuy n v i m :

- B a trư c con l i nhà ông Tư Đàm. Con chó c a ông n i s a. Ông nói: “Con chó c a chú trư c đây nó s a, ti ng s a nghe như ti ng chuông. Nhưng nó có cái t t hay s a b y. Chú gi n quá l y g y đ p vào đ u nó. Đ u nó toác ra làm đôi. Chú ph i l y dây l t c t l i. Bây gi nó s a nghe c ch c ch, ch ng khác cái mõ b ”.

M tôi vui mi ng k luôn:

- Trư c đây ông nói v i m như ri: “M t hôm tôi c nghe bu n bu n trong b ng, không bi t nh cái chi? Té ra tôi đang thèm th t c p. Tôi li n đi Dùi Chiêng đ g p Bá Hoành. Ông Bá Hoành Dùi Chiêng săn c p n i ti ng. Tôi r ông Bá cùng đi. Tôi bàu cho ông ta mua th hương mê đ

xông h . Th hương mê h ai hít ph i là lăn ra ng như ch t. Chúng tôi đ ng trên đ u gió xông hương mê cho c p hít. C p lăn ra ng , tôi xách giũa giũa h t răng nh n. Vu t nh n tôi cũng giũa h t. M t con c p mà răng v i vu t đã mòn thì ch còn là m t con nghé con. Tôi trói c p l i mang v . Bá Hoành ph i ph c tôi sát đ t”.

Ch Ba cư i lăn. M i ti ng cư i c a ch là m t nhát kim đâm vào tim tôi. Tôi mu n xòe năm ngón tay như vu t c p đ b u cho ch Ba m t cái. Tôi g m lên:

- Ch Ba gi ng như ông Tư Đàm.

Đ tr mi ng, tôi c moi móc nh ng chuy n c a ch Ba cho tôi nghe:

- M nè, ch Ba b mít ngoài vư n đem đãi các b n. Ch nói láo là m b o: “Cách m ng lên r i, không nên tham ăn n a. Ph i b vài trái mít đem đãi b n. M cho b h t mít đãi các ch ”. Ch Ba đưa các b n vào ăn trong mi u Bà T m. Ăn xong, ch nh y tót lên bàn th làm bà đ ng c t n i ngáp la lên: “Ta đ ng vân giá võ v đ n đây. Ta là Bà T m, là Tây Lăng Vương N đây. Ta nói cho các ngươi bi t đ li u h n! Đ a nào không mang xôi chu i đ n cúng bà, bà s v n c . T m c a nó s b b nh đ đ u, s hoá con quăn, con hơi tu t h t. Tao là th n, nhưng không ph i không bi t thù v t. Đ a nào nói gì tao ghim l i h t!”

Ch còn ch vào m t ch B y Có r ng to: “Mày là con B y Có đó h ? Mày là con hay nói sau lưng d l m! Có ph i mày đã nh n m m nh n mi ng nói tao phen ni s Cách m ng. M T m đã b đi m t. M v ch n B ng Lai tiên c nh đ ki m chút ch ng. Gái già v y bu n l m! Ch ng con chi h con kia? Đ a nào nói chuy n ch ng con là tao v n c ch t ngay! Tao c m không đư c nói đ n ch ng con. Ph i lo c u nư c cái đã!”

M tôi nghe v y ho ng quá van xin:

- Trăm l y bà! Bà tha cho nó. Nó tr ngư i non d !

Ch Ba thách tôi:

- Mách n a đi!

Tôi ch ng ch u thua:

- Ch còn nói th này n a: Th ng con trai nào đ n h i ch , ch s b c ng. Ch ph i lo c u nư c cái đã. Mư i năm n a m i l y ch ng. Ch ng c a ch sau này không ph i là đám xoàng xoàng Hòa Phư c này đâu, ph i là m t cán b quân s đánh gi c gi i, có súng l c h n hoi. Tôi đã đ ng đ n nh ng đi u riêng tư c a ch Ba. Nh ng đi u đó, ch ch nói v i các b n thân trong lúc vui mi ng. Ch Ba quay l i phía m :

- M đ nó nói như v y h ? M không ph t cho nó ít roi.

Quê n i

36

Tôi đ ng d y nh i l i, v a nh i l i v a đi ra chu ng trâu. Tôi m dây mũi đưa con Bĩnh ra sông u ng nư c.

Chương 6

Tôi ng i trên lưng con Bĩnh, lòng đ y m c. Con Bĩnh n ng n bư c t ng bư c ch m ch p. Ti t tr i đã chuy n. Nh ng tr n gió nam t lâu ng t th i. Kh p tr i mù m t. Ngàn dâu không xanh như

m y tháng trư c. Kh p bãi dâu ng màu tr ng đ c. Dâu trên cành ch còn nh ng chùm lá li ti như

t m lông chim. Tôi nh l i r t rõ bu i nói chuy n c a anh cán b v i ban ch huy t v . Anh nói đi nói l i m y l n: Ngày mai ta s ki n thi t như th này, ngày mai ta s xây d ng như th kia. Th mà ch Ba dám b o tôi đã h c sách nói láo c a ông Tư Đàm. Cái oan c a tôi còn n ng hơn cái oan c a Th Kính. M thư ng bênh tôi, nhưng nay cũng v m t phe v i ch Ba, cho tôi nói láo. Con trâu Bĩnh v a đ n b sông, tôi v t cho nó m t roi. Con Bĩnh b v b t ng nh y ch m ra sông, n m m p xu ng nư c. Tôi th n th nhìn quanh. M t chi c đò n m ch yên l ng. Nh ng cây đa bên kia sông nom xa gi ng như nh ng c già cáu k nh. Tôi nh t hòn s n v t xu ng sông. Ch t có ti ng chân bư c. Tôi quay l i. Th ng Cù Lao đâu đã t i. Nó cho bi t là cha nó s đi Đà N ng thăm anh Sáu. Nó mu n đi theo. Tôi buông c c l c:

- Đi Đà N ng hay đi đâu k mày!

Tôi nói là tôi đang t c l n ru t. Tôi k cho th ng Cù Lao nghe nh ng vi c v a x y ra. Th ng Cù Lao như s ng s t:

- T i sao l i không như r a? Ph i có nh ng nhà mư i t ng ch . Tui cũng nghe anh Thanh nói r a. Anh nói trong ngày mai hay trong tương lai chi đó, r t g p thôi. Ngày mai, chúng ta s m no h nh phúc, ta s xây d ng nh ng ngôi nhà đ s , nh ng vư n tư c thênh thang, nh ng b bơi, nh ng bãi t p, s đóng nh ng tàu thu đi kh p đ a c u...

Nó thêm:

- Có khó chi! Ta làm nhanh như ch p. Liên Xô s giúp ta vôi g ch, s đưa tàu bay đ n chuyên ch . Máy móc nhà c a h đã làm s n. Ta ch còn có đào đ t d ng lên. Năm b y hôm là xong t t. Nhà không ph i ch có mư i t ng mà là hai ba mươi t ng. Lúc đó ch Ba s th y, s tin b n mình. T c gi n làm chi cho m t?

Khi th ng Cù Lao nói xong, tôi ôm choàng l y nó. Không ng đ i này còn có ngư i hi u tôi như v y. Th ng Cù Lao đúng là b n tri âm c a tôi. Nó thông minh quá, bi t đư c vi c tàu bay Liên Xô giúp ta ki n thi t nhanh chóng. Tôi nói nhà có mư i t ng, nó thêm đ n ba mươi t ng. Không ch ki n thi t nhà c a, mà còn đóng tàu thu , đào b bơi, xây công viên đ s . Tôi nhìn l i m t mày c a nó. Cái trán nó trư c đây tôi th y dô ra, nay th y cao r ng và thông minh. C p m t c a nó ch ng có gì là “b t đ ng”, là l a th y ph n b n, mà ch b lác m t tí thôi. L mũi nó h ch, ch ng t nó r t t t b ng. Tôi h i:

- Làm sao Cù Lao bi t đư c?

- Ngoài bi n cũng có Cách m ng, cũng có Vi t Minh, có l p hu n luy n. Anh Thanh v m l p gi ng nhi u cái hay l m. Anh cũng là Vi t Minh, gi i không kém anh Sáu. Tôi nhích g n l i th ng Cù Lao, quàng tay vào vai nó:

- Th Cù Lao không h i anh Thanh b n tr con mình s làm chi ?

- B n tr con s m c đ ng ph c, đi giày da.

Tôi chưa h m c đ ng ph c và đã th y đôi giày da. Đó là đôi giày da c a ông phán Ninh đi qua làng. Nó láng bóng.

- Th anh Thanh có nói ta thành bác sĩ, kĩ sư c không?

Quê n i

37

Th ng Cù Lao l c đ u nói th ng:

- Cái chi ch bác sĩ, kĩ sư, tôi ch ng thích.

Tôi cũng ch ng hi u bác sĩ, kĩ sư s làm gì. Ch bi t đó là nh ng ngư i h c gi i, bi t ch a b nh b ng cách tiêm kim và bi t v trâu béo.

Th ng Cù Lao không úp m :

- Tui ch mu n làm ngh bánh k o. Hai th đó ăn không bao gi chán? Ai không thích bánh k o?

Tui làm th bánh k o th t ngon, ngư i ăn càng thích.

Tôi tán thành Cù Lao làm ngh bánh k o. Tôi không rõ ngư i ta làm các th bánh k o đâu. Có

l n cha tôi xuôi ph H i An, mua v m y phong bánh in hi u Phú Hoà. Bánh ngon tuy t. Cha tôi b o H i An có nhi u nhà làm bánh ng t. Như v y th ng Cù Lao mu n làm bánh ng t thì ph i đ n t n H i An. Làm k o thì d hơn. Tôi mách đư ng ch l i:

- Hay Cù Lao h c n u đư ng. Vì k o cũng là đư ng đánh thành k o. Làng ta có ba lò đư ng. Sang nhà ông Tư Trai h c ngh n u đư ng. Th n u đư ng ông nào m t mũi cũng đen thui, nư c da đen c a Cù Lao r t h p. Hơi đư ng thơm n t mũi. U ng bát nư c chè hai kho ra như u ng thu c b .

Th ng Cù Lao ch t h i:

- Th n u đư ng có đư c đi đây đi đó không h ?

- y! Đã n u đư ng thì ph i canh bên ch o! Ph i b vôi, ph i múc nư c mía, ph i v t b t, ph i khu y đư ng. Lúc đư ng s p quánh, l m t chút là đư ng khét ngay!

Th ng Cù Lao t ra r t phân vân. Ngh gì b c t chân m t ch là nó xin vái không làm. Tôi nh c đ n các ngh khác. Ngh làm t m cũng b n r n xung quanh cái nong cái né. Ngh kéo thao cũng ph i ng i bên n i kén. Ngh ch m nón làm cho m i ngư i không b c m m o, ngh b i qu t làm cho m i ngư i có gió mát, ngh th nhu m làm cho áo qu n cũ tr nên m i, t t c các ngh đó r t khó đi xa. C nh ng ngh nh nh t như ngh đan phên, ngh đ p ông táo cũng không h p v i nguy n v ng đi đây đi đó c a th ng Cù Lao. Tôi nh đ n nh ng ngư i bán hàng ch y, đi t làng này sang làng khác. Th nh tho ng ông bán n i đ t gánh m t gánh n i rao to: “Ai mua n i không?”. M t lát sau vang lên ti ng rao bán chi u, bán nong, bán v i, bán d u rái. Ti ng rao c a bác d u rái gi a trưa vang lên cao vút. Tr i càng nóng bác ch y càng nhanh. Tr i nóng làm d u rái l ng ra, đong đư c l i. Bác bán d u rái không ch đư c đi, còn đư c ch y... Cu i cùng, th ng Cù Lao thích bán d u rái. Nhưng r t bí là không bi t l y d u rái đâu. Tôi ch t nh ra ông th hàn n i b t bát. Ông th hàn n i b t bát đã t ng làm tôi mê tít. Ngh b t bát hàn n i m i th t là ngh lí tư ng. Ông qu y m t cái gánh. m t đ u gánh là m t chi c b u, đ u bên kia là m t ng b . Ông đi kh p xóm làng, rao to:

- Trong nhà có ai b t bát hàn n i không?

- Vào đây, b t cái bát.

Ông th bư c vào, đ t gánh xu ng, nhóm lò than. Ông m b u, b u đ ng c m t th gi i kì l : cái kéo nh xíu, cái búa to b ng ngón chân, cái v sò to b ng lòng bàn tay, c c hàn the, nh ng mi ng đ ng, nh ng m u thép s t so t. Ông kéo b nghe phì phò. Ông n u ch y c c chì óng ánh. Ch p, dán, mài, giũa, cái bát v b ng ch c l i lành. Ông b t thêm trên mi ng m t vòng dây đ ng sáng chói. Cái bát l i đư c đ t lên v trí cũ. Ông nh n ti n công, l i ti p t c qu y gánh đi nơi khác. Ti ng rao hàn n i b t bát ch còn nghe mơ h sau b tre. Th ng Cù Lao nh t đ nh ph i làm ngh này, s luôn đư c đi đây đi đó.

*

* *

Quê n i

38

Ch Ba nhi u lúc t ra r t đáng yêu. Đó là nh ng lúc ch làm món b p l , hay khu y món bánh đúc. Ch đ ph n tôi c m t bát đ y. Có trái i ch cũng mang v cho tôi. Trư c ngày cư p chính quy n, đi xem tu ng Ph m Công – Cúc Hoa đ n đo n Cúc Hoa hi n h n v thăm con, ch ôm c t khóc rưng r c, bu n su t m t ngày. T khi vào t v , ch nói d t khoát:

- T nay tr đi, không th khóc! Nư c m t không làm cho ngư i ta đ kh . Ph i như Bà Tri u, Bà

Trưng mài gươm gi t gi c m i h t cái kh ...

Ch v t cho m tôi cái áo dài, không thèm dùng áo đó n a. Ý ch còn mu n s m m t th t lưng da có đeo con dao găm l ng l ng. Ch g i tôi v bí m t:

- Anh B n Linh bi t mày thích vào t v . Mày l i g p anh B n. Anh B n cho mày v i th ng Cù

Lao cái gì đó.

- Cái chi?

- Ch ng bi t n a.

Ch Ba t m t m cư i như ch đã bi t món quà c a anh B n s r t khá, nhưng ch chưa mu n nói tôi bi t.

- Th ch Ba đã h i anh B n nay mai làm nhà mư i t ng chưa?

- H i r i. S xây nhà mư i t ng. Thôi đi đi! Anh B n đ i.

Con bìm b p gióng lên m t h i dài như gi c chi u xu ng. Cây sung như k b ng m c tàu đang ng p trong ráng chi u đ . Tôi v a đi v a nghĩ b ng: “Anh B n cho mình cái gì hè? Ch c là con dao găm. Anh v a đư c lên làm ch huy t v xã, anh ph i s m súng l c. Con dao găm, ch c v ph n mình. Đư c con dao găm, mình s vào t v . Thích quá! Thích quá!”

Nhà anh B n chưa đ đèn. Anh B n và th ng Cù Lao đang hì h c đào l chôn g c tre. Tôi tr m tr :

- G c tre to quá hè! Đ làm chi v y anh B n?

Th ng Cù Lao vung tay:

- Đ luy n g ng đó!

Nghe nói g ng là tôi đã n . Ngư i bi t g ng, gươm ch t không đ t. Trư c đây, anh B n thư ng d y r t s m, ra sân luy n g ng. Anh n n hai cánh tay vào cái c c tre nghe đ p đ p. Luy n tay xong, anh luy n chân, luy n lưng, g i là sơ b luy n g ng. Luy n xong anh xoa nư c mu i. Sau đó anh luy n vác c i đá. Anh B n có m t cái c i giã g o b ng đá xanh, n ng hai ngư i khiêng. Anh ôm cái c i đá đi quanh sân năm vòng. Cái c i đó còn dùng đ do ch B n. M t l n, ch B n cãi v i anh B n. Anh B n n i gi n, vác cái c i đá đ t lên trên ph n. Cái c i đá n m trên ph n đã

gây bao nhiêu r c r i cho ch B n. Ch bó tay, không còn đâm giã gì đư c! Cu i cùng, ch ph i b o nh đ anh B n h cái c i đá xu ng đ t.

Anh B n chưa nói là s cho tôi cái gì. Tôi nóng lòng không đ i đư c, li n h i:

- Ch Ba b o l i g p anh đ anh cho cái chi?

- , tao s thư ng! Bây gi cùng đi t m cái đã. Nư c mương trong đ ng g n c n Quai M mát l m!

Nghe đ n c n Quai M , tôi đã ng i. C n Quai M n m g n chòm đa Lí, ch y nhi u ma l m. Tôi g i khéo anh B n:

- Anh không đi t m sông cho sư ng, l i t m trong đ ng?

Anh B n b o luôn ti n anh đi ch m thi. Tôi h i thi gì, anh không nói. Tôi h i nh th ng Cù Lao, nó ch ng bi t. Anh B n châm đi u thu c xong, bư c ra trư c. Tôi và th ng Cù Lao theo sau. Ra kh i nhà, tr i đã t i m t, bóng đen t các b i r m bò ra ph kín cánh đ ng. M t ti ng hú t phía

Quê n i

39

chòm đa Lí kéo dài nghe r n r n. M t ánh đu c đ n ch c n Quai M lóe lên r i t t bi n. Tôi b v p m y l n, suýt ngã. Ch t anh B n d ng l i:

- C n Quai M đây r i! Xu ng mương t m cái chơi cho mát!

C c ch ng đã, tôi ph i làm theo. Anh B n n m dài kì c trong mương, ti ng nư c nghe bì bõm. Th nh tho ng anh xuýt xoa:

- , mát quá! Mát quá!

Anh B n v t nh y lên b , g i chúng tôi m c qu n áo. Tôi m i m c đư c áo thì anh B n thét lên ho ng h t:

- i, nó hi n lên kia kìa! Nó hi n lên không đ u! i! Chúng bay ơi!

Anh rú lên rùng r n, v t b ch y. H n vía c a tôi đã lên mây. Ba chân b n c ng, tôi ch y cu ng cu ng theo anh B n. Tôi ch y như có nghìn âm h n đang đu i sau lưng. Tôi ngã u ch nhi u l n, hai chân c dính l i. Khi thúc vào lưng anh B n tôi m i rõ là anh đã d ng l i. Tim tôi đánh tr ng tr n. Tôi h n h n:

- Cái chi v y anh B n?

Tôi nhìn l i, té ra tôi chưa k p m c qu n. Anh B n cư i hì hì:

- Tao đã ch m thi xong. Th ng Cù Lao không ph i thi l i.

*

* *

Anh B n ti p t c ti n v phía chòm đa Lí. Tôi s quá c bư c sát bên anh. Th ng Cù Lao ung dung bư c theo sau. Nh ng hàng cây và b b i v ra muôn hình thù kỳ quái. chòm đa Lí, ma còn nhi u hơn c n Quai M . Anh B n t ng nói đó b n qu B ch Th , Năm Nanh ngày càng nhi u. M i ngư i ph i tránh cho xa đ kh i b v n c . Anh B n ti n đ n chòm đa Lí, d ng l i thét to:

- H i qu B ch Th , qu Năm Nanh! Ta đây! Ta mu n cùng chúng bay th s c!

Trên cành cao, m t tia ch p l p loè. Kh p vư n đa rung lên. Cành cây gãy nghe răng r c. M t ti ng hú dài như vang lên t âm ph :

- Ta là B ch Th đây. Mày đ n n p m ng cho ta đó h ? Mày đã tr i trăng v i v mày chưa?

Ti ng qu B ch Th c như có trăm ngàn b h đang l p l i...

- Tao đã nói v i m B n Linh là tao ph i b t b n mày v làm m m đây!

Trên cây, m t bóng đen b ng ng ngu y r i to d n, to d n. Tay chân nó m c dài ra. Nó nh y phóc xu ng đ t.

Anh B n đã đ ng tr l i, vung n m đ m ra phía trư c. Qu B ch Th nh y ch m lên. Anh B n nhanh như ch p đã ng i th p xu ng, né sang m t bên. Qu B ch Th m t đà trư t ngã. Anh B n xông vào. Hai bên húc nhau, ghì nhau, ngã xu ng đ t u ch u ch! Ngư i và qu vít nhau, qu t qua, qu t l i. Không bi t anh B n đè đư c qu hay qu đè đư c anh B n. Hình như anh B n b qu bóp c , ti ng th khò khè. Tôi thét lên kêu c u inh i.

Th ng Cù Lao xông vào c u anh B n. Nó h t xông t i l i th t lui. Cu i cùng nó p vào thành m t c c ba ngư i vùng v y la thét. Có ti ng chân ch y r m r p. M t ngư i reo to:

- Đư c r i, cho đ ng d y!

Anh B n và qu B ch Th v t đ ng d y. Qu B ch Th th h n h n:

- Mình b t tr t, gi n quá! Trăng lên hãy hay.

Qu B ch Th quay sang phía th ng Cù Lao:

Quê n i

40

- Còn mày n a! Mày đánh hơi giúp anh B n mày h ?

*

* *

Ngư i và qu , t t c kéo nhau vào ngôi mi u gi a vư n đa. Tôi bư c sát theo anh B n như đang chui vào m t cái hang t i m t. M t ng n đèn l ng đư c th p lên. Tôi l m th y có anh Long, anh L c, chú Năm Mùi, th y Lê H o và ba ngư i n a v a ng i xu ng trư c ng ch c a. Ánh sáng và

ti ng ngư i quen thu c đã làm tôi đ kh ng khi p. H móc túi l y thu c lá ra hút, v a hút thu c v a cư i nói n ào. Qua câu chuy n, tôi bi t t i nay h h i h p đây đ bàn vi c ki n toàn các đ i t v , t p môn võ dân t c, bàn vi c làm trư ng. Trư c T ng kh i nghĩa cũng chính nơi đây h h i h p nhi u l n. H may c đ , rèn nh ng c c s t đóng vào cây sung làm thành nh ng n c thang leo lên c m c đ sao vàng. Chính ng n l a lò rèn đã làm cho ch Ba khi p vía. H cư i ng t ngh o vì đã phao tin ma qu n i lo n chòm đa Lí. Làm v y đ gi kín nh ng ho t đ ng bí

m t. Vi c xây d ng trư ng h c đư c bàn trư c. Trư ng s d ng chòm đa Lí. đ y có bãi đ t r ng l i có bóng mát, tha h làm ch cho các em chơi. Ph i xúc ti n g p. Tr con đang lêu l ng c n ph i đi h c g p. Th y Lê H o đư c t m th i ngh d y đ lo vi c xây trư ng. Ch t anh Long nh c m i ngư i ph i b t đ u luy n võ. Trăng đã vén mây, đã sáng ngoài cây đa. Anh B n m i t t c ra ch trăng sáng. M i ngư i đ ng d y. Tôi và th ng Cù Lao đ ng d y theo. Anh Long bư c ra trư c. Ngư i anh v a cao v a g y, đi u b linh l i. Anh là m t tay võ gi i, có

qu đ m thôi sơn và ngón đá h u ít ai sánh k p. Trư c đây, anh đã đ u v i anh B n. Anh B n v a ch p tay bái t , đã b anh Long cho m t đ m vào ngay gi a trán,. Anh B n lăn quay. Anh B n đ ng lên m i anh Long c ti p t c. Anh B n l i lãnh thêm m t qu đ m n a. Nhưng anh B n và

anh Long l i r t thân nhau. Anh Long x n tay áo:

- Xin phép anh B n. Th võ này g i là th trói. Tôi b t đ u.

Nói v a xong, anh Long đánh m t phóc ôm sát th y Lê H o. Tôi ch k p nghe th y kêu lên:

- Gãy tay r i!

Th y n m quay lơ dư i đ t. Anh Long tuyên b :

- Tôi cho phép các đ ng chí c đánh tr khi tôi xông vào. Cho phép dùng nh ng mi ng hi m hóc nh t!

Chú Năm Mùi h i:

- L xu ng âm ph có v báo oán anh em không?

- Ch t vì vi c nư c thì Long đây r t cam tâm. Vi c chi báo oán!

Chú Năm v a khép n m đ m đ ng khom khom, hai tay ch p lên đ u g i thì anh Long xông t i, qu t nhào xu ng đ t.

Anh Long đ ng d y, v a gi ng gi i v a làm các đi u b :

- Trư c tiên, các đ ng chí ph i chui sát bên vai đ ch. Ph i làm như ch p v y! Sau đó, các đ ng chí

móc m t cánh tay c a các đ ng chí vào cánh tay c a đ ch. Cách làm như th này này, như ta móc cánh tay b n cùng đi chơi... Như v y ta đã dùng m t cánh tay c a ta. Còn m t cánh tay n a c a ta, ta chưa dùng. Ví d : Ta móc tay trái c a ta vào cánh tay ph i c a đ ch, thì ta còn r nh cánh tay ph i c a ta. Ta dùng tay ph i c a ta b t vào c tay ph i c a đ ch, dùng th đòn gánh b ngư c cánh tay đó c a đ ch. Đ ch cũng còn r nh m t cánh tay. Nó s n n vào ta. Như v y ta ph i b ngư c th t đau. Đ ng th i ta dùng cánh tay b b đó đ đ đòn. M t chân c a ta lót phía sau lưng đ ch, qu t đ ch ngã xu ng.

Anh Long m i anh L c đ ng ra đ anh ch rõ nh ng đ ng tác c th cho m i ngư i xem. Sau đó

anh B n Linh bư c ra đ anh Long b t. Anh B n không v i ch ng c . Anh c rùn xu ng đ kh i

Quê n i

41

h ng chân, và không v i đ m đá tr l i. Anh dùng tay trái b t vào c tay m t c a mình, dùng h t l c co hai tay l i r i húc m nh vào ng c anh Long. Hai ngư i cùng nhào xu ng đ t. H ghì nhau. M t phút trôi qua. Ti ng reo vang d y:

- C l m! C l m!

Anh B n không gi i đư c th võ. Anh Long đ ng d y th h n h n:

- Anh B n khá l m! Bi t th g trói!

C hai ngư i ghép thành m t c p, luy n mi ng võ trói đ ch. Tôi và th ng Cù Lao cũng đư c tham gia. Anh Long hư ng d n chúng tôi t p đi t p l i, th t c th . Lúc tôi qu t th ng Cù Lao ngã

xu ng. Lúc th ng Cù Lao qu t tôi ngã xu ng. H c mi ng trói xong, đ n h c mi ng g trói. Sau đó

chúng tôi còn h c mi ng gói đ ch. H c nh ng môn này, ai cũng kêu la: “Gãy h t xương r i! Đau quá! Đau quá!”.

Đ n khi ra v , trăng bu n ng đã ng v phía núi.

Chương 7

Khi ngoài cù lao Chàm, m t hôm chú Hai Quân n i hát khe kh : “Làm t m, làm t m, đ l a đ u năm, đ t m tươi t t, t m t ăn m t, cho chí th c lên. V n khá làm nên, tràn nong tràn đu i. Con t m ch c n i. Cái kén vàng hươm, cái bán cái ươm, tơ tơ, l a l a...”

Th ng Cù Lao h i:

- Làm t m là làm chi ?

Chú Hai nói:

- quê mình tr ng dâu nuôi t m nhi u l m.

Lúc ra cù lao Chàm, chú chưa k cho th ng Cù Lao nghe chuy n nuôi t m. Chú Hai nh l i r t rõ

c m i năm vào tháng ch p quê nhà, nh ng tr n l t l n ch m d t. Màn mây đư c vén, tr i hoá

trong và cao. Con sông Thu B n tr l i hi n hoà. Trên cây sung, b n ác là kêu to: “T nh r i! T nh r i!”.

Kh p nơi chu n b xu ng đ ng. Th đào dâu đ n lò rèn tôi l i lư i mai th t bén và l p m t cán mai th t dài. Cán mai đào dâu d c sông Thu B n ph i làm b ng g ki n ki n dài non hai s i. L

dâu có nơi ph i đào lút cán. Đào m t l sâu đ n hơn s i tay, r ng ch b ng hai bàn tay xoè, vi c đó không ph i ai cũng làm đư c! Th đào dâu đ ng đ i bên kia sông trong sương s m mù đ c. Có ti ng bên này sông g i to, ti ng kéo dài trên m t nư c:

- C n hai mươi lư i mai. M i qua đây!

Ti ng tr l i bên kia sông:

- C n ngư i gút dâu không?

- Thêm hai ngư i gút.

- Hai mươi hai ngư i, ph i không?

- Ph i!

Không th y đò đâu. Ch nghe trong sương ti ng mái chèo đ p nư c. M t ch c sau đò d n d n hi n ra, ghé vào b n. Ngư i lái đò gác chèo, rút cây sào tre ghìm đò l i. Th đào dâu l n lư t nh y xu ng đ t đi thành m t hàng dài. Ngư i đi gi a vác m t chi c n i ba làm thành cái ch m đen gi a hàng d c. H ti n vào đám dâu và b t đ u đào. Ph i đào đ n l p bùn phía dư i. Th đào dâu s p thành m t hàng ngang xén lư i mai nghe xoèn xo t. H nh nư c b t vào hai tay, n m ch t cán mai rút đ t t sâu lên, đ ng tác th t chính xác. Nh ng l dâu sâu thăm th m c nhi u

Quê n i

42

d n, kéo thành nh ng hàng th ng t p. Dâu tr ng ph i ch n nh ng cây dài nh t. Ngư i gút dâu c đ nguyên cây dâu đ t sát đáy l , ng n dâu ghim vào l dâu ngay phía trư c r i l p đ t. Ch sau vài mươi hôm nh ng ch i non phun lên m t màu xanh non óng ánh. Ra giêng, kh p ngàn dâu b ng sáng. Màu xanh non th m d n, r i b t ngàn m t màu xanh ng t. Th ng Cù Lao v quê đúng vào lúc anh ch B n Linh nuôi l a t m cu i mùa. Trong làng nhà có

t m cũng đã b t kén. Sang tháng chín âm l ch, ngoài đ ng ch còn dâu lông chim, lơ thơ t ng chùm lá nh . N u tr i không đãi, có l t s m, s g p gay go. Ông Trùm Khéo, ngư i bán tr ng gi ng, đã th đ c v i anh B n Linh đó là lo i gi ng vô cùng quý giá mua t Tiên Phư c, nh t đ nh t m trúng m t trăm ph n trăm. Anh B n x n tay áo:

- C nuôi. S chi!

T m trong tr ng thì đùng m t cái, Cách m ng n ra. Vi c làng vi c nư c c a anh B n c ùn lên lút đ u lút c . Anh làm vi c b t k ngày đêm, ch có th ghé nhà m t ch c r i ph i đi ngay. Nh đ n t m, anh B n cương quy t:

- Lúc này mà còn t m tơ cái chi! Có bi t m y chuy n qu c gia đ i s . Ph i x l mũi mà th . Đem t m đ quách!

Ch B n b nh :

- Vi c nhà tôi lo xong h t. Anh mu n đi đâu thì đi. Nhà còn có th ng Cù Lao, vi c chi h n cũng gi i.

Anh B n do :

- Năm nay, th nào cũng l t s m! R i s h c máu cho mà coi! H ch t, tôi không thèm chôn đâu!

Ch B n th y ch ng nói có lí. Làm t m ph i có ngư i đ ng bu ng, làm m i vi c n ng nh c, ph i đ ng đ ng m t tháng m i xong. Nay anh B n đi v ng thì ai lo? Nhưng coi đi coi l i, th y t m t t quá. Ác m t n i, nh ng th y t m đ n xem, ai cũng b o t cha sinh m đ , h chưa th y t m nào t t v y! Th ng Cù Lao xem t m cũng qu quy t là t m t t. T m t t như v y thì ai n đ đi cho đư c! Ch B n c lăn vào lo cho t m. Anh B n v n can ngăn, nhưng nói y u y u:

- Tôi nói cho mà bi t, qua sông b t c p, ch t không k p h i đó!

Ch B n bi t anh B n đã núng, li n lí s :

- trên đ ra ph i đánh gi c và tăng gia. Anh B n gi t gi c, tôi lo tăng gia. Làm đúng ch trương, còn chi n a!

Anh B n ph i ch u, t nghĩ: “Con v mình chính tr th mà cao! Đàn bà h sáng d l m!”. Ch B n mang gi đi hái dâu dư i r c. Ch là tay hái dâu lo i gi i. Gi a nh ng cành dâu, hai tay ch như đôi bư m lư n, không ai nhìn k p. Dâu cu i mùa ít lá, ch ph i nh các ch trong xóm đi hái giúp. H gánh đôi gi bông, b ng gi tròn như chi c chum to, đi hái dâu t n ngoài bãi. Th ng Cù Lao, chú Hai Quân giúp vào vi c cho t m ăn, vi c g t phân, lư m t m, vi c n u cơm, đem nư c. Các ch kéo ra bãi dâu lúc gà gáy, h t hát hò l i bàn tán trăm th chuy n, chuy n ông B y Hoá d p bàn th Th p Đi n, t t c nh ng tranh v qu s cưa ngư i, đ t ngư i, ông B y đ u đ t h t. Nhi u ch mu n ph n ph i thành l p m t h i “tương t ”, m c đích đ bênh v c cho nhau. H ngư i nào b ch ng đánh thì h i viên có nhi m v xông vào bênh v c. Ph n cũng ph i có

ngư i bác sĩ, kĩ sư. Trư c m t ph n ph i ki m ít ch b b ng, đ vi t thư cho ch ng làm ăn xa m i đư c!

Ch B y Có trong lúc vui mi ng, nói to c ra là mình v a đư c tin c a anh B y “trong n ” g i v . Anh báo cho bi t là anh còn s ng, hi n này x D u Dây. Ch B y đã đ n nhà th y Lê H o nh th y vi t thư g i l i. Thư vi t b ng văn v n:

“T m đôi hàng ch m c

Quê n i

43

G i đ n ch n D u Dây

Ngày nh ng trông tin nh n trong mây

Đêm th c gi c, ti ng tiêu thánh thót.

H i ai đã quên l i th ư c

Tít mù khơ i muôn d m t ch bu m loan!”

Thư c a th y Lê H o vi t bao gi cũng b t đ u b ng “T m đôi dòng ch m c...” và ch m d t b ng câu “ Thơ b t t n ngôn”. Ch B y đưa thư nh tôi đ c, tôi đ c đi đ c l i cho ch nghe, ch thu c làu. Th y bên l còn ch gi y tr ng ch nh tôi thêm m y ch : “Anh đã nói v thì nh t đ nh ph i v . Cách m ng lên r i, làm chi trong n ? quê mình, ông Hai Quân, anh B y Hoành cũng v r i. Ch có ham phú ph b n, mau mau tr l i! Nay thơ. V : B y Có.”

Ch B y b o tôi đ c thơ cho ch B n, ch Ba nghe. Ai n y cũng ch u là th y Lê H o văn hay t ng ch , ch nào nghe cũng réo r t. Th ng Cù Lao cũng khen là gi i vì th y Lê H o có nói đ n bu m, đ n mù khơi, đ n muôn d m. Các th đó dư i bi n nhi u l m...

*

* *

Đã đ u tháng chín âm l ch, nhưng n ng v n như đ t. Bu i s m mù tan, n ng đã loá nóng. Càng v trưa, n ng càng cô l i. Chim chích m t m i núp trong ngàn lá l ng thinh. B n chó V n chó Vàng thè lư i li m nư c nu t c c. Trâu Bĩnh quay qua quay l i trong chu ng gi c đi u ng nư c. Ch Ba đi làm v l y nón xu ng qu t, m t đ gay.

Ch t m t hôm da tr i l i xám. Mây chăng mù m t. Th nh tho ng l t ph t vài h t mưa thưa. Mưa n ng h t d n. Mưa ào ào đ . Sông Thu B n nư c xanh leo l o tr đ c ng u, đôi b r ng d n ra. Rác r u k t thành bè trôi nhanh hơn ng a t . Nư c l t ch y vào hói, trư n lên các bãi dâu. Dư ng Hương Thư đưa xu ng vào giúp ch B n. Hái dâu ph i đi b ng xu ng. Chú Hai giao cho th ng Cù

Lao vi c lèo lái. Nó phóng sào xu ng nư c, ch ng sào, xu ng băng băng lư t v phía trư c, đi u b c a nó th t hiên ngang.

Ch B y cư i:

- Nó gi ng như ông Mư i Ý ngoài v n lúc x bu m ra khơi!

Xu ng lư t d c b r c. Th ng Cù Lao v a ch ng v a quay sào th c nh ng anh chu t leo ng i trong b i tre. Th ng Cù Lao lái thuy n chui vào nhưng th a dâu còn lá nhô trên m t nư c. Ch Năm Nh bi t đ n m y trăm câu hò. Nhưng đi hái dâu b ng xu ng ch đành ch u không hò đư c câu nào c . Xu ng c tròng trành, l m t tí là có th rơi tòm xu ng nư c. Ch m i m t hôm mà c đ t tr i đã đ i khác. Nh ng hàng bã đ u đã lút đâu m t. Ghe thuy n ngoài v n vào n m ngay trên đư ng cái, c t bu m nh p nhô ngay c nh mi u Bà T m. Nư c b c tr i mênh mông. Làng m c nom xa tít. Ch Năm Nh h i th ng Cù Lao:

- Ngoài bi n nư c có nhi u như ri không?

- Nhi u l m. Ngoài khơi ch th y tr i v i nư c.

Ch Năm đ c khe kh :

Ngó lên bi n b n tr i ba

Bu m giươ ng hai c nh, c a nhà hai hơ i.

Ti ng chèo đ p nư c c bì bõm. Thuy n v t c i t ngoài sông đã chèo vào, trong khoang ch t đ y c i m c, có chú Năm Mùi ng i sau lái.

Chú Năm v a nhìn th y th ng Cù Lao n i kêu to:

Quê n i

44

- Nh v y mà lèo lái gi i hung! Làm ông thu sư đô đ c đư c đó!

Chú Năm cư i. Chú nh c ch Năm Nh :

- T i nay nh h p đó!

- L t l i mà h p cái chi!

- L t ng p đ u cũng ph i h p. Nhi u vi c g p l m.

Dân chài lư i kéo nhau đi xúc cá. Có đ n vài ch c chi c xu ng. M i xu ng có hai ngư i ng i. Ngư i ng i sau lái bơi xu ng, ngư i ng i trư c mũi c m m t chi c xúc gi ng như chi c v t chìm xu ng nư c. Hai mươi chi c xu ng r ng r n lư n qua lư n l i, đan vào nhau, né nhau, như đang bi u di n đi u múa. Th ng Cù Lao ch ng thuy n lư t qua nhanh gi a đám múa. Các ch nhìn nó

đ y v thán ph c.

Th ng Cù Lao giúp ch B n phơi dâu, c t gác, d n nong d n nia, vì có c u v ng m c phía núi Cu Đê. S có bão! Nhưng không hi u sao mưa l i t nh d n. Đ n chi u tr i h ng. Lúc m t tr i l n, đ t ng t c cây hoa lá nhu m m t màu vàng r c. T t c b t thành ti ng. Đàn chim s kêu chiêm chi p, r n lên. B n b chao kêu hót om sòm. Gà xôn xao n i gáy. V t c c c c không bi t m i mi ng. Ch có nư c là l ng im. Nư c l ng im m t lúc r i l i róc rách đ rút xu ng.

*

* *

Anh B n Linh đi h p huy n, v đ n nhà tr i đã tròn bóng. Anh gi mũ móc vào c t, c i chi c x c nâu treo lên móc. Ch B n trong bu ng t m chui ra, h i ngay:

- H p chi lâu d ?

Anh B n h i l i:

- nhà t m tơ ra răng?

Ch B n không tr l i vào câu h i:

- Ăn chi chưa?

Không đ i anh B n tr l i, ch bư c th ng vào b p, quơ n m bao b p nhét vào gi a ba ông táo, xúc g o đi vo. Anh B n trên nhà nói xu ng:

- Không ăn đâu, đi ngay đây.

Nhìn quanh nhà, anh B n bi t m i vi c đã yên n. Anh soi vào chi c gương nh treo góc c t, l m b m:

- Râu ria m c dài quá hè! Đi qua ch đ nh h t tóc l i quên m t!

Anh xoè năm ngón tay ch i ngư c m tóc, kh t th t m nh, mu n trút h t cái nóng ra kh i ngư i. Anh bư c ra ch v i nư c, múc gáo nư c đ y, g p ngư i xu ng, gi i nư c lên đ u, v a gi i v a nói:

- H t mưa l i n ng. N ng m i này đ c l m! Ph i coi ch ng. Ngư i ta xem giò ch, bi t năm nay l t s m, tôi nói đúng chưa?

Ch B n th y anh B n chưa đi, nài thêm:

- Tôi n u mi ng cơm ăn ch ?

- Không ăn đâu. Đ nh đi luôn, nh đ n nhà ghé qua m t chút. T m ra sao?

- B a nay đư c tám nong đông đ c, t t như B ng Lai tiên n .

Anh B n Linh ch p chi c mũ lên đ u, quàng cái x c vào vai, bư c ra c a. T hôm cư p chính quy n, anh c v i v i vàng vàng. Anh B n Linh t ng tham gia Vi t Minh lúc còn bí m t. Sau khi

Quê n i

45

cư p chính quy n, nhi u vi c đư c chuy n ra ngoài công khai, công tác tr nên b b n. Ai g p anh cũng h i vi c này vi c n . Anh g p ai cũng có vi c đ bàn b c gi i quy t. Anh B n th y c n có m t nhi u nơi, c n nói nh ng đi u c n thi t.

Anh bư c ra đ n c a, ch t d ng l i:

- Chú Hai và th ng nh đâu?

Có ti ng chú Hai quát th ng Cù Lao:

- Có th tao ra không? Chơi cái gì l v y?

Chú Hai v a th y anh B n li n kêu lên:

- a, anh B n ! Ch l i đi đâu? M i v , ngh m t chút đã. N m khoèo cho kho cái đã.

- Cháu đi ngay. Có vi c ho t c!

- Quan c n, dân tr . Chi l i nôn v y?

- Quân Pháp quay l i Nam B , chú à!

- Anh B n nói cái chi?

- Quân đ i Anh đã chi m đóng ph Nam B . B n Pháp và b n Anh b n vào dân ta đang bi u tình. Ta ch t m t s . Quân đ i Anh chi m ph Nam B , chi m thêm m t bót c nh sát. B n Pháp chi m l i cơ quan Sài Gòn. Chúng t trong nhà th b n ra, l i vu chúng ta phá nhà th đ nh b n Anh can thi p!

- Chà!

- Tôi ph i đi cái đã.

Anh B n v a nói v a bư c ra ngõ.

Vi c gì th ng Cù Lao bi t, tôi cũng bi t. Nó chui rào đ n bên c nh tôi, v bí m t:

- C c này! B n Pháp quay l i Nam B !

Tôi nghĩ b n Pháp quay l i Nam B có nghĩa là chúng đã đi r i, nhưng vì còn quên cái gì nên quay l i đ l y. Có vài ông khách đ n nhà tôi, vì đãng trí b quên v t gì, cũng quay l i l y như

v y. Tôi đang đánh dây mũi cho trâu, nói lơ mơ:

- Chúng b chi l i, thì ta c tr l i cho chúng!

- Nó quay l i đ đánh ta!

Th ng Cù Lao thu t l i t m nh ng tin anh B n v a nói. Tôi hi u d n ra nh ng vi c th ng Cù Lao nói là quan tr ng:

- Sao không lôi c chúng ra, đ núp bóng quân Anh chi r a?

- Núp bóng quân Anh không ph i như ta núp bóng khi chơi gi t lá đâu! B n Pháp l n vào quân đ i Anh. Quân đ i Anh có súng nhi u l m!

- Th ta dùng súng đánh l i. Ch Ba nói: Chúng ta là s đông. B n áp b c bóc l t ch m t nhúm nh thôi mà.

Th ng Cù Lao cãi l i:

- Khi chơi gi t lá. b n xóm dư i đã gi t s ch b n mình, b n mình đông g p đôi... Th ng Cù Lao nói nghe có lí. Tôi không hi u làm th nào đ th ng gi c, đành ph i nhìn nhìn lên mái nhà...

Th ng Cù Lao cũng th y bí. Ch t nó vung tay:

Quê n i

46

- N u gi c đánh r ng ra đây...

Câu nói c a th ng Cù Lao làm tôi th y tình th đ t ng t tr nên căng th ng. Tôi nh đ n nh ng vi c ki n thi t đ s nay mai:

- Th thì nh ng lâu đài ba mươi t ng và ngh hàn n i b t bát ra răng?

Th ng Cù Lao gãi đ u:

- B n gi c là b n cư p c a gi t ngư i. Ta d ng lên, chúng phá h t. – Nó như nh ra đi u gì, v vào đùi. – B n Pháp còn lâu m i ra đ n đây. Ta còn thì gi đ luy n t p đánh tr .

- Nhưng anh B n có cho t i mình t p t v đâu!

- Không ph i t p t v . Ta t p đánh gi c b ng cách gi t lá kia.

- Ch Ba cho là đ bá láp!

- Cũng t i mình. Mình xưng nh ng tên nghe l : Tào Tháo, Tri u T Long, C t Đ t... Nay ta c xưng là ta đánh gi c v i b n Pháp, ta th ng Pháp. Th là ch Ba ưa ngay!

Tôi g t đ u chu n y k ho ch c a th ng Cù Lao, s t p h p b n chăn trâu luy n t p đánh Pháp. V môn đ a dư, th ng Cù Lao còn l m . Nó nh tôi ch Nam B v hư ng nào. Tôi đưa nó ra sân, ch cho nó bi t b n hư ng đông tây nam b c. Nam B v phương nam t c là phía bên kia sông Thu B n. Như v y, rõ ràng b n Pháp mu n đ n Hoà Phư c còn ph i vư t qua sông. N u v y thì chi n s s x y ra không ch trên c n mà còn x y ra dư i sông n a. Đã đánh nhau dư i sông thì nh t đ nh ph i bi t bơi và bi t l n. Th ng Cù Lao bàn ph i t p bơi t p l n cho gi i thì m i th ng đư c gi c!

*

* *

Th ng Cù Lao bơi l i r t c . Tôi cũng bi t bơi, nhưng khi bơi tôi móc hai tay lia l a như chó bơi. Môn bơi chó c a tôi th t không ra gì so v i nh ng môn bơi ch, bơi s i c a nó. Nó ch m hai tay đưa ra đ ng trư c, ung dung khoát tay r ch nư c, nh nhàng trư n lên như ch l i. Nó xoay mình n m th ng nhìn tr i, rút tay bơi vun vút qua bên kia sông, r i l i bơi quay l i. Nó cho cách bơi c a nó là nh ng cách bơi r t bình thư ng và d t p. Cách bơi chó m i th t khó t p. Tôi kinh ng c khi bi t bi n có ngư i bơi hàng bu i dư i nư c. Th ng Cù Lao bơi đư c hàng gi . Tôi ch bơi năm ba phút đã đ t hơi m t đ n ch t.

Th ng Cù Lao b o tôi cùng bơi. Chúng tôi cùng vung tay đ luy n cho quen. Sau đó cùng vung chân, cùng ng p, cùng th . Tôi ti n d n trong môn bơi ch, t p sang môn bơi s i, t p n m ng a. Tôi và th ng Cù Lao vư t qua sông, sang ng i hú hí trên bãi cát. M t hôm khi bơi v g n b tôi th y m t bác già ng i t m. V a th y chúng tôi, bác cư i thân m t. Bác rút khăn v t trên vai kì c chân tay coi b r t thú v . Bác ngư c m t cư i hì hì:

- B n bay bơi gi i hung! Tao khen đó!

Tôi th y hơi l l :

- Bác đâu đ n t m đây, h bác?

Bác cư i to hơn:

- Tao x này thôi!

Gi ng nói c a bác nghe quen quen.

Bác nheo m t nhìn th ng Cù Lao:

- B n bay bơi gi i, sau này sung vào đ i thu quân... Làm ông đô đ c cái chơi cho sư ng!

Quê n i

47

Tôi s c nh gi ng nói đó gi ng gi ng ông B y Hoá.

Nhưng rõ ràng bác này không ph i ông B y Hoá, vì bác này tr hơn, l i không có râu. Tôi h i:

- Thưa bác, bác có bà con chi v i ông B y không?

- Ông B y nào, ch ng bi t!

- Ông B y Hoá đó, ông B y Hoá bi t làm th y tư ng đó.

- Ch ng bi t.

Bác nói xong l i cư i. Cách cư i đó làm tôi sinh nghi:

- Hay bác là ông B y Hoá?

Nhưng tôi ng ng :

- Có ph i ông không ông B y?

Tôi và th ng Cù Lao c dòm dòm ngó ngó. Đ i nào l i có m t ông B y Hoá không râu. T nh tôi ch th y ông B y Hoá v i m t b râu dài thong dong đ n r n. Bác đó đang kì c ch t đ ng lên:

- B n bay v chưa? Tao v đây.

Bác v a đ ng d y, th ng Cù Lao đã ch y đ n dòm vào ch mông c a bác. Nó n i reo to:

- Đúng là ông B y! Ông B y có v t s o ch mông!

Tôi cũng dòm. Qu th t ông B y có m t v t s o to b ng ngón tay ch xương c t. Chúng tôi reo hò:

- Ông B y, ông B y! T i sao l i c o râu đi ông B y?

Ông B y b b t qu tang, thú nh n:

-Tao là ông B y đây. B n bay có th y tao tr l i không?

- Tr l i! Nhưng ngó nó chi chi!

- Tao tr ra như trai mư i tám! Sao l i chi chi!

- Ai c t m t râu ông, ông B y? C t làm chi ông B y?

- C t đ tr l i, đ đư c gia nh p t v .

Ông B y cư i, đ l m t hàm răng đ u và nh như h t b p. C m c a ông B y nh n ch không ph i vuông. Không ng ông B y có m t cái mi ng r ng như v y!

Tôi và th ng Cù Lao c p t c m c qu n áo, ch y m t m ch v báo cho m i ngư i bi t là ông B y đã c o râu, trông l l m. Tôi còn k vi c ông B y có m t v t s o. M i ngư i đ u cư i vì không ai bi t đư c vi c đó.

C xóm vui r n lên v vi c ông B y m t râu. Sau khi c o râu, tính c a ông B y cũng hoá khác. G p tôi, ông không nói gì v chuy n Th p Đi n Diêm Vương s nư ng nh ng đ a tr m i. Ông nói ông s cương quy t mài gươm lên đư ng gi t gi c.

Th ng Cù Lao h i:

- Th bao gi ông lên đư ng?

Quê n i

48

- Khi c n tao đi. Nhưng c n chi đi đâu. Pháp Sài Gòn quay l i, thì Pháp Đà N ng không ch u ng i yên đâu. Nh t đ nh chúng s quay l i, vì cũng là th c dân đ qu c c . Tao s đánh gi c đây cho chúng bay coi.

*

* *

Th ng Cù Lao ngh ch n tr i ch không ph i “c n h t cơm không b ” như ch Ba tư ng. Khi nó

m t mình v i cha nó, cái t do quá tr n c a nó còn hơn nhi u đ a khác. Nó b t chư c th ng Thân đ u tr c chơi gi t lá, l y đ u húc vào b ng cha nó:

- Cho m t chuỳ, ngã lăn quay nè!

Cha nó kêu lên:

- i cái con kh này!

Nó li n thu ngư i l i, m t l c láo, tay qu t ra sau lưng gãi gãi, đi u b gi ng như m t con kh . V a gãi nó v a nói:

- Con kh đây này! Con kh đây này!

Làm trò con kh xong, nó làm trò cá bơi, rùa bò, đi ch ng ngư c, nom r t l . Làm trò xong, nó

ch y t i ôm ch t vào lưng cha nó cư i hì hì, b t k chuy n:

- ngoài n ... Chuy n đã nghe r i mà cha cũng c k đi k l i. V đây sao không k đi?

Cha nó kh n kho n:

- Có th ra không? Ngoài n tao nh trong ni, tao m i k h t m i chuy n trong ni! Còn v trong ni, cái chi ngoài n mày bi t c , k sao đư c?

Tôi đ ng nép ngoài c a, đã hi u vì sao th ng Cù Lao bi t h t chuy n trong ni, chuy n nuôi t m, làm mía, chuy n bà Hi n, chuy n ông B y... nó bi t h t, là vì cha nó “ nh trong ni” đã k cho nó

nghe h t. Có vi c cha nó k đã mư i l n, sau đó cha nó v n c k l i. Th ng Cù Lao mách v i cha nó là nó th y cái s o...

- Cái s o chi?

- Cái s o c a ông B y. Ông B y rơi xu ng chòi b p, xóc vào con dao, thành s o ch mông! Cha k v y đó.

- a! Ch mày dòm chi l v y?

- Có dòm cái s o m i bi t là ông B y Hoá. Vì ông c o m t râu.

Chú Hai quát:

- V đây đã b o đ ng làm nh ng trò b y b !

Th ng Cù Lao đ ng ý là không nên làm nh ng chuy n b y b và sau này nó đi làm ngh . Ngh đó

là ngh hàn n i. Trư c khi làm ngh hàn n i, nó ph i t p bơi. T p bơi đ đánh gi c. Vì gi c t trong Nam ra ho c t Đà N ng vào đ u ph i vư t sông. Ph i t p bơi th t gi i m i th ng đư c gi c.

Chương 8

T hôm anh B n Linh huy n v cho bi t Pháp đánh ta Nam B , ai g p anh cũng h i, cũng mu n bi t tin t c m t cách rõ ràng. Ông B y Hoá còn mu n vào Nam B đánh b n xâm lăng. Tôi và th ng Cù Lao không ch t p bơi mà còn luy n các môn võ c a anh Long d y chòm đa Lí. Anh B n d n ch đem nh ng chuy n h c võ chòm đa Lí nói cho ngư i khác bi t, vì đó là

Quê n i

49

nh ng vi c bí m t. Khi đã bi t đó là bí m t thì trong tôi nh ng vi c đó c mu n tràn lên. Có lúc tôi ph i c đè xu ng. M i bu i s m, tôi và th ng Cù Lao ra trư c sân luy n mi ng võ trói, võ gói. Đ i v i b n tr trong làng, nh t là m y đ a cao giò, tôi ng a ngáy mu n th cho chúng m t mi ng trói đ cho chúng bi t m t...

Ch Ba đi d l p hu n luy n huy n v , công vi c c a ch càng b n r n. Có đêm ch ph i th c khuya chép nh ng bài h c, chép l i nh ng câu hay ch đã nghe đư c. Ch đ c cho tôi nghe m t vài đo n: “Ta đã giành đư c t do đ c l p. Đ i đã đ i m i. Trư c đây ta nai lưng làm vi c cho đ

qu c. Nay ta làm vi c cho T qu c ta. Ta làm vi c t t thì T qu c s giàu m nh. Ta ph i làm vi c cho ra h n”.

Ch Ba đ c xong, nhìn tôi:

- C c nghe chưa ? Ph i làm vi c ra h n, không ph i đi v t l n v i b n chăn trâu, b c c u trên trán đâu!

Ch đ c ti p: “Nh ng ngư i b áp b c như chúng ta, trong nư c có đ n hàng tri u, trên toàn th gi i có hàng m y trăm tri u. H r t tích c c ng h chúng ta. Còn b n đi áp b c bóc l t ch là m t nhóm r t ít. M t nhóm r t ít không th ch ng l i hàng trăm tri u ngư i. Nh t đ nh chúng ta s th ng!“.

Tôi gi ng thêm:

- Tôi nghe ch nói ch này r i. Dù chúng ta có ít, nhưng n u chúng ta bi t đư c mi ng trói c a anh Long nh t đ nh chúng ta s th ng b n áp b c bóc l t.

Th ng Cù Lao ph ho :

- Mi ng trói tài quá!

Ch Ba m to c p m t:

- Mi ng trói chi r a?

Tôi c ch ng minh:

- Mi ng trói tài quá! Anh B n võ gi i cũng b trói không c a qu y n i. Ch Ba bi t đư c mi ng trói đó thì đàn bà x này ph i n m t. Anh Long d y mi ng đó. Ch h i anh B n thì rõ!

- Đúng v y, ch Ba ! - Th ng Cù Lao nói đ y tin tư ng.

Ch Ba g :

- Th hai em t p cho ch v i!

Tôi l c đ u:

- Không đư c!

- Vì sao?

- Anh B n b o v nhà đ ng nói ai bi t. L ch truy n cho ngư i khác bi t, ngư i đó trói l i chúng ta thì ch t cha.

Ch Ba b nh :

- Thì ch có truy n ai đâu!

Tuy trong b ng tôi thích truy n mi ng võ cho ch Ba nhưng tôi làm cao:

- Khó l m! V y ph i th m i đư c!

- Ch th , n u đem truy n mi ng võ cho ai thì b đâm đui con m t.

Quê n i

50

Tôi b t ch Ba đ ng lên, b o ch c lo ch ng đ đ gi tính m ng. Đ t ng t tôi xông vào, móc cánh vai trái c a tôi vào cánh tay ph i c a ch , l y th đòn gánh b ngư c cùi ch . Ch Ba kêu m t ti ng th t thanh:

- i i! Gãy tay r i!

Như v y là môn trói c a tôi đã có k t qu . Sau đó tôi gi làm k đ ch đ ch Ba trói. Tôi bày ch cách g trói, cách g t chân và nhét gi vào m m. Ch Ba khen, mi ng võ c a tôi tài l m. Sau đó

vài hôm, nhi u ch cũng bi t trói. Tôi nghi th ng Cù Lao đã truy n mi ng trói cho các ch ban đêm khi đi gác. Các ch b o nhau:

- Cái mi ng trói hay quá ch ng, làm mình đi đêm đ s . Cánh tay c a mình b đau nhưng mình s đem truy n cho các bà b ch ng đánh. Các ông ch ng đánh v s b gãy tay, không dám đánh v n a!

*

* *

Cha tôi là lính ti u đoàn 17 đóng Đà N ng vi t thư v thăm chú Hai và th ng Cù Lao. Trong thư, cha tôi t ý sung sư ng nghe tin chú Hai đã v làng. Cha tôi khen th ng Cù Lao nh v y mà

dám vư t bi n tìm v quê n i:

“Cháu là đ a con c a cách m ng. Chú tin sau này cháu s thành m t cán b quân s gi i, lo b o v quê hươ ng đ t nư c”.

V xưng hô thì chú Hai ph i g i cha tôi b ng anh. Nhưng trong th c t cha tôi nh hơn chú Hai đ n mư i m y tu i. Cha tôi vi t: “Chú hãy tin là t nay đã ch m d t m i áp b c b t công. M t th i đ i m i m ra trư c m t. Anh khuyên chú n u còn s c kho , nên gia nh p t v đ đ ng viên con cháu ph c v t qu c, nhân dân”.

Đo n vi t cho tôi, nh ng l i l trong thư l i khác h n. M i l i trong thư như m i nhát roi qu t:

“Tao nói cho th ng C c bi t, khi đư c thư này ph i ch m d t ngay nh ng vi c xư ng hùng xư ng bá, nào Tào Tháo, nào Tri u T Long, vi c đánh đá ngoài sông, vi c làm cho th ng Cù Lao ph i b c c u trên trán... H tao còn nghe nh ng chuy n b y b như trên thì tao v đánh đón cho mà

bi t! Đ i đã đ i m i, ai cũ ng ph i h c hành th t gi i, đ làm vi c c u nư c, c u dân”. Ch Ba v a đ c v a nh n t ng ti ng.

Cha tôi vi t ti p: “Khi đư c thư này, th ng C c ph i đóng v đi h c ngay! N u l p th y Lê H o có t m ngh đ lo xây d ng trư ng m i thì cũ ng ph i h c. C bu i t i đem v ra ngoài nhà anh B n, nh anh bày cho vài ch ”.

Đ n đo n nói v con trâu Bĩnh, cha tôi vi t dài không kém: “T đ i ông cho chí đ i cha, nhà ta c ph i cày thuê cu c mư n. nay cách m ng lên r i, ph i đ cho th ng C c đi h c. Không th có

cái m nào ch phát toàn chăn trâu. M nó và con Ba ph i đ n nhà ông Phó Xáng, giao con trâu Bĩ nh cho ông ta, nói lí do là tôi b n công tác xa, còn th ng nh hi n nay ph i đi h c, không th nuôi r n a”.

Con trâu Bĩnh là trâu c a ông Phó Xáng, cha tôi nuôi r . Khi trâu Bĩnh đ con, nghé đ u thu c v ông Phó Xáng, nghé th hai thu c v cha tôi. Và c th , s nghé s chia làm đôi. Đ n mùa cày c y, cha tôi ph i cày không công m t s đ t ru ng c a ông Phó. Cha tôi đoán trư c nhà v n còn ti c r con trâu Bĩnh nên tái bút: “M i vi c ph i tính g n l i. Không nuôi trâu Bĩ nh làm gì. Ph i đ cho th ng C c đi h c”. M i ngư i đ u phân vân. Con trâu Bĩnh đã nuôi s ng gia đình tôi. Tôi l n lên nh vú m và nh công lao khó nh c c a nó. Ngày trư c, khi cha tôi đi cày có đánh nó. Cái đó cũng vì b t bu c. Cha tôi hi u rõ n u nó kéo cày đi ch m thì bát cơm c a chúng tôi s b lúng đi. Con trâu Bĩnh v v i chúng tôi đã hơn b y năm. N u c ng nh ng v t roi r m máu qu t vào sư n, vào chân nó thì

Quê n i

51

con s có đ n hàng ch c v n. Nh ng l i ch i m ng, cho nó là con kh , con tinh, c n đ đói cho xanh xương, có đ n hàng tri u l i. Cũng may nh ng l i ch i m ng tan ra r i bay m t. N u nó

đ ng l i thì c nư c sông Thu B n cũng không r a h t. Con Bĩnh b m ng ch i nhi u nh t vào cu i mùa đông và đ u mùa xuân, là mùa đư ng mía. Thư ng đ n tháng Ch p thì mía già. Nhà làm đư ng b t đ u d ng chòi ép mía. H ph i ép cho đư c vài thùng nư c mía trư c khi tr i sáng. Đó

là mùa trâu Bĩnh b ch i m ng và đánh đ p nhi u nh t.

Tôi đưa trâu Bĩnh đi ép mía thuê kh p các chòi đư ng trong làng. Con trâu Bĩnh r t kho , nhưng v a th y ách che nó đã ho ng s . Nó bi t ách che còn n ng g p m y ách cày. Nó lùi l i. Tôi ph i kéo dây mũi th t căng. Th ép mía ph i cho m t roi th ng cánh vào đít nó, nó m i ch u bư c. Th ép mía nâng ách đ t lên c nó, c t dây r i hô to: ”Bư c!”. Trâu Bĩnh choãi chân rư n c c bư c. Bư c đư c m t ch c thì ti ng th đã ho he, nư c dãi trào ra tr ng xoá. Nó c rư n lên nhưng hai chân không bư c đư c n a. Th ép mía xông đ n qu t t i t p vào mông, vào chân nó. Trâu Bĩnh quay qu t. Tôi xông vào gi t roi n i thét:

- Tr i ơi! Đánh ch t trâu tôi r i!

M y chú th ép mía m a mai:

- Mày cưng trâu như cưng v mày! Đ ng d t nó đ n đây n a!

Trâu Bĩnh đi gi a roi v t ch i m ng. Khi m ách, nó đ ng đ ra m t lúc r i bư c ch nh cho ng. Hôm sau, tôi l i đưa nó đi ép mía. Nó ph i c bư c đ l y đư c năm xu đem v đưa m tôi mua g o.

Trâu Bĩnh có nh ng đóng góp to l n trong gia đình.

Ch Ba đ c hai l n đo n thư c a cha tôi nói v trâu Bĩnh. Ch nghĩa rành rành, nhưng ch ng ai mu n hi u gì c . Ch Ba không ng cha tôi l i có ý đ nh như v y. T lâu, chúng tôi xem trâu Bĩnh như m t thành ph n trong gia đình, không th tách ra đư c. Lúc nó m i v , ch Ba đã chăm sóc nó. Nó v i ch Ba cùng soi mình b n nư c, cùng bư c trên cát m n, cùng h ng ng n gió n m, tình nghĩa sâu n ng l m. Sau đó, ch Ba giao nó cho tôi. Tôi v i nó cùng ng p l n trong nư c sông. Nó bư c trong trăng sao, tôi ng i trên lưng hát véo von lúc chi u xu ng. M tôi yêu nó nh t nhà. Ch ng ai mu n nó xa gia đình c .

V vi c tr con trâu Bĩnh cho ông Phó Xáng, ý ki n anh B n Linh r t d t khoát:

- Chưa c n tr cho ông Phó Xáng. Th ng Cù Lao v a đi h c v a chăn trâu. N u nó b n h c thì

g i trâu cho chú Năm Mùi. Chú ưng nuôi thêm con trâu đ có phân bón ru ng. Ch ng ph i cày b a gì cho ông Phó Xáng n a.

Chương 9

Anh B n Linh b n công tác, đã nh chú Năm Mùi đ n giúp khi t m l n. Chú Năm th c d y lúc tr i chưa sáng, đ t ng n đèn d u. Chú đ nh rư i cho t m m t nư c dâu. Nhưng nhìn l i, chú r t ng c nhiên! T m con nào cũng vàng óng c . Không l t m đã chín h t, vì sáng nay m i là ngày t m ch , chín lác đác m t vài con. Ngày mai m i đúng là ngày t m chín h t. Chú Năm gi i m t nhìn kĩ. Đúng là t m đã chín r ...

Chú Năm nói n a b c d c n a vui đùa:

- Ch t cha! Bay đ s m như th này, tao tìm bà m đâu k p?

Chú Năm g i th ng Cù Lao d y, h t dâu r i m t l p m ng cho t m bò khi nh t kh i dính chân. Bên ngoài tr i v a h ng sáng. Chú Năm vén mành bư c ra:

- B n bay đ s m, tao thêm m t! Chà, ông B n Linh l i đi đâu m t... Nhưng thôi. Tao cũng có

cách.

Quê n i

52

Chú Năm bư c ra sân. Chú đ ng th ng, d n gi ng l y h t gân c n i la làng:

- B làng! B làng! B xóm ơi!

Ti ng la làng kh ng khi p bay đi kh p xóm, đ p m i ngư i vùng d y. Trong nhà, chú Hai gi t thót ch y ra:

- Ch chuy n chi v y, h chú Năm?

Chú Năm không tr l i, càng la inh i:

- B làng! B làng đ n c u...

- B anh này điên sao! Ngư i ta tư ng có án m ng đó!

Tôi chui rào ch y sang nhà anh B n. Chú Năm đang la làng m t cách... vui v . Chú Năm la làng ti p m t ch u n a m i ch u bư c vào. Ngoài ngõ đã th y ông Ki m Lài h t hơ

h t h i ch y đ n ho ng h t:

- Cái chi th h ? Cái chi th h ?

Ông B y Hoá ch y đ n, tay c m cây côn:

- M i b ng m t, chi mà la làng ghê quá?

Th y Lê H o nói không ra hơi:

- Cách m ng lên r i. Vi c chi cũng ph i l i thu n l êm ch !

Nhà anh B n Linh b ng hoá r n r p. Ông Trư ng Đinh vai quàng chi c mõ tre nói h n h n:

- Có đánh ngư i ho c tr m trâu, ph i n i mõ cho làng bi t.

Ông Tư Đàm băng rào ch y xu ng. Ông B n R tay c m con dao ch y lên. Ai cũng h i nhau:

- Chi d quá!

Chú Năm Mùi bư c ra, vòng hai tay trư c ng c, r t l phép.

- Bà con nay đ n đông đ , tôi m i dám nói. Đáng lí ra, anh B n Linh đư c nhà lo cho t m. Nhưng anh b vi c nhà đi lo vi c nư c. Anh B n nh tôi đ n giúp. Đúng ra, sáng mai t m m i l n, m i k p tin bà con. Không ng nó th y mình b n, nó chín h t c . Làm ru ng ăn cơm n m, làm t m ăn cơm đ ng. Vi c ph i làm li n, tôi ph i m i bà con đ n, xin m i ngư i m t tay... M i ngư i th phào:

- Ôi! Tư ng cái chi!

- Ông làm tôi s m t máu! Tôi nghĩ cách m ng lên r i, sao còn có vi c tr m cư p? Ph i b t v ông này m i đư c!

Chú Năm Mùi vén áo gi v n m xu ng:

- Tôi xin n m xu ng. Bà con mu n đánh trăm roi cũng đư c.

Ông B y Hoá cư i xoà:

- Trư c cách m ng, ngư i ta la làng đ c u m ng. Nay cách m ng thành công chú Năm la làng đ

chia vui t m l n. V y t m đâu? Khiêng mau ra đây. Bà con m i ngư i m t tay, vi c tr i cũng xong h t!

Ông B y c m cái thúng đ t úp trư c sân, hô m i ngư i khiêng t m ra. Tôi và th ng Cù Lao ba chân b n c ng ch y đi tìm m ng, tìm mo cau đ đ ng t m. T t c xúm l i ng i quanh nong t m. Ông B y ch vào đám tr con v a ch y đ n:

- Nh v y ch lư m t m gi i l m đó!

Quê n i

53

B n tr con thư ng b xua đu i, nay đư c ông B y đ cao, chen vào nh t t m lia l a. Chú Năm Mùi cho khiêng thêm m t nong n a ra sân.

Chú d n:

- Đ ng có lư m t m xanh đó nghe! S h c kĩ sư nuôi t m đó!

Ti ng d răm r p. Không ng đ i ngũ thi u nhi khi đư c đ ng viên tr nên tích c c như v y!

Ti ng chú Năm Mùi vang to :

- Xin như ng vi c lư m t m cho gi i ph n và gi i thi u nhi. Còn gi i đàn ông, xin m i qua đây. Ai đ i, t m l n r i mà l i chưa có cái b a nào c .

Ai cũng th y vi c làm b a là kh n c p. Ph i làm th t g p, ít nh t tám chi c b a đ k p cho t m làm kén. Ông Ki m Lài xách r a đi h tre ch l t. Ngư i đ t n p, ngư i tr i hom dâu, ngư i s p cây ran, đ t hòn hào, hô nhau x l t, c t l t, d ng b a, làm vi c t i t p. B a d ng lên. Tôi và

th ng Cù Lao ch y rút bã mía bó thành đu c đ thui b a cháy h t lông tơ còn dính l i c a l a t m trư c. Chú Năm Mùi g i tôi và th ng Cù Lao khiêng b a quay v hư ng m t tr i. Ông B y Hoá

nhanh nh n không kém. Ông r i t m, khiêng b a, vác nong, đ phân t m thoăn tho t. T hôm đo n tuy t v i b râu dài vư ng víu, chân tay ông B y hoá g n gh . Ông đã xin gia nh p đ i t v , dám thách v t v i anh B n Linh n a. Ông cư i, nói:

- Tôi là m t con dao b vùi sâu dư i đ t. Nay cách m ng đã đào lên, tôi mài cho sáng...

- Ông mài ra răng? Tôi cũng mu n mài đây. – Ông Tư Đàm h i.

- Không ph i như mài dao, mài cu c đâu! Không ph i c t râu là xong đâu. Tôi còn làm nh ng gì

th ng B n Linh làm đư c. Tôi t p t v . Tôi s cho b n xâm lư c bi t ch có mon men đ n x này. Th ng th c dân có ch t m t đ u, tôi s m c đ u đánh tr như Khương Linh Tá. Nhà anh B n Linh như có hát b i. Th ng Cù Lao c thoăn tho t: khiêng nong, nh t t m, d n t m, r i t m lia l a. Nó bi t ch cho b n con nít ch nh t t m xanh, t m b nh. T t c đ u công nh n nó

là th y t m. Chú Năm còn b o nó là m t trai đ ng bu ng lo i gi i vì nó quét bu ng t m r t s ch, bi t cho t m ăn nư c khuya đ t m chóng l n. Ông B y Hoá cư i kh c kh c rao to m i ngư i bi t nó là tay bơi l i có tài, cách m ng đã thành công, l n lên nó s làm v thu sư đô đ c, phá tan nh ng thuy n gi c dư i nư c. Và nghĩ cho cùng, theo ông, t t c nh ng cái đó đ u do cách m ng, cách m ng có gi i phóng, nó m i “vùng lên” như v y.

*

* *

Ti ng cư i nói n ào. Ch t con V n c a ch B n v t ch y té ra ngõ, ngo t đuôi lia l a. Ch B n đã

v .

Chú Năm đ ng lên g i:

- M i bà mau vô đây! L y n p l y đư ng ra n u mau m t n i cháo ng t. Ph i n u n i to. Cách m ng lên r i, không c n cóp nh t t ng xu chi cho m t!

Ch B n đ t gi dâu xu ng:

- Xin có ngay!

Chú Năm cúi ngư i trên ch c b a, v a xi t dây l t v a g i to hơn:

- Bà B n Linh ơi!

- D !

- Ngày mai bà có nh chi không?

- Nh r i. Sau b t kén, ph i cúng bu ng!

Quê n i

54

- Tôi đã nh m con gà tr ng c a ông B n! Nó v a gáy te te đây khi nãy. Ông B n ăn có đ o ch la làng vài ti ng mà bà con đã ch y đ n đông đ . Bà ph i đ n đáp công ơn c a h !

- Xin đ n đáp!

- Đ n đáp không ph i nói suông là xong đâu. Ngư i l n ít n a cũng ph i có xôi v i th t gà. Tr con cũng ph i chè xôi đó.

- Xin nh ! B t kén xong còn ph i gánh tr đòn hào, hom dâu. Cũng ph i nh chú Năm giúp cho m t ngày n a.

- Tôi không làm n a đâu! Tôi b ông B n đ m vào vai. Vai tôi b sưng vù lên đây này. T hôm chòm đa Lí v , tôi không làm đư c vi c chi n a!...

- Đã là đ u chơi thì các ông ph i đánh nhau nh nh . Đ ng này c th ng tay đ m đá. Ông B n đã

nhi u l n b u đ u và h c máu. Tôi s m t vía!

- Có gì mà s ! Ông B n có ch t đi thì bà c đem mu i m m, kh i ph i đi ch . Nhưng ông B n b ma qu chê r i, chưa ch t đư c đâu. Bà còn ph i h u h ông đó!

*

* *

Chú Năm Mùi g i tôi và th ng Cù Lao giúp chú quay b a v hư ng khác đ t m đ n ng, vì t m đã rúc .

T m trong nong đã nh t xong, các ch hái dâu đ i nong ra r c kì c gi t giũ. Ti ng đ p nong nghe phành ph ch như ti ng tr ng l ng. Tôi và th ng Cù Lao khiêng h t giư ng ph n nhà trên đem d n xu ng b p. Bàn gh ph i c p t c đưa h t ra sân l y ch v y t m. Th ng Cù Lao đ than vào n i, qu t l a. Chú Năm Mùi hư ng d n đ t b a ch m đ u vào nhau, c hai b a ch m l i thành m t, gi ng như hai mái nhà. Dư i b a ph i đ t n i l a đ sư i cho t m đư c m. Ch B n đã rang s n m y n i b p đ ph c v đ i ngũ v y t m. Tôi và th ng Cù Lao nhai b p rang, ng i l ng nghe chú Năm k chuy n. Toàn nh ng chuy n đùa ông bán tr ng t m, ngư i đào dâu, chuy n ch gi u nh ng k ngu xu n, b n quan l i h ng hách. Nhi u chuy n có nh ng chi ti t r t t c, làm chúng tôi cư i lăn lóc, suýt ngã vào n i than. Chú Năm nheo m t cư i hì hì:

- Nay cách m ng thành công tao m i dám k cho b n mày nghe. Trư c đây tao ph i kín mi ng, vì

nó đ ng th i th !

Chú Năm k nh ng tích tu ng hát b i. Chú thú th t đã mê hát b i đ n quên ăn quên ng , con m t c a chú trũng xu ng, sâu b ng cái chén t ng, râu ria chú m c ra, tóc dài ph i búi thành m t đùm sau gáy.

Tôi ch ng minh thêm:

- Hèn gì thím Năm nói v i m cháu là thím x u s , g p ph i th ng ch ng mê hát b i! Thím Năm th thím s đ t r p hát b i đó.

Chú Năm cư i xoà:

- Cái tai mày b l ng r i h ? Mày nghe sai bét. Thím mày nói v i tao là thím mày t t s m i g p đư c tao. Tao k cho thím mày nghe nh ng tu ng Tam n đ vương, tu ng Đào Phi Ph ng, thím mày mê tít thò lò! Nhưng thôi, b n bay đi bươi l a cho b a m cái đã. Chúng tôi chui vào dư i b a, bươi l a cho b a m, l i chui ra, quây qu n bên chú Năm. Chú Năm v nghiêm trang:

- B n bay nay đư c thăng làm h c trò. M t d o tao cũng đư c thăng làm h c trò! Tao h c ch Hán ch không h c qu c ng như b n bay. Th y d y tao câu “Đ t ph c kì lao”. Th y c t nghĩa t ng ch : đ t nghĩa là h c trò, ph c nghĩa là ph c, kì nghĩa là s a, lao là lao. “Đ t ph c kì

lao” nghĩa là h c trò ph c s a lao. Tao cũng ch ng hi u thánh hi n mu n d y đi u chi. Sau tao

Quê n i

55

nghĩ ra ch “kì” đây có nghĩa là kì c , kì c khi ta ra t m ngoài ao đó. Tao bèn đ c “Đ t ph c kì

lao” nghĩa là h c trò ph c ngoài ao. Th y đánh tao hai roi. Nhưng ít ra tao cũng tìm đư c nghĩa lí

c a câu thánh d y.

Chú Năm ch vào th ng Cù Lao:

- Cái tên c a mày cũng là “Cù Lao” hay là “ Kì Lao” chi đó. Tao nghĩ ph c Cù Lao là đúng hơn.

“Đ t ph c Cù Lao” có nghĩa là h c trò ph c th ng Cù Lao. Chúng ph c mày vì mày bơi gi i. Tôi h i:

- Còn tôi, chúng cũng ph c tôi ch ?

- Chúng đ t vè v mày đó!

Nghe có ngư i đ t vè v tôi, tôi đã lo. Thư ng ngư i đư c đ t vè là ngư i b thiên h chê cư i. Chú Năm li n ti p:

- Nó đ t vè v mày th này này: “Có th ng nh d i, không bi t nghĩ suy, cha m hàn vi, cho đi ăn h c. Lo mua v sách, mua s m áo qu n. Trò b ra sông, su t ngày đánh đá. Xưng hùng xưng bá, nào Tri u T Long, nào là Đ ch Thanh, Quan Công, H ng Võ. Trâu không có c , g y tóp đôi hông. Lê la ngoài sông...”

Tôi nói ch n ngang:

- Đ ng đ c n a! Su t ngày đánh đá đ t p đánh Pháp đu i Nh t đó. Các chú không cho b n tôi t p t v thì ph i t p gi t lá ch . Nè, cái kho n t p bơi đ di t đ n đ ch, tôi vư t sông r i đó... Hình như kho n t p bơi đã thuy t ph c đư c chú Năm, chú nhìn tôi chăm chú:

- Nhưng vi c mày b o là thím mày vô phư c m i g p tao là sai bét. Mày xem t hôm cách m ng đ n nay, tao ti n b th nào! Tao hô hào bà con đi cư p chính quy n. Tao trúng chân ch huy t v , trúng ban ch p hành thanh niên. Tao lo vi c nuôi quân. Tao th c su t đêm đ làm t m. Ai cũng công nh n là tao đ i m i. Thím mày đã nói: “C m ơn cách m ng đã giác ng ch ng em”. Th nào? Có ph i v y không C c?

- Ph i! Nhưng m i là ch huy t v thôn, chưa sư ng. Ch huy toàn t nh m i sư ng, có đư c kh u súng đeo bên hông.

- cái th ng này! Ph i thong th h c t p đã ch . Ph n tao như v y cũng đư c. Còn ph n mày, mày ph i h c con t m. Nó rút h t ru t tơ c a mình đ làm ra cái kén. Kén ta đem ươm, l y tơ d t l a. Đáng thương bi t m y!

*

* *

Chú Năm b ng đ ng b t d y:

- À, tao còn ph i đi quanh m t vòng đ tìm vài th ng Vi t gian n núp đâu đây cái đã. Nhi m v đi canh chưa giao cho ai đư c.

Chú Năm rút g y đi m t lúc r i quay l i.

Tôi ngáp m t cái, nói:

- Bu n ng quá chú Năm ơi!

- Mày mu n tao hô bài chòi, nói L c Vân Tiên, hay nói vè ch chi! Tao bi t trong con tim đen c a mày r i.

- Sao chú bi t đư c con tim đen v y chú?

- Thì chú cháu mình ch ai vô đó! Khi tao còn nh , tính tao cũng không nói th ng nh ng cái mình mu n như mày!

Quê n i

56

Thư ng ngày T t, chú Năm Mùi hô đánh bài chòi hay l m. Chú đ ng bên c nh bàn đ t gi a đám đ t. Trên bàn có đ t m t cái ng, trong ng có c m s n ba mươi con bài. Mư i cái chòi d ng thành hai dãy hai bên. Trong m i chòi đã có ngư i ch bài. Chú Năm l c ng bài, rút m t con hô

to:

Ti c thay chút nghĩ a cũ càng

D u lìa ngó ý còn vươ ng tơ lòng

Duyên em dù n i ch h ng

May ra khi đã tay b ng tay mang.

Là con... bát b ng.

Ti ng tr ng l n, ti ng chiêng n i lên u, m! Ti ng tr ng nh tom, tom, c c! Ti ng đàn nh ò e, ò

e! Ti ng mõ l c c c! C ngũ s c bay l i bay qua.

H t con bài bát b ng, đ n con bài ông m, r i con nh t n c, con nhì nghèo, con b ch huê, con tam quăng, con t gióng... Có l đó là nh ng con v t r t kì d nh ng th gi i th n tiên đâu đâu. Chúng hi n ra t ng hàng đ y đ lông lá, màu s c huy n o.

Chú Năm, ho c l y t trong Ki u, trong L c Vân Tiên, trong Th ch Sanh và trong các lo i vè trên đ i, ho c t ng kh u sáng tác ngay t i ch , ph c v k p th i. Gi ng c a chú tr m b ng, ngân nga, reo vui, thanh thoát là tuỳ theo n i dung câu thơ chú hò. Không ch chúng tôi quên m t, quên ăn quên ng , mà c Hoà Phư c đ u mê cái gi ng chú. Chú Năm ph c v su t m y ngày T t mà

không l y m t đ ng xu nào c .

Tôi nói lơ l ng:

- Làm vài câu đi chú!

- M t ch tao cũng không làm, ch đ ng nói vài câu! Mày nghĩ, cách m ng lên r i, tao cũng là

ch huy t v , ai l i đi hô cái đánh bài chòi!

- V y chú ngâm L c Vân Tiên đi. Ch Nguy t Nga ôm b c tư ng L c Vân Tiên tr m mình dư i sông, chú cũng thích!

- Đó là lúc trư c, nay mày có c y răng tao cũng không làm th đó n a đâu! Gà đã gáy kia kìa. Cho s p bay đi ng . Tao v a m i bi t tr con ph i ng đúng tám gi m t ngày m i ch u l n. Đ

tao th c m t mình v y t m cũng đư c.

*

* *

Tôi b ng m t, có ti ng c a b xô m nh. Ánh sáng bên ngoài tràn vào. Tr i đã sáng tr ng. Khi hôm th c v y t m, mãi đ n gà gáy m i ng . Chú Năm chu n b vi c b t kén. Chú m h t c a, khiêng x p các b a kén l i m t ch , tr i hai chi c nong gi a nhà, khiêng m t b a kén đ t lên. M i ngư i bư c đ n m gút l t, gi n p, gi nh ng cây dâu khô dính đ y kén như nh ng hoa vàng. Gi ng kén b c mày m c, dày tơ, bán đư c ti n. Ai cũng m ng cho ch B n đánh ván cu i mùa l i đư c ăn to. Ông B y Hoá c m m t chu i kén dính li n nhau, giơ lên cho m i ngư i th y. Kén dính li n nhau là đi m báo trư c ch B n s còn trúng t m n a. Sang năm, ch B n s trúng b y l a t m liên ti p, vì có c th y b y kén dính li n nhau.

Có ti ng cư i nói n ào trư c ngõ. Ông Trùm Khéo đã đ n. Chính ông là ngư i bán gi ng t m cho anh B n Linh. Ông ti p l i ông B y:

- T i sao ch trúng b y l a? Ph i trúng hai mươi l a ch !

M i ngư i cư i :

- M i năm làm đư c năm l a t m đã đ t hơi. Nay ông Trùm có cách làm đ n hai mươi l a!

Quê n i

57

- Thì có chi đâu! Anh ch B n ch thuê thêm b n trai đ ng bu ng, làm đ b n bu ng t m. M i bu ng làm năm l a, có ph i v chi là hai mươi l a không nào?

Ông Trùm Khéo x n tay áo, thét to:

- Nay non sông đã đ c l p. Dân ta đã m mày m m t v i b n bi n năm châu, v y ai còn ch u m c th c v i thô dày như bao b đó n a? Ph i m c l a v i nhung. Nay mai nuôi m y t m cho đ . Ông B n Linh trúng t m, ph i s m m t t s t đ đ ng ti n. Tôi xin cam đoan như v y!

B n tr con trong làng đ a nào cũng bi t ông Trùm Khéo. H ng năm, b t đ u mùa xuân, ông l i xu t hi n. Ông đi qua làng, m c chi c ao thao màu g , móc trư c ng c m t chi c qu t gi y th t to, cõng sau vai m t chi c b u b ng tre. Chi c b u có x m t chi c đòn xóc cong queo như m t cái móc. Nh chi c đòn xóc đó ông Trùm Khéo đã cõng đư c b u. Ông nh h t tên h m i ngư i. Khi đi ngang qua Hoà Phư c, ông d ng l i, nói r t t nhiên:

- Anh B n Linh, có tr ng t m c a anh đây!

N u không mua, ông Trùm Khéo qu quy t:

- Không mua thì m t trúng!

Ông bi t m t h t b n tr con. G p tôi ông g i:

- Nè C c. Ông coi b giò mày cao, ch c là ch y gi i. Ch y mau v h i cha mày có mua tr ng nòi c a ông Trùm không? Nh nói tr ng c a ông Trùm l n này t t d l m!

Ngày b t kén, ông đ n s m lo h b a, lo d n d p cùng m i ngư i, có ý ki n trong m i v n đ , luôn luôn đ ng v phía ch t m, phân tích t t c nh ng cái t t c a l a kén cho ngư i mua th y. Ông c m m t cái kén v a vê v a nói v i lái kén:

- Các v hãy xem! Nh ng cái kén trong này còn c ng hơn hòn s i. Các ngài b nó vào c i đá, l y chày đâm m nh nó v n không móp cho mà xem. Kén t t t có nhi u tơ. Kén nhi u tơ s có l i cho các v th nào, cái đó các v bi t rõ.

V a g p th ng Cù Lao, ông Trùm Khéo đã nh ngay tên nó. Ông sai nó đun nư c đ ông th kén xem kén có b tan hay không. Th ng Cù Lao ch y như bay. Ông Trùm Khéo nh t m i nong sáu b y cái kén. Ông b kén vào niêu nư c sôi l y đũa đ p đ p, g v kén, b t nh ng s i tơ móc lên xa, quát to:

- Cù Lao! Quay xa mau lên!

Th ng Cù Lao quay xa, ti ng xa cót két, kén trong n i nh y nhót lao xao. Đư c m t lúc, kén m ng d n, d n lúc ch còn nh ng con t m tr ng rơi xu ng đáy niêu. Ông Trùm x p ra quay, m cu n tơ, móc lên c cho th ng Cù Lao. Ch t ông nhìn nó chăm chăm, chép mi ng h i:

- Mày ăn chi mà hoá đen thui v y?

Chú Năm Mùi cho bi t nó ngoài cù lao Chàm m i v .

Ông Trùm Khéo tr l i vui v :

- V đây là h t s c ph i. V đây làm t m. Vì đã là dân x này thì không th không làm t m. Ngh nông và ngh t m là căn b n, “nông tang vi b n” như thánh đã d y. M i ngư i dân không bi t làm t m đó là ngư i ngo i qu c đâu đâu, ch không ph i ngư i Vi t Nam ta!

Ông Trùm Khéo quay sang chú Năm Mùi:

- X này có giàu sang cũng nh tôi c . Tôi đã ch n nh ng kén gi ng t t kh p các ngõ ngu n đưa v đây làm giàu cho thiên h . Có tr ng r ng m i n ra r ng. Cách m ng lên r i, nh t đ nh U

ban s c tôi làm u viên nuôi t m. Tôi mà lãnh ch c u viên thì t t c ngư i dân x ni đ u đư c nuôi t m, đ u đư c ăn sung m c sư ng, ăn toàn th t cá, m c toàn tơ l a!

Quê n i

58

Chú Năm Mùi h i to như mu n m i ngư i đ u nghe:

- Ông Trùm v a nói x này có giàu sang là nh có ông Trùm. Đáng lí ra h ph i c m ơn, nhưng ông Trùm l i b đàn bà x này vác g y đu i ch y?

Ông Trùm Khéo cư i xoà:

- Bà Hư ng làng này thua t m, không ph i vì gi ng c a tôi x u. Đó là vì t m ăn dâu non. Bà thua t m, bà n i tam bành bà lên. H đàn bà n i tam bành, mình là b c trư ng phu, b ch y là thư ng sách!

Chương 10

Đ ng nhà ch B n Linh mãi su t ngày hôm sau vi c d n d p v n chưa xong. Giư ng gh ph i đưa vào, n i l a ph i ch ng lên, đòn n p ph i bó l i, nong nia ph i gi t đ p. Su t bu i sáng, ti ng ch i tre c ro c ro c, ti ng c xát c l c x c. Th ng Cù Lao d n d p luôn tay, gi ng như m t trai nuôi t m lo i gi i. Ăn cơm t i xong, ch B n còn ph i h gi b t s kén đuôi. Chung quanh xóm đã t t đèn. Tôi và th ng Cù Lao n m trên ph n thiu thiu ng . Ch t có ti ng chân bư c. Anh B n Linh v .

V a bư c vào nhà, anh B n v i thanh minh:

- Chà, vi c c a tôi c búi xòm xòm!

Ch B n h i:

- Vi c chi mà búi d r a?

- Cũng là vi c qu c gia chi s .

Ch B n bư c nhanh vào b p:

- nhà cúng bu ng, đ i anh B n đó. Xôi đ ph n đây.

Ti ng anh B n vui lên:

- Ch t m tơ ra sao? May quá! T m l n không b l t. Mùa này ông tr i ác l m, tôi c lo lo. Ch B n khoe:

- Này anh B n! Tr các kho n chi phí, l a t m này mình h t đư c... Ti ng ch B n nh l i. Ti ng anh B n to lên:

- Khá quá hè!

Ti ng ch B n thi t tha:

- Tôi mua m t súc thao, đ nh may m i đ a m t cái áo. Anh thích b n qu n thao, may luôn cái qu n cho đ b . Tôi còn mua con l n đ nuôi.

Tôi m m t nhìn. Anh B n ng i nhai xôi như không nghe nh ng gì ch B n nói. Đáng lí ra, anh ph i v v p. Sau bao nhiêu thành tích đem l i cho gia đình, anh B n ph i khen v vài câu. Đ ng này anh c m cho qua chuy n.

Ch B n nghi anh B n v a thua v t:

- T rày ch có đi đánh đá n a. Có ngày m t m ng đó!

Anh B n như v a ch t t nh:

- Cái gì?

- V t thua ch gì?

Quê n i

59

- B y nà!

Anh B n xén m t c c xôi b vào m m, quay đ u đũa v ch v ch m y cái xu ng bàn như đang trù

tính m t vi c gì ph c t p.

Có ti ng anh B n h i ch B n:

- Mình v bên nhà, có th y Phó Xáng trên đó không?

Tôi bi t ch B n đi hái dâu có hôm tranh th ghé v thăm cha m xã bên. Ch B n v n ngư i trên đó.

Ti ng ch B n rành m ch:

- G p luôn. Nhà h sát bên nhà mình. H hi n lành l m, t t l m!

- Cha m hi n lành, nhưng đ con ra là đ tinh, đ yêu đó. Tôi nói vi c bí m t cho mình bi t. Th ng phán Ninh con Phó Xáng là th ng m t thám. Nè, ph i kín m m kín mi ng đó!

- Uý! Nó giác ng l m! Hôm cư p chính quy n nó di n thuy t. Nó nói th i cơ đã đ n, m t ngày m i đã lên, không còn b xâm lư c ch t đ u l t da, không còn b n vua quan x th t...

- Nó làm v y đ che m t thiên h . trên v a cho bi t nó là m t thám.

- Th nó là lính ma tà h ?

- Trư c đây nó Đà N ng làm vi c ch y gi y ch y t cho toà th chánh, nhưng l i bí m t làm ch đi m ma tà. V a r i trinh sát c a ta tóm đư c nhi u h sơ c a m t thám b l i, trong đó có nhi u báo cáo v cơ s cách m ng c a ta. K báo cáo ký tên là YA. V y YA là ai? Thì ra đó là phán Ninh. Anh Sáu có cho tôi xem nh ng gi y t đó. Nói cho mà bi t, ph i có ý t khi v trên nhà!

Ph i gi th t bí m t, nghe!

Anh B n ch m l i:

- Hi n nay Pháp đang đánh ta Nam B . B n tay sai mu n r c r ch. Tìm không th y nó Đà

N ng. Hôm cư p chính quy n nó đây. Sau không th y đâu c . Nay đư ng sá ta đang ki m soát, phán Ninh chưa dám đi xa. C p trên b o ph i theo dõi nh ng nơi có h hàng thân thích v i nó. Ông Ho t ngoài v n là c u nó đó. Ph i theo r t sát.

Anh B n thì th m đang h i ch B n chuy n gì đó. Ti ng ch B n to lên:

- Hai đ a ng lâu r i, có la làng chúng cũng không bi t đư c.

Tôi n m nghe h t câu chuy n c a anh B n Linh k . Gi ng nói c a anh B n có gì khác khác c làm tôi mu n nghe. Anh B n càng nói nh , tôi càng v nh tai c nghe cho đư c. Khi ch B n nói đ n ma tà tôi càng chú ý. Tôi v n s ma. Tôi tư ng tư ng b n ma tà m t mày d t n, hay ng i rình chu ng heo, xó b p. Nghe đư c câu chuy n c a anh B n, tôi như ch p đư c m t cái gì

đáng s . Cái đó trong tôi c nh y nhót. Tôi c ch u đ ng đư c hai ngày. Đ n ngày th ba tôi ch y g i th ng Cù Lao. Tôi h i nó:

- Mày bi t chi chưa?

Th ng Cù Lao nói nó đã bi t h t r i. Nó s đư c đi Trà Linh mua g xây d ng trư ng m i. Đi b ng thuy n c a dư ng Hương Thư. Nó và dư ng Hương Thư s ghé Dùi Chiêng thăm con cháu ông Bá Hoành b t h gi i l m. Nó s đư c xem h đánh nhau v i h , đư c ăn th t h n a. Tôi g t phăng:

- Không ph i chuy n đó.

Th ng Cù Lao p úng:

- Hay là chuy n... nhưng anh B n d n ch B n ph i kín mi ng...

- D n khi mô?

Quê n i

60

- Hôm anh B n v . Anh nói chuy n v i ch B n lâu l m. Chuy n... Tôi ch u không đư c n a, h i th ng:

- Chuy n phán Ninh làm m t thám ph i không?

Thì ra th ng Cù Lao cũng th c, cũng v nh tai nghe m i vi c anh B n k . Nó thì th m:

- Ông Ho t ngư i th nào tui chưa bi t.

- Ông Ho t ngoài v n, có búi tóc. Hôm ăn gi nhà anh B n, mày đã bi t r i. Theo anh B n, hi n nay phán Ninh đang lui t i nhà bà con thân thu c. Phán Ninh vào ra ch nhà Phó Xáng hay ch ông Ho t ngoài v n.

Th ng Cù Lao g t g t.

Tôi khuyên nó:

- Như v y ph i tránh xa! Ch có đi t m g n ch v n, có ma tà đó!

*

* *

V n Hoà Phư c có kho ng mư i chi c thuy n bu m. Thuy n nào đ ng mũi cũng có hai s ng gi ng đôi s ng trâu. Đ ng mũi còn có thêm hai con m t. M i thuy n bu m thư ng kèm m t vài xu ng con. Xu ng con đ u quanh thuy n l n gi ng như nh ng bé n m quanh b ng m . Khi có

gió, thuy n m cót két rên r . Xu ng con húc húc vào m n thuy n m như đòi bú tí. Thuy n l n khi n m b n trông n ng n u o i, khi r i b n b ng hoá nh tênh, cánh bu m giương cao lư t trên sóng bi c bay đ n ch chân tr i trông sáng qu c như nh ng thanh gươm nh n. Thuy n v n Hoà Phư c c p b n và r i b n r t b t thư ng. Thuy n ông Mư i Ý to nh t v n, có ba bu m, ăn đư ng các b n sông r i giương bu m ra đ n Hu . Nó t ng vư t sóng bi n khơi. Đ i v i b n tr trong làng, nó có uy tín r t l n. Khi th y nó v , chúng reo to:

- Ghe b u ông Mư i đã v !

Ch m t lúc sau, tin t c đư c loan báo kh p làng. Ai cũng mu n ch y xem ông Mư i đã đưa lo i m m gì v , m m cá n c hay cá cơm, đ ng b ng thùng hay b ng tĩn. N u có g o t t thì ngư i không mua cũng b c vài h t v cho bà con trong xóm cùng xem. Thuy n c a dư ng Hương Thư

tuy nh nhưng r t ch c, nhi u l n vư t thác. Thuy n c a dư ng m i năm ch n m v n Hoà

Phư c vài ba tháng. Trư c đây, dư ng v ng cư v n Hoà Phư c. Thuy n bà Phương chuyên ngh đưa khách xuôi ph H i An, thư ng nh sào vào lúc x m t i. Thuy n ông Ho t dáng bè bè, trông dày d n, có lúc lên bán m m trên ngu n.

V n Hoà Phư c còn đón thuy n các nơi đ n. Thuy n vùng bi n ghé v n mua lá keo v tr ng khoai. Đêm xu ng, h đ t l a n u khoai sáng r c c b sông. H p d n nh t là thuy n bán đ “Nha Trang”. Thuy n thư ng đ n trư c T t, ch đ y nh ng mâm hoa qu , nh ng n i chu i vàng hư m, nh ng qu cam r c r , nhưng toàn b ng đ t sét. Tr con Hoà Phư c không hi u nh ng th đó làm x nào. Ch bi t ngư i ta g i đó là đ Nha Trang. Ngoài hoa qu , còn có nh ng con cò tr ng b ch đ ng bên lá sen, nh ng con nhái ng i x m trên ng tre. Khi thuy n Nha Trang đ n, b n chúng tôi ù té ch y xem, không ng t ca ng i, vì nh ng n i chu i th t, nh ng con nhái th t cũng không đ p hơn nh ng đ đó đư c.

B ng v n Hoà Phư c m t h t v h p d n khi trư c. Nó hi n ra đ y bí m t vì có m t tên ma tà b tróc nã l n qu t đâu đây.

Tôi và th ng Cù Lao v n ra b n t p bơi. Tôi mu n tránh xa ch v n. Nhưng th ng Cù Lao t ng đư c ông B y Hoá đ cao, b o nó s d p đư c gi c dư i nư c. Nay gi c đang n m ngay trong thuy n ông Ho t, nó khó làm lơ. Nó ph i bơi đ n ch v n đ đi u tra. Nó s bơi quanh, gi v như

không bi t phán Ninh là ai c . Sau đó nó s báo cáo m i vi c v i anh B n. Th ng Cù Lao nói nghe có lí, n u làm đư c vi c đó, anh B n s thư ng ch ch ng ph i chơi. Th ng Cù Lao bơi vun

Quê n i

61

vút phía trư c. Tôi bơi theo sau, bơi đ n nh ng thuy n c m t n ngoài xa. Ch ng th y ông Ho t đâu c . Chúng tôi h t s , lên b m c qu n áo la cà đ n bên nh ng th m c đang ch a thuy n. M t ông n i quát đu i đi vì có m t đ a gi ng th ng Cù Lao đã c p m t cái đ c. Th t chán! Ta đi đ

làm m t vi c quan tr ng như v y, đ n lúc quay v l i bi nghi oan là ăn c p đ c!

*

* *

Ông B y Hoá đ n đâu cũng nêu cao tài bơi l i c a th ng Cù Lao. Danh c a nó bay xu ng xóm ch , l t vào tai b n tr con dư i đó. Lúc đ u chúng chưa tin. Sau khi th y rõ chúng đ u ph c lăn ph c lóc.

Đ a nào cũng mu n t p bơi. Th ng Cù Lao t p cho m y đ a. Chúng tr m tr :

- Tài quá! Tài quá!

- Th ng Cù Lao đ tay vào ch b ng mình, là mình bơi gi i m i l ch !

Đ i ngũ bơi l i càng đông. M t vài đ a đã vư t sông Thu B n. Nh ng đ a trư c đây chê th ng Cù Lao là ng c, nó là m t th m i bi n, nay càng mê nó. Đ t m i tình, b n bơi l i m ti c chiêu đãi.

Th ng Thân xóm ch m gói lá chu i, ch p tay đ t trên r n:

- M i các v c thi t tình! Đây là món th t quý đãi anh Cù Lao. Th ng Cù Lao dòm dòm:

- Th t chi v y?

- Th t chim công! Chim công lông đ p, th t ngon. Tôi gi t vài con đãi b n. B c m t mi ng ăn đi. Tôi b c m t mi ng lên xem. Đó là mi ng dái mít, ăn vào s xít cu ng h ng. Tôi b dái mít vào m m. Th t kì l ! Dái mít b ng hoá ng t ngào ch ng khác gì xôi ng t. Th ng Cù Lao khen:

- Ngon hơn ch !

- y! Dái mít ph i c t ra thành mi ng, gói l i đem ép dư i c i đá m i ngon như r a!

Ăn “th t chim công” xong, chúng tôi u ng “rư u”.

Rư u là nư c sông Thu B n. U ng xong đ a nào cũng g t g t, cũng bư c xiêu v o, cũng nói: “Ta không say, ta không say” như m y ngư i say rư u chính c ng.

Trong lúc “say rư u” có đ a nói th t là nó mong Pháp đ b lên Đà N ng kéo đ n đóng sông Thu B n, nó có d p bơi l n t n cho b n Pháp m t tr n đ l p công!

Tôi cũng nói th t là nh tài bơi l i mà tôi và th ng Cù Lao đã lãnh m t nhi m v vô cùng quan tr ng: Chú Năm Mùi đã giao cho chúng tôi “vư t thác xu ng gành” m t chuy n. Đó là d p t t đ

chúng tôi thi th tài năng, và đ l y g Dùi Chiêng v xây d ng... cu c đ i m i. Lên Dùi Chiêng th nào cũng đư c đi săn h . T t c đ u cho chú Năm Mùi r t sáng su t. S th t tôi đư c đi Dùi Chiêng đ lo vi c... n u cơm, vì tôi là lo i “l rơi xu ng nư c cũng không đ n n i như c c đá”, như dư ng Hương đã nh n xét.

Tôi và th ng Cù Lao ph i đi Dùi Chiêng r t g p. Ph i d ng trư ng tr i cho nhanh, vì b n tr con đang lêu l ng, có đ a đã đi ăn c p đ c c a các ông th m c ngoài v n.

Chương 11

Trư ng s xây d ng chòm đa Lí. Th y Lê H o đ ng ra tr c ti p lo m i vi c. G ch ngói s d l y ngôi mi u cũ gi a vư n đa. C n mua thêm m t ít vôi ngói. G ph i đi l y Dùi Chiêng.

Quê n i

62

Ông H i Hi t đã h a đóng góp đ g . Vi c đi l y g giao cho dư ng Hương Thư và chú Hai Quân. Dư ng Hương Thư năng lên xu ng các ngõ ngu n, m i vi c s thu n l i. Tôi và th ng Cù Lao mang hai cái n i, m t b g o, m t hũ m m đ t vào thuy n. Dư ng Hương mua thêm hai ch c cá chu n thính, m t ch c cá mòi d u, ba cân tôm khô, hai cân đư ng cát đem v cho dì Hương và đ bi u bà con trên đó. Gió n m v a th i, dư ng Hương nh sào. Cánh bu m nh căng ph ng. Thuy n r sóng lư t bon bon như đang nh núi r ng ph i lư t cho nhanh đ v cho k p.

Ch m t ch c sau, chúng tôi đã đ n ngã ba sông, chung quanh là nh ng bãi dâu tr i ra b t ngàn đ n t n nh ng làng xa tít.

Th nh tho ng chúng tôi g p nh ng thuy n ch t đ y cau tươi, dây mây, d u rái, nh ng thuy n ch mít, ch qu . Thuy n nào cũng xuôi ch m ch m. Càng v ngư c, vư n tư c càng um tùm. D c sông, nh ng chòm c th dáng mãnh li t đ ng tr m ngâm l ng nhìn xu ng nư c. Núi cao như đ t ng t hi n ra ch n ngang trư c m t. Đã đ n Phư ng R nh. Thuy n chu n b vư t nhi u thác nư c. Đ n Phư ng R nh, dư ng Hương sai n u cơm ăn đ đư c ch c b ng. Mùa nư c còn to, có khi su t bu i ph i ch ng li n tay không phút h . Ba chi c sào b ng tre đ u b t s t đã s n sàng. Nư c t trên cao phóng gi a hai vách đá d ng đ ng ch y đ t đuôi r n. Dư ng Hương Thư đánh tr n đ ng sau lái co ngư i phóng chi c sào xu ng lòng sông nghe m t ti ng “so c”! Thép đã c m vào s i! Dư ng Hương ghì ch t trên đ u sào, l y th tr l i, giúp cho chú Hai và th ng Cù Lao phóng sào xu ng nư c. Chi c sào c a dư ng Hương dư i s c ch ng b cong l i. Nư c b c n văng b t t tung, thuy n vùng v ng c ch c tr t xu ng, quay đ u ch y v l i Hoà Phư c. Nh ng đ ng tác th sào, rút sào r p ràng nhanh như c t. Thuy n c l n lên. Dư ng Hương Thư

như m t pho tư ng đ ng đúc, các b p th t cu n cu n, hai hàm răng c n ch t, quai hàm b nh ra, c p m t n y l a ghì trên ng n sào gi ng như m t hi p sĩ c a Trư ng Sơn oai linh hùng vĩ. Dư ng Hương Thư đang vư t thác khác h n dư ng Hương Thư nhà, nói năng nh nh , tính n t nhu mì, ai g i cũng vâng vâng d d .

Cho đ n chi u t i, thuy n vư t qua kh i thác C Cò.

Chú Hai v t sào, ng i xu ng th không ra hơi. Dòng sông c ch y quanh co d c nh ng núi cao s ng s ng. D c sư n núi, nh ng cây to m c gi a nh ng b i lúp xúp nom xa như nh ng c già

vung tay hô đám con cháu ti n v phía trư c. Qua nhi u l p núi, đ ng ru ng l i m ra. Đã đ n Trung Phư c.

*

* *

Thuy n vư t th ng lên Dùi Chiêng. Nghe nói Dùi Chiêng, tôi và th ng Cù Lao quên c chuy n đi l y g , đ u óc tràn ng p nh ng chuy n b t hùm s p đ n. Chúng tôi s g p ông Bá Hoành và ông H i Hi t. H đ u có lông chân m c ngư c, có c p m t n y l a, làm hùm beo khi nhìn th y ph i cúp đuôi b ch y.

Thuy n c p b n Dùi Chiêng. Dư ng Hương Thư đưa th ng chúng tôi đ n nhà ông H i Hi t. M t ông già vóc nh , g y nhom t trong ngôi nhà g ch bư c ra. Dư ng Hương cho bi t đó là ông H i. Tôi s ng s . Không l m t ngư i b t h hình vóc l i nh bé kh ng khiu như v y? H kh t m nh, ông H i có th bay m t. Ti ng nói c a ông d u dàng ch không như ti ng s m. C p m t cũng không n y l a. Tôi hơi th t v ng. Th ng Cù Lao nhìn chăm chú vào chân ông, xem qu lông chân có m c ngư c không. Ông H i cũng nhìn chúng tôi th t chăm chú như mu n h i: Hai chú bé

này con nhà ai v y?

Dư ng Hương Thư nói chúng tôi là cháu c a dư ng, là nh ng h c trò gi i. Dư ng gi i thi u v i ông H i chú Hai Quân đã đánh b n cư ng hào v s . Sau đó chú vư t bi n Đông ra ngoài cù

Quê n i

63

lao Chàm, t do vùng v y. Đã là phư ng hoàng thì không th chung v i b n gà, v t. Đ n nay đã

mư i lăm năm, nư c nhà đ c l p, chú v l i v i quê cha đ t t . Ông H i vu t chòm râu thưa, nhìn chú Hai v khoan khoái:

- Th là trên ngu n dư i bi n, cùng quê cha đ t t c . Nh cách m ng, anh em ta l i g p nhau, đoàn t !

Ông H i đưa t t c vào nhà, m i khách ng i vào gh . Hôm đó, tôi và th ng Cù Lao ăn m c s ch s , khi ng i vào nh ng chi c gh g láng bóng th y cũng h p. Ông H i l y làm l vì sao m i v a l t xong dư ng Hương đã lên chơi s m v y. Dư ng Hương nói lên l y g v làm trư ng như ông H i đã h a.

- Tư ng gì! G đó tôi không dùng n a, tôi xin bi u h t cho làng. Nhà c a v i mi ng vư n này tôi cũng mu n dâng cho cách m ng.

Ông H i nhìn sang chú Hai:

- Không m y khi các anh và các cháu lên đây. M i l i ăn th t ư p. Cây nhà lá vư n... Nhà ông H i trông b th . Gi a nhà treo m t lá c đ sao vàng. Cách m ng trên n y cũng có. Tôi nhìn quanh. Nh ng đ u h và nh ng da h treo thành m t hàng trên vách. Trên các c t còn móc đ lo i s ng. Có nh ng s ng gi ng như mũi mác. Có cái dài ngòng ngoèo gi ng như m t cành cây nhi u nhánh. Hai bên vách, treo nào súng săn, nào mã t u, dao r ng. Tôi c nhìn nhìn, cái gì

nom cũng l . M t ch c sau cơm đã d n lên. Ông H i m i t t c ng i l i. Vì chúng tôi là h c trò

gi i nên đư c cùng ng i m t mâm. Ông H i c m đũa ch vào m t đĩa th t đ y p, gi i thi u đó là

th t h , ăn món th t h s kho ra ngay. Đ i ngư i l n g p trư c, tôi và th ng Cù Lao g p th t b vào m m. Thì ra th t h cũng m m như th t trâu, không c ng như tôi tư ng. G p đ n c c th t th hai, tôi nghe kh p ngư i kho ra, nh ng m t m i tiêu tan đâu m t!

*

* *

Chú Hai Quân nh p tí rư u, nói:

- vùng xuôi, ai cũng đ n c Bá Hoành nhà ta săn h gi i. C có c p m t sáng qu c là nh c u ng nhi u rư u có d m m t c p.

Ông H i cư i:

- Không ph i v y đâu. M t ông c cũng như m t m i ngư i. Còn mu n săn đư c c p ph i bi t tính n t c a nó.

- Ngư i ta đ n gi ng c p tài l m! Ta nói gì chúng đ u nghe h t. Nhưng khi đi kh i ba mươi thu c là chúng quên h t!

- Cho nên ngư i ta còn g i c p là ông ba mươi.

Ông H i cư i:

- Hùm ch là loài hung d . Nó cũng s ngư i. r ng sâu không có ngư i qua l i. Ch ph i ta, nó

nhìn như h i: “Con gì l v y?” R i cúi sát l n tr n. Nó b t ngư i là vì đói và cũng là hùm già, không đánh n i v i trâu r ng, bò tót. Ngày trư c, cha tôi chuyên gài b y. Nhi u b y nay còn đó. Chú Hai ch m t t m da treo c nh nh ng da h :

- Còn con này cũng là hùm ch ?

- Nó là gi ng beo. Đi r ng ta ph i dè ch ng beo ng i trên cây. Khi nó leo cây, nó l y chân sau h t mình lên t ng đ t, c th leo lên cây ng i đ i. Th y hươu nai ch y ngang, nó th ngư i xu ng phóng lên đón đ u, không đ ch y thoát.

Quê n i

64

Tôi và th ng Cù Lao mu n ông H i k mãi chuy n đánh hùm beo, nhưng dư ng Hương Thư ch t h i:

- Hôm nào anh cho đi xem g ?

Ông H i cho bi t sáng ngày kia ph i đi s m. Chúng tôi s vào chòi c a ông trong r ng, g ch t trong đó. S ng l i m t đêm trong chòi. Dư ng Hương quày qu đ ng d y xin ra thuy n. Dư ng còn tranh th v thăm dì Hương. Nhà dư ng cách b n Dùi Chiêng ch hơn cây s . Chèo ch ng gi i, n a gi sau là đ n ch dư ng.

*

* *

Dư ng Hương Thư đưa chúng tôi v nhà. Nhà dư ng n m gi a m t khu vư n có nhi u cây cau cao vút. Cây nào cũng th ng t p trông như nh ng c t c , trên chóp to ra m t tùm lá xanh um v i nh ng bu ng cau sai qu .

Dì Hương sung sư ng vô k . Dì cho tôi và th ng Cù Lao đã vư t thác băng ngàn đ n thăm dì

nơi thâm sơn cùng c c. Dì r t mong chú Hai và th ng Cù Lao lên đóng Dùi Chiêng, đ t Dùi Chiêng d ki m s ng. V i l i ai đ n Dùi Chiêng thì yên như bàn th ch. Theo dì, tôi đã g y t p l i, có l vì ăn u ng quá ít. L n nào g p tôi, dì cũng b o tôi g y t p l i, m c dù tôi đã béo ra làm ai cũng qu . Dì xách cây sào tre, ch y ra vư n gõ mít, xem có qu nào đã “tr ti ng”. Qu nào gõ

nghe bình b ch, dì l y câu liêm d t rơi xu ng đ t. Tôi và th ng Cù Lao ăn mít chín đ n ng y. Dì

còn làm đãi khách món da trâu ăn đ gi i nhi t.

- Da trâu ăn mát l m! Nó s “gi i” b t cái nhi t c a món th t h đ ng nhà ông H i. Dì v a nói v a thái món da trâu ư p. Da trâu đư c dì bi n ch hoá tr ng hoá m m ăn nghe x p x p.

Dì Hương Thư cũng tr ng dâu nuôi t m, cũng có nong nia, gi to, gi nh ch ng khác gì Hoà

Phư c. Chung quanh nhà cũng có cánh đ ng r ng tr ng ngô tr ng dâu ch ng có v gì là thâm sơn cùng c c. Nhi u b n hàng đi b a cau đang trú nhà dì. Cau Dùi Chiêng qu nào cũng nhi u ru t, lo i lòng tôm có ng n vàng, lo i lòng cơm tr ng đ c. Các bà b a cau, bà nào cũng mu n tôi và

th ng Cù Lao ăn th m t mi ng tr u cho bi t v cau ngu n v a thơm v a béo. Dì Hương Thư l y rơm lót vào gi , s p đ y m t gi xoài tư ng bi u chú Hai. Dì g i cho m tôi năm qu mít và hai bu ng cau lòng tôm qu to như nh ng tr ng gà. Ti c r ng sau này lúc xu ng thác, nh ng th đó

b h t tung xu ng nư c.

*

* *

Chòi c a ông H i không gi ng như chòi gi ngô Hoà Phư c. Đó là m t ngôi nhà sàn l n có đ n mư i c t lim. Sàn lót b ng ván ki n ki n v ng ch c. Lên sàn ph i leo m t cái thang sáu n c. Ông H i d ng chòi gi a r ng nói là đ làm tr m liên l c cho vi c săn b n, nhưng đó cũng là nơi trú

ng c a nhi u nhà yêu nư c. Dư i chòi có d ng hai th t lim c m đ y chông nh n b ng s t. Dư ng Hương cho bi t đó là cái b y c p. Khi gài b y, ông H i rút m t th t lim lên. Khi b y s p, th t lim đó đánh p xu ng, h b k t vào gi a, chông s t c m vào b ng. Ông Bá Hoành đã nghĩ ra nhi u lo i b y, có lo i b y h m, có lo i b y k p, có lo i b y s p c m chông. Khi sa b y, c p không th thoát.

Ông H i ng i d a lưng vào vách chòi hút thu c. Ông nhìn sang chú Hai:

- Ngày trư c, ông n i tôi cũng b làng đi lên trên này mưu đ làm gi c, tôi cũng mu n b t chư c ông tôi. Vào đây t nhiên th y thênh thang, ch ng ai trói bu c mình đư c!

Ông H i cho bi t ông n i c a mình xưa kia h c ch nho đi thi hương, sau đó ông đi thi võ nhưng không đ . Ông vào r ng tìm c trư ng sinh, u ng vào con ngư i s s ng mãi. Tìm c trư ng sinh không ra, ông quay v nhà. Sau đó, ông nh p đ ng C n Vương n i lên ch ng Pháp. Ông cùng

Quê n i

65

nhi u ông khác lên trên này l p căn c nghĩa quân. Vùng Trung Phư c xưa kia còn g i là Tân S

vì nghĩa quân l p căn c rút lui đây. C n Vương không thành, Pháp lùng b t r t d . Ông tr n lên trên này đ i h , gi u tên, trà tr n v i đ ng bào Thư ng, làm ngh săn b n. Ông n i trư c khi t t th đã tr i l i cho con cháu bi t nh ng chuy n nói trên, d n khi nư c nhà h t gi c ph i v thăm làng cũ, tìm l i tông tích ông bà, l y l i h cũ đ cho ph i đ o. Chú Hai ng m ngùi:

- Lúc b làng ra đi, tôi cũng thích làm gi c!

Ông H i cư i:

- Sau ba đ i, chúng tôi m i tìm l i đư c quê n i. Còn anh Hai v làng sau mư i lăm năm! Ch vì

ta m t nư c. Trư c kia trên này cách bi t v i dư i đó. Hoà Phư c cách bi t v i cù lao Chàm, không ph i vì bi n r ng, núi cao mà vì ta m t nư c. Nay đ c l p, t t c giang sơn như sít g n l i, có gì cách tr n a đâu! Sau cư p chính quy n, tôi đi m t m ch t Trà Linh xu ng C a Đ i. Chúng ta ch cách nhau b n mươi cây s , có núi che ngang, nhưng cùng m t quê n i!

M t chim cu n i gáy. R ng núi như im l i. Ti ng nói c a ông H i vang lên rõ hơn:

- Lúc còn s ng, cha tôi chuyên ngh b t h . Nhưng ông mu n n i chí ông cha mưu đ vi c l n. Nhi u ngư i yêu nư c qua l i trên này. H g p nhau bàn mưu tính k . Cha tôi xây d ng chòi này không ph i đ ngh chân. Đây là nơi t h p. Nhưng vi c l n không thành. Nh ng ngư i b nhà ra đi, lên r ng n núp không ít. H mài răng căng tai, s ng hoà mình v i đ ng bào Thư ng. Chú Hai h i:

- Th có khi mô Tây mò đ n không?

- Có m t l n. Sau đó nó ho ng kinh, cút m t. R ng núi ông bà linh thiêng l m!

Ông H i vui h n lên:

- M t d o chúng tôi đư c trát s c ph i đưa hai quan l n Pháp đ n vùng có nhi u hùm đ các quan săn b n. Cha tôi l y dao đâm l ng chân tay, nói là b c p b u không th đích thân h t ng các quan l n đư c. Ph i giao vi c đó cho tôi là con trai, cũng là m t tay săn c p. C c ch ng đã, tôi ph i vâng theo. Cha tôi d n tôi ph i đưa chúng ch ch sang m t hư ng khác. Hai quan l n đi săn mang theo m t đoàn tuỳ tùng đ n hai mươi đ a. Lính tráng, b i b p, phu phen ph i khiêng các quan trèo núi. Không ch khiêng các quan mà còn ph i khiêng thùng đ ng rư u, đ ng bình toong, h p s a, các máy đ ng m, đ đo. Quan sai d n c , h cây, d ng l u ch cao ráo. Nhà ph i đ t g n su i đ quan t m táp. Ch c t ng a nh t thi t ph i có hàng rào đ

phòng c p đ n tha ng a.

M t bu i t i b n b i b p ngoài su i ch y v kêu la ho ng h t:

- Có hùm! Có hùm! Nhi u l m!

Có ti ng lào xào r i ti ng cây gãy răng r c. Qua vài phút im l ng, r ng núi như n i cơn giông. Đ t đá t trên cao đ ào ào. Tôi ch còn k p leo lên m t cây to g n đ y. M t đàn voi có đ n ba mươi th t t đâu xông đ n. Trong bóng tr ng m m chúng l ng lên, gào r ng, chà đ p. Chúng x c vào nhà dù, qu t v i b t, đ p qu n áo, giày dép, bao b , súng ng, rương hòm, co vòi móc t t c v t lên cao r i l i chà, l i đ p. Ch t chúng l ng im r i gào r ng to hơn. Hai th ng Tây theo tôi tót lên cây nên thoát ch t.

Dư ng Hương Thư qu quy t:

- Chúng tinh l m, khôn l m!

Khi m t con b thương ngã xu ng, nh ng con khác quỳ xu ng, l y đ u đ y, dùng vòi d ng d y. Khi bi t b n mình đã ch t, chúng r ng lên m t h i th m thi t, moi đ t đ p l i. Sau đó chúng kêu lên m y l n r i m i t bi t.

Quê n i

66

*

* *

Ngh trưa xong, chúng tôi ti p t c xuyên r ng đi xem g c a ông H i. Chúng tôi lên d c, xu ng d c, chui qua gai góc, bư c lom khom. M t con chim lông màu đá, ng c vàng óng n i kêu: R t ta ta! R t ta ta! M t vài chim câu lưng màu xanh, c màu h ng, c t cánh nghe m t ti ng “ro c”. Ch t có ti ng lao xao trên cành cây cao, m t khuôn m t tí t o v i c p m t trong veo c a m t chú

kh đang nhìn xu ng. M t ng n nư c t trên cao đ xu ng, b t tung như hoa tr ng. Tôi v i th ng Cù Lao có m t nghìn vi c mu n h i ông H i, vì nhi u câu h i quá nên không bi t h i câu gì. Dư ng Hương đi trư c ch c ch c ch cho chúng tôi th y nh ng d u v t c a gi ng thú r ng qua l i. Thú r ng b ng a cà mình vào các g c cây và đ l i m t túm lông. Dư ng Hương bi t đó là

l n r ng, bò r ng hay g u...

Chúng tôi l i quanh m t con su i, trèo lên m t d c cao có nhi u đ ng lá. Đó là nh ng khúc g c a ông H i b lá r ng ph kín. Dư ng Hương Thư h t lá, c tr m tr chưa bao gi dư ng th y nh ng cây sơn to đ n th . Mu n đưa đư c nh ng cây g đó ra sông ph i thuê th x nh , trâu m i kéo đư c. Vi c đó cũng không ph i d . Tính đi tính l i, dư ng Hương và chú Hai không dám nh n s g ông H i t ng. Ông H i cho bi t ông còn m t s g nh đang n m Th ch Bích. Dư ng Hương và chú Hai đ n đ y mà l y. Ông H i đã thanh toán giá c v i ông Kí và th r ng đó. Ông H i đang b n nhi u cu c h p nên không cùng đi v i chúng tôi đư c.

*

* *

Sáng hôm sau, chúng tôi r i Dùi Chiêng đ lên Bình Ki u và Th ch Bích. T Dùi Chiêng đi Bình Ki u, núi non hai bên b lúc khép l i, lúc m ra. Càng lên cao, sông càng h p l i, ch y xi t gi a nh ng b c đá ch t ch ng. Núi Th ch Bích trư c m t hi n ra s ng s ng. Dòng sông phóng t trên cao xu ng gi a hai vách đá đ s , th ng t p gi ng như m t c ng tr i cao vút. Vách đá láng bóng không m t v t l i lõm. T c truy n xưa kia, v Thư ng Ngàn đã dùng gươm th n ch t núi Th ch Bích ra làm đôi. N u v y thì núi lúc đó ph i m m như đ t nhão và kĩ thu t chém núi ph i th t cao cư ng. Có v y m i t o ra đư c m t chi u đ ng ngay th ng kì l như v y. Nư c lao vun vút như

đàn ng a phi nư c đ i. Ti ng nư c ch y vang lên như có hàng trăm chi c c ng cùng đánh m t lúc. Dư ng Hương cho d ng thuy n phía dư i Th ch Bích, tìm vào nhà ông Kí. Ông là th r ng quê Bình Ki u. Ông t ng h nh ng cây lim to bán cho dư ng Hương. S g c a ông H i là lo i g s n nh , r t v a cho vi c xây d ng nhà c a. Ông Kí đưa chúng tôi vào nhà. Nhà ông cách b n nư c m t cây s , d ng gi a m t cái d c cheo leo như c m vào lưng ch ng núi. Đ ng trong nhà

nhìn ra th y mây bay dư i chân l p l p. Nh ng chóp núi nh p nhô trong mây nom gi ng m t đàn trâu đang ng p l n. Gi a nhà ông Kí treo m t lá c đ sao vàng r c r . Không ng cách m ng cũng lên t n nh ng nơi thâm sơn cùng c c.

Ông Kí nói:

- Không năm nào ghe thuy n lên đây s m như năm nay. V a l t xong, các bác đã lên ch g . Có

ghe v n Hoà Phư c lên mua d u rái. Cách m ng thành công, chánh ph b h t thu ch , thu thuy n. Ai cũng mu n lên xu ng thông thương cho sư ng!

Dư ng Hương Thư v ng c nhiên:

- Nư c còn to, v n Hoà Phư c ch ng ai đi đâu c . Có ai lên trên này đâu! Chúng tôi lên s m đ … k p vi c trư ng tr i. – Dư ng Hương Thư v a s c nh : - Ch có ghe ông Ho t, không bi t đi đâu?

Ông Kí nói g n như reo:

- Ph i r i! Ông đó là ông Ho t! Ông Ho t ghé qua đây hôm qua, h i mua d u rái. Ông Ho t nhi u l n lên đây bán m m. M m ngon l m!

Quê n i

67

V a nghe đ n ông Ho t, tôi đã chú ý. Thì ra thuy n ông Ho t lên trên này. M y hôm trư c đây, tôi và th ng Cù Lao đã ra v n Hoà Phư c bơi tìm thuy n ông Ho t nhưng không th y đâu c . Tôi v i vàng h i:

- Ghe ông Ho t lên đây h bác?

- , ông Ho t.

Th ng Cù Lao h i ti p:

- Có ph i ông Ho t có búi tóc không bác?

- , ông đó.

- Ông lên đây lúc nào bác?

- Hôm qua.

- Ông lên m t mình h bác?

- Có v có con n a ch .

Có ti ng chú Hai d ng h ng. Chú Hai qu c m t nhìn th ng Cù Lao:

- Mày đ các bác nói chuy n! Con nít h i lia l a vi c đó làm chi!

Th ng Cù Lao c th p th m, c tìm cách h i thêm. Nó đánh b o:

Ông Ho t đi đâu r i bác?

- Ch ng bi t!

Chú Hai l i m ng:

- Im ngay! Mày trám h ng ngư i l n, la mãi không đư c! – Chú phân tr n: - Con nít vô l , làm tui gi n h t s c!

Ông Kí gi ng gi i:

- Tr con là v y. Khi thương ai, chúng h i r i rít. Sau đó l i quên. Chúng cư i đó, khóc đó, vì cái

“tính b n thi n” c a chúng đã đ nh đư c đâu. La m ng làm chi cho m t!

T hôm bi t tin thuy n c a ông Ho t đang Bình Ki u, tôi và th ng Cù Lao c nghi nghi. Dư ng Hương cũng không hi u ông Ho t lên trên này làm gì, vì chưa đ n mùa bán buôn đ i chác. Th ng Cù Lao mu n g p ngay anh B n Linh, mu n v s m. Ai cũng ng c nhiên vì trư c đó nó mu n l i xem ông H i b t h . Nó còn xin phép dư ng Hương cho nó vào r ng xem th có ai trong đó

không. Dư ng Hương tư ng nó hóa r :

- Có ai? Có c p trong đó thì có! Mày mu n c p xách h ?

Chú Hai lo th ng Cù Lao b ma ám. Vì có b ma ám m i nói l m nh m như v y. Ông Kí b o nó b l c vía. Khi v nhà ph i làm l đ hú ba h n b y vía nó l i. Tr con đi r ng chưa bi t kiêng k , ph m ph i ch ăn n m c a chư v . Chư v đã h p m t h n. Ch cúng con gà, cái r c a nó s bay m t.

Tôi b o th ng Cù Lao ph i t ra không r không điên gì c . Nhưng nó b o không nên đ l . C t làm sao tin cho anh B n Linh bi t.

*

* *

Dư ng Hương Thư ch n g xong thuê trâu kéo ra b n. Đư ng tuy g n nhưng r t khó đi. Trâu ph i kéo t ng cây g m t. B t ách xong, ông Kí qu t m t roi vào lưng trâu, trâu trư n lên b t đ u leo d c. V a leo lên d c l i ph i xu ng d c. Dư ng Hương và chú Hai theo sau, tay c m đòn xeo s n

Quê n i

68

sàng b y g giúp trâu vư t qua ch hi m. Trâu r ng r t khôn, bi t mình đang đi trên m t v c th m. G rơi xu ng v c thì trâu cũng b rơi tòm. Trâu choãi chân c bư c, không h th t lui. Dư ng Hương v a b y, v a xeo, mi ng hô “l , lô, lô” đ ng viên cho trâu c bư c. G ch t thành đ ng mé sông, khúc nào cũng n ng tr ch, ch có đòn xeo m i xeo n i. Dư ng Hương c t g thành bè. Vi c c t bè là m t ngh thu t, sau này tôi không th y sách nào d y c . Bè

dài, ng n, c t ch t hay c t l ng là tuỳ con nư c.

C t bè xong, dư ng Hương đi m tĩnh ng i hút thu c. Ch t Dư ng đ ng d y nh t sào, ch ng bè

r i b n. V m t l nh lùng, dư ng bư c đ n trư c bè. Chú Hai c m sào đ ng phía sau bè. Tôi và

th ng Cù Lao ng i thuy n lo vi c bát và c y. Dư ng Hương đã ch b o nh ng đi u nh t thi t ph i làm khi bè xu ng thác.

Ra đ n gi a dòng, chi c bè nh p vào ch nư c d nh lên, nhún nh y, d ng m t phút như đang phân vân r i b t đ u phóng. Nh ng khúc g n ng tr ch b ng hóa nh nhàng linh l i như nh ng phao câu. Dư ng Hương hai tay c m ngang chi c sào đ ng khom khom, c p m t dán v trư c, như ch c đâm m t con thú d v a xu t hi n. Ch t chi c bè rung chuy n toàn b . Đuôi bè ch ng lên, mũi bè lút xu ng. Dư ng Hương và chú Hai như đang ng i trên nóc nhà. Dư ng Hương quay v phía chúng tôi, thét to:

- C y m nh! N i dây, n i dây!

Th ng Cù Lao c y m nh, n i dây bu c thuy n đ thuy n tách ra kh i bè. Thuy n v n b xách lên. Bát chén trong thuy n rơi lo ng xo ng. Mít cau c a dì Hương lăn ào ào xu ng nư c. Con thác hung d tìm đ cách đ h t bè tung lên. Nư c g m réo, văng b t t tung. Đôi sào c a dư ng Hương và c a chú Hai làm vi c t i t p. Ch t dư ng Hương chĩa mũi sào ra đàng trư c, quát to:

- Gành đó! Coi ch ng!

Phía trư c, m t mũi đá nh n ho t đang hút bè lao t i. Dư ng Hương thét xong, mũi sào c a dư ng đã ch m vào đá nghe m t ti ng “ro t” ghê r n. Chi c sào b n ng cong l i như cây sung. Mũi bè ch còn cách gh nh đá vài phân, bè b hai chi c sào c n l i, quay vòng như lúng túng không hi u sao mình chưa v tan ra t ng m nh. Bè l i ti p t c trôi xuôi. C p sào c a dư ng Hương và c a chú Hai c rút lên th xu ng răm r p, khi n ng bên này, khi đ bên kia lia l a. Ch t th ng Cù Lao n i kêu to:

- Ai như ông Ho t kia kìa!

Nó v a kêu v a ch tay vào m t vòm lá ng trên sông. Ch đó t i om, tôi th y có m t chi c thuy n. Th ng Cù Lao kêu toáng lên m y l n n a. Chú Hai qu c m t quát m:

- M c ngư i ta! G i ông Ho t làm chi? Tao n n cho m t sào bây gi !

Dư ng Hương cũng quát:

- Lo mà c y! Không khéo b ghe đó!

Chi c bè c lao v phía trư c. Dòng thác như m t dây cũng đang b n b t mũi tên. Mũi tên đó là

chi c bè.

Xu ng đ n Trung Phư c, bè thôi không phóng nư c đ i n a. Tr i v chi u. B ng m nư c lâu, ai n y cũng rét run c m c p. Dư ng Hương cho d ng bè l i, đ i sáng hôm sau, lúc sương tan, bè

ti p t c xuôi v Phư ng R nh.

*

* *

Qua kh i gh nh Ngô, sông Thu B n b ng như t nh táo h n l i. Đôi b r ng ra, m t sông tr nên êm . Chú Hai th phào:

- Nam mô Ph t!

Quê n i

69

Dư ng Hương th rơi cây sào trên bè:

- Lên thác xu ng gh nh là v y đó!

Chi c bè tr l i ch m ch p, trôi n ng n như đang bu n ng . Tôi và th ng Cù Lao c ch ng nhưng nó ch ng nhích nhanh hơn.

Đ n quá n a chi u, v n Hoà Phư c hi n ra đ ng ra. Dư ng Hương Thư lái bè vào b n. B n tr th trâu ăn trên bãi v a nhìn th y bè đã ch y ùa ra mé sông g i kêu m ĩ. Bè v a c p b n, chúng tôi ch y g p v nhà g p anh B n, báo cho anh bi t thuy n ông Ho t đang tr n tránh Th ch Bích. Anh B n ng i nghe, c p m t ch p ch p, v a ng c nhiên v a m ng r . Anh B n không hi u vì

sao chúng tôi l i bi t đư c chuy n phán Ninh làm m t thám. Chúng tôi thú th t chuy n đư c nghe l m t i hôm n . Anh B n b qua, d n đi d n l i ph i gi bí m t. Anh suy nghĩ h i lâu, h i đi h i l i không bi t m y l n. H i xong anh B n v i vã ra b n g p chú Hai và dư ng Hương Thư. Anh h i chuy n đi c a h có m t nh c l m không. Dư ng Hương tr l i ch ng có tí gì m t nh c c . Anh B n m i dư ng Hương Thư và chú Hai v nhà đ bàn m t vi c g p. Tôi đoán bi t anh B n đã bàn vi c gì. Ngay sau đó anh B n lên huy n. Sáng hôm sau anh v nhà, cùng đi theo có hai ngư i mang súng ng. Dư ng Hương Thư l i nh sào v i vã đi ngu n m t chuy n n a.

*

* *

Th y Lê H o và chú Năm Mùi đư c c vào ban đ c công xây d ng trư ng m i. Tôi và th ng Cù

Lao đư c ch đ nh giúp vi c kéo g t b n Hoà Phư c vào chòm đa Lí. Tr c ti p lo vi c kéo g là

trâu Bĩnh. Công vi c kéo g hoàn toàn m i đ i v i nó. Nó r o bư c không c n roi v t ch i m ng gì c . Tôi và th ng Cù Lao b t chư c các bác th r ng c m sào xeo g , luôn m m lô, lô! Chúng tôi lư t qua trư c m t m i ngư i, lòng đ y t hào th y mình đang lo ki n thi t m t xã h i m i. Chuy n g xong, tôi và th ng Cù Lao giúp gánh đ t đ p n n trư ng. Trư ng xây ch cao, m t trư c xây v hư ng đông đón gió n m t b th i đ n. Các bác th cưa đã đ n, H đóng n c, d ng ngư c nh ng khúc g lên, dùng cưa to x g thành kèo, thành trích. B t cưa g s n màu vàng nh t, g mít nài màu tr ng, gió h t tung bay, mùi thơm thoang tho ng. Chòm đa Lí b ng r n lên ti ng đ c ti ng cưa, hoà l n v i ti ng cư i, ti ng chim hót. Th y Lê H o làm đ c công cho phép m i ngư i canh trưa đư c ngh m t gi . Ăn trưa xong, tôi và th ng Cù Lao n m kh nh dư i bóng mát. M t lúc sau, chúng tôi nh m d y ch y đi đánh mõ đ công nhân công trư ng chòm đa Lí tr l i làm vi c. Ch B n, ch Ba th c d y s m hơn m i ngày. T ph n t ra vô cùng tích c c. Hai ch ch y g i các ch trong xóm cùng vào chòm đa Lí đ p n n trư ng, gánh vôi, gánh g ch. Ch có

vi c d g ch mi u th qu B ch Th và qu Năm Nanh là chưa làm đư c. Mi u đã s p vì gió

mưa, g ch đ ng n ngang dư i cây đa l n. Ông Ki m Lài đư c chú Năm Mùi phân công đ n nh t nh ng g ch t t, s p l i thành đ ng dùng đ d ng trư ng. Nhưng ông Ki m c ch n ch . Cho đ n hôm ngói Thanh Hà đã ch v , chú Năm ph i đ n gi c ông Ki m… Ông Ki m đang n m qu n chi u, v a th y chú Năm, ông Ki m đã ng i d y nói ú :

- Mô Ph t, mô Ph t! Tôi n m chiêm bao th y bà B ch Th v i bà Năm Nanh hi n lên. Hai bà nhe nanh, xòe vu t, ch vào m t tôi: “Mày đó h ? Mày đ nh đ n l y g ch c a tao đó h ? Tao v t c cho mà bi t!”. Mô Ph t! T hôm đó đ n nay h n vía tôi lên mây. Tôi ch ng dám làm chi n a…

Chú Năm h i:

- Có ph i hai bà tóc dài ch m đ t, bà nào cũng có nanh, có vu t, m c áo tr ng tinh ph i không?

Gi a khuya hai bà cũng hi n lên ch tôi n m. Hai bà b o tôi ph i đ n l y h t g ch mi u đ c a bà, ph i quét d n s ch s vì ch n chu t chui rúc phóng u b y b , hai bà không ch u n i. Tôi đang phân vân thì hai bà li n b nh , ng a ng o b o tôi ph i giúp bà. Tôi v i b n th ng C c th ng Cù Lao đã đ n x p g ch thành m t đ ng vuông v c. Tôi nghe càng kh e ra, ch ng ai v n h ng v n c chi c .

Ông Ki m Lài m to m t nhìn chú Năm, xem b chưa tin. Chú Năm qu quy t:

Quê n i

70

- N u ông chưa tin thì c vào chòm đa Lí mà coi, coi th tôi có nói láo không! G ch đã d ra, x p l i r i. Nay ông vào đ chuy n g ch cho th …

Chú Năm b o bà Ki m Lài ph i n u ngay cho ông ông Ki m m t n i cháo hành, ông ăn cho nóng. Và ăn xong ông ph i vào ngay ch chòm đa Lí, vì các bác th vôi trong đó đang đ i. Ông Ki m đ ng d y, v i vã xách nón đi ngay vào chòm đa Lí g p các bác th vôi.

*

* *

Anh B n Linh và hai anh cán b đi su t hơn tu n l v n chưa th y v . nhà ai cũng trông đ i. Tôi tư ng phen này anh B n v nh t đ nh s mang theo phán Ninh chân tay b trói ch t. M t hôm chòm đa Lí v , tôi th y anh B n Linh n m khoèo trên giư ng, ngáy giòn tan. Anh ng su t ngày hôm sau, khi th c d y v ngư i ph ph c. Tôi đoán là anh B n Linh không b t đư c phán Ninh và m i vi c đã b th t b i. Bu i t i, anh g i th ng Cù Lao đ n bên c nh, nói cho nó

bi t là các đ ng chí trinh sát g i l i thăm nó, công nh n nó có tinh th n c nh giác, bi t giúp chính quy n b t đư c tên ph n b i. Và như v y, đoàn th xem nó như đã đư c k t n p vào đ i Thi u niên công tác. Vi c này chưa th công b v i m i ngư i, vì tình hình đang r t gay go, m i vi c đ u ph i t m rút vào bí m t. Th ng Cù Lao và tôi ch c n bi t m t đi u. Đó là ph i làm nhi u công tác, công tác đ a nào đ a y bi t, không c n bàn tán lôi thôi. Đã có chú Năm Mùi ph trách, phân ph i m i nhi m v . Nói xong, anh đưa ra m t x p ka-ki màu xanh láng mư t, b o là các đ ng chí c p trên có h i v gia đình nó, g i t ng nó b n thu c v i. Anh nhìn sang phía tôi:

- Còn mày, đ rày có chút ít ti n b , c p trên g i cho m t cái h p g . S vi c quá đ t ng t, làm tôi và th ng Cù Lao bàng hoàng. Tôi h i l i anh B n Linh làm th nào b t đư c phán Ninh. Gi ng anh B n Linh đanh l i:

- Ban ngày, phán Ninh vào trong r ng, khó khăn l m!

- Nó đâu r i?

- Đưa v cho các đ ng chí trinh sát t nh. Đem v đây sao đư c?

Anh B n Linh d n chúng tôi ph i gi bí m t, nh t là nh ng đ v t đư c c p trên g i t ng, không đư c r hơi ai bi t. trên còn đang ti n hành đi u tra nh ng manh m i khác.

Chương 12

Anh Sáu công tác Đà N ng v thăm nhà, cũng đ bàn v i anh B n Linh m t vài vi c. Trư c tình hình Pháp mu n quay l i, c p trên th y c n xây d ng đư c cho Đà N ng m t xư ng công binh. Xư ng s đưa v Mĩ Lư c. Mĩ Lư c ngã tư sông, t t c ngõ ngu n đ u d n v đ y. N u chi n s Đà N ng có x y ra, Mĩ Lư c v n là nơi r t ti n cho vi c v n chuy n đư ng sông và ti p t vũ khí cho m t tr n. M i vi c đã chu n b , ch còn khâu qu n lí, đang c n có ngư i tin c y. Anh Sáu nh anh B n Linh tìm thuy n, lo m i vi c chuyên ch . Anh Sáu trao đ i v i chú Hai nên nh n m t công tác trong công binh xư ng. Vi c h c hành c a th ng Cù Lao, anh Sáu s đ m nh n.

Lúc đ u chú Hai còn phân vân vì chú thích đư c nh n m t công tác ngay đ a phương. Nhưng nghĩ đi nghĩ l i th y làm m t công binh xư ng, dù lo vi c v n chuy n, cũng có m t cái gì vinh quang, vì đó là công tác quân s . Nhưng đi u làm cho chú Hai vui nh t là th ng Cù Lao đư c đi theo anh Sáu đ anh rèn luy n cho nó nên ngư i, trư c tiên là tr cái thói... t do quá tr n c a nó. Chú Hai nh n công tác xư ng công binh và th ng Cù Lao v Đà N ng. Không ng s đ i l i đ i thay đ t ng t như v y. Th ng Cù Lao s t giã Hoà Phư c. Tôi v i nó s xa nhau. Tôi c yên trí tôi v i nó mãi mãi cùng nhau chăn trâu, cùng nhau chơi v t, cùng t m mát trên sông Thu B n,

Quê n i

71

cùng h c m t trư ng chòm đa Lí. Sau này cùng vào b đ i, cùng chi n đ u m t m t tr n. Tôi nói gì, th ng Cù Lao cũng cho là ph i. Th ng Cù Lao nói gì tôi cũng th y là hay. Không ng nó

l i xa tôi. Lúc này tôi m i c m th y th ng Cù Lao r t c n cho tôi. Tôi ch ng có gì làm quà cho nó. Nó cũng ch ng có gì t ng tôi. Th ng Cù Lao s xuôi thuy n đ n ph H i An, sau đó lên ô tô đi Đà

N ng. Anh B n đi h p h i ngh nuôi quân H i An s cùng đi v i chú Hai. Tôi cũng đư c đi ti n th ng Cù Lao, đi đò xuôi cho t i ph .

M t tr i gác núi. M t ông trăng tròn r i r i bay lên đ u trên chòm tre làng. Chúng tôi ăn xong cùng ra b n Hoà Phư c. Bà Phương chuyên đưa khách đi H i An ch s n. Bà nh n cái gói c a chú Hai và cái túi d t c a tôi c t vào khoang, đón chúng tôi lên thuy n. Thuy n nh sào. Gió th i hiu hiu. Bà Phương su t đ i lên xu ng sông Thu B n, thu c làu t ng b n nư c. Kh thuy n qua m i khúc sông, bà l i nh c:

- Văn Li kia! Đa Hoà kia r i! Gái ơi! G i đò đi con!

Ch Gái, con bà Phương, đang chèo đ ng lái g i lên vang v ng:

- Ai... có... xuôi đò... ò khôông?

Có ti ng tr l i t trong b :

- Ghé vô đây!

- Có thi t... khôông?

- Sao không thi t? Ai g i chơi làm... chi?

Thuy n bà Phương quay mũi vào b . Chi c c u ván trên thuy n đư c đ y xu ng mé nư c đ

khách bư c lên. Thuy n l i quay ra sông. Mái chèo c a ch Gái l i đ p nư c h t lên nh ng m nh b c loang loáng lư t v i bên thuy n.

Có khách n m trong khoang nh c:

- Đi đò xuôi mu n nghe câu hát. M i hát lên cho vui.

Bà Phương đ ng sau lái gi c:

- Hát lên đi con!

Đi u hát chèo thuy n c a ch Gái vang lên. Tôi nghe như có cơn gió chi u th i nh nh qua cánh đ ng r i vút bay cao. Đôi cánh th n tiên như nâng tôi bay lơ l ng, đưa đ n nh ng b n b xa l . Trư c m t tôi v a hi n ra con sông gi ng như sông Thu B n t ngang tr i ch y l i. Đ ng chân tr i, có vô s cánh bu m như cánh bư m tr ng tôi t ng g p trong gi c mơ. Hai bên b tr i r ng ngàn dâu xanh, lúc l p lánh trong sương mai, lúc h t hiu trong mưa thu gió th i. Ch Gái đã d t câu hò, tôi v n còn nghe nao nao.

T t c khách trong thuy n reo lên:

- Cha m ơi! Hay chi hay quá! M i hát n a đi.

Ch t t m t chi c thuy n xuôi bên c nh, vang lên gi ng hò c a m t ch khác, réo r t không kém. N i dung câu hát trách thuy n ch Gái sao n chê thuy n b n, không bi t đón gió b khơi, v a m i đ n các ph phư ng đã n quên b n cũ. Ch Gái tr l i là thuy n b n ch có l m. C nh v t trên sông luôn luôn nh c nh ... Khi th y bãi dâu b t ngàn c a sáu châu Qu ng Hu , khi th y bãi ngô Giao Thu tr c , th y khói c a lò vôi Thanh Hà to ra mù m t, th y l a tơ c a Thi Lai óng vàng ph p ph i, khi nghe ti ng khung c i Phú Bông r m r p, n c mùi hương, v H i An ăn bát cao l u béo ng y, t t c đ u nh c nh ta nh đ n thuy n b n. N u b n chưa tin hãy h i ông trăng kia thì bi t.

Thuy n bên kia đáp l i:

Quê n i

72

- Ta đã h i ông trăng r i, h i ông trăng trên tr i và c ông trăng dư i nư c. T t c b o r ng m i tình gi a thuy n b n v i thuy n ta chưa h phai nh t. Như v y d u bòn lon ngu n sông Con hóa cay, khoai Trà Đo hóa đ ng, cao l u hóa khét, tr u cau hóa nh t, cây mai vàng tr bông tím, cây b u, cây bí tr hoa nâu, núi Th ch Bích bi n thành bi n, c a Đ i Chi m bi n thành gò, bên t bên h u Hòn Qu p, Núi Chúa b l p xu ng bi n, dãu tơ t m b đ t đo n, l a tơ b đ t nát, ta v n ch ng quên nhau!

Tôi thúc vào vai th ng Cù Lao h i:

- Cù Lao nghe chưa?

Th ng Cù Lao nói trong hơi th :

- Nghe r i. Không quên nhau đâu! Mình không thích Đà N ng đâu. Hay C c ra Đà N ng v i mình!

Vài h t mưa rơi l p đ p. Tôi và th ng Cù Lao vào trong khoang. Thuy n có gió, l c lư như m t chi c võng.

Tôi ch p m t lúc nào không bi t.

Khi th c d y nhìn ra th y nhà ngói t ng hàng bày ra trư c m t.

- T i ph r i đó. M i d y đi ăn cao l u. – Ti ng bà Phương gi c. Anh B n Linh đưa chúng tôi qua nh ng đư ng ph có nh ng hi u buôn chen chúc. Chúng tôi ghé

vào quán ăn món cao l u béo ng y, đi ngang qua Chùa C u có b n con kh đ p b ng vôi ng i b n góc gi ng như nh ng con chó, r i lên b n ô tô đi Đà N ng.

Chú Hai Quân và th ng Cù Lao lên xe. Xe m máy. Xe ch y đ n ch con đư ng cong. Xe b l p sau m y cây g o! Tôi nhìn theo th ng Cù Lao m t ch p lâu m i quay l i.

H t

Quê n i

73